کشاورزی و دامپروریصنایع غذایی

آشنايی با سيستم HACCP (تحليل مخاطرات و نقاط كنترل بحرانی)

صفحه 1:
Consulting engineers 77 Kimiya Kavoosh Pazhoohan Bahrevari A ‏و‎ ‎LATawvwt ‏مع‎ e ‏نی‎ 1 Hazard Analysis and Critical Control Points تحلیل مخاطرات و نقاط کنترل بحرانی Production : M.Rahimi ۱ www.kkpb.

صفحه 2:
Consulting engineers Kimiya Kavoosh Pazhoohan Bahrevari | www.kkpb. ir ‏معارفه با شرکت کنندگان‎ ‏نام‎ ‏سازمان متبوع‎ میزان آشناثی با موضوع این دوره لطفاً تلفن همراه/ پیجر و ... خود را خاموش کنید.

صفحه 3:
تاربخچه پیدایش 11۸600۳ 9 دهه 1960: کاربرد در تهیه غذا براى فضانوردان 0000808 و طراحى و اجرای مفاهیم ۴ توسط شر کت پیلز بری و 1971 : مطرح شدن مفهوم 1,006" در کنفرانس ملی حفاظت مواد غذایی و کاربرد آن در صنایع امریکا 5 1973: همکاری ناسا و شر کت پیلزبری بطور عملی در اجرای سیستم 5 1981: انتشار اولین ویرایش ‎Codex Olectats‏ 5 1983: 4.555 )را توسط نمانند كان اروبار. سازما: بعداشت

صفحه 4:
تاریخچه ‎fe HACCP, jag‏ 9 1985: سیستم 16006۳" به اطلاع عموم رسید 8 1993: تعمیم اصول عمومی 1/900۴" توسط 6۳60/0۵ و بکارگیری اجباری مفاهیم ‎LOCOP‏ توسط اتحادیه اروپا با انتشار استاندارد 0020/93/43 5 شناخته شدن كدكس مرجع براى تعيين نيازمندى هاى بین المللی ایمتی غذا در اجلاس مذاکرات تجاری چند جانبه اروگوئه و تاسیس ‎DPO‏ 4

صفحه 5:
تاریخچه ‎fe HACCP, jag‏ 9 1985: سیستم 16006۳" به اطلاع عموم رسید 8 1993: تعمیم اصول عمومی 1/900۴" توسط 6۳60/0۵ و بکارگیری اجباری مفاهیم ‎LOCOP‏ توسط اتحادیه اروپا با انتشار استاندارد 0020/93/43 5 شناخته شدن كدكس مرجع براى تعيين نيازمندى هاى بین المللی ایمتی غذا در اجلاس مذاکرات تجاری چند جانبه اروگوئه و تاسیس ‎DPO‏

صفحه 6:
تاریخچه ‎fe HACCP, jag‏ 9 1985: سیستم 16006۳" به اطلاع عموم رسید 8 1993: تعمیم اصول عمومی 1/900۴" توسط 6۳60/0۵ و بکارگیری اجباری مفاهیم ‎LOCOP‏ توسط اتحادیه اروپا با انتشار استاندارد 0020/93/43 5 شناخته شدن كدكس مرجع براى تعيين نيازمندى هاى بین المللی ایمتی غذا در اجلاس مذاکرات تجاری چند جانبه اروگوئه و تاسیس ‎DPO‏ 8

صفحه 7:
HACCP yay agi a dlgic Cod Orden @lerrutartus ‏انتشار دومین ویرایش‎ 7 97/13 ‏استاندارد‎ 58 دستورالعمل های کدکس و اتحادیه اروپا برای صادرات فرآورده های غذایی با منشا دامی و دریایی اجباری شد 9 دولت ایران در برنامه پنج ساله سوم توسعه اقتصادی ملزم به تدوین و اجرای استانداردهای ایمنی مواد غذایی گر دید 9

صفحه 8:
آشنايي با سازمان کدکس 7 سازمان دهع ون جهت برنامه ریزی و تلفیق استانداردهای صادره ‎Col GL Gali DMO/PBO‏ هدف: انتشار استانداردهایی در حهت تضمین سلامت مصرف کنندگان نهایی محصولات غذایی رسالت: یکسان سازی استانداردهای غذا در دنیا بمنظور سهولت در تجارت

صفحه 9:
آشنايي با سازمان کدکس 7 )لین : قولضیمهواد ضنلییی ‎a‏ سازمان تجارت جهانی ‎S35 (OTO)‏ را بعنوان مرجع استانداردهای صنعت غذا به رسمیت می شناسد »

صفحه 10:
دلایل کاربرد استاندارد ايهني و بهداشت مواد غذايي a اهمیت نقش غذا در جامعه و افزایش آ گاهی مصرف کنند گان نسبت به خطراتی که مواد غذایی ناسالم میتواند حامل و ناقل آن باشد در اثر افزايش عمومی سطح دانش در اجتماع روند صنعتی شدن تولید غذا ارتباطات گسترده جوامع گستردگی چرخه تولید تا مصرف 10

صفحه 11:
دلایل کاربرد استاندارد ايهني و بهداشت مواد غذايي 7 بروز بیماریهای ناشناخته 7 لزوم کنترل افزودنی ها در تولید مواد غذایی ناکارآمدی سیستتم های کنترل آماری در تولید مواد غذایی کاهش هزینه های بازرسی غیر ضروری و تکیه بیشتر و دقیقتر بر نقاط کنترل بحرانی

صفحه 12:
دلایل کاربرد استاندارد ايهني و بهداشت مواد غذايي a قابل اغماض نبودن ایمنی مواد غذایی برخلاف سایر ویژگی های محصول (ظاهر. مزه. قیمت.۰۰۰) ‎slab‏ سید هده ‏کاهش در هزینه ها از طریق نظام مند کردن خرید تولید و نگهداری

صفحه 13:
Seng HACCP ‎Q‏ )را 7 ِ 5 ‎at. as i‏ ازطبزار و فسنون شسنا سلیی‌سخاط ولدتصوجود در فسرآنیند تسولیید و تسونییع‌صواد ضفلیی‌و ططعمینان‌هاصل‌گسردد کسه سحصولنسهلیی رسولدی,سالس تصصر ف کسننددد ‏خطرضدارد ‏دامنه 9000۳" در چرخه تولید مواد غذایی میتواند از مرحله تهیه مواد اولیه (مزرعه) تا توزیع و رسیدن به دست مصرف کننده نهایی (رستوران) را دربر گیرد

صفحه 14:
درباره 11۸60۳ 3 ©0000)ر|سسيستمليمنيضذا مسيباشد و روسكرد ويا :فسن ى سسصليمنى ‎ne‏ 9 سيستم 1,0000602 كاملاً علمى و نظام مند بوده که خطرات بارز و اقدامات كنترل آنها را بمنظور اطمينان از ايمنى مواد غذايى شناسايى ميكند 2 070000 رااكك زايا بسودوا رن بابو خط ولدو بسر قرلدىبسسيستمهاى کسنتول ی کسالصولا بسر پسیشگیر یبسیشتر از تسکیه بسر آخیموهن سحصولنسهلیی تساکید دارد

صفحه 15:
کاربرد 33۸00۳ و 1509000 3 کاربرد 006۳ با پیاده سازی نظامهای مدیریت کیفیت نظیر ایزو 9000 ساز گار میباشد 9 ایزو برای ۱,600" سودمندست. ولی نمیتواند جانشین آن شود ایزو برای هر نوع سازمانی توصیه میشود ولی ۴ فقط درصنایع غذایی کاربرد دارد 15

صفحه 16:
مزاياي سپستم 11۸0۳ توجه به شناسایی و پیشگیری خطرات آلوده کننده مواد غذایی برخورداری از مبنایی کاملا علمی کارایی و اثربخشى بيشتر بازدیدهای نظارتی, بدليل اينكه اصولاً نكهدارى سوابق . رعايت قوانين ايمنى مواد غذايى توسط شركت راطى يى دوره و حتى در هر روز به بازرسان نشان ميدهد مسئوليت تضمين ايمنى ماده غذايى را در كارخانه يا توزيع كننده مواد غذایی, تا حد مقتضى برعهده ميكيرد شر كتهاى صنايع غذايى را در رقابت اثربخش تر در بازار جهانى يارى ميكند 16

صفحه 17:
هزاباي سیستم 600۳ 11۸ موانع تجارت جهانی را کاهش میدهد به کشورهایی که در زمینه صادرات مواد غذایی برنامه ریزی و سرمایه گذاری کرده اند. کمک شایانی میکند مشکل مرجوع شدن فرآورده را تاحد زیادی برطرف میکند موجب افزایش اعتماد تولید کننده و مشتری میگردد نگرش این سیستم بسوی تولید بدون نقص (26۲0 :1 است

صفحه 18:
مزاياي سيستم ‎HACCP‏ ‏به آسانى با سيستم كيفيت قابل تلفيق است تضمين ايمنى مواد غذايى را بوسيله كنترل فرآيند ميسر ميسازد نمونه كيرى و آزمون محصول نهايى را كاهش ميدهد از مصرف كننده در برابر خطرات احتمالى (فيزيكى: شيميايى و بیولوژیکی) محافظت میکند از تولید کننده در برابر آسیبهای احتمالی محافظت میکند 18

صفحه 19:
اشكال عدم كاربرد سیستم 13۸600۳ بازرسى صد در صد ضريب خطاى زيادى دارد بازرسی صد در صد برای تشخیص خطرات بیولوژیکی و شیمیایی اغلب تخريبى است ‎٠‏ هزینه و وقت زیادی برای بازرسی باید صرف شود بازرسی برمبنای نمونه برداری نمی تواند قابل اعتماد باشد زیرا توانایی تشخیص خطر بسته به حساسیت. اختصاصی بودن و قابلیت اطمینان روش متفاوت است توانایی به دام انداختن خطر در نمونه انتخابی به نحوه توزیع عامل خطر و فراوانی وقوع آن بستگی دارد 19

صفحه 20:
مشاغل مرنبط با 11۸060۳ از ابتدای تهیه مواد اولیه تا پایان بسته بندی و عرضه محصول به مشتری نظیر: ۱ آماده سازی فرآوری تولید بسته بندی ساير مشاغل مرتبط با تولید مواد غذایی

صفحه 21:
طبقه بندي رشته هاي صنايع غذابي . آشاميدنى ها محصولات آردی شیرینی جات. تنقلات خشک. فرآوری های سیب زمینی و خشکبار :. . تخم مرغ و فرآورده های آن 4 غلات و فرآورده های اردی. نشاسته. شکر 5. سبزیجات. میوه. ادویه جات 6 صنعت مهمانداری و تهیه و تامین مواد غذايى 7 غذاهای فوری. سالادهای تازه *. مراکز خدماتی مرتبط با صنایع غذایی و ۰۰۰

صفحه 22:
تعاریف ‎sHAC ۳‏ #5ضاطرات بحراتی ایمتی ماده غذایی زا شنا ارزیابی و کنترل میکند ‎ ‎sHACCP (Plan(zb ” ‏مدرکی 45 ‎HACCP Ugiol glbe‏ بمنظور اطمینان از کنترل مخاطرات بحرانی ایمنی ماده غذایی برای بخش موردنظر زنجیره غذایی تهیه میشود ‎8

صفحه 23:
نبازمندي ها و الزامات 00۳ ۲3۸ HACCP Plan C&D Lab System GMP Training

صفحه 24:
خانه ایمنی و بهداشت مواد غداپی HACCP Technical aspects; C&D Pest Control System aspects| Maintanence, Calibration, Audits, [۷1۳0 ۰ GMP (codex 97/13) 24

صفحه 25:
ای اروت ‎Good Manufacturing Practice‏ PE Hated SEA Se ee ‏معیارهای بهداشت‎ ‏بد جلوگیری میکنند‎ ‎GMP‏ تسوجه بسه جاور ساختها تصسهیلاتسجهیات ‏رسو حت نس لرتگنا یبا شد. ‏یک سیستم کنترل تولید که بروی جنبه های بهداشتی و روشهای پیشگیری از آلوده شدن مواد غذایی تاکید دارد ‏برای رعایت اصول ‎I pw Glial) GMP‏ 00/13 و ضمائم 93/43 ‎EEC‏ استفاده میشود

صفحه 26:
نيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏طراحى و تسهیلات کلیات: با توجه به وضعیت طبیعی فعالیتها و یسک آنها جانمایی و طراحی ‎Lalas‏ تجهیزات و تسهیلات باید بگونه ای باشد که اطمینان حاضل شود: آلودگی کاهش يافته است امکان تعمیرات, تمیز کردن و ضدعفونی وجود دارد و امکان آلودگی از طریق 00106 ۸۲ به حداقل رسيده است ‎٠‏ 26

صفحه 27:
فيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏طراحى و تسهيلات: سطوح و مواد در تماس با مواد غذايى: غیر سمی. بادوام بوده و براحتى تعمير و تميز مى شوند در صورت لزوم تسهیلاتی نظیر کنترل حرارت رطوبت و ۰۰۰ در دسترس هستند از ورود و دسترسی آفات پیشگیری شده است» 27

صفحه 28:
فيازمندي هاي 01/11 محيط اطراف يا موقعيت (06211012,]): عدم وجود منابع بالقوه آلوده كننده در محل كارخانه اقدامات حفاظتی و پیشگیرانه برای رفع آلودگی های احتمالی محیط اطراف و دوری از: ۰ نواحی دارای آلودگی محیت زیست : فعطلیتهای صنعتی تهدید کننده جدی برای آلودگی موادغذایی 9 نواحی مستعد هجوم آفات نواحى سيل خيز بدون مانع نواحى نكهدارى زباله و ضايعات 28

صفحه 29:
فيازمندي هاي ‎GMP‏ طراحي ساختمان و فضاهاي توليد: باید بگونه ای باشد که از حرکت روان تولید جلوگیری نکند و موجب بروز آلودگی ‎Cross) ablix‏ ‎bw gi (Contamination‏ پرسنل و فرآیند تولید ‏نگردد

صفحه 30:
فيازمندي هاي 01/11 ‎ae‏ سالن هاى توليد در صنايع غذايى بايد از مواد و مصالح بادوام و دارا ی نگهداری آسان که قابل نظافت و در موارد لزوم قابل ضدعفونی باشند ساخته شود سطوح دیوارهاء يارتيشن هاو كف بايد نفوذ نايذير بوده و هیچگونه اثر سمی بر محصول نهایی نداشته و تاسقف دارای سطوح صاف باشند 30

صفحه 31:
نيازمندي هاي 6611۳ کون من نید کف باید امکان جمع آوری آبهای سطحی و قابلیت شستشو و ضدعفونی داشته باشد سقف و قیدوبستهای بالاسری باید تجمع آلودگی را حداقل نموده و دارای ریزش ذرات و میعان بخار آب نباشد درب ها باید به آسانی قابل شستشو بوده و جنس آنها به گونه ای باشد که جاذب رطوبت نبوده و قابلیت شستشو و در موارد لزوم ضدعفونی داشته باشد 31

صفحه 32:
نيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏ساختارهاي داخلي سالن تولید: ينجره ها بايد به آسانی قابل شستشو باشند ينجره ها حتى المقدور ثابت بوده و قابل باز و بسته شدن نباشند (بهترست سالن فرآورى اصلى حداقل ينجره را داشته و از نور مصنوعی استفاده کند)۰ در مواردی که پنجره ها باز و بسته میگردند باید جهت جلوگیری از ورود حشرات به توری با قابلیت جابجایی و تمیز کردن مجهز باشند 32

صفحه 33:
نبازمندي هاي ‎GMP‏ ساختارهاي داخلي سالن تولید: سطوح کاری که مستقیماً با مواد غذایی تماس دارند باید سالم و با دوام بوده و به راحتی قابلیت نظافت نگهداری و شستشو داشته باشند اين سطوح بايد صاف( 016810 9100010 ) و غیر جذاب بوده تا در مواقع استفاده از دترجنت ها و مواد ضدعفونی کننده مشکل ساز نشوند سطوح باید اثری بر موادغذایی و مواد (61/) نداشته باشند ۳ 33

صفحه 34:
نبازمندي هاي 61۷1۳ ‎cS‏ ويژگي هاي تجمیزات مورد استفاده: ۱ تجهیزا و ابزار و ظروفی که مستقیماً با مواد غذایی تماس دارند باید دارای قابلیت تعمیر و نگهداری. شستشو و در مواقع لزوم ضدعفونی داشته باشند ابزار و ادوات مورد استفاده باید از جنسی باشد که موجب ‎ow‏ شدن مواد غذایی نهایی نگردد عملکرد آنها در انطباق با مورد مصرف باشد

صفحه 35:
نيازمندي هاي ‎GMP‏ ويژگي هاي تجهیزات مورد استفاده: در صورت لزوم لوازم و ادوات باید بادوام و قابل جابجایی و دمونتاژ باشند تا امکان نگهداری. تمیزی. ضدعفونی و پایش آنها وجود داشته باشد تجهیزات باید به گونه ای جانمایی شوند که 211۳) شامل پایشهای لازم را تسهیل نماید

