دانلود پاور پوینت ایمنی برق 

www.jalali-hse.blogfa.com ایمنی برق Electrical Safety 1 www.jalali-hse.blogfa.com فهرست مطالب • مقدمه • جریان الکتریسیته ( خطرات ،بدن انسان و عوامل موثر در شدت برق گرفتگی ) • جریان الکتریسیته ( حریق و قوس های الکتریکی ) • حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) • کمک های اولیه حوادث قابل پیش گیری اند ،علت را شناسایی و حذف کنید . 2 مقدمه • • • • ‏www.jalali-hse.blogfa.com هر فردی در زندگی روزمره خود اعم از کار در واحدهای صنعتی و یا در خانه در معرض خطرات ناشی از جریان الکتریسیته قرار دارد . جریان الکتریسیته سومین عامل حوادث منجر به فوت در کارخانجات و واحدهای صنعتی میباشد. عامل %12حوادث منجر به فوت کارگران ،خصوصٌا کارگران جوان ،جریان الکتریسیته میباشد. یکی از عمده علل حریق های صنعتی و خانگی ناشی از جریان الکتریسیته است و در این بین استفاده ناصحیح و غلط از تجهیزات برقی دررده اول علل اینگونه حریق ها میباشد. اگر میخواهید سالم و درامان باشید پیرو اکثریت ناآگاه نباشید . 3 جریان الکتریسیته (خطرات ،بدن انسان و عوامل موثر در ‏www.jalali-hse.blogfa.com شدت برق گرفتگی ) • • • • • • • • 4 خطرات مربوط به جریان الکتریسیته را میتوان بدو دسته جانی و اقتصادی تقسیم کرد . خطرات جانی بدو دسته خطرات اولیه و خطرات ثانویه تقسیم بندی می شوند . خطرات اولیه شامل سوختگیها و مرگ میباشد . خطرات ثانویه شامل از کار افتادن بعضی حواس و اعضاء ( شنوایی و بینایی ) ،اختالالت قلبی ،اختالالت عصبی و اختالالت حرکتی میباشد . اثرات اقتصادی شامل ایجاد حریق ،ازبین رفتن تجهیزات و وسایل ،اربین رفتن شبکه سیم کشی . بدن انسان دارای ساختمان فیزیولوزیکی خاصی است به طوری که کمابیش هادی جریان برق میباشد لذا بدن انسان دارای مقاومتی است و این مقاومت در افراد مختلف متفاوت میباشد همچنین مقاومت اعضاء مختلف بدن یک انسان نیز در برابر جریان برق متفاوت میباشد . هرچه قدر مقاومت در مسیر جریان الکتریسیته پایین تر باشد شدت اثرات بر جا مانده نیز بیشتر خواهد بود . به طور کلی مقاومت بدن انسان در مقابل عبور جریان برق بین 500تا 5000اهم یا بیشتر میباشد و این اختالف به عواملی از قبیل ضخامت پوست ،میزان رطوبت پوست ،درجه حرارت و مقدار نمک پوست همچنین سطح تماس پوست با قسمت برق دار و حتی وضع روحی شخص بستگی دارد .به طوریکه در حالت خنده زیاد ،هیجانات وگریه مقاومت بدن کمتر از حالت آرام میباشد . www.jalali-hse.blogfa.com جریان الکتریسیته (خطرات ،بدن انسان و عوامل موثر در شدت برق گرفتگی ) • شدت جریان برق گرفتگی به مقاومت و ولتاژ جریان الکتریسیته بستگی دارد بنابراین اگر مقاومت بدن را حداقل 500اهم و ولتاژ را حداقل 24ولت در نظر بگیریم : • V=R.I → I=24/500=0.048 Aاین میزان آمپر میتواند با مقاومت 500اهم کشنده باشد . • میزان مقاوت قسمتهای مختلف بدن انسان : پوست خشک 100000 :اهم . پوست مرطوب1000 :اهم . قسمتهای داخلی بدن 600 :تا 4000اهم . احساس برق گرفتگی در اعضاء بدن نیز متفاوت میباشد : شبکیه چشم 0.02 :میلی آمپر . زبان 0.045 :میلی آمپر . پوست دست 1 :میلی آمپر . عضله ساعد 9.7 :تا 21.6میلی