صفحه 36:
نيازمندي هاي ‎GMP‏ ‎eo‏ رگي هاي تجهيزات مورد استفاده: ابزار و ادوات مورد استفاده در عملیات پخت. حرارت دهی, نک کردن و یا فریز نمودن مواد غذایی باید دارای قابلیت رسیدن به دمای موردنظر طراحی شده و حفظ دمای موردنظر ایمنی مواد غذایی را داشته باشند کلیه تجهیزات فوق باید دارای سیستم کنترل و پایش باشند (مانند ترمومتر دیجیتال کالیبره شده) 36

صفحه 37:
نبازهدي هاي ‎GMP‏ ‏ويژگي هاي نجمیزات مورد استفاده: در صورت لزوم برای اطمینان از عملکرد دستگاه این لوازم تاد رای امکان نظارت بر دما باشند از جمله ابزار و تجهیزاتی که در موارد ذیل بکار میروند: اطمینان از مهار رشد میکروار گانیسم ها و سمومات مترشحه از انها براى كنترل و يايثجوهد ودبحرانى مطابق طرح 114600002 نياز به فراهم نمودن سریع دما و نگهداری در مدت زمان خاص برای ایمنی محصول 37

صفحه 38:
فيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏ظروف نكهداري ضايعات(زباله) و مواد غير خوراكي: باید قابلیت شناسایی داشته باشند در صورت لزوم از علائم هشداردهنده استفاده شود بايد از مواد غیر قابل نفوذ ساخته شده باشند قابل قفل شدن بوده و به نحوی نگهداری شوند که از اختلاط عمدی یا سهوی آنها با مواد غذایی جلوگیری بعمل ايد 38

صفحه 39:
درصورتی که آب مصرفی در تامین ایمنی و مناسب بودن مواد غذایی موثر باشد باید تجهیزات لازم جهت تامین ذخیره توزیع و کنترل دمای آب فراهم شود ویرایش استاندارد ۷۷۲۲6 برای آب مصرفی يا مطابق استانداردی بالاتر از آن باشد

صفحه 40:
نیازمندی های ‎GMP‏ ‎oT one‏ آب غیرآشامیدنی (آتش نشانی, تولید بخار. سرما یا موارد نظیر آن ) که مستقیما در تماس با مواد غذایی نیستند باید سیستم توزیع جداگانه داشته باشند سیستم تامین آب مصرفی غی ر آشامیدنی باید قابل شناسایی بوده و تماسی بین دو سیستم وجود نداشته 40

صفحه 41:
670۳ ‏نبازمندي هاي‎ wl ont در تمامی موارد آب مصرفی باید شرایط آب آشامیدنی را داشته باشد از جمله اب مصرفی در عملیات شستشو و ضدعفونی آب سیر کوله شده برای مصرف مجدد باید بگونه ای تصفیه و نگهداری شود که اطمینان حاصل شود مصرف آن بروی ایمنی و مناسب بودن مواد غذایی تاثیر ندارد عملیات تصفیه آب بمنظور اطمینان از موثر بودن آن بايد دقيقاً مورد يايش قرار كيرد ‎٠‏ 41

صفحه 42:
فيازمندي هاي 01/11 تإمين آب: ‎ole L ox Recycle vi‏ از كندانس در عمليات تقطیر با این شرط که اطمینان حاصل گردد که برای مناسب بودن و ایمنی مواد غذایی مشکلی ایجاد نمیکند میتواند استفاده شود ‏بخ مورد استفاده باید از آب آشامیدنی تهیه گردد بخار مورد استفاده در تماس مستقيم با مواد غذايى بايد از آب آشامیدنی تهیه گردد ‎

صفحه 43:
فيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏زهكشى و دفع فاضلاب: بمنظور انتقال آب بارندكى يا فاضلاب بايد تسهيلات لازم فراهم گردد این طراحی باید به نحوی صورت پذیرد که امکان آلودگی مواد غذایی یا آب شرب به حداقل ممکن کاهش یابد

صفحه 44:
فيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏تمي زكردن: تسهيلات لازم براى شستشوی مواد غذایی. ابزار و تجهیزات باید فراهم گردد این تسهیلات باید قادر باشند در موارد مقتضی آب گرم پا سرد با خصوصیات آب آشامیدنی را فراهم نمایند 44

صفحه 45:
فيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏تسهيلات بهداشت فردي پرسنل: تسهیلات لازم برای اطمینان از دستیابی به بهداشت فردی پرسنلی که مستقیما با مواد غذایی در تماس هستند باید فراهم گردد به گونه ای که اطمینان حاصل گردد که آلودگی توسط آنها به مواد غذایی منتقل نمیگردد اين تسهيلات بايد بطور مناسبى جانمایی طراحی و ساخته شوند و بايد شامل موارد زير باشند:

صفحه 46:
نيازمندي هاي 01/17 جه تسهيلات بهداشت فردي يرسنل: از و سس ۳۹55 تامین آب گرم و سرد یا با دمای کنترل شده توالت با ط رح مناسب بهداشتی ۲ موارد فوق باید در مکان های مناسب و به نحو صحیحی طراحی و استقرار یابند 46

صفحه 47:
فيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏کنترل دما: متناسب با طبیعت مواد غذایی تسهیلات لازم برای حرارت دهی, خنک کردن, يخ زدن و انجمادو انبارش آنها وجود داشته باشد در سردخانه ها باید امکان پایش دما بمنظ‌ور اطمینان از تامین دمای لازم جهت ایمنی و مناسب بودن مواد غذايى فراهم گردد 47

صفحه 48:
فيازمندي هاي 01/11 گیفیت هوا و تهويه: تهويه هوا بصورت مکانیکی یا طبیعی باید بمنظور حصول شرایط زیر انجام گیرد: ِ 7" جلوگیری از تجمع آلودگی ناشی از هوای آلوده در محل های خاص یا کندانس قطرات اب ۲ کنترل دمای محیط ۲ کنترل بوهایی که میتواند بر مناسب بودن مواد غذایی تاثیر داشته باشد 48

صفحه 49:
نيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏كيفيت هوا و تهويه: كنترل رطوبت در مواقعى كه بمنظور ايمنى و سلامت مواد غذایی لازم باشد سیستم تهویه باید به نحوی طراحی گردد که جهت هوا از مناطق غير تميز (1[126162133]) به طرف محيطهاى تميز (16810/)) در جریان نباشد » در مواقع ضروری هوا باید به نحو مناسبی تمیز ‎DML‏ فن ها و سیستم تهویه باید در مواقع مقتضی تمیز گردند

صفحه 50:
نيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏روشنابي: نور لازم بمنظور امکان ف رآوری بهداشتی مواد غذایی باید بصورت طبیعی یا مصنوعی فراهم گردد درصورت لزوم نور نباید به نحوی باشد که اثری بر نتایج داشته باشد (بویژه در جایی که رنگ در نتیجه نهایی موثرست) شدت نور باید به آندازه ای باشد که امکان انجام عادی فعالیت را فراهم نماید لامپ ها و روشنایی ها باید در جایی که لازم است به نحوی پوشانده شوند که اط‌مینان حاصل شود در صورت شکسته شدن بروی مواد غذایی ريخته نمیشود 50

صفحه 51:
نيازمندي هاي 6611۳ انبارشة در مواقع مقتضى بايد تسهيلات مناسب جهت انبارش مواد غذايى و ساير اقلام مصرفى نظير مواد شيميايى مصرفى كه در عمليات تمي ز كردن و ضدعفونى بكار ميروند يا ساير مواد شيميايى غير غذايى (روغن: سوخت) فراهم كردد طراحی انبارها درصورت لزوم باید دربر گیرنده موارد زیر ۳ قابلیت نگهداری و نظافت ۷ جلوگیری از ایجاد محلی برای لانه گذاری و تخم ریزی 51

صفحه 52:
نيازمندي هاي ۶:1۳ انبارش: v توانایی محافظت مواد غذایی از آلوده کننده ها را داشته و خود موجب آلودگی مواد غذایی نگردد درصورت لزوه. قابلیت تامین شرایط لازم برای انبارش مناسب از جمله دما و رطوبت را داشته باشد الوا وفلات لازم در انباز با طبیعت مواد غذایی مرتبط باشند در موارد مقتضی محلهایی جهت انبارش مواد شیمیایی يا ساير مواد سمى خطرناک باید اختصاص داده شوند 52

صفحه 53:
سیستم کنترل آفات: 1 نيازمندي هاي 67۳ ۷ ‎a‏ حیوانات و حشرات موذی یکی از آلوده کننده.‌هایی هستند که ایمنی و سلامت مواد غذایی را به خطر می اندازند ربعایت بهداشت در محل تولید مواد غذایی مانع حضور آنها میشود "_ تامین شرایط مطلوب و ‎GHP ((Good Hygiene‏ 6 ردقت در ورود مواد اولیه و پایش مداوم منجر به کاهشم ورود آنها میشود *" ساختمانهای تولیدی باید نگهداریو تعمیر شوند تا از امکان رشد و تکثیر آنها جلوگیری شود 53

صفحه 54:
نبازهندي هاي ‎GMP‏ ‏سیستم کنترل حیوانات موذی: * . فضاهای پنهان از دید. سوراخ ها و شکستگی های روی دیوار هاء درب ها و پنجره هاء مسیر فاضلابها و سایر مسیرها میتوانند محل مناسبی جهت رشد و تكثير حيوانات و حشرات موذی باشند که باید بدون درز باشند نصب توری بروی دربها و پنجره هایی که بازو بسته میشوند. موجب جلوگیری از ورود آنها میگردد نصب توری بروی چاهک ها و مجاری فاضلاب نیز موجب جلوگیری از ورود آنها میگردد حیوانات باید در محیط کارخانه و سالنهای فراوری مشاهده نشوند 54

صفحه 55:
منابع غذایی بالقوه باید در ظروف ضدآفات و یا بالاتر از سطح زمین انباشت شده و از دیوار فاصله داشته باشند * محیطهای داخل و خارج کارخانه مواد غذایی باید تمیز نگه داشته شوند زباله و اقلام ضایعاتی باید در ظروف درب دار و ضدآفات نگهداری شوند و تدابیر مناسبی برای انبارداری و امحا زباله بکار رود محل انبارش زباله باید به نحو مناسبی تمیز كردد 55

صفحه 56:
نيازمندي ‎GMP gh‏ سیستم گنترل حیوانات موذي: . محل هایی که ممکن است جهت تخم ریزی یا سكونت حيوانات و حشرات مورد استفاده قرار كيرد بايد بطور منظم مورد نظافت و ضدعفونى قرار كيرد *؟ جهت كنترل حيوانات موذى بخصوص موش ميتوان از تله كذارى استفاده نمود محل تله ها بايد مشخص بوده و مورد يايش قرا ركيرد 56

صفحه 57:
نيازمندي هاي ‎GMP‏ ‏سیستتم كنترل آفات: فعالیتها اطمینان حاصل شود برای مبارزه با آفات از مواد شیمیایی یا بیولوژیکی و یا فیزیکی استفاده شود بدون اينکه خود این فعالی‌تها تهدیدی برای ایمنی مواد غذایی ایجاد کند سیستمهای بهداشتی باید جهت اطمینان از اثربخشی پریود يك مورد يايثم قرارگیرند شامل بازرسی آغاز کار و نمونه برداری های میکروبی از محیط و سطوح این فعالیتها باید بازنگری دوره ای شده تا از انطباق پذیری 57

صفحه 58:
نگهداری و نمیزی تاسیسات * تاسیسات و تجهیزات باید در شرایطی نگهداری و تامین شوند که: * کلیه روشهای بهداشتی تسهیل شود * موجب پیشگیری از آلودگی مواد غذایی نظیر قطعات ریز فلزی پوسته شدن گچ آشغال و مواد شیمیایی شود 58

صفحه 59:
تعاریف 2 ضدعفوني و گندز دايي ‎3(Disinfection)‏ کاهش تعداد میکروارگانیزم های موجود در یک محیط از طریق روشهای فیزیکی و یا عوامل شیصیایی تا حدی که انطباق با ایمنی و مناسب بودن ماده غذایی را داشته باشد < تمیزکردن ‎(Cleaning)‏ ‏رفع و برطرف کردن خاک پس مانده غذایی» کثیفی. گریس یا ساير موارد مر تبط

صفحه 60:
الزامات 60 = C&D (Cleaning & Disinfection) Jol cok) ‏از مباتى 11/400012 مى باشد‎ * (]6/) بساید کسلیه بسلقیماندهسواد ضظظليم و كسثيفي صنبع لوكي را ‎Sue JI‏ * متدو مواد مناسب ‎C&D‏ به طبیعت ماده غذایی بستگی دارد ضدعفونی ممکن است بعد از تمیزی بکار گرفته شود * مواد موردنياز (0821) بايد به نحو مناسبى جابجا شده مطابق دستورالعمل سازند كان نكهدارى شود از مواد غذايى جداسازى شده و در ظروف شناسايى شده نكهدارى شوند + 60

صفحه 61:
الزامات ‎CED‏ ‏نظافت میتواند با روشهای فیزیکی متفاوت (جداگانه یا ترکیبی از آنها) اجرا شود نظیر گرم کردن. ساییدن و خراشیدن. جریانات متلاطم. با جاروبرقی تمیز کردن و یا سایر متدهایی که از آب اجتناب میشود یا متدهای شیمیایی که از دترجنتها؛ اسیدها و قلیاها استفاده میشود ‎C&D ley, *‏ میتواند شامل مراحل زیر باشد: * حذف ضایعات/و کثیقی ها از روی سطوح * بکارگیری دترجنتها برای ازبین بردن خاک و کثیفی و غشا باکتری‌ها و نگهداری آنها در حالت مایع یا سرگردان ‏"* شستن با آب (قابل شرب)برای حذف باقیمانده دترجنتها و ازبین بردن خاک و کثیفی ‏"* خشک کردن با سایر متدهای مناسب ‎+ ‎61

صفحه 62:
الزامات 660 * برنامه های (6) باید اطمینان دهند که کلیه قسمت های تاسیسات بطور مناسبی تمیز هستندو این برنامه شامل تمیز نمودن وسایل و تجهیزات نیز شود برنامه های (۵1/) باید بطور دائم و اثربخش پایش شوند تا از مناسب بودن و اثربخشی و درصورت نیاز مستندسازی برنامه ها اطمینان حاصل شود

صفحه 63:
الزامات 0620 * بمنظور تامین مطمئن (]6/) تنظیم یک برنامه بهداشتی مدون الزامی است» این برنامه باید مکتوب باشد و شامل موارد زیر باشد: * مكانهاء اسامی تجهیزات و ظروف و ابزاری که باید تمیز شوند * ابزار و وسايل لازم 7 مواد شيميايى لازم * مدت زمان تماس با سطوح دستگاهها: ملزومات و محیط ‎GIS‏ ‏* مسئولین انجام کار روش و پریود زمانی * _نحوه پایش و نظارت موثر تدوین برنامه باید از متخصصین مشاور استفاده شود 1

صفحه 64:
CED obey ‏درصورت لزوم آزمایشگاه میتواند با بررسی نتایج حاصله‎ 9 ‏ضمن حصول اطمینان از انجام صحیح عملیات نظافت‎ ‏ضدعفونی طراحی شده نسبت به تغییر پریودهای زمانی یا‎ ‏مواد شوینده و ضدعفونی ابراز نظر کند‎ * برنامه (61/) باید شامل اماکن و وسایل زیر باشد: * ابزارها و تجهیزات تولیدی پا در ارتباط مستقیم با مواد غذایی فضاها و اماکن مرتبط با تولید راهروها و مسیرهای مر تبط با تولید انبارها (مواد اولیه و محصول نهایی) 8 * asd 5 4. a 64

صفحه 65:
الزامات 6620 * نمونه برنامه 66:0: اقدام روش اجرایی پایش اقدام | معیار | نقطه کنترلی | پذیرش | کنترل دوره زمانی چگونه جه جيزى

صفحه 66:
(CLEANING PROGRAM SAMPLE. {Gn Staton standard Operating Procedure S500): Area Cleaning Frequen | Verificati | Responsibi | Recor Procedure cy on lity 4 Activity Meat Machine, Daily Inspection | Cleaning Daily preparati | Equipments, of the Crew check onarea_ | Floor Doors, cleaning list for (Batching, | Walls process cleanin Mixing & | 1-Remove soil while it is g Mincing) | matter being 2-Apply water done rinsing 3-Apply liquid detergent & liquid soap. 4-Final rinsing 5-Sanitization. 6-For equipment (sieve, Knives) soaks them in detercent water