آمپر . فیبریالسیون بطنی 50 :تا 100میلی آمپر . مرکز تنفسی 20 :تا 50میلی آمپر . مقدار 30میلی آمپر جریانی است که بعنوان حد خطرناک برای بدندر نظر گرفته شده است 5 www.jalali-hse.blogfa.com جریان الکتریسیته (خطرات ،بدن انسان و عوامل موثر در شدت برق گرفتگی ) • شدت برق گرفتگی به عوامل و پارامترهای زیر بستگی دارد : • نوع جریان ( جریان مستقیم DCو جریان متناوب ) ACجریان متناوب نسبت به جریان مستقیم برای بدن انسان خطرناکتر میباشد وآنهم به مقاومت بدن برمی گردد چرا که مقاومت بدن در برابر جریان متناوب کمتر از جریان مستقیم میباشد به طور مثال در شرایط یکسان مقاومت بدن یک فرد در برابر جریان متناوب 1640اهم و در برابر جریان مستقیم 4250اهم میباشد . • ولتاژ جریان : اختالف پتانسیل دو سر سیم یا به عبارتی ولتاژ جریان نیز در میزان و شدت برق گرفتگی نقش دارد .میزان ولتاژ 50به عنوان حد تحمل بدن در نظر گرفته شده است ولی باید در نظر داشت که در تعیین میزان ولتاژ ایمن ،مقاومت و شدت جریان نقش مهمی دارند به طوری که گفته شده در ولتاژ 24ولت نیز اگر مقاومت بدن 500اهم ( بدترین شرایط ) باشد میتواند خطرناک و کشنده باشد . سطوح مختلف ولتاز : ولتاژ خیلی ضعیف :تا جریان 50ولت در DCو جریان 24ولت در .AC ولتاژ ضعیف :تا جریان 250ولت ( ولتاژ کشنده ) . ولتاژ قوی 250 :تا 33000ولت . ولتاژ خیلی قوی :بیش از 33000ولت .الزم به ذکر است این میزان ولتاژ بین فاز و زمین میباشد . 6 www.jalali-hse.blogfa.com جریان الکتریسیته (خطرات ،بدن انسان و عوامل موثر در شدت برق گرفتگی ) • شدت جریان : شدت جریان نیز تحت تاثیر مقاومت و ولتاژ میباشد میزان حد خطرناک آن را 30میلی آمپر تعیین نمودهاند البته این در مقاومت حدود 1660اهمی میتواند ایمن در نظر گرفته شود نه پایینتر از آن . میزان صدمه و آسیب براساس میزان جریان : 1میلی آمپر :سوزش ضعیف 5میلی آمپر :احساس شوک ضعیف ،اشفتگی اما بدون احساس درد ،در اکثر موارد قادر به حرکت . 25-6میلی آمپر ( زنان ) :شوک دردناک ،کاهش کنترل عضالت 30-9میلی آمپر ( مردان) :شوک دردناک ،کاهش کنترل عضالت 150-50میلی آمپر :شوک بسیار دردناک ،توقف تنفس ،انقباض شدید عضالت و احتمال مرگ 4.3-1آمپر :فیبریالسیون بطنی ،انقباض عضالت و احتمال مرگ . 10آمپر :توقف قلب ،سوختگی و مرگ . الزم به ذکر است این مقادیر برای ولتاژهای کمتر از 600ولت میباشد . زمان عبور جریان :اگر لحظه ورود برق به بدن مصادف با حالت استراحت قلبی باشد خطر برق گرفتگی بیشتر میباشد ( در هر عمل پمپاژ قلب 0.1ثانیه مربوط به انقباض دهلیز 0.3 ،ثانیه مربوط به انقباض بطن و 0.4ثانیه استراحت ) 7 www.jalali-hse.blogfa.com جریان الکتریسیته (خطرات ،بدن انسان و عوامل موثر در شدت برق گرفتگی ) • مدت عبور جریان : مدت عبور جریان با نوع عارضه و شدت آن اثر مستقیم دارد یک جریان 100 میلی آمپری با مدت عبور 3ثانیه به مراتب خطرناکتر از یک جریان 900 میلی امپری با زمان 0.03ثانیه میباشد . حداکثر زمان مجاز تماس با سیم برق دار بر اساس میزان ولتاژ : 5ثانیه :کمتر یا مساوی 50ولت . 1ثانیه 75 :ولت . 0.5ثانیه 90 :ولت . 0.2ثانیه 110 :ولت . 0.1ثانیه 150 :ولت . 0.05ثانیه 220 :ولت . 