صفحه 67:
نقش 61412 و 13۸600۳ دربهداشت

صفحه 68:
بهداشت فردي پرسلل * به دليل تماس مستقيم يرسنل توليدى با محصولات در كارخانجات مواد غذایی رعایت اصول بهداشت فردی در کارخانجات مذکور به ویژه در مورد پرسنلی که مستقیماً با مواد غذایی روباز در تماس هستند. الزامی است برای اطمینان از اينکه پرسنل در ارتباط با موادغذایی (مستقیم یا غیر مستقیم) نمیتوانند آلودگی را به ماده غذایی انتقال دهند باید سطح مناسبی برای تمیزی و نظافت پرسنل تعریف شود. لذا آنهایی که در ‎noe‏ ده قرارئدارند يا مريض هستند. یا رفتار مناسب ندارند. امکان آلودگی موادغذایی را دارا هستند»

صفحه 69:
وضعیت سلاهتی و تندرستی پرسنل * به يرسنلى كه مشکوک به بیماریهای ناقل هستند نباید اجازه داد که در محل های سالن های فرآوری مواد غذایی تردد کننده هر یک از کار کنان مشکوک به بیماری باید سریعا خود را به مدیریت آزماشات پزشکی پرسنل مر تبط با موادغذایی باید انجام شود دارا کارت معاینه بهداشتی و احراز شرایط کار در واحدهای غذایی از یک مرجع دولتی ۷

صفحه 70:
وضعيت سلامتی و تندرستی پرسنل کار کنان درصورت بیماری يا شرایط زیر باید سریعا خود را به مديريت معرفی کرده و از محلهای فرآوری دور نگه ‎ao‏ شوند: * يرقان © اسهان * استفراغ * تب زخم گلو با تب * آسیبهای پوستی عفونی شده (بریدگیها دمل یا جوش) * هرگونه ترشح از گوش چشم یا بینی ۳

صفحه 71:
تميز بودن پرسنل * سطحبالاى تميزى و استفاده از لباس كار مناسب و تميز (ترجيحاً دو دست لباس برای ایجاد امکان شستشو در طول هفته) * استفاده از کفش مناسب و مخصوص کار استفاده از کلاه و نیز کاور صورت برای آقایان در مواقع لزوم * پوشاندن زخمها و بریدگیها با کاور ضدآب شستشو و ضدعفونی دست ها هنگام: = شروع کار با مواد غذایی و پیش از ورود به سالن تولید - سريعاً بعد از استفاده از توالت ابجايى مواد خام يا مواد آلوده كننده ٠ 71

صفحه 72:
رفتار پرستل * کلیه پرسنلی که در کارخانجات مواد غذایی فعالیت می کنند باید از هر گونه فعالیتی که مواد غذایی را آلوده می کند جدا اجتناب ورزند از جمله: * خوردن آشامیدن, جویدن آدامس, آب دهان انداختن. سیگار کشیدن در سالن تولید. عطسه و سرفه کردن بروی موادغذایی باز (بدون محافظ) * عدما ‎a‏ رآلات» ساعت. سنجاق و نظایر آن در محل فرآوری صورتى كه تهديد ايمنى و مناسب بودن ماده غذايى باشند 2

صفحه 73:
بازدیدکنندتان * کلیه بازدیدکنند گان کارخانجات مواد غذایی باید در جاییکه مناسب است لباس محافظ پوشیده و موارد اعلام شده را رعایت کند

صفحه 74:
حمل و قل محافظت از ماده غذایی دربرابر منابع بالقوه آلودگی در حين حمل و نقل محافظت از ماده غذایی دربرابر صدمه و خسارتی که باعث شود برای مصرف مناسب نباشد تهیه محیطی که رشد پاتژن ها یا میکر وار گانیزمهای مولد فساد و تولیدکننده توکسین ها را در مواد غذایی بطور اثربخش کنترل کند

صفحه 75:
وسایل نقلیه و کانتینرها باید بصورتی طراحی شوند كه: موادغذایی يا بسته بندی آنرا آلوده نکنند قابلیت تمیز کردن موثر و پا ضدعفونی را داشته باشند درصورت لزوم امکان جداسازی مواد غذایی از مواد غیر غذایی وجود داشته باشد محافظت مُوثر از ایجاد آلودگی از جمله گردوغبار و ذرات قابلیت نگهداری و حفظ درجه حرارت رطوبت فشارهوا و سایر شرایط ضروری جهت محافظت از رشد میکروار گانیزمهای خطر ناک امکان پایش دما رطوبت و سایر شرایط موردنیاز وضعیت مناسب از لحاظ تمیزی و تعمیر برنامه شستشو و نظافت موثر و يا ضدعفونی در هر بار تخلیه و قبل از 75

صفحه 76:
اطلاعات مندرج روي محصول محصولات باید دارای اطلاعات مناسب باشند برای اطمینان از اینکه: 4 در دسترس بودن اطلاعات كافى و قابل دستيابى براى نفر بعدى در زنجيره مواد غذايى شامل نحوه: * جابجايى = ه * فرآوری * آماده سازى 2 نشان دادن سلامت و ايمنى محصول درصورت نیاز, بهر (1528013) قابل شناسايى و بازيابى (فراخوان) 76

صفحه 77:
7 مصرف کننده باید دانش کافی در مورد بهداشت مواد غذایی دا باشد تا آنان را قادر سازد: * اهمیت اطلاعات محصوله را درک کنند ‎jl *‏ ایجاد آلودگی و رشد یا بقاء پاتوژنها در مراهل نگهداری. آماده سازی جلوگیری و از چگونگی مصرف صحیح اطلاع هاصل نمایند» آگاهي مصرف کنندگان ‎٩‏ تمامی اطلاعات (برای تجار, صنایع.۰*)باید بوضوح روی لیبل های مواد غذایی درج شود ‏9 برنامه های آموزشی سلامت بايد نیازمندیهای عمومی بهداشت مواد غذایی را پوشش دهد از جمله: * _ توانمندی مصرف کننده در درک اهمیت اطلاعات مندرج روی محصول * اطلاع از رابطه کنترل دما/زمان و بیماریهای مواد غذایی

صفحه 78:
فبازمندي هاي آموزشي برسئل در سيستم 114001 * شركتهائ تولیدکننده, توزیع کننده و کلیه شرکتهای مرتبط در زنجیره ماده غذایی (از تولید اولیه تا مصرف نهایی) باید مطمئن شوند که کلیه پرسنل مجری, آموزشهای لازم را در مورد بهداشت ماده غذایی مر تبط با فعالیتشان گذرانده انده * برای اجرای موثر سیستم ۳ و افزایش آگاهی مصرف کنندگان. آموزش پرسنل در صنایع. دانشگاهها و مراکز دولتی ضروری است 78

صفحه 79:
نيازهندي هاي آموزشي پرسنل در سیستم 11۸60۳ * كميته بين المللى مشخصات میکروبیولوژی برای صنایع غذایی (6/1۷]5۳]) پیشنهاد میکند دوره های مر تبط با مخاطرات به پرسنل آموزشم داده شود * ارتباطات آموزشی بین صنایع. گروههای بازرگانی. سازمان حمایت از مصرف کنند گان و مسئولین دولتی باید بیشتر شود آموزش بهداشت پرسنل جزء مسئولیتهای یک شر کت تولید کننده موادغذایی میباشد» 79

صفحه 80:
مراحل اجراي آموزش در سیستم 11۸600۳ * نیازسنجی آموزشی برای کلیه پرسنل موثر بر ایمنی مواد غذايى برنامه ريزى آموزشى اجراى آموزش ارزيابى اثربخشى آموزش آموزش مجدد در صورت نياز ثبت سوابق آموزشى 80

صفحه 81:
نبازهندي هاي آموزشي در سیستم ‎HACCP‏ 8 کلیه پرسنل جدیدالاستخدام باید پیش از شروع به کار آموزش های مر تبط را با موفقیت طی كنند * نیازسنجی آموزشی برای پرسنل بر مبنای نقش آنها در سیستم تعیین میگردد اين نیازسنجی دربر كيرنده تيم 11 مدیران ذیربط سر کار گران و ايراتورها ميباشد 81

صفحه 82:
نبازهندي هاي آموزشي در ‎HACCP ging‏ * اعضای تیم 11/402001 بايد آموزش هاى را بكذرانند: 5-5 3-3 مفاهیم 11۸00۳ چگونگی اجرای 11۸60۳ * انواع مخاطرات طبقه بندی و راههای جلوگیری از وقوع آنها * چگونگی پایش ‎BCCP‏ ‎adage 9 GMP‏ فرق اصول تمیز کردن و ضدعفونی ‏* ممیزی داخلی برای تامین نیازمندی های تایید

صفحه 83:
نبازهندي هاي آموزشي در ‎HACCP ging‏ * مجریان و کار گران باید آموزش های زیر را بگذرانند: مفاهیم کلی ۲۲۵۳ آشنایی کلی با انواع مخاطرات بویژه مخاطرات میکروبی آشنایی با اصول بهداشت فردی روشهای تمیز کردن و ضدعفونی 3 5 4 ” كليه اين آموزش ها در صورت لزوم. بویژه هنگام تغییر در برنامه ها بايد باز موزى شوند 83

صفحه 84:
نيازمندي هاي آموزشي در سیستم 11۸۳ بمنظور اجرای اثربخش ۳1۸6:۳. آموزش کار کنان ضروری است برای کمک به توسعه آموزش, باید دستورالعملهای کاری و روشهای اجرایی ایجاد شده تا وظایف کار کنان عملیاتی در موقعیت هر نقطه کنترل بحرانی. مشخص شود 84

صفحه 85:
نيازه‌ندي هاي سیستم مدیریت گیفیت در آزمایشگاهما برمبناي 17025 150 (اختياري) * سازماندهی آزمایشگاه شامل ساختار سازمانی. شرح وظایف مدیران و پرسنل * تعیین شایستگی ‎le‏ صلاحیتها و مسئولیتهای پرسنل (شراط احراز صلاحیت) * بی طرفی, استقلال و صداقت. اطمینان بخشی و رازداری 85

صفحه 86:
نيازمندي هاي سیستم مدیریت گیفیت در آزمایشگاهها برميناي 17025 150 (اختياري) در دسترس بودن وسایل, تجهیزات. فضاها و محیط مناسب برای انجام آزمون ها * کالیبراسیون وسایل اندازه گیری ‎ *‏ دستورالعمل های کاری و روشهای اجرایی عملیاتی ‏تدوین گزارشی آزیایشات. انجام آزمایشات تخصصی ‏مستندسازی سیستم کیفیت آزمایشگاه (خط مشی کیفیت, نظامنامه کیفیت. رشهای اجرایی و دستورالعملهای کاری) ‏* تهیه استاندارد و مراحل اجرایی عملیات استانداردسازی نحوه همکاری با مشتریان. سازمانهای اعتباردهنده و سایر آزمایشگاهها ‎3 ‎86

صفحه 87:
اصول و گامهاي 11۸00۳

صفحه 88:
تعاریف : ايمني مواد غذايي ‎2(Food Safety)‏ اطمينان از اينكه ماده غذايى هيجكونه خطرى را براى مصرف كننده ندارد ~ مناسب بودن مواد غذايي (7انلزطهاندا9 ۲000): اطمینان از اينکه ماده غذایی برای مصرف انسانی مورد پذیرش است :)000 ۲7 ‏بهداشت مواد غذايي (عصهنو‎ ~ کلیه شرایط و اقدامات مورد نیاز برای اطسینان از ایمنی و سلامت ماده غذایی در تصامی مراحل زنجیره مواد غذایی 88

صفحه 89:
تعاریف ‎ <‏ آلوده کننده (ماهصنحصه‌نطعی): ‏هر گونه عامل بیولوژیکی یا شیمیایی, مواد خارجی یا شیثی كه غیرعمد به ماده غذایی اضافه شده باشد ‎:(Contamination) ‎ ‎ ‎ ‏إخداد یک آلوده کننده در ماده غذایی با مصیط ‎89

صفحه 90:
تعاريف برنامه هاي بيش نيازي (ومموسووسة!) عاد جح و2 )) : v رویه هايی شامل روشهای فرآوری صحیح (621۷]۳) يا روشهای بهداشتی ‎b (GHP) axe‏ روشهای آزمایشگاهی صحیح (621.8). که به شرایط عملیاتی بعنوان مبنایی برای سیستم 11۸6/6/۳ توجه میکنند روش(های) اجرایی یا دستورالعمل(های) ویژه ای که بسته به طبیعت و اندازه عملیات. بمنظور افزایش قابلیت کنترل اثر بخش خطرات ایمنی مواد غذایی و بمنظور کنترل آلودگی يا ازدیاد آنها در محصول(ها) و محیط فرآوری محصول, شرایط عملیاتی را بهبود داده و یا برقرار سازند» یکی از برنامه های پیش نیازی. تدوین روش اجرایی عملیات استاندارد بهداشتی یا 0۴ ++i» Sanitation Standard Operating Procedure)) 90

صفحه 91:
اصول و مراحل اجرابي 13۸6060۳ 0- برنامه های پیش نیازی: تعهد مديريت آموزش (بهداشت مواد غذایی» بهداشت فردی»۰۰۰) تعمیر و نگهداری سیستم فراخوان رسیدگی به شکایات مشتری شناسایی / برچسب گذاری محصول رعایت 3]۳)ها ومجموعه قوانین غذایی که توسط 11۸ و (0 منتشر ميشوند ‎Food Hygiene.Food Code. Codex)‏ ‎(Alimentarius‏

صفحه 92:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ 1- تشکیل تیم :1/00۷۳ تخصصهای مختلف (درصورت لزوم از خارج سازمان) بر اساس نوع طرح ۲۱۸۳ a 0 (aye) ‏اانا‎ 8 میکروبیولوژی مواد غذایی تکنولوژی تجهیزات و دستگاهها تعمیرات و نگهداری بازرگانی (خرید مواد اولیه و توزیع و فروش محصولات) مراحل و روند تولید آزمایشگاه و 0

صفحه 93:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ 9 وظیفه شناسایی دامنه طرح 31۸6/6/۳ «کدام بخش زنجیره غذایی) انواع مخاطرات )ها (تعیین طبقه بندی خطرات) و حدود بحرانی وظیفه تیم. پیاده سازی, استقرار. اجرا و حفظ سیستم در سازمان است مسئولیت تیم با استقرار سیستم در یک سازمان پایان نمی یابد» 93

صفحه 94:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ 9 تعداد اعضای تیم بسته به طرح 186/6/۳] و نحوه عملیات مربوط4 از 2 نفر تا حداکثر 8 نفر توصیه میشود 7 در کارگاههای کوچک یک فرد ممکن است بیشتر از یک نقش در تیم داشته باشد مشروط بر اینکه در مجموع تیم قادر به بدست آوردن اطلاعات برای پیشگیری و مهار مخاطرات باشد» درصورت نیاز از توصیه های متخصصان خارج از تیم هم باید استفاده شود » 94

صفحه 95:
اصول و مراحل اجرايي 00۳ 11۸ 7 تيم بايد آموزشهای لازم را در مورد درک مفاهیم ‎HACCP‏ دیده باشد و تکنولوژی و تجهیزات بکار گرفته شده در خط‌وط تولید را بشناسد » 7 تیم باید به جنبه های عملی در عملیات تولید و مصرف مواد غذایی تسلط داشته باشد 7 تیم باید یک مدیر یا سرپرست (نماینده یا هماهنگ کننده) و (در مواردی) یک گزارش دهنده داشته باشد » 95

صفحه 96:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ 2- توصیف محصول (شرح فرآورده): a شرح كاملى از مواد اوليه و محصول ازجمله: ...2۷۷,۳[(( ‏خصوصیات شیمیایی بیولوژیکی فیزیکی‎ eS sige (Origin) -liie روشهای تحویل و بسته بندی و شرایط نگهداری و توزیع آماده سازی قبل از مصرف 8 نت تا 96

صفحه 97:
اصول و مراحل اجرايي ‎HACCP‏ a توصیف کامل محصول يا در صورتی که بخشی از فرآیند مدنظر استه شرح کاملی از مهصول حد واسط (نیمه ساخته) توصیف از نظر تر کیبات - ساختار فیزیکی شیمیایی - نوع _ فرآوری(عملیات حرارتی انجماد دودی کردن نگهداری در آب نمک *۰۰) - روش و نوع بسته بندی - شرایط نگهداری و انبارشم - روشو توزیع - زمان ماندگاری - شرایط حمل و نقل - رز استفاده اطلاعات ایمنی مربوط4 97

صفحه 98:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ 7 چگونگی استفاده ماده غذایی (آماده مصرف - قبل از مصرف باید گرم شود - به فر آوری بیشتری نیاز دارد- ۰۰۰۰) 7 دستورات لیبل محصول (در جای خنک نگهداری شود) 7 چگونگی توزیع (دمای مربوطه)

صفحه 99:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ ‎a‏ 3- نعیین هدف مصرف یا موارد استفاده: 7 مصرف کنندگان چه کسانی هستند و چگونه باید مصرف شود کجا فروخته میشود هدف مصرف و نحوه استفاده بر اساس پیش بینی مورد استفاده محصول, توسط مصرف کننده نهایی با مشتری درنظر گرفتن آسیب پذیری برخی افراد در موارد خاص مانند نوزادان. کودکان, زنان باردار, بیماران و سالمندان و افراد دیابتی 99

صفحه 100:
‎x(Stage) 4> pb pS "‏ یک نقطه, رویه. عملیات يا مرحله ای در زنجیره غذایی: دربر گیرنده مواد خام از فر آوری اولیه تا مصرف نهایی ‎

صفحه 101:
اصول و مراحل اجرايي 11۸600۳ 4- تهیه نمودار جریان تولید و نقشه جانمایی تجهیزات 9 توسط تیم ۳386/6/۳ قبل از شناسایی و ارزیابی مخاطرات باید عملیات فرآوری محصول به دقت شناسایی شود 7 ترسیم نمودار جریان تولید با درنظر گرفتن کلیه مراحل عملیات و اطلاعات تکنیکی کافی برای مطالعه بعدی و بصورت توصیفی از فر آٍیند تولید شمای کلی فر آٍیند تولید از دیدگاه ایمنی (انبارهای میانی بحرانی . لوله های توزیع بحرانی . مسیرهای بر گشت فر آیند مجدد یا باز کاری بحرانی ؛ تمهیدات (]6/) بحرانی و شروع کار بحرانی و توقفهای اضطراری) 101

صفحه 102:
اصول و مراحل اجرايي 11۸606۳ ‎aged 9‏ ترسیم نمودار جریان تولید اختیاری است و فقط هر مرحله تولید (از جمله تاخیرات) از گزینش مواد اولیه تا فراوری. توزیع و فروش و رسیدن به دست مصرف کننده بايد به ترتیب مشخص گردند ‏7 نمودار جریان باید شامل موارد زیر باشد: ‏توالی و ترتیب مراحل فرآیند ‏جایی که مواد اولیه یا نیمه ساخته به جریان اضافه میشوند محل های دوباره کاری و بازیافت ‏جايى كه مواد زايد يا ضايعات دفع ميشوند (فاضلابها) , ‎oe)

صفحه 103:
امول و مراحل اجرايي 11۸60۳ 5 . نقشه تجهیزات بیانگر محل دستگاهها و مسیر حرکت محصول و پرسنل در طی مراحل تولید است 9 نقشه جانمایی سازمان شامل واحدهای تولیدی انبار و امکانات رفاهی و بهداشتی کار کنان (مسیر جریان هوا در محیط های مراقبت ویژه) 1 نقشه های استقرار و موقعیت ها شامل نقاطی که امکان آلودگی ناشی از تماس مواد اولیه و افزودنیها روانسازها و مواد سرمازا محصولات نیمه ساخته و نهایی و کار کنان و لوازم بسته بندی با یکدیگر وجود دارد امکانات بهداشتی کار کنان و نقاطی که تحت پوشش طرحهای بهداشتی و کنترل حشرات قرار دارند 103

صفحه 104:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ 5- تایید نمودار جریان تولید و نقشه تجهیزات در محل 2 تایید مطابقت کلیه مراحل عملیات فرآیند حین عملیات با نمودار جریان توسط تیم ۳1۸6/6/۴ و درصورت لزوم اصلاح نمودار و نقشه تحهیزات

صفحه 105:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ موارد مهم در تدوین نمودار جریان فر آ یند: ‎a‏ ساده. روان و قابل فهم باشد 7 بطور منطقی روال و توالی فرآیندها را نشان دهد 7 کلیه فعالیتهای شر کت از مرحله دریافت مواد اولیه تا حمل و نقل و توزیع را شامل شود 7 مسئولین رسمی بخشها آن را امضاء کرده و تاریخ تایید ورج شود 105

صفحه 106:
تعاریفد ۵ _ریسك(»اعنا: برآوردی از رخداد احتمالی یک مخاطره احتمال تاثیر بک خط,ر بالقوه 7 مخاطره یا خطر (1122210): آلودگی میکروبی» شیمیایی با فیزیکی در ماده غذایی یا موقعیت آن که بالقوه موجب ریسک غیر قابل پذیرش سلامت مصرف کننده میگردد اهمیت با شدت (مهم بودن) خطر < جدیت اثر(ات) یک خطر 106 +

صفحه 107:
انواع مخاطرات پرخی خطرات میکروپی: 5 باکتری های بیماری زای گرم منفی (سالمونلا. شیگلا. اشرشیا. کلی ۰۰۰) 9 باکتری های بیماری زای گرم مثبت (کلستریدیوم, بولینیوم. کلستریدوه. پرفینژنس. یاسیلوس. سر ئوس ۰۰۰) ویروس ها (هپاتیت تیپ ۸و ۰۰۰1) انگل ها و پروتوزاها پا مخاطرات پارازیتی (اسکاریس, ژیاردیاء۰۰۰) ‎es 2‏ ها و سموم ناشی از فعالیت آنها (قارچهای خوراکی سمی.۰۰۰) ‎107

صفحه 108:
انواغ مغاطرات برخی خطرات شیمیایی(طبیعی یا مواد افزودنی شیمیایی): سموم غذاهای دریایی. سموم ‎ALS‏ باقیمانده شوینده های شیمیایی مواد شیمیایی کشاورزی (آفت کش ها) مواد شیمیایی صنعتی ترکیبات حساسیت زا فلزات سمی افزودنی های خوراکی (نیتریت ها و نیترات ها) نفوذ برخی ترکیبات مواد بسته بندی بقایای داروهای دامی افزودنی های شیمیایی 0 3 6 65 5 5ه هم مم 108

صفحه 109:
انواع مخاطرات برخى خطرات فيزيكى: استخوان قطعات فلزى خرده هاى سنك يا شن وب مواد پلاستیکی تاثیرات فردی 5 8 5 62 5 2 109

صفحه 110:
3(Hazard Analysis) ss Jed” فرآیند جمع آوری و ارزشیابی اطلاعات مربوط به خطرها و شرایطی که منجر به پیدایش آنها میشود بمنظور تصمیم گیری در مورد اینکه کدامیک از نظر ایمنی مواد غذایی مهم بوده و درنتیجه باید در سیستم 11۸6/6/۳ منظور شوند 3(Preventive measure) 4il pS plod!“ ‏اقدامی جهت مانع شدن, از بین بردن. مهدود کردن یا کاهش یک مخاطره و جلوگیری‎ ‏از آلودگی مجدد از طریق واسطه های تاثیر گذار‎ ‎3(Acceptable level) yi pda b6 aw *‏ وقوع مخاطره ای که موجب احتمال بروز ریسک غیرقابل پذیرش سلامت نمی گردد ‎110 0

صفحه 111:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ 6- فهرست نمودن کلیه خطرات بالقوه موجود برای مرحله؛ انجام تحلیل خطر. و درنظر گرفتن اقدامی پمنظور کنترل (حذف یا به حدافل رساندن) هر خطر شناسایپی شده (اصل 1): تهیه فهرست خطرات بالقوه که بطور منطقی احتمال بروز ‎UST‏ ‏در هر مرحله از تولید اولیه, فرآوری, عمل آوری و توزیع تا نقطه مصرف وجود دارد توسط تیم ۳۲۵۸۳

صفحه 112:
اصول و مراحل اجرايي 131۸600۳ آنالیز خطراتی که حذف يا کاهش آنها تا سطح قابل قبول برای ایمنی ماده غذایی ضروری است یک مخاطره. آلودگی غیرقابل پذیرش بیولوژیکی, شیمیایی, فیزیکی یا حضور و تکثیر میکروار گانیسم های مضر برای سلامت غذا و يا حضور یا تولید غیرقابل پذیرش سموم یا دیگر تولیدات متابولیکی میکروبها در مواد غذایی میباشد

صفحه 113:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ در تحلیل خطر موارد زیر را تاحد امکان باید درنظر داشت: ‎٠‏ احتمال وقوع خطرات و شدت تاثیر آنها بر سلامتی ‏* ارزیابی کیفی و يا کمی وقوع خطر ‏* بقاء يا تکثیر میکروار گانیزم های مربوط4 ‏*_ ایجاد پا ماندگاری سموم. آلودگی های شیمیایی یا فیزیکی در مواد غذایی و ‏شرایطی که منجر به بروز موارد فوق میگردند ‏تدوین چند اقدام کنترلی برای کنترل خطر(ات) مشخص و پا کنترل چند خطر توسط یک اقدام مشخص در صورت لزوم ‎113

صفحه 114:
اصول و مراحل اجرايي 21۸06۳ نمونه فرمت جدول تحلیل خطر: اقدامات توجيه اينكه آيا | آيا خطر بالقوه بيشكيرانه براى | شامل خطرات | مهم است؟ خطرات مهم مهم ميشود يا خطر بالقوه شناخته شده يا تحت كنترل #میکروبی "شیمیایی *فیزیکی غتعیر/ مر خلاا فرآوری 114

صفحه 115:
تعاریف (Control point) J 5S aaa“ هر نقطه ای در یک سیستم تعریف شده مواد غذایی که فقدان کنترل در آنجا موجب ریسک غیرقابل قبول سلامت نمیگردد 3(Critical Control Point) ‏نقطه كنترل بحرافي‎ ” نقطه ای که در آن فقدان کنترل میتواند موجب ریسک غیرقابل قبول سلامت گردد

صفحه 116:
تعاریف اقدامات کنتر اي ‎(Control Measure),‏ اقداماتی که بزای حذف و یا کاهش خطرات تا حد قابل قبول ضروری میباشند ویژگی ها (مواد اولیه. محصول, ف رآ یند.۰۰۰) دستورالعمل ها (فرآیند. کنترل. عملیات.»۰۰) 116

صفحه 117:
آناليز ريسك * توسط تیم 11/410001 صورت ميكيرد: ‎ay‏ »| احتمال وقوع در محصول براى مصرف كننده نهايى شدت خاطره کم متوسط زياد زياد سطح3 سطح4 سطح4 متوسط سطح 2 سطح3 سطح 4 ‎dS ase’ |‏ نیاز به اقدام ند ایطح 1 سطع ‎inks‏ ‏"سطح2: یکبار کنترل یا اقدامات کنترلی دوره ای نیاز دارد "سطح3: از طریق اقدامات کنترلی نظیر (61/, کالیبراسیون, ارزیابی تامین کنندگان, ‎PM‏ 5 21۷1۳ (اقدامات پیش نیازی) کنترل میشوند» ‏سطح 4: اقدامات کنترلی دقیق موردنیاز بوده و در گام هفتم با کمک درخت ‎CC? sae‏ ياخير ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

صفحه 118:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ 7- شناسایی نقاط کنترل بحرانی یا 00۴ها (اصل 2) میتوان با استفاده از درخت تصمیم گیری (1(66015100 6 تعیین نمود که آیا این مرحله برای مخاطرات شناسایی شده. جایگاه نقطه کنترل بحرانی میباشد يا خیر؟ اگر یک خطر در مرحله ای که کنترل ایمنی لازم است شناسایی وه وهج أقداد کنترلی در آن مرحله با مراحل دیگر وجود نداشته باشد. محصول با فر آ بند باید در آن مرحله یا مرحله قبلی یا بعدی. بمنظور قراردادن یک اقدا م کنترلی یا بمنظور حذف یا کاهش مخاطره به سطح قابل قبول تغییر یابده 118

صفحه 119:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ کاربرد درخت تصمیم گیری بسته به اينکه عملیات در مرحله تولید. فرآوری نگهداری, توزیع پا مراحل دیگر است باید دارای انعط‌اف پذیری باشد روشهای دیگری نیز برای تعیین /6/)ها استفاده میشوند که نیاز به تجربه کافی در اجرای سیستم 16/6/۳ دارند در اين گام کلیه خطراتی که ممکن است به شکل منطقی احتمال بروز آنها در هر مرحله وجود داشته باشد باید مورد توجه قرار گیرند۰ 119

صفحه 120:
درخت تصمیم جهت شناسايي 010 ها آیا این مرحله ویژه حذف یا کاهش ‎jg»‏ احتمالی یک خطر تا لحد قایل قبول طراحی شده است؟

صفحه 121:
درخت تصمیم جهت شناسایی ‎WCCP‏ ‎Sl‏ آیا با خطر(ات) شناسایی شده امکان برو زآلودگی در بالاتر از حد (حدود) قابل قبول وجود داشته یا میتواند تا سطوح غیر قابل قبول افزایش یابد؟ شناخته شده را حذف میکند یا بروز احتمالی آن(ها) را تا حدود قابل قبول کاهش میدهد؟ 8 ام خیر 66 حدود قایل قبول یا غیرقابل قبول در اهداف كلى هنگام شناسایی 06 هادر طرح 606 1۸ باید برآورد شوند»

صفحه 122:
اصول و مراحل اجرايي 11۸002 جدول ارزیابی ‎WOOF‏ 60 Cc e بلی یا خير ty درل را شناسایی شده را حذف میکند یا وقوع احتمالى آنها رات سطحی قابل قبول کاهش میدهد؟ Se ‏آیا با خطرات‎ ‏شناسایی شده‎ آلودگی میتواند خارج از حدود قابل قبول شود يا اينكه تا حد غير قابل قبول افزايش يابند؟ بله: به سج برويد ze آیا این مرحله مشخصاً براى حذف يا كاهش وقوع احتمالى ‎he Seb pbs‏ قابل قبول طراحی شده است؟ thee ‏آیا اقدامات‎ ‏پیشگیرانه کنترلی‎ ‏وجود دارد؟‎ ‏خیر:_0068نیست‎ ‏اما اگراقدامات‎ ‏پیشگیرانه کنترلی‎ ‏برای اطمینان از‎ ‏ايمنى لازم هستند‎ ‏مرحله, محصول يا‎ ‏فرآيند را تغيير‎ wees بله: به س2 برويد Ss خطر میکروبی ‎wee‏ ‏فیزیکی مرحله فرآیند

صفحه 123:
تعاريف * حد 53 ‎Limit) =i‏ لمعا ): 9 معپاری که پذیرفتنی را از ناپذیرفتنی جدا می سازد ن يا کمترین میزان یک پارامتر فیزیکی؛ بیکروبی یا شیمیایی که باید در یک ۴ن)ن) بمنظور اقل رساندن ریسکی که ممکن است ایمنی ماده ردنظر را به خطر اندازد کنترل شود 123

صفحه 124:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ 8- تعیین حدود بحرانی برای هر ‎JeYOO®‏ 3) مشخص کردن حدود بحرانی برای هر یک از نقاط بحرانی تعيين بیشتر از یک حد بحرانی برای مرحله ای خاص در صورت لزوم معیارها اغلب شامل اندازه گیری دماء زمان؛ رطوبت؛ اسیدیته. غلظت نمک.سرعت تجزبه. 0. میزان کلر. ‎Water activity (aw)‏ و پارامترهای حسی نظیر چسبندگی. شکل ظاهری و بافت میباشند

صفحه 125:
اصول و مراحل اجرايي ‎HACCP‏ حدود بحرانی ممکن است از منابع مختلفی مثل استانداردها یا راهنماهاء حدود بحران بر اساس اطلاعاتی مانند بازرسی محصول, فر آیند. جابجایی و٠٠٠٠‏ بدست آمده و باید بوسیله دستورالعمل ها یا آموزشهای ویژه پشتیبانی شود در برخی موارد تفییرات فر آیند ممکن است به استفاده از سطوح هدف ‎Levels)‏ 187061) نیاز داشته باشد تا اطمینان حاصل گردد که حدود بحرانی رعایت گردیده اند» حدود بحرانی باید توسط اعضا تیم 11۸6/6/۳ تصویب شود

صفحه 126:
تعار یف s(Monitoring) wh ” انجام یکسری مشاهدات يا اندازه گیری های طرح ریزی شده درمورد حدود کنترلی طراحی شده بمنظور ایجاد سابقه ای صحیح و جهت اطمینان از اينکه حد کنترلی؛ ایمنی محصول را حفظ میکند (یک ‎Cos CCP‏ کنترل است)۰ ‎(Continuous Monitoring) pou. +b‏ يعنى ثبت بدون وقفه داده ها ‏۳ افحراف (1261۷1811017): ناتوانی در برآورده کردن یک حد بحرانی الزامی برای یک 0 ‎126 ‎٠

صفحه 127:
اصول و مراحل اجرايي 11۸600۳ 9- برقراری یک سیستم پایش برای هر 04۳۴ (اصل 4) پایش, اندازه گیری پا مشاهده دوره ای حدود بحرانی یا سطوح هدف یک 6/) میباشد روبه های پایش باید بتوانند کاهش يا انحراف از کنترل ۳ را نشان دهند يايش بايد اطلاعات به موقعی را جهت انجلم تنظیمات لازم برای اطمینان از کنترل فر آیند و جلوگیری از انحراف نسبت به حدود بحرانی, تهیه نماید

صفحه 128:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ درصورت امکان. هنگلمی که پایش نتایج» روند عدم کنترل را در یک 2)0) نشان میدهند. تنظیمات فرآیند باید انجام پذیرد (پیش از پروز یک انحراف) داده های پایش باید توسط فردی که دارای دانش و اختیار لازم جهت اجرای اقدام اصلاحی میباشد. ارزیابی شود اگر پایش مستمر نباشد. میزان يا تواتر پایش باید تحت کنترل بودن 128

صفحه 129:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ ارجحیت آزمونهای فیزیکی و شیمیایی به آزمونهای میکر وبیولوژی بدلیل سرعت آنها و نشان دادن کنترل میکروبیولوژی محصول بعضی از اندازه گیری های فیزیکی و شیمیایی میتوانند برای تحت كنترل بودن محصول از نظر میکروبی مورد استفاده قرار گیرند کلیه تجهیزات اندازه گیری بکار رفته باید کالیبره باشند 129

صفحه 130:
اصول و مراحل اجرايي 00۳ 13۸ امضای تمامی سوابق و مستندات پایش :)ها توسط افرادی که پایش را انجام داده اند و توسط یک مقام ری سازمان که مسئول بازنگری است در سیستم پایش باید موارد زیر مشخص باشند: نحوه انجام پایش (وسیله . ابزار پا روشی که توسط آن پایش صورت میگیرد) پرسنل مسئول پایش تناوب پایش مسئولیت پرسنل مسئول براى ارزيابى د ‎oe i‏ yt Vide rer

صفحه 131:
تعاريفك ” اقدامات ‎:(Corrective Actions) .>Yel‏ است که وقتی نتایج پایش, نبود کنترل بر را نشان میدهند. باید انجام گیرند * 131

صفحه 132:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ 0- برقراری اقدامات اصلاحی (اصل 5) هنگامی که نتایج پایش بیانگر انحراف 6/۳ از حدود بحرانی یا سطح هدف میباشد (یا ترجیحاً هنگامی که مشخص میگردد کنترل کم شده است). تیم باید اقدامات اصلاحی مشخصی را انجام دهده عموماً پیش از اینکه انحراف منجر به عدم کنترل و درنتیجه اختلال در سلامت محصول گردد. ء اقداماتی جهت تنظیم فرآیند و پایدار كردن کنترل انجام مييذيرد ‎٠‏

صفحه 133:
اصول و مراحل اجرايي ۲1۵۸۳ سازمان باید ترتیباتی را اتخاذ نماید تا بختواند محصولات نامتطبق: را از بازار و پا از دست مصرف کنندگان جمع آوری نماید اقدامات اصلاحی میتوانند شامل موارد زیر باشند: * تنظیم فرآیند . شناسایی و جداسازی محصول نامنطبق * توقیف محصول ‎٠‏ بازكارى ‏* انهدام محصوك ‏مشخص كردن جكونكى تعيين تكليف و معيارهاى رد و يذيرش واعلام علل بوجودآ ورنده عدم انطباق به واحدهاى ذيربط بمنظور جلو كيرى از وقوع مجدد ‎133

صفحه 134:
اصول و مراحل اجرايي 606۳ 11۸ تعیین تکلیف محصول نامنطبق يا انجام اقداماتی برای معدوم کردن ماده غذایی تولید شده (که در زمان فرآیند تحت کنترل نبوده است) باید صورت پذیرده مستند نمودن (ثبت و نگهداری) رویه های اقدامات اصلاحی و تعیین تکلیف (معدوم کردن) محصول در بایگانی سوابق (گزارشات) ۲۲۸۵۳ مشخص بودن مسئولیت های اقدامات (شناسایی اعلام ثبت توقف جداسازی اصلاح تعیین تکلیف بررسی علل عدم انطباق 134

صفحه 135:
ely glad (Verification) a6 روشهاء رویه هاء آزمونها و سایر ارزیابی های مورد و بر يايش» بمنظور بر اورد تطابق وايتکة آیا ط رخف کور تیاز به:تازتیر رد يا خير 135

صفحه 136:
اصول و مراحل اجرابي ‎HACCP‏ ‏1- برقراری رویه های تایید سیستم (اصل 6) هدف: اطمینان از صحت عملکرد مداوم سیستم ۸6/6/۳ در انطباق با طرح 1۸66/۳ تدوین شده تایید اينکه کلیه مخاط‌رات به درستی شناسایی شده و از وقوع آنها پیشگیری میشود تایید شامل اقداماتی از جمله انجام آزمونهای فیزیکی* شیمیایی » یا میکر وبیولوژی و درصورت نیاز تایید مجدد طرح ۲۵۸۳ 136

صفحه 137:
اصول و مراحل ‎HACCP wile‏ ایجاد روشهای تصدیق و ممیزی (برنامه ریزی شده با اعلام نشده)؛ رویه ها و آزمونها شامل نمونه برداری تصادفی و تحلیل جهت برآورد صحت عمل سیستم ۳۲۵۳ کفایت تواتر تاییدها بمنظور اثربخشی عملکرد سیستم ‎-HACCP‏ بازنگری سیستم(طرح) ۲1۸6/6/۳ و سوابق آن (ط)ن)ها), بازنگری انحرافات و وضعیت محصول صحه گذاری استانداردها و تلرانسهای تعیین شده _ ,.,

صفحه 138:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ بازرسی مشاهده ای عملیات برای تایید تحت کنترل بودن ‎&CCP‏ ثبت سوابق تایید مبنی بر انطباق عملکرد سیستم 33۸/۳ با طرح ۲1۸6/6/۳ و یا ثبت سوابق مبنی بر انحراف از طرح ۳ و اقدامات اصلاحی انجام شده جهت رفع انحرافات اطمینان از در دسترس قراردادن طرح بروز شده و تصویب شده HACCP 138

صفحه 139:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ اطمینان از معرفی پرسنل واجد شرایط جهت بازنگری و بروزنمودن طرح ‎HACCP‏ اطمینان از تعیین تایید کنندگان و امضاء کلیه سوابق و مستندات سیستم 3۸/6/۳ بویژه سوابق پایش 6۳ن)هاء گواهی کالیبراسیون تجهیزات و انحرافات صورت پذیرفته بررسی شکایات مشتریان و گزارشات سازمانها و ادارات دولتی 139

صفحه 140:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ طرح تایید میتواند شامل موارد زیر باشد: نوع کار سئولیت * توالی روش ها روشهای اجرایی ‎٠‏ آزمایشها ممیزی ها و ارزیابی شکایات ثبت شده ۰ . اقدامات اصلاحی صورت گرفته * داده های آماری ۰ نتایج سیستم پایش ۰ انحرافات اتفاق ‎ean‏ ‏۰ نمونه برداری های تصادفی 140

صفحه 141:
اصول و مراحل اجرايي 13۸60۳ نکات مهم اجرای فعالیت تصدیق عبارتست از: ثیازهای آموزشی کار کنان در ارتباط با کنترل قرآیند و ایمنی وضول تجزیه و تحلیل نقاط کنترل بحرانی ثبت شده صحه گذاری کل سیستم ‎HACCP‏ تجزیه و تحلیل شکایت مشتریان در ارتباط با ایمنی محصول ارزیابی سیستماتیک نتایج تصدیق 141

صفحه 142:
اصول و مراحل اجرايي 11۸66۳ 2- پرفراری مستندسازی و بایگانی سوابق (اصل 7) هدف: ایجاد سوابق موثر. نگهداری سوابق سیستم و مستدسازی طرح ‎HACCP‏ از جمله: ‎٠‏ طرح ۴18660۳ شرح کامل سیستم 66۳ /3بصورت نظامنامه مکتوب ‏*ء گواهینامه های تامین کنندگان ‏* _ سوابق ارزیابی تامین کنندگان ‏*ء سوابق میزان دمای انبارها (درصورت مهم بودن دما برای محصولات) ‏*ء سوابق زمانی نگهداری مواد و محصولات در انبارها (در صورتی که طول عمر مصرف داشته باشند) ‎142 ‎ ‎٠

صفحه 143:
اصول و مراحل ‎HACCP gil et‏ سوابق تحت کنترل بودن و پایش 001ها در سیستم 11۸00۳ مستندسازی روشهای اجرایی: فر آوری مواد و محصولات غذایی شرح حدود قابلیت ردیابی محصول از مواد اولیه تا محل تحویل سوابق انطباق مشخصات بسته بندی سوابق میزان دمای مواد و محصولات غذایی هنگام توزیع سوابقی مبنی بر عدم ترخیص مواد و محصولات غذایی منقضی شده منابع اطلاعاتی مورد استفاده (استانداردهاء منابع علمی. مقررات بهداشتی, كد 143

صفحه 144:
امول و مراحل اچرايي 13۸600۳ کارایی و صحت بایگانی سوابق مستندسازی رویه ها گزارشات ممیزی و فعالیتهای تایید سیستم سوابق آموزشی علمی تجربی کار کنان مر تبط با سیستم ۲۲۸۳ تناسب داشتن با طبیعت و وسعت عملیات مستندات تحلیل خطر. تعیین 6۳ و حدود بحرانی سوابق فعالیتهای پايش ‎CCP‏ انحرافات و اقدامات اصلاحی انجام شده. و تغییرات سیستم 11460001 144

صفحه 145:
اقدام اصلاحی وسوابق she & 0 دوره زمانی | گونه حدود بحرانی برای هر اقدام ی ] کنترلی 4 اقدام پیشگیرانه کنترل مهم | بحرانی ‎CCP)‏

صفحه 146:
نظامنامه ۲۱۵۳ * نظامنامه ۳1/6/6۳ میتواند شامل موارد زیر باشد: ‎cP Sie‏ (مریشی مستولیت و اختیاز ساج نماینده مدیریت ‏* پیش نیازهای سیستم ‏* روش های اجرایی و دستورالعمل های سیستم ‎ ‏* گامهای اجرایی سیستم ‏* طرح ریزی سیستم ‎146

صفحه 147:
نظامنامه )۲۱۵ * کنتزل مدارک و سوابق (تصویب صدور تغییر) * خرید (ارزیابی تامین کنندگان داده های خرید تصدیق محصول خریداری شده) * شناسایی و ردیابی محصول * کنترله فرآیند * بازرسی و آزمون * کنترل ت بازرسی و آزمون 147

صفحه 148:
Consulting engineers E:inib@kkp E:iso.rakjnyggmail.c om Thank Vou

HACCPآشنايي با سيستم Hazard Analysis and Critical Control Points تحليل مخاطرات و نقاط كنترل بحراني Production : M.Rahimi 1 www.kkpb. معارفه با شركت كنندگان ‏www.kkpb. ‏ir نام سازمان متبوع سمت ميزان آشنائي با موضوع اين دوره لطف ًا تلفن همراه /پيجر و ...خود را خاموش كنيد. تاريخچه پيدايشHACCP ‏ ‏ دهه :1960كاربرد در تهيه غذا براي فضانوردان NASAو طراحی و اجرای مفاهيم HACCPتوسط شرکت پيلزبری :1971مطرح شدن مفهوم HACCPدر كنفرانس ملي حفاظت مواد غذايي و کاربرد آن در صنايع امريکا ‏ :1973همكاري ناسا و شركت پيلزبري بطور عملي در اجراي سيستم ‏ :1981انتشار اولين ويرايش Codex Alimentarius ‏ :1983توصيه HACCPتوسط نمايندگان اروپايي سازمان بهداشت 3 تاريخچه پيدايشHACCP ‏ ‏ ‏ :1985سيستم HACCPبه اطالع عموم رسيد :1993تعميم اصول عمومي HACCPتوسط FAO/WHO و بكارگيري اجباري مفاهيم HACCPتوسط اتحاديه اروپا با انتشار استاندارد EEC/93/43 :1995شناخته شدن كدكس مرجع براي تعيين نيازمندي هاي بين المللي ايمني غذا در اجالس مذاكرات تجاري چند جانبه اروگوئه و تإسيس WTO 4 تاريخچه پيدايشHACCP ‏ ‏ ‏ :1985سيستم HACCPبه اطالع عموم رسيد :1993تعميم اصول عمومي HACCPتوسط FAO/WHO و بكارگيري اجباري مفاهيم HACCPتوسط اتحاديه اروپا با انتشار استاندارد EEC/93/43 :1995شناخته شدن كدكس مرجع براي تعيين نيازمندي هاي بين المللي ايمني غذا در اجالس مذاكرات تجاري چند جانبه اروگوئه و تإسيس WTO 5 تاريخچه پيدايشHACCP ‏ ‏ ‏ :1985سيستم HACCPبه اطالع عموم رسيد :1993تعميم اصول عمومي HACCPتوسط FAO/WHO و بكارگيري اجباري مفاهيم HACCPتوسط اتحاديه اروپا با انتشار استاندارد EEC/93/43 :1995شناخته شدن كدكس مرجع براي تعيين نيازمندي هاي بين المللي ايمني غذا در اجالس مذاكرات تجاري چند جانبه اروگوئه و تإسيس WTO 6 تاريخچه پيدايشHACCP ‏ :1997انتشار دومين ويرايش Codex Alimentariusتحت عنوان استاندارد 97/13 ‏ : 1998دستورالعمل هاي كدكس و اتحاديه اروپا براي صادرات فرآورده هاي غذايي با منشإ دامي و دريايي اجباري شد ‏ : 1999دولت ايران در برنامه پنج ساله سوم توسعه اقتصادي ملزم به تدوين و اجراي استانداردهاي ايمني مواد غذايي گرديد 7 آشنايي با سازمان كدكس ‏ سازمان Codex Alimentariusجهت برنامه ريزي و تلفيق استانداردهاي صادره WHO/FAOتإسيس يافته است ‏ هدف :انتشار استانداردهايي در حهت تضمين سالمت مصرف كنندگان نهايي محصوالت غذايي ‏ رسالت :يكسان سازي استانداردهاي غذا در دنيا بمنظور سهولت در تجارت 8 آشنايي با سازمان كدكس ‏ ‏ `ي `ي `ين̀مواد ̀غ ذا `ن : Codex Alimentariusق`وا سازمان تجارت جهاني ( )WTOكدكس را بعنوان مرجع استانداردهاي صنعت غذا به رسميت مي شناسد. 9 داليل كاربرد استاندارد ايمني و بهداشت مواد غذايي ‏ اهميت نقش غذا در جامعه و افزايش آگاهي مصرف كنندگان نسبت به خطراتي كه مواد غذايي ناسالم ميتواند حامل و ناقل آن باشد در اثر افزايش عمومي سطح دانش در اجتماع ‏ روند صنعتي شدن توليد غذا ‏ ارتباطات گسترده جوامع ‏ گستردگي چرخه توليد تا مصرف 10 داليل كاربرد استاندارد ايمني و بهداشت مواد غذايي ‏ بروز بيماريهاي ناشناخته ‏ لزوم كنترل افزودني ها در توليد مواد غذايي ‏ ناكارآمدي سيستم هاي كنترل آماري در توليد مواد غذايي ‏ كاهش هزينه هاي بازرسي غير ضروري و تكيه بيشتر و دقيقتر بر نقاط كنترل بحراني 11 داليل كاربرد استاندارد ايمني و بهداشت مواد غذايي ‏ ‏ ‏ قابل اغماض نبودن ايمني مواد غذايي برخالف ساير ويژگي هاي محصول (ظاهر ،مزه ،قيمت)...، `ي `ي `يد̀كنند̀ه ،ف`ر̀و̀شند̀ه و ت`هيه ك`نند̀ه ̀موا̀دغذا `ه ت`ول HACCPب` `̀طمينان̀ميدهد. `مني̀غ ذا ا `ي از ا كاهش در هزينه ها از طريق نظام مند كردن خريد توليد و نگهداري 12 (يست HACCPچ ؟ ‏ ‏ `بزار و ف`نون `̀ستفا̀د̀ه از ا `ش `ن ا `ر دا `̀ست̀مبتنيب` ̀HACCPسيستم̀ي ا `يو `ي `ع ̀مواد ̀غ ذا `يد و ت`و̀ز ي `ند ت`ول `ت̀موجود در ف`رآي `ي̀مخاطرا ش`ناساي `ه ن`حويك`ه `ت` `ن̀خطرا ب `ي `ي̀جهتپ`يشگيرياز ̀وقوع ا `كا̀ر̀گيرير̀و̀ش̀هاي ب` `يس`ال̀مت̀مصرفك`نند̀ه `يب`را `̀طمينان̀حا̀صلگ`ردد ك`ه ̀محصولن`̀هاي ا ̀خطر ̀ن دارد دامنه HACCPدر چرخه توليد مواد غذايي ميتواند از مرحله تهيه مواد اوليه (مزرعه) تا توزيع و رسيدن به دست مصرف كننده نهايي (رستوران) را دربرگيرد 13 درباره HACCP ‏ ‏ ‏ `مني `ي `ه ا `̀ستف`نيب` `كر̀دي ا `مني̀غ ذا ̀ميباشد و ر̀و ي `ي ‏HACCPس`يستما `ي `ي ̀غ ذا ال علمي و نظام مند بوده كه خطرات بارز و سيستم HACCPكام ً اقدامات كنترل آنها را بمنظور اطمينان از ايمني مواد غذايي شناسايي ميكند `رقرا̀ريس`يستم̀هاي `تو ب` `ي̀خطرا `يار̀زياب `̀ست`را ا̀ري ب `بز ًًَََََُ ا HACCPا `ر آ̀زمو̀دن `يشتر از ت`كيه ب` `ر پ`يشگيريب` `صوال ب` `يك`ه ا ك`نترل `ي ت`أ̀كيد دارد ̀محصولن`̀هاي ‌، 14 كاربرد HACCPو ISO9000 ‏ ‏ ‏ كاربرد HACCPبا پياده سازي نظامهاي مديريت كيفيت نظير ايزو 9000سازگار ميباشد ايزو براي HACCPسودمندست ،ولي نميتواند جانشين آن شود ايزو براي هر نوع سازماني توصيه ميشود ولي HACCPفقط درصنايع غذايي كاربرد دارد 15 مزاياي سيستم HACCP • توجه به شناسايي و پيشگيري خطرات آلوده كننده مواد غذايي • ال علمي برخورداري از مبنايي كام ً • كارايي و اثربخشي بيشتر بازديدهاي نظارتي ،بدليل اينكه اصو ًال نگهداري سوابق ،رعايت قوانين ايمني مواد غذايي توسط شركت را طي يك دوره و حتي در هر روز به بازرسان نشان ميدهد • مسئوليت تضمين ايمني ماده غذايي را در كارخانه يا توزيع كننده مواد غذايي ،تا حد مقتضي برعهده ميگيرد • شركتهاي صنايع غذايي را در رقابت اثربخش تر در بازار جهاني ياري ميكند 16 مزاياي سيستم HACCP • موانع تجارت جهاني را كاهش ميدهد • به كشورهايي كه در زمينه صادرات مواد غذايي برنامه ريزي و سرمايه گذاري كرده اند ،كمك شاياني ميكند • مشكل مرجوع شدن فرآورده را تاحد زيادي برطرف ميكند • موجب افزايش اعتماد توليد كننده و مشتري ميگردد • نگرش اين سيستم بسوي توليد بدون نقص (Zero 17 )Defectاست مزاياي سيستم HACCP • به آساني با سيستم كيفيت قابل تلفيق است • تضمين ايمني مواد غذايي را بوسيله كنترل فرآيند ميسر ميسازد • نمونه گيري و آزمون محصول نهايي را كاهش ميدهد • از مصرف كننده در برابر خطرات احتمالي (فيزيكي ،شيميايي و بيولوژيكي) محافظت ميكند • از توليد كننده در برابر آسيبهاي احتمالي محافظت ميكند 18 اشكال عدم كاربرد سيستم HACCP • بازرسي صد در صد ضريب خطاي زيادي دارد • بازرسي صد در صد براي تشخيص خطرات بيولوژيكي و شيميايي اغلب تخريبي است. • هزينه و وقت زيادي براي بازرسي بايد صرف شود • بازرسي برمبناي نمونه برداري نمي تواند قابل اعتماد باشد زيرا توانايي تشخيص خطر بسته به حساسيت ،اختصاصي بودن و قابليت اطمينان روش متفاوت است • توانايي به دام انداختن خطر در نمونه انتخابي به نحوه توزيع عامل خطر و 19 فراواني وقوع آن بستگي دارد مشاغل مرتبط با HACCP از ابتداي تهيه مواد اوليه تا پايان بسته بندي و عرضه محصول به مشتري نظير: • • • • • آماده سازي فرآوري توليد بسته بندي ساير مشاغل مرتبط با توليد مواد غذايي 20 طبقه بندي رشته هاي صنايع غذايي .1 .2 .3 .4 .5 .6 .7 .8 آشاميدني ها محصوالت آردي ،شيريني جات ،تنقالت خشك ،فرآوري هاي سيب زميني و خشكبار تخم مرغ و فرآورده هاي آن غالت و فرآورده هاي آردي ،نشاسته ،شكر سبزيجات ،ميوه ،ادويه جات صنعت مهمانداري و تهيه و تإمين مواد غذايي غذاهاي فوري ،ساالدهاي تازه مراكز خدماتي مرتبط با صنايع غذايي و ... 21 تعاريف ‏ :HACCP نظامي كه مخاطرات بحراني ايمني ماده غذايي را شناسايي، ارزيابي و كنترل ميكند ‏ طرح ) :HACCP (Plan مدركي كه مطابق اصول HACCPبمنظور اطمينان از كنترل مخاطرات بحراني ايمني ماده غذايي براي بخش موردنظر زنجيره غذايي تهيه ميشود 22 HACCP نيازمندي ها و الزامات HACCP Plan Training Lab System GMP 23 C&D خانه ايمنی و بهداشت مواد غذايی HACCP } System aspects: Technical aspects: Maintanence, C&D Calibration, Pest Control Audits, Mng review,… GMP 24 (Codex 97/13) } اقداما ت پيش نيازی اقداما ت پيش نيازی روش فرآوري صحيح يا GMPچيست؟ • • • • ‏Good Manufacturing Practice معيارهاي بهداشت عمومي كه از مقلوب شدن ماده غذايي بر اثر شرايط بد جلوگيري ميكنند `تو ت`سهيالتت`جهيزا ، `ب̀زيرسا̀خت̀ها، `ن `ه ̀جوا GMPت`و̀جه ب` `̀شتك`ا̀ر̀كنان̀ميباشد `̀هدا ب` يك سيستم كنترل توليد كه بروي جنبه هاي بهداشتي و روشهاي پيشگيري از آلوده شدن مواد غذايي تإكيد دارد • براي رعايت اصول ،GMPراهنماهاي بين المللي Codex 97/13و ضمائم EEC 93/43استفاده ميشود 25 نيازمندي هاي GMP طراحی و تسهيالت کليات :با توجه به وضعيت طبيعی فعاليتها و يسک آنها جانمايی و طراحی فضاها ،تجهيزات و تسهيالت بايد بگونه ای باشد که اطمينان حاصل شود: • آلودگی کاهش يافته است • امکان تعميرات ،تميز کردن و ضدعفونی وجود دارد و امکان آلودگی از طريق Air borneبه حداقل رسيده است. 26 نيازمندي هاي GMP طراحی و تسهيالت: • سطوح و مواد در تماس با مواد غذايی ،غير سمی ،بادوام بوده و براحتی تعمير و تميز می شوند • در صورت لزوم تسهيالتی نظير کنترل حرارت ،رطوبت و ...در دسترس هستند • از ورود و دسترسی آفات پيشگيری شده است. 27 نيازمندي هاي GMP محيط اطراف يا موقعيت (:)Location • عدم وجود منابع بالقوه آلوده كننده در محل کارخانه • اقدامات حفاظتی و پيشگيرانه برای رفع آلودگي هاي احتمالي محيط اطراف و دوری از: • • • • • نواحی دارای آلودگی محيت زيست `يتهای صنعتی تهديدکننده جدی برای آلودگی موادغذايي فعال نواحی مستعد هجوم آفات نواحی سيل خيز بدون مانع نواحی نگهداری زباله و ضايعات 28 نيازمندي هاي GMP طراحي ساختمان و فضاهاي توليد: • بايد بگونه اي باشد كه از حركت روان توليد جلوگيري نكند و • موجب بروز آلودگي متقاطع (Cross )Contaminationتوسط پرسنل و فرآيند توليد نگردد 29 نيازمندي هاي GMP ساختارهاي داخلي سالن توليد: • سالن هاي توليد در صنايع غذايي بايد از مواد و مصالح بادوام و دارا ي نگهداري آسان كه قابل نظافت و در موارد لزوم قابل ضدعفوني باشند ساخته شود • سطوح ديوارها ،پارتيشن ها و كف بايد نفوذ ناپذير بوده و هيچگونه اثر سمي بر محصول نهايي نداشته و تاسقف دارای سطوح صاف باشند 30 نيازمندي هاي GMP ساختارهاي داخلي سالن توليد: • كف بايد امکان جمع آوری آبهای سطحی و قابليت شستشو و ضدعفونی داشته باشد • سقف و قيدوبستهای باالسری بايد تجمع آلودگي را حداقل نموده و داراي ريزش ذرات و ميعان بخار آب نباشد • درب ها بايد به آساني قابل شستشو بوده و جنس آنها به گونه اي باشد كه جاذب رطوبت نبوده و قابليت شستشو و در موارد لزوم ضدعفوني داشته باشد 31 نيازمندي هاي GMP ساختارهاي داخلي سالن توليد: • پنجره ها بايد به آساني قابل شستشو باشند • پنجره ها حتي المقدور ثابت بوده و قابل باز و بسته شدن نباشند (بهترست سالن فرآوری اصلی حداقل پنجره را داشته و از نور مصنوعی استفاده کند). • در مواردي كه پنجره ها باز و بسته ميگردند بايد جهت جلوگيري از ورود حشرات به توري با قابليت جابجايی و تميزکردن مجهز باشند 32 نيازمندي هاي GMP ساختارهاي داخلي سالن توليد: • • • سطوح كاري كه مستقيم ٌا با مواد غذايي تماس دارند بايد سالم و با دوام بوده و به راحتي قابليت نظافت نگهداري و شستشو داشته باشند اين سطوح بايد صاف( ) Smooth Cleanو غير جذاب بوده تا در مواقع استفاده از دترجنت ها و مواد ضدعفوني كننده مشكل ساز نشوند سطوح بايد اثری بر موادغذايی و مواد C&Dنداشته باشند 33 نيازمندي هاي GMP ويژگي هاي تجهيزات مورد استفاده: • تجهيزات و ابزار و ظروفی كه مستقيمًا با مواد غذايي تماس دارند بايد داراي قابليت تعمير و نگهداري ،شستشو و در مواقع لزوم ضدعفوني داشته باشند • ابزار و ادوات مورد استفاده بايد از جنسي باشد كه موجب سمي شدن مواد غذايي نهايي نگردد • عملکرد آنها در انطباق با مورد مصرف باشد 34 نيازمندي هاي GMP ويژگي هاي تجهيزات مورد استفاده: • در صورت لزوم لوازم و ادوات بايد بادوام و قابل جابجايی و دمونتاژ باشند تا امکان نگهداری ،تميزی، ضدعفونی و پايش آنها وجود داشته باشد • تجهيزات بايد به گونه ای جانمايی شوند که GHPشامل پايشهای الزم را تسهيل نمايد 35 نيازمندي هاي GMP ويژگي هاي تجهيزات مورد استفاده: • ابزار و ادوات مورد استفاده در عمليات پخت ،حرارت دهي ،خنك كردن و يا فريز نمودن مواد غذايي بايد داراي قابليت رسيدن به دماي موردنظر طراحي شده و حفظ دماي موردنظر ايمني مواد غذايي را داشته باشند • کليه تجهيزات فوق بايد دارای سيستم کنترل و پايش باشند (مانند ترمومتر ديجيتال کاليبره شده) 36 نيازمندي هاي GMP ويژگي هاي تجهيزات مورد استفاده: • در صورت لزوم براي اطمينان از عملكرد دستگاه اين لوازم بايد داراي امكان نظارت بر دما باشند از جمله ابزار و تجهيزاتي كه در موارد ذيل بكار ميروند: ‏ ‏ ‏ اطمينان از مهار رشد ميكروارگانيسم ها و سمومات مترشحه از آنها برای كنترل و پاي̀ش ̀حدودبحرانی مطابق طرح HACCP نياز به فراهم نمودن سريع دما و نگهداري در مدت زمان ̀خاص براي ايمني محصول 37 نيازمندي هاي GMP ظروف نگهداري ضايعات(زباله) و مواد غير خوراكي: • بايد قابليت شناسايي داشته باشند • در صورت لزوم از عالئم هشداردهنده استفاده شود • بايد از مواد غيرقابل نفوذ ساخته شده باشند • قابل قفل شدن بوده و به نحوي نگهداري شوند كه از اختالط عمدي يا سهوي آنها با مواد غذايي جلوگيري بعمل آيد 38 نيازمندي هاي GMP تإمين آب: • • درصورتي كه آب مصرفي در تإمين ايمني و مناسب بودن مواد غذايي مؤثر باشد بايد تجهيزات الزم جهت تإمين ذخيره توزيع و كنترل دماي آب فراهم شود مشخصات آب آشاميدني بايد مطابق آخرين ويرايش استاندارد WHOبراي آب مصرفي يا مطابق استانداردي باالتر از آن باشد 39 نيازمندي هاي GMP تإمين آب: • آب غيرآشاميدني (آتش نشاني ،توليد بخار ،سرما يا موارد نظير آن ) كه مستقيم ٌا در تماس با مواد غذايي نيستند بايد سيستم توزيع جداگانه داشته باشند • سيستم تإمين آب مصرفي غيرآشاميدني بايد قابل شناسايي بوده و تماسي بين دو سيستم وجود نداشته باشد 40 نيازمندي هاي GMP تإمين آب: • در تمامي موارد آب مصرفي بايد شرايط آب آشاميدني را داشته باشد از جمله آب مصرفي در عمليات شستشو و ضدعفوني • آب سيركوله شده براي مصرف مجدد بايد بگونه اي تصفيه و نگهداري شود كه اطمينان حاصل شود مصرف آن بروي ايمني و مناسب بودن مواد غذايي تإثير ندارد • عمليات تصفيه آب بمنظور اطمينان از مؤثر بودن آن بايد دقيق ٌا مورد پايش قرارگيرد. 