0.03ثانیه 280 :ولت . مقاومت :همانطور که گفته شد هرچه قدر مقاومت کمتر خطر برق گرفتگی بیشتر خواهد بود که کمترین مقاومت در بدن انسان مربوط به بافت های خونی ، مایعات بدن و بیشترین به پوست خشک ،چربی ،مو و ناخن میباشد . تکیه گاه و رعایت اصول حفاظتی :به طور کلی هرچقدربه روش های موثر بتوان جلوی جریان برق را از بدن گرفت خطر و شدت عارضه کمتر خواهد بود . برق خادمی است که میتواند قاتل هم باشد . 8 www.jalali-hse.blogfa.com جریان الکتریسیته (خطرات ،بدن انسان وعوامل موثر در شدت برق گرفتگی ) • جهت جریان : چگونگی ورود جریان برق به بدن از حیث اینکه دو عضو حیاتی یعنی قلب و ریه را در بر میگیرد بسیار مهم است: جریان از دست راست وارد و از پای چپ نیز خارج گردد به صورت مورب چپ و راست وارد و خارج گردد. به صورت راست کامل یا چپ کامل وارد و خارج گردد. شدیدترین حالت زمانی است که به صورت کامل عبور کند که باعث سوختن و حتی انفجار درونی میگردد. غرور و جهالت در هنگام کار با وسایل برق دار جان انسان را تهدید میکند . 9 www.jalali-hse.blogfa.com جریان الکتریسیته ( حریق و قوس های الکتریکی ) • • • • 10 معموٌال یکی از عامل های ایجاد آتش سوزی در صنایع و منازل مسکونی جریان الکتریسیته می باشد اتصال دو سیم فازو نول یا دو سیم فاز دربرق های سه فاز با یکدیگر باعث ایجاد جرقه و تولید گرمای زیاد میشود و در صورتی که محیط اطراف اجسام قابل سوختن وجود داشته باشد آتش سوزی حتمی می باشد حتی سوختن روکش و عایق سیمها و کابلها نیز احتمال بروز حریق را دو چندان میکند . حرارت ایجادشده در وسایل و تجهیزات برقی عمده دلیل بروز حریق ناشی از جریان الکتریسیته میباشد . استفاده از فیوزهای نامناسب در مسیر جریان دلیل عمده ایجاد جرقه و حرارت در اتصاالت برقی و حریق میباشد . کابل های نامناسب و نامتناسب با میزان جریان عبوری دلیل عمده بعدی در بروز حریق میباشد . www.jalali-hse.blogfa.com جریان الکتریسیته ( حریق و قوس های الکتریکی ) • اطفاء حریق ناشی از جریان الکتریسیته : از آنجا که اینگونه حریقها در کالس Cطبقه بندی میشوند بهترین ماده اطفایی CO2میباشد که یا به صورت دستی ،اتوماتیک یا نیمه اتوماتیک مورد استفاده قرار میگیرد . قوس های الکتریکی :وقتی بین دو قطعه (رسانا ) یا کنتاکتور اختالف پتانسیل (ولتاز ) باال برقرار شود ،قوس الکتریکی ARCبوجود میاید و این حالت اغلب در وسایل الکتریکی و عیوب و یا بر اثر استفاده ناصحیح ایجاد می شود . قوس های الکتریکی دارای آمپراژ باال بوده و حرارت ایجاد شده تا 1000درجه سانتیگراد نیز میرسد - در قوسهای الکتریکی فشار قابل مالحظهای ایجاد میشود که می تواند باعث صدمه به سیتم شنوایی .کاهش هوشیاری شود . برق کسی را دوست دارد که از او بترسد 11 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) به منظور دور بودن ازریسک خطر برق گرفتگی (ایمنی برق ) الزم است مدل ایمنی سه مرحله ای شناسایی ،ارزیابی و کنترل را درمورد خطرات جریان الکتریسیته در نظر بگیریم .اولین مرحله شناسایی خطر میباشد برای ایمن بودن ما باید قادر باشیم خطرات پیرامون خود را بدقت شناسایی کنیم چرا که اگر خطری شناخته نشود حلقه های دوم و سوم مدل ایمنی نیز اجرا نخواهد شد و خطر کماکان وجود خواهد داشت بنابراین ما باید با شناسایی دقیق خطرات امکان وقوع هر نوع اشتباه را به حداقل برسانیم و همواره به این موضوع توجه داشته باشیم که : اگر امکان وقوع اشتباه وجود داشته باشد ،اشتباه به وقوع خواهد پیوست . .What ever can possibly wrong will هرگونه نقص در سیستم الکتریکی را به عنوان یک خطر بزرگ نگاه کنید و بی تفاوت از آن نگذرید موارد ذیل بخشی از مواردی است که میبایست در شناسایی خطرات به انها توجه کرد و با مشارکت افراد آگاه و مسئول در این زمینه ( سرپرست خود ،مسئول ایمنی و بهداشت کارگاه و مسئول برق کارگاه ) اقدام به حذف ،کاهش و یا انتقال ریسک خطرات شناسایی شده نمایید . سیم و کابل اضافی میتواند خطرساز باشد (کابل های سرگردان ) :در یکبرنامه جامع ایمنی برق توجه به موضوع cablingو جمع آوری سیم ها و کابل های قدیمی و بال استفاده بسیار مهم است کابل های بالاستفاده احتمال خطر گسترش حریق را افزایش داده همچنین منظره نازیبایی را در ساختمان و شبکه سیم کشی ایجاد میکند. پوشش نامناسب سیم ها زخمی بودن ،دوتکه بودن ،کشیدگی عایق و ... بدون حفاظ بودن قسمت های برقدار ماشین االت و تابلوها12 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر )عدم وجود و یا نامناسب بودن فیوزها : در اغلب مواردی که منجر به برق گرفتگی یا حریق میشودمشاهده شده است که در مسیر جریان فیوز در نظر نگرفته شده است و یا اینکه نوع فیوز بکاربرده شده متناسب با میزان جریان استحصالی از سیستم نمیباشد و در اکثر موارد داغ شدن بیش از حد فیوزها دال بر این قضیه میباشد .فیوزهای ذوب شونده ، حرارتی و فیوزهای مغناطیسی از مهم ترین نوع فیوزهای مورد استفاده میباشند . حداقل جریان اتصال کوتاه الزم برای قطع سریع iaبیشتر یامساوی جریان اسمی inدر ضریب انتخابی kفیوز میباشد ia≥ . ‏k.in میزان ضریب انتخابی برخی فیوزها : k فیوز زود ذوب ( همه اندازه ها ) 3.5 : فیوز دیر ذوب ( برابر یا کمتر از 50آمپر ) 3.5 : فیوز دیر ذوب ( برابر یا بیشتر از 63آمپر ) 5 : کلید خودکار مینیاتوری 3.5 : کلیدهای خودکار 1.25 : گرفتن بار اضافی از تابلوها و کابل ها . استفاده از تجهیزات و وسایل برقی معیوب . استفاده از تجهیزاتی با سیستم های حفاظتی معیوب و نامناسب( سیستم ارت ،رله های حفاظتی یا دیفرانسیلی 13 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) استفاده از نردبان و داربست های نامناسب :استفاده از نردبان و داربست های عایق برق مانند فایبرگالسی همچنین استفاده از نردبان های چوبی در شرایط مرطوب مناسب نمیباشد . کار درشرایط محیطی و فردی نامناسب :محیطهای مرطوب ،لباس خیس ،بدن عرق کرده باعث افزایش شدت خطرات برق گرفتگی میشود . خطرات کابل های هوایی :آمارها نشان میدهند با توجه با اینکه دسترسی به کابل های هوایی کمتر میباشد ولی موارد برق گرفتگی بر اثر این کابل باال میباشد به طوریکه بیشتر از نیمی از موارد برق گرفتگی منجر به فوت در اثر تماس با کابل های هوایی می باشد .اکثر مردم از اینکه این کابل ها پوشش عایق ندارند بی اطالع هستند . خطرات جانبی ( خستگی شانهها ،گردن ،مچ دست ،دردهای کمری ،سقوط ،بریدگی ،پارگی انگشتان و ) ... 14 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) • نبود سیستم ایمنی Lock outو . Tag out اجرای دستورالعمل Lock outو Tag outشیوه بسیار مناسب و مهم در جلوگیری از بروز حوادث و سوانح ناشی از جریان الکتریسیته میباشد عالوه بر این از این سیستم میتوان در کنترل خطرات ناشی از مواد شیمیایی نیز استفاده کرد . - - 15 :Lock outاستفاده از قفل جهت تجهیزات و تابلوهای برق به منظور عدم دسترسی افراد غیر مسئول همچنین در حین انجام کار بر روی سایر تجهیزات برقی به منظور جلوگیری از استارت و راه اندازی توسط افراد نامطلع . :Tag outاستفاده از برچسب هشداردهنده برروی تابلوها و وسایل الکتریکی معیوب یا در حال تعمیر . الزم است به منظور برقراری این سیستم ابتدا کلیه وسایل ، تجهیزات ،عملیات و فرایندهایی که نیاز به اعمال چنین سیستمی بر روی آنها دارد را شناسایی کرده سپس نسبت به تهیه دستورالعمل و اطالع رسانی آن اقدام شود . www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) • عدم استفاده از تجهیزات و وسایل حفاظت فردی : استفاده از دستکش عایق ( السیتکی ) ،کاله عایق Class Eکفش کار عایق ، Class EHعینک ایمنی مقاوم در برابر حرارت و لبا س کار . عدم وجود عالئم هشدار دهنده و عدم نظارت الزم بر انجام کارایمن ( خطر برق گرفتگی و ... عدم توجه به هشدارها .عدم رعایت اصول توصیه شده . عدم نظارت الزم بر کارپیمانکاران و تامین کنندگان مرتبط باتجهیزات الکتریکی . نصب و استقرار نامناسب سیم و کابل ها ( فیکس نشدن ،عبور از کنار منابع حرارتی ،عبور از کناره پنجره و دربها و خطر قطع شدگی و ساییدگی و ... عدم آشنایی پرسنل با کمک های اولیه در خصوص برق گرفتگی. عدم اشنایی پرسنل با اصول اطفاء حریق ناش از جریانالکتریسیته . استفاده از کلید و پریزهای شکسته . همراه داشتن اشیاء فلزی در هنگام کار با تاسیسات الکتریکی . عدم تخلیه انرژی باقی مانده ( Depleteکردن ) ذخیره برق درژنراتورها و وسایل برق : 16 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) در اکثر موارد برق باقی مانده در تجهیزات برقی در صورتی که دارای اتصال به زمین نداشته باشند خطر افرین میباشد که میبایست از طریق اتصال آن وسیله به زمین انرژی ان را تخلیه کرد. عدم استفاده از وسایل EXدر محل های پرخطر . عدم وجود کفپوش عایق و سکوی ایمن در جلوی تابلوهایبرق : ایجاد سکوی ایمن و نصب کفپوش عایق بر روی آن عالوه بر فیکس شدن کفپوش از تجمع آب در زیر و اطراف کفپوش جلوگیری نموده که این امر خود در کاهش ریسک خطرات برق گرفتگی مهم میباشد عالوه بر آن در محل هایی که کفپوش بر روی کف فلزی قرار گرفته باشد تجمع آب در زیر آن سبب پوسیدگی کف میشود همچنین وجود سکوی ایمن و داشتن ارتفاع با سطح زمین باعث میشود اپراتور پای خود را از محدوده ایمن سازی شده بیرون نگذارد و ممکن جابجا شدن و پارگی کفپوش نیز بر طرف میگردد . کار کردن انفرادی در تاسیسات برقی .17 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) • عدم رعایت فاصله ایمن از کابل های هوایی هنگام استفاده از جرثقیل و باالبر ها : استفاده از جرثقیل در شرایطی مجاز است که پس از استقرار ماشین در وضعیت کار ،فاصله از کابل ها با جرثقیل ( سیم بکسل ،قالب و زنبیل ) مطابق فاصله های استاندارد زیر باشد : برای ولتاژ تا 12کیلو ولت 2.6 :متر . برای ولتاژ تا 24کیلو ولت 2.8 :متر . برای ولتاژ تا 36کیلو ولت 2.9 :متر. برای ولتاژ تا 72کیلوولت 3 :متر . برای ولتاژ تا 100کیلو ولت 3.46 :متر . برای ولتاژ تا 245کیلو ولت 4.5 :متر . برای ولتاژ تا 362کیلو ولت 5.25 :متر . برای ولتاژ تا 525کیلو ولت 7.5 :متر . عدم رعایت ولتاژ گام :در صورت بروز تخلیه الکتریکی و اتش سوزی راننده میبایست بدون تماس با قسمت های فلزی با پرش روی دو پا از دستگاه پایین بیاید و تا زمانیکه برق قطع نشده در یک نقطه باقی بماند در صورت ضرورت میتوان به وسیله پرش روی دو پا بطور همزمان از دستگاه دور شد . 18 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) عدم رعایت ضوابط کار برقی در ارتفاع :هر گونه کار مربوط به برق در ارتفاع بیش از 5متر از سطح زمین کار در بلندی محسوب میشود و میبایست با اتصال به زمین سیار حفاظت الزم تامین گردد .پرتاب هر نوع شیی یا ابزار کار برای کارگری که در باالی اسکلت میباشد ممنوع و میبایست به کمک طناب ابزار کارگر به وی رسانده شود . • نبود سیستم برق گیر ( صاعقه گیر ) در ساختمان ها . کار با جرثقیل و باالبر در شرایط نامناسب جوی اگر موجب انحرافسیم بکسل های باالبر شود ممنوع میباشد . 19 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) • عدم توجه به ایمنی تابلوهای برق از قبیل :رعایت فاصله مجاز تابلوها با پست های کاری ،استقرار نامناسب تابلوی برق ، محصور بودن و عدم دسترسی سریع به تابلو ،نبود جعبه تابلو و پوشش مناسب ،نبود وسایل اطفایی مناسب ،عدم قابلیت ردیابی سیم و کابل ها در تابلو ،اضافه بودن سیم های ورودی به تابلو و ترمینال آنها ،عدم وجود بوش و مهره ماسوره جهت ورود سیم به تابلو ،روشنایی نامناسب تابلو و.... • محل نامناسب کلید و پریزها . • نصب سه راهی بر روی پریزها . • انتخاب نامناسب سیم و کابل ها با توجه به شدت جریان : بسیاری از خطرات جریان الکتریسیته مربوط به عدم استفاده صحیح و مناسب کابلها میباشد .کابل انتخابی باید قادر باشد میزان جریانی که مورد نیاز است را بدون اینکه بیش از حد گرم شود از خود عبور دهد . 20 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل •خطر ) اتصال به زمین Earth هدف از برقراری سیستم ارت ایجاد محیط ایمن و حفاظت از جان افراد و جلوگیری از خراب شدن تجهیزات میباشد و دامنه کاربرد آن شامل تمامی شبکه ها ،پست ها ،دکل ها ،منازل مسکونی که ولتاژ باالتر از 110ولت دارند . حداکثر مقاومت اتصال زمین مجاز 2اهم با ولتاژ صفر . در کنار دیگر سیم ها ،سیم زرد یا سبز و یا ترکیبی از این دو برای اتصالبه زمین در نظر گرفته میشود. صفحه مسی به ابعاد 1*60*60سانتی متر (در عمق 3تا 4متر) که به آن ،نوار مسی تختی متصل شده ،به عنوان الکترود در چاه قرار داده میشود و سپس ،لوله گالوانیزه ،بطول 3 - 2متر با قطر 5-5/3سانتیمتر ،که ضخامت دیواره آن از 5/3میلیمتر کمتر نباشد ،بر روی نوار مسی تخت انداخته ،تا روی صفحه جا گیرد. اطراف الکترود با مخلوطی از نمک ،خاکه ذغال و خاک نرم به ترتیبحجمی 4 , 1و 35پر میشود و متناوبٌا آب به آن اضافه شده و کوبیده می شود . هادیهای اتصال به زمین میبایست از صدمات مکانیکی محافظت شده وقابل رویت باشند و حتی االمکان محل چاهها مشخص و در صورت نیاز به منظور کاهش مقاومت آبدهی شوند و حداقل سالی یکبار نسبت به مقاومت سنجی و بازدید کابل ها از نظر خوردگی ،قطع شدگی و ... کنترل شوند . برای اتصال به زمین وسایل برقی قابل حمل بهتر است از پریزهای ارتدار استفاده شود . 21 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر : )Gfciوسیله تشخیص اتصال بدنه و برقراری جریان در سیستم ارت میباشد و که با این وسیله ارزان میتوان از لیکیج های جریان در دستگاه مطلع شد و الزم است قبل از هرگونه انجام کار و تعمیرات و یا در بازدیدهای ایمنی از این دستگاه استفاده کرد .امپراژ ان وسیله در 5میلی آمپر تنظیم شده و نشتیهای باالی 5میلی آمپر را مشخص میکند. ایزوله کردن بدن شخص :یکی دیگر از راههای حفاظت اشخاص در برابر جریان الکتریسیته ایزوالسیون فرد با استفاده از وسایل حفاظت فردی PPEمیباشد دستکش عایق ،لباس ،کفش عایق و همچنین کف پوششهای عایق مانند کفپوشهای چوبی ،الستیکی ،فایبرگالسی از این جملهاند . هم پتانسیل کردن : ممکن است دو یا چند جسم هادی یا دستگاه الکتریکی که نزدیک به هم می باشند بر اثر عواملی مانند اتصال بدنه و ....دارای اختالف پتانسیل های مختلف شوند که در این صورت با ایزوله کردن فرد نیز جریان زیادی ازبه بدن فرد وارد شده که میبایست کلیه هادیهای بیگانه و هادیهای خفاظتی را با یک هادی همبند به یکدیگر متصل نمود تا اصطالحا هم پتانسیل شوند .هادی همبند میبایست خصوصیات هادیهای حفاظتی را دارا باشد و قطر آن از 6میلی متر مربع کمتر نباشد .منظور از هادی های بیگانه و هادی های حفاظتی :اتصال به زمین ،لوله های آب ،لوله های گاز ،لوله های فاضالب ،لوله های اصلی حرارت مرکزی ،قسمت های فلزی ساختمان ،خرپاها ،در و پنجره ها ،میزهای فلزی و . .. 22 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل خطر ) • رله های حفاظتی : رله دیفرانسیلی روی موتورها و مصرف کننده ها نصب شده وبر اساس اختالف جریان ورودی و خروجی دستگاه عمل کرده و در صورت ایجاد اتصال بدنه در دستگاه و فرار جریان خطا میزان جریان خروجی از دستگاه کمتر از جریان ورودی میشود با این صورت که جریان ورودی و خروجی در 2سیم پیچ که در جهت مخالف یکدیگر پیچیده شده میرود .در حالت عادی جریان هر دو سیم پیچ مساوی و حوزه مغناطیسی بوجود نیامده ولی در اثر ایجاد اختالف بین دو جریانی که در سیم پیچ ها وجو.د دارد حوزه مغناطیسی ایجاد شده و هسته مغناطیسی باعث قطع مدار میشود . زمان قطع مدار در حدود 0.03ثانیه میباشد . یک رله دیفرانسیلی باید بتواند هنگامی که بین فاز و بدنهدستگاه اتصالی پیش آید قبل از اینکه بدنه وسایل به پتانسیل 24ولت نسبت به زمین در محل های خیلی هادی و 50ولت در سایر حاالت برسد جریان را قطع نماید . تماس با برق ،انسان را بسرعت برق نابود میکند . 23 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی ،ارزیابی و کنترل •خطر ) صاعقه • بخارات آب در هوا در اثر سرما متراکم شده و در اثر حرکت و تالطم در انها بار مثبت و منفی تولید میگردد ( قسمت پایینی ابرها بار منفی و قسمت های فوقانی بار مثبت ) هرگاه اختالف پتانسیل بین ابرها و زمین به اندازه کافی برسد سبب میشود بار الکتریکی ابرها به صورت جرقه ظاهر گردد . • اختالف پتانسیل بین بار منفی ابرها و زمین در حدود 100میلیون تا یک میلیلرد ولت و شدتان در حدود چندین هزار آمپر میباشد . در هنگامیکه احتمال صاعقه وجود دارد رعایت نکات زیرالزامی است : سیم آنتن تلویزیون را خارج کنید . از تیر برق ،دیوارهای فلزی و تک درخت ها فاصله بگیرید . اکر در داخل اتومبیل هستید آنتن رادیو راپایین کشیده و در داخلاتومبیل بمانید . اگر سوار قایق و در دریا هستید در کف قایق یا کشتی درازبکشید . در جنگل ،کوه و روی صخره ها نایستید . قطعات فلزی و ابزار اهنی را از خود دور کنید . ساختمان ها خصوصا ساختمان های بلند میبایست مجهز به برقگیر ( صاعقه گیر ) باشند تا جریان حاصل از تخلیهبار الکتریکی به زمین نتقل شود . 24 www.jalali-hse.blogfa.com حفاظت در برابر برق گرفتگی ( شناسایی، ارزیابی و کنترل خطر ) • برق فشار قوی عموما برق های دارای ولتاژ بیش از 1000ولت برق فشار قوی نامیده میشوتد .سیم های حامل جریان برقهای فشار قوی دارای میدان مغناطیسی شدید بوده که این میدان مغناطیسی میتواند حتی از فواصل دور باعث بروز مشکالت در بدن انسان شود بنابراین میبایست به حریم مجاز اینگونه خطوط دقت کرد . قابل ذکر است که در برق های فشار قوی بعلت وجود میدان های ذکر شده احتمال برق گرفتگی شدید از فاصله دور ( بدون تماس با سیم ) نیز وجود دارد .در جدول زیر حداقل فاصله مجاز را بر حسب متر نشان میدهد : 25 اختالف پتانسیل ( ولت ) حداقل فاصله مجاز( متر ) 14000-600 0.6 27000-14000 0.9 115000-27000 1.5 230000-115000 2.1 345000-230000 3 460000-345000 4.5 کمک های اولیه ‏www.jalali-hse.blogfa.com هنگامی که شخصی قسمت های برقدار را لمس میکند ،اگر ولتاژ از حد معینی باالتر باشد ممکن است حادثه جدی و مرگآوری روی دهد . اقدام به قطع جریان برق نمود ،اگر قطع جریان برق امکان پذیر نباشد باید مصدوم را از قسمت برق دار جدا نمود ،کشیدن لباس مصدوم در صورتی که خیس نباشد و عدم تماس با قسمت های فلزی لباس و حتی باشد از نداشته های امکان طرق فوق با به جدانمودن اگر وسایل. شود می توصیه مصدوم کفش تماس عدم عایق نظیر دستکش پارچه ،چوب وامثالهم استفاده میکنیم و یا اگر امکان جدا نمودن سیم یا کابل برقدار وجود داشته باشد سیم را از بدن مصدوم با کمک وسایل عایق جدا میکنیم . عالیم حیاتی مصدوم را چک نموده در صورت قطع تنفس و یا نبض شروع به انجام اقدامات احیاءقلبی – ریوی می کنیم .توجه داشته باشید که در فرد برق گرفته اغلب نشانه ها به یک فرد مرده شبیه است و ما نباید به هیچ عنوان اقدامات احیاء را به حساب مرده بودن مصدوم انجام ندهیم . در برق گرفتگی فشار قوی اگر مصدوم هوشیار است باید به منظور قلیایی کردن محیط داخلی بدن خصوصا ادرار بالفاصله به مصدوم 3/1لیتر محلول بیکربنات دو سود خوراند .این محلول را از حل کردن 2تا 3قاشق چایخوری ( 4تا 6گرم ) بی کربنات دو سود در 3/1لیتر آب . - - برق تنها چیزی است که خطای انسان را برای اولین با ر نیز نمیبخشد بنابراین ایمنی در کارهای برقی را همواره رعایت کنید . 26