41 نيازمندي هاي GMP تإمين آب: • • • آب Recycleشده يا حاصل از كندانس در عمليات تقطير با اين شرط كه اطمينان حاصل گردد كه براي مناسب بودن و ايمني مواد غذايي مشكلي ايجاد نميكند ميتواند استفاده شود يخ مورد استفاده بايد از آب آشاميدني تهيه گردد بخار مورد استفاده در تماس مستقيم با مواد غذايي بايد از آب آشاميدني تهيه گردد 42 نيازمندي هاي GMP زهکشی و دفع فاضالب: • بمنظور انتقال آب بارندگي يا فاضالب بايد تسهيالت الزم فراهم گردد • اين طراحي بايد به نحوي صورت پذيرد كه امكان آلودگي مواد غذايي يا آب شرب به حداقل ممكن كاهش يابد 43 نيازمندي هاي GMP تميز كردن: • تسهيالت الزم براي شستشوي مواد غذايي ،ابزار و تجهيزات بايد فراهم گردد • اين تسهيالت بايد قادر باشند در موارد مقتضي آب گرم يا سرد با خصوصيات آب آشاميدني را فراهم نمايند 44 نيازمندي هاي GMP تسهيالت بهداشت فردي پرسنل: • • تسهيالت الزم براي اطمينان از دستيابي به بهداشت فردي پرسنلي كه مستقيم ٌا با مواد غذايي در تماس هستند بايد فراهم گردد به گونه اي كه اطمينان حاصل گردد كه آلودگي توسط آنها به مواد غذايي منتقل نميگردد اين تسهيالت بايد بطور مناسبی جانمايی طراحی و ساخته شوند و بايد شامل موارد زير باشند: 45 نيازمندي هاي GMP تسهيالت بهداشت فردي پرسنل: • • • تسهيالت شستشو و خشك نمودن دستها شامل دستشويي و تإمين آب گرم و سرد يا با دماي كنترل شده توالت با طراحي مناسب بهداشتي تسهيالت مناسب رختكن موارد فوق بايد در مكان هاي مناسب و به نحو صحيحي طراحي و استقرار يابند 46 نيازمندي هاي GMP كنترل دما: • • متناسب با طبيعت مواد غذايي تسهيالت الزم براي حرارت دهي ،خنك كردن ،يخ زدن و انجمادو انبارش آنها وجود داشته باشد در سردخانه ها بايد امكان پايش دما بمنظور اطمينان از تإمين دماي الزم جهت ايمني و مناسب بودن مواد غذايي فراهم گردد 47 نيازمندي هاي GMP كيفيت هوا و تهويه: • تهويه هوا بصورت مكانيكي يا طبيعي بايد بمنظور حصول شرايط زير انجام گيرد: جلوگيري از تجمع آلودگي ناشي از هواي آلوده در محل هاي خاص يا كندانس قطرات آب كنترل دماي محيط كنترل بوهايي كه ميتواند بر مناسب بودن مواد غذايي تإثير داشته باشد 48 نيازمندي هاي GMP كيفيت هوا و تهويه: • كنترل رطوبت در مواقعي كه بمنظور ايمني و سالمت مواد غذايي الزم باشد • سيستم تهويه بايد به نحوي طراحي گردد كه جهت هوا از مناطق غيرتميز ( )Uncleanبه طرف محيطهاي تميز ( )Cleanدر جريان نباشد .در مواقع ضروری هوا بايد به نحو مناسبی تمیز باشد • فن ها و سيستم تهويه بايد در مواقع مقتضي تميز گردند 49 نيازمندي هاي GMP روشنايي: • • • • نور الزم بمنظور امكان فرآوري بهداشتي مواد غذايي بايد بصورت طبيعي یا مصنوعي فراهم گردد درصورت لزوم نور نبايد به نحوي باشد كه اثری بر نتايج داشته باشد (بويژه در ج ِِايی که رنگ در نتيجه نهايی موثرست) شدت نور بايد به اندازه اي باشد كه امكان انجام عادي فعاليت را فراهم نمايد المپ ها و روشنايي ها بايد در جايی که الزم است به نحوي پوشانده شوند كه اطمينان حاصل شود در صورت شكسته شدن بروي مواد غذايي ريخته نميشود 50 نيازمندي هاي GMP انبارش: • • در مواقع مقتضي بايد تسهيالت مناسب جهت انبارش مواد غذايي و ساير اقالم مصرفي نظير مواد شيميايي مصرفي كه در عمليات تميزكردن و ضدعفوني بكار ميروند يا ساير مواد شيميايی غير غذايی (روغن ،سوخت) فراهم گردد طراحي انبارها درصورت لزوم بايد دربرگيرنده موارد زير باشند: ‏ ‏ قابليت نگهداري و نظافت جلوگيري از ايجاد محلي براي النه گذاري و تخم ريزي حشرات 51 ( GMP ( هاي نيازمندي انبارش: ‏ ‏ ‏ ‏ توانايي محافظت مواد غذايي از آلوده كننده ها را داشته و خود موجب آلودگي مواد غذايي نگردد درصورت لزوم ،قابليت تإمين شرايط الزم براي انبارش مناسب از جمله دما و رطوبت را داشته باشد انواع تسهيالت الزم در انبار با طبيعت مواد غذايي مرتبط باشند در م̀وارد مقتضي محلهايي جهت انبارش مواد شيميايي يا ساير مواد سمي خطرناك بايد اختصاص داده ش̀وند 52 نيازمندي هاي GMP سيستم كنترل آفات: ‏ حيوانات و حشرات موذي يكي از آلوده كننده ̀هايي هستند كه ايمني و سالمت مواد غذايي را به خطر مي اندازند ‏ ر̀عايت بهداشت در محل توليد مواد غذايي مانع حضور آنها ميشود تإمين شرايط مطلوب و GHP ((Good Hygiene ‏Practiceدقت در ورود مواد اوليه و پاي̀ش مداوم منجر ب̀ه كاه̀ش ورود آنها ميشود ‏ ساختمانهاي توليدي بايد نگهداري ̀و تعمير شوند تا از امكان رشد و تكثير آنها جلوگيري شود ‏ 53 نيازمندي هاي GMP سيستم كنترل حيوانات موذي: ‏ فضاهاي پنهان از ديد ،سوراخ ها و شكستگي هاي روي ديوار ها ،درب ها و پنجره ها ،مسير فاضالبها و ساير مسيرها ميتوانند محل مناسبي جهت رشد و تكثير حيوانات و حشرات موذي باشند که بايد بدون درز باشند ‏ نصب توري بروي دربها و پنجره هايي كه بازو بسته ميشوند ،موجب جلوگيري از ورود آنها ميگردد ‏ نصب توري بروي چاهك ها و مجاري فاضالب نيز موجب جلوگيري از ورود آنها ميگردد ‏ حيوانات بايد در محيط کارخانه و سالنهای فراوری مشاهده نشوند 54 نيازمندي هاي GMP سيستم كنترل آفات: ‏ منابع غذايی بالقوه بايد در ظروف ضدآفات و يا باالتر از سطح زمين انباشت شده و از ديوار فاصله داشته باشند ‏ م̀حيطهای داخل و خارج کارخانه مواد غذايی بايد تميز نگه داشته شوند ‏ زباله و اقالم ضايعاتی بايد در ظروف درب دار و ضدآفات نگهداری شوند و تدابير مناسبی برای انبارداری و امحا زباله بکار رود محل انبارش زباله بايد به نحو مناسبی تميز گردد 55 نيازمندي هاي GMP سيستم كنترل حيوانات موذي: ‏ محل هايي كه ممكن است جهت تخم ريزي يا سكونت حيوانات و حشرات مورد استفاده قرار گيرد بايد بطور منظم مورد نظافت و ضدعف̀وني قرار گيرد ‏ جهت كنترل حيوانات موذي بخصوص موش ميتوان از تله گذاري استفاده نمود ‏ محل تله ها بايد مشخص بوده و مورد پايش قرارگيرد 56 نيازمندي هاي GMP سيستم كنترل آفات: ‏ برای مبارزه با آفات از مواد شيميايی يا بيولوژيکی و يا فيزيکی استفاده شود بدون اينکه خود اين فعالیتها تهديدی برای ايمنی مواد غذايی ايجاد کند ‏ سيستمهای بهداشتی بايد جهت اطمينان از اثربخشی پريود يک مورد پاي̀ش قرارگيرند شامل بازرسی آغاز کار و نمونه برداری های ميکروبی از محيط و سطوح ‏ اين فعاليتها بايد بازنگری دوره ای شده تا از انطباق پذيری فعاليتها اطمينان حاصل شود 57 نگهداری و تميزی تاسيسات ‏ تاسيسات و تجهيزات بايد در شرايطی نگهداری و تامين شوند که: ‏ کليه روشهای بهداشتی تسهيل شود ‏ موجب پيشگيری از آلودگی مواد غذايی نظير قطعات ريز فلزی پوسته شدن گچ آشغال و مواد شيميايی شود 58 تعاريف ‏ ضدعفوني و گندزدايي (:)Disinfection كاهش تعداد ميكروارگانيزم هاي موجود در يك محيط از طريق روشهاي فيزيكي و يا عوامل شي̀ميايي تا حدي كه انطباق با ايمني و مناسب بودن ماده غذايي را داشته باشد ‏ تميزكردن (:)Cleaning رفع و برطرف كردن خاك ،پس مانده غذايي ،كثيفي ،گريس يا ساير موارد مرتبط 59 الزامات C&D ‏ ‏ ‏ ‏ رعايت اصول ) C&D (Cleaning & Disinfectionيكي از مباني HACCPمي باشد `̀ی و ک`ثيف̀ی ̀منبع ̀آلو̀د̀گ̀ی را `ي `يماند̀ه ̀مواد ̀غ ذا `اق `ايد ک`ليه ب` C&Dب` `برد `ين` از ب` ب متد و مواد مناسب C&Dبه طبيعت ماده غذايی بستگی دارد ضدعفونی ممکن است بعد از تميزی بکار گرفته شود مواد موردنياز C&Dبايد به نحو مناسبی جابجا شده مطابق دستورالعمل سازندگان نگهداری شود از مواد غذايی جداسازی شده و در ظروف شناسايی شده نگهداری شوند 60 الزامات C&D ‏ ‏ نظافت ميتواند با روشهای فيزيکی متفاوت (جداگانه يا ترکيبی از آنها) اجرا شود نظير گرم کردن ،ساييدن و خراشيدن ،جريانات متالطم ،با جاروبرقی تميز کردن و يا ساير متدهايی که از آب اجتناب ميشود يا متدهای شيميايی که از دترجنتها ،اسيدها و قلياها استفاده ميشود روشهای C&Dميتواند شامل مراحل زير باشد: ‏ ‏ ‏ ‏ حذف ضايعات و کثيفی ها از روی سطوح بکارگيری دترجنتها برای ازبين بردن خاک و کثيفی و غشا باکتریها و نگهداری آنها در حالت مايع يا سرگردان شستن با آب (قابل شرب)برای حذف باقيمانده دترجنتها و ازبين بردن خاک و کثيفی خشک کردن با ساير متدهای مناسب 61 الزامات C&D ‏ ‏ برنامه های C&Dبايد اطمينان دهند که کليه قسمت های تاسيسات بطور مناسبی تميز هستندو اين برنامه شامل تميز نمودن وسايل و تجهيزات نيز شود برنامه های C&Dبايد بطور دائم و اثربخش پايش شوند تا از مناسب بودن و اثربخشی و درصورت نياز مستندسازی برنامه ها اطمينان حاصل شود 62 الزامات C&D ‏ بمنظور تإمين مطمئن C&Dتنظيم يك برنامه بهداشتي مدون الزامي است .اين برنامه بايد مكتوب باشد و شامل موارد زير باشد: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ مکان ها ،اسامی تجهيزات و ̀ظروف و ابزاری که بايد تميز شوند ابزار و وسايل الزم مواد شيميايي الزم مدت زمان تماس با سطوح دستگاهها ،ملزومات و محيط كاري مسئولين انجام كار رو̀ش و پريود زماني نحوه پايش و نظارت مؤثر درصورت لزوم برای تدوين برنامه بايد از متخصصين مشاور استفاده شود 63 الزامات C&D ‏ ‏ درصورت لزوم آزمايشگاه ميتواند با بررسي نتايج حاصله ضمن حصول اطمينان از انجام صحيح عمليات نظافت و ضدعفوني طراحي شده نسبت به تغيير پريودهاي زماني يا مواد شوينده و ضدعفوني ابراز نظر كند برنامه C&Dبايد شامل اماكن و وسايل زير باشد: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ابزارها و تجهيزات توليدي يا در ارتباط مستقيم با مواد غذايي فضاها و اماكن مرتبط با توليد راهروها و مسيرهاي مرتبط با توليد انبارها (مواد اوليه و محصول نهايي) سرويس هاس بهداشتی 64 الزامات C&D ‏ نمونه برنامه : C&D روش اجرايي پايش اقدام اصالحي چه كسي اقدام كنترلي معيار پذيرش دوره چگونه چه چيزي زماني 65 نقطه كنترل CLEANING PROGRAM SAMPLE (in a Sanitation Standard Operating Procedure-SSOP) : Area Cleaning Procedure Frequen cy Verificati on Activity Responsibi lity Recor d Meat preparati on area (Batching, Mixing & Mincing) Machine, Equipments, Floor Doors, Walls 1-Remove soil matter 2-Apply water rinsing 3-Apply liquid detergent & liquid soap. 4-Final rinsing 5-Sanitization. 6-For equipment (sieve, Knives) 66 them in soaks Daily Inspection of the cleaning process while it is being done Cleaning Crew Daily check list for cleanin g نقش GMPو HACCPدربهداشت زياد ‏GMضروري ‏P ‏HACCP بهداش ت كم خطر سطح قابل قبول 67 بهداشت فردي پرسنل ‏ به دليل تماس مستقيم پرسنل توليدي با محصوالت در كارخانجات مواد غذايي رعايت اصول بهداشت فردي در كارخانجات مذكور به ويژه در مورد پرسنلي كه مستقيمًٌا با مواد غذايي روباز در تماس هستند ،الزامي است ‏ برای اطمينان از اينکه پرسنل در ارتباط با موادغذايی (مستقيم يا غير مستقيم) نميتوانند آلودگی را به ماده غذايی انتقال دهند بايد سطح مناسبی برای تميزی و نظافت پرسنل تعريف شود ،لذا آنهايی که در سطح تعريف شده قرارندارند يا مريض هستند يا رفتار مناسب هستند. بهداشتی ندارند ،امکان آلودگی موادغذايی را دارا 68 وضعيت سالمتی و تندرستی پرسنل ‏ به پرسنلی که مشکوک به بيماريهای ناقل هستند نبايد اجازه داد که در محل های سالن های فرآوری مواد غذايی تردد کنند. ‏ هر يک از کارکنان مشکوک به بيماری بايد سريعا خود را به مديريت معرفی کند ‏ آزماِشات پزشکی پرسنل مرتبط با موادغذايی بايد انجام شود ‏ دارا بودن كارت معاينه بهداشتي و احراز شرايط كار در واحدهاي 69 توليد مواد غذايي از يك مرجع دولتي وضعيت سالمتی و تندرستی پرسنل ‏ کارکنان درصورت بيماری يا شرايط زير بايد سريعا خود را به مديريت معرفی کرده و از محلهای فرآوری دور نگه داشته شوند: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ يرقان اسهال استفراغ تب زخم گلو با تب آسيبهای پوستی عفونی شده (بريدگيها دمل يا جوش) 70 هرگونه ترشح از گوش چشم يا بينی تميز بودن پرسنل ‏ سطح باالی تميزی و استفاده از لباس كار مناسب و تميز (ترجيح ٌا دو دست لباس براي ايجاد امكان شستشو در طول هفته) ‏ استفاده از كفش مناسب و مخصوص كار استفاده از كاله و نيز كاور صورت براي آقايان در مواقع لزوم پوشاندن زخمها و بريدگيها با کاور ضدآب شستشو و ضدعفوني دست ها هنگام: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ شروع کار با مواد غذايی و پيش از ورود به سالن توليد سريعًا بعد از استفاده از توالت بعد از جابجايی مواد خام يا مواد آلوده کننده 71 رفتار پرسنل ‏ کليه پرسنلی که در کارخانجات مواد غذايی فعاليت می کنند بايد از هرگونه فعاليتی که مواد غذايی را آلوده می کند جدا اجتناب ورزند از جمله: ‏ خوردن ،آشاميدن ،جويدن آدامس ،آب دهان انداختن ،سيگاركشيدن در سالن توليد ،عطسه و سرفه کردن بروی موادغذايی باز (بدون محافظ) ‏ عدم استفاده از زيورآالت ،ساعت ،سنجاق و نظاير آن در محل فرآوری ماده غذايی درصورتی که تهديد ايمنی و مناسب بودن ماده غذايی باشند 72 بازديدکنندگان ‏ کليه بازديدکنندگان کارخانجات مواد غذايی بايد در جاييکه مناسب است لباس محافظ پوشيده و موارد اعالم شده را رعايت کنند 73 حمل و نقل ‏ محافظت از ماده غذايی دربرابر منابع بالقوه آلودگی در حين حمل و نقل ‏ محافظت از ماده غذايی دربرابر صدمه و خسارتی که باعث شود برای مصرف مناسب نباشد ‏ تهيه محيطی که رشد پاتژن ها يا ميکروارگانيزمهای مولد فساد و توليدکننده توکسين ها را در مواد غذايی بطور اثربخش کنترل کند 74 حمل و نقل وسايل نقليه و کانتينرها بايد بصورتی طراحی شوند که: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ موادغذايی يا بسته بندی آنرا آلوده نکنند قابليت تميزکردن موثر و يا ضدعفوني را داشته باشند درصورت لزوم امکان جداسازی مواد غذايی از مواد غيرغذايی وجود داشته باشد محافظت موثر از ايجاد آلودگی از جمله گردوغبار و ذرات قابليت نگهداری و حفظ درجه حرارت رطوبت فشارهوا و ساير شرايط ضروری جهت محافظت از رشد ميکروارگانيزمهای خطرناک امکان پايش دما رطوبت و ساير شرايط موردنياز وضعيت مناسب از لحاظ تميزی و تعمير برنامه شستشو و نظافت موثر و يا ضدعفونی در هر بار تخليه و قبل از بارگيری 75 اطالعات مندرج روي محصول محصوالت بايد داراي اطالعات مناسب باشند براي اطمينان از اينکه: ‏ در دسترس بودن اطالعات كافي و قابل دستيابي براي نفر بعدي در زنجيره مواد غذايي شامل نحوه: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ جابجايي نگهداري فرآوري آماده سازي نشان دادن سالمت و ايمني محصول درصورت نياز ،بهر ( )Batchقابل شناسايي و بازيابي (فراخوان) ميباشد 76 آگاهي مصرف كنندگان ‏ مصرف كننده بايد دانش كافي در مورد بهداشت مواد غذايي داشته باشد تا آنان را قادر سازد: ‏ ‏ ‏ ‏ اهميت اطالعات محصو̀ل را درك كنند از اي̀جاد آلودگي و رشد يا بقاء پاتوژنها در مرا̀حل نگهداري ،آماده سازي ̀جلوگيري و از چ̀گونگي مصرف ̀صحيح اطالع ̀حا̀صل نمايند. تمامي اطالعات (براي تجار ،صنايع)..،بايد بوضوح روي ليبل هاي مواد غذايي درج شود برنامه هاي آموزشي سالمت بايد نيازمنديهاي عمومي بهداشت مواد غذايي را پوشش دهد از جمله: ‏ ‏ توانمندي مصرف كننده در درك اهميت اطالعات مندرج روي محصول اطالع از رابطه كنترل دما/زمان و بيماريهاي مواد غذايي 77 نيازمندي هاي آموزشي پرسنل در سيستم HACCP ‏ ‏ شركتهاي توليدكننده ،توزيع كننده و كليه شركتهاي مرتبط در زنجيره ماده غذايي (از توليد اوليه تا مصرف نهايي) بايد مطمئن شوند كه كليه پرسنل مجري ،آموزشهاي الزم را در مورد بهداشت ماده غذايي مرتبط با فعاليتشان گذرانده اند. براي اجراي مؤثر سيستم HACCPو افزايش آگاهي مصرف كنندگان ،آموزش پرسنل در صنايع ،دانشگاهها و مراكز دولتي ضروري است 78 نيازمندي هاي آموزشي پرسنل در سيستم HACCP ‏ كميته بين المللي مشخصات ميكروبيولوژي براي صنايع غذايي ( )ICMSFپيشنهاد ميكند دوره هاي مرتبط با مخاطرات به پرسنل آموز̀ش داده شود ‏ ارتباطات آموزشي بين صنايع ،گروههاي بازرگاني ،سازمان حمايت از مصرف كنندگان و مسئولين دولتي بايد بيشتر شود ‏ آموزش بهداشت پرسنل جزء مسئوليتهاي يك شركت توليدكننده موادغذايي ميباشد. 79 مراحل اجراي آموزش در سيستم HACCP ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ نيازسنجي آموزشي براي كليه پرسنل مؤثر بر ايمني مواد غذايي برنامه ريزي آموزشي اجراي آموزش ارزيابي اثربخشي آموزش آموزش مجدد در صورت نياز ثبت سوابق آموزشي 80 نيازمندي هاي آموزشي در سيستم HACCP ‏ كليه پرسنل جديداالستخدام بايد پيش از شروع به كار آموزش هاي مرتبط را با موفقيت طي كنند ‏ نيازسنجي آموزشي براي پرسنل بر مبناي نقش آنها در سيستم تعيين ميگردد ‏ اين نيازسنجي دربرگيرنده تيم ،HACCPمديران ذيربط ،سركارگران و اپراتورها ميباشد 81 نيازمندي هاي آموزشي در سيستم HACCP ‏ اعضاي تيم HACCPبايد آموزش هاي را بگذرانند: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ مفاهيم HACCP چگونگي اجراي HACCP انواع مخاطرات طبقه بندي و راههاي جلوگيري از وقوع آنها چگونگي پايش CCPها `̀شتف`ر̀دي `̀هدا GMPو ب` اصول تميزكردن و ضدعفوني مميزي داخلي براي تإمين نيازمندي هاي تإييد 82 نيازمندي هاي آموزشي در سيستم HACCP ‏ مجريان و كارگران بايد آموزش هاي زير را بگذرانند: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ مفاهيم كلي HACCP آشنايي كلي با انواع مخاطرات بويژه مخاطرات ميكروبي آشنايي با اصول بهداشت فردي روشهاي تميزكردن و ضدعفوني كليه اين آموزش ها در صورت لزوم ،بويژه هنگام تغيير در برنامه ها بايد بازآموزي شوند 83 نيازمندي هاي آموزشي در سيستم HACCP ‏ ‏ بمنظور اجراي اثربخش ،HACCPآموزش كاركنان ضروري است براي كمك به توسعه آموزش ،بايد دستورالعملهاي كاري و روشهاي اجرايي ايجاد شده تا وظايف كاركنان عملياتي در موقعيت هر نقطه كنترل بحراني ‌،مشخص شود 84 نيازمندي هاي سيستم مديريت كيفيت در آزمايشگاهها برمبناي ( ISO 17025اختياري) ‏ سازماندهي آزمايشگاه شامل ساختار سازماني ،شرح وظايف مديران و پرسنل ‏ تعيين شايستگي ها ،صالحيتها و مسئوليتهاي پرسنل (شرايط احراز صالحيت) ‏ بي طرفي ،استقالل و صداقت ،اطمينان بخشي و رازداري 85 نيازمندي هاي سيستم مديريت كيفيت در آزمايشگاهها برمبناي ( ISO 17025اختياري) ‏ در دسترس بودن وسايل ،تجهيزات ،فضاها و محيط مناسب براي انجام آزمون ها كاليبراسيون وسايل اندازه گيري دستورالعمل هاي كاري و روشهاي اجرايي عملياتي تدوين گزار̀ش آزمايشات ،انجام آزمايشات تخصصي مستندسازي سيستم كيفيت آزمايشگاه (خط مشي كيفيت ،نظامنامه كيفيت ،رشهاي اجرايي و ‏ تهيه استاندارد و مراحل اجرايي عمليات استانداردسازي نحوه همكاري با مشتريان ،سازمانهاي اعتباردهنده و ساير آزمايشگاهها ‏ ‏ ‏ ‏ دستورالعملهاي كاري) ‏ 86 اصول و گامهاي HACCP 87 تعاريف ‏ ايمني مواد غذايي (:)Food Safety اطمينان از اينكه ماده غذايي هيچگونه خطري را براي مصرف كننده ندارد ‏ مناسب بودن مواد غذايي (:)Food Suitability اطمينان از اينكه ماده غذايي براي مصرف انساني مورد پذيرش است ‏ بهداشت مواد غذايي (:)Food Hygiene كليه شرايط و اقدامات مورد نياز براي اط̀مينان از ايمني و سالمت ماده غذايي در ت̀مامي مراحل زنجيره مواد غذايي 88 تعاريف ‏ آلوده كننده (:)Contaminate هرگونه عامل بيولوژيكي يا شيميايي ،مواد خارجي يا شيئي كه غيرعمد به ماده غذايي اضافه شده باشد ‏ آلودگي (:)Contamination مراحل اوليه و يا رخداد يك آلوده كننده در ماده غذايي يا م̀حيط آن 89 تعاريف برنامه هاي پيش نيازي (:)Prerequisite Programs رويه هايي شامل روشهاي فرآوري صحيح ( )GMPيا روشهاي بهداشتي صحيح ( )GHPيا روشهاي آزمايشگاهي صحيح ( ،)GLPكه به شرايط عملياتي بعنوان مبنايي براي سيستم HACCPتوجه ميكنند روش(هاي) اجرايي يا دستورالعمل(هاي) ويژه اي كه بسته به طبيعت و اندازه عمليات ،بمنظور افزايش قابليت كنترل اثربخش خطرات ايمني مواد غذايي و بمنظور كنترل آلودگي يا ازدياد آنها در محصول(ها) و محيط فرآوري محصول ،شرايط عملياتي را بهبود داده و يا برقرار سازند. يكي از برنامه هاي پيش نيازي ،تدوين روش اجرايي عمليات استاندارد بهداشتي يا SSOP (( Sanitation Standard Operating Procedureميباشد 90 اصول و مراحل اجرايي HACCP -0برنامه هاي پي̀ش نيازي: • تعهد مديريت • آموزش (بهداشت مواد غذايي» بهداشت فردي»)... • تعمير و نگهداري • سيستم فراخوان • رسيدگي به شكايات مشتري • شناسايي /برچسب گذاري محصول • رعايت GMPها ومجموعه قوانين غذايي كه توسط FDAو WHO/FAOمنتشر ميشوند (Food Hygiene،Food Code، Codex )Alimentarius 91 اصول و مراحل اجرايي HACCP -1تشكيل تيم HACCP: ‏ تخصصهاي مختلف (درصورت لزوم از خارج سازمان) بر اساس نوع طرح HACCP ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ميكروبيولوژي مواد غذايي تكنولوژي تجهيزات و دستگاهها تعميرات و نگهداري بازرگاني (خريد مواد اوليه و توزيع و فروش محصوالت) مراحل و روند توليد آزمايشگاه و QC 92 اصول و مراحل اجرايي HACCP ‏ وظيفه شناسايي دامنه طرح ( HACCPكدام بخش زنجيره غذايي) انواع مخاطرات CCPها (تعيين طبقه بندي خطرات) و حدود بحراني ‏ وظيفه تيم ،پياده سازي ،استقرار ،اجرا و حفظ سيستم در سازمان است ‏ مسئوليت تيم با استقرار سيستم در يك سازمان پايان نمي يابد. 93 اصول و مراحل اجرايي HACCP ‏ ‏ تعداد اعضاي تيم بسته به طرح HACCPو نحوه عمليات مربوطه از 2نفر تا حداكثر 8نفر توصيه ميشود در كارگاههاي كوچك يك فرد ممكن است بيشتر از يك نقش در تيم داشته باشد مشروط بر اينكه در مجموع تيم قادر به بدست آوردن اطالعات براي پيشگيري و مهار مخاطرات باشد .درصورت نياز از توصيه هاي متخصصان خارج از تيم هم بايد استفاده شود. 94 اصول و مراحل اجرايي HACCP ‏ تيم بايد آموزشهاي الزم را در مورد درك مفاهيم HACCPديده باشد و تكنولوژي و تجهيزات بكارگرفته شده در خطوط توليد را بشناسد. ‏ تيم بايد به جنبه هاي عملي در عمليات توليد و مصرف مواد غذايي تسلط داشته باشد ‏ تيم بايد يك مدير يا سرپرست (نماينده يا هماهنگ كننده) و (در مواردي) يك گزارش دهنده داشته باشد. 95 اصول و مراحل اجرايي HACCP -2توصيف محصول (شرح فرآورده): ‏ شرح كاملي از مواد اوليه و محصول ازجمله: ‏ ‏ ‏ ‏ خصوصيات شيميايي بيولوژيكي فيزيكي ((…,AW,PH منشاء ( )Originمواد خام روشهاي تحويل و بسته بندي و شرايط نگهداري و توزيع آماده سازي قبل از مصرف 96 اصول و مراحل اجرايي HACCP ‏ ` توصيف كامل محصول يا در صورتي كه بخشي از فرآيند مدنظر است، شرح كاملي از م̀حصول حد واسط (نيمه ساخته) ‏ توصيف از نظر تركيبات -ساختار فيزيكي شيميايي -نوع فرآوري(عمليات حرارتي انجماد دودي كردن نگهداري در آب نمك - )...روش و نوع بسته بندي -شرايط نگهداري و انبار̀ش - رو̀ش توزيع -زمان ماندگاري -شرايط حمل و نقل -طرز استفاده ‏ اطالعات ايمني مربوطه 97 اصول و مراحل اجرايي HACCP ‏ چگونگي استفاده ماده غذايي (آماده مصرف -قبل از مصرف بايد گرم شود -به فرآوري بيشتري نياز دارد).... - ‏ دستورات ليبل محصول (در جاي خنك نگهداري شود) ‏ چگونگي توزيع (دماي مربوطه) 98 اصول و مراحل اجرايي HACCP -3تعيين هدف مصرف يا موارد استفاده: ‏ مصرف كنندگان چه كساني هستند و چگونه بايد مصرف شود ‏ كجا فروخته ميشود ‏ هدف مصرف و نحوه استفاده بر اساس پيش بيني مورد استفاده محصول ،توسط مصرف كننده نهايي يا مشتري ‏ درنظرگرفتن آسيب پذيري برخي افراد در موارد خاص مانند نوزادان ،كودكان ،زنان باردار ،بيماران و سالمندان و افراد ديابتي 99 تعاريف گام يا مرحله (:)Stage يك نقطه ،رويه ،عمليات يا مرحله اي در زنجيره غذايي، دربرگيرنده مواد خام از فرآوري اوليه تا مصرف نهايي نمودار جريان (:)Flow Diagram بازنمايي نظام مند سلسله مراحل يا عمليات انجام گرفته در توليد يا ايجاد يك ماده غذايي مشخص 100 اصول و مراحل اجرايي HACCP -4تهيه نمودار جريان توليد و نقشه جانمايي تجهيزات ‏ توسط تيم HACCPقبل از شناسايي و ارزيابي مخاطرات بايد عمليات فرآوري محصول به دقت شناسايي شود ‏ ترسيم نمودار جريان توليد با درنظرگرفتن كليه مراحل عمليات و اطالعات تكنيكي كافي براي مطالعه بعدي و بصورت توصيفي از فرآيند توليد ‏ شماي كلي فرآيند توليد از ديدگاه ايمني (انبارهاي مياني بحراني ،لوله هاي توزيع بحراني ،مسيرهاي برگشت فرآيند مجدد يا بازكاري بحراني ، تمهيدات C&Dبحراني و شروع كار بحراني و توقفهاي اضطراري) 101 اصول و مراحل اجرايي HACCP ‏ نحوه ترسيم نمودار جريان توليد اختياري است و فقط هر مرحله توليد (از جمله تإخيرات) از گزينش مواد اوليه تا فرآوري ،توزيع و فروش و رسيدن به دست مصرف كننده بايد به ترتيب مشخص گردند ‏ نمودار جريان بايد شامل موارد زير باشد: ‏ ‏ ‏ ‏ توالي و ترتيب مراحل فرآيند جايي كه مواد اوليه يا نيمه ساخته به جريان اضافه ميشوند محل هاي دوباره كاري و بازيافت جايي كه مواد زايد يا ضايعات دفع ميشوند (فاضالبها) 102 اصول و مراحل اجرايي HACCP ‏ نقشه تجهيزات بيانگر محل دستگاهها و مسير حركت محصول و پرسنل در طي مراحل توليد است ‏ نقشه جانمايي سازمان شامل واحدهاي توليدي انبار و امكانات رفاهي و بهداشتي كاركنان (مسير جريان هوا در محيطهاي مراقبت ويژه) ‏ نقشه هاي استقرار و موقعيت ها شامل نقاطي كه امكان آلودگي ناشي از تماس مواد اوليه و افزودنيها روانسازها و مواد سرمازا محصوالت نيمه ساخته و نهايي و كاركنان و لوازم بسته بندي با يكديگر وجود دارد ‏ امكانات بهداشتي كاركنان و نقاطي كه تحت پوشش طرحهاي بهداشتي و كنترل حشرات قرار دارند 103 اصول و مراحل اجرايي HACCP -5تأييد نمودار جريان توليد و نقشه تجهيزات در محل ‏ تأييد مطابقت كليه مراحل عمليات فرآيند حين عمليات با نمودار جريان توسط تيم HACCPو درصورت لزوم اصالح نمودار و نقشه تجهيزات 104 اصول و مراحل اجرايي HACCP موارد مهم در تدوين نمودار جريان فرآيند: ‏ ساده ،روان و قابل فهم باشد ‏ بطور منطقي روال و توالي فرآيندها را نشان دهد ‏ كليه فعاليتهاي شركت از مرحله دريافت مواد اوليه تا حمل و نقل و توزيع را شامل شود ‏ مسئولين رسمي بخشها آن را امضاء كرده و تاريخ تإييد درج شود 105 تعاريف: ‏ ريسك(:)Risk برآوردي از رخداد احتمالي يك مخاطره احتمال تإثير يك خطر بالقوه ‏ مخاطره يا خطر (:)Hazard آلودگي ميكروبي ،شيميايي يا فيزيكي در ماده غذايي يا موقعيت آن كه بالقوه موجب ريسك غير قابل پذيرش سالمت مصرف كننده ميگردد ‏ اهميت يا شدت (مهم بودن) خطر = جديت اثر(ات) يك خطر 106 انواع مخاطرات برخي خطرات ميكروبي: ‏ باكتري هاي بيماري زاي گرم منفي (سالمونال ،شيگال ،اشرشيا ،كلي )... ‏ باكتري هاي بيماري زاي گرم مثبت (كلستريديوم ،بولينيوم، كلستريدوم ،پرفينژنس ،ياسيلوس ،سرئوس )... ‏ ويروس ها (هپاتيت تيپ Aو )...E ‏ انگل ها و پروتوزاها يا مخاطرات پارازيتي (اسكاريس ،ژيارديا)...، ‏ قارچ ها و سموم ناشي از فعاليت آنها (قارچهاي خوراكي سمي)...، 107 انواع مخاطرات برخي خطرات شيميايي(طبيعي يا مواد افزودني شيميايي): ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ سموم غذاهاي دريايي ،سموم گياهي باقيمانده شوينده هاي شيميايي مواد شيميايي كشاورزي (آفت كش ها) مواد شيميايي صنعتي تركيبات حساسيت زا فلزات سمي افزودني هاي خوراكي (نيتريت ها و نيترات ها) نفوذ برخي تركيبات مواد بسته بندي بقاياي داروهاي دامي افزودني هاي شيميايي 108 انواع مخاطرات برخي خطرات فيزيكي: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ شيشه استخوان قطعات فلزي خرده هاي سنگ يا شن چوب مواد پالستيكي تإثيرات فردي 109 تعاريف تحليل خطر(:)Hazard Analysis فرآيند جمع آوري و ارزشيابي اطالعات مربوط به خطرها و شرايطي كه منجر به پيدايش آنها ميشود بمنظور تصميم گيري در مورد اينكه كداميك از نظر ايمني مواد غذايي مهم بوده و درنتيجه بايد در سيستم HACCPمنظور شوند ‏ (يرانه (:)Preventive measure اقدام پيشگ اقدامي جهت مانع شدن ،از بين بردن ،م̀حدود كردن يا كاهش يك مخاطره و جلوگيري از آلودگي مجدد از طريق واسطه هاي تإثيرگذار ‏ سطح قابل پذيرش (:)Acceptable level وقوع مخاطره اي كه موجب احتمال بروز ريسك غيرقابل پذيرش سالمت نمي گردد 110 اصول و مراحل اجرايي HACCP -6فهرست نمودن كليه خطرات بالقوه موجود براي هر مرحله ،انجام تحليل خطر ،و درنظر گرفتن اقدامي بمنظور كنترل (حذف يا به حداقل رساندن) هر خطر شناسايي شده (اصل :)1 • تهيه فهرست خطرات بالقوه كه بطور منطقي احتمال بروز آنها در هر مرحله از توليد اوليه ،فرآوري ،عمل آوري و توزيع تا نقطه مصرف وجود دارد توسط تيم HACCP 111 اصول و مراحل اجرايي HACCP • آناليز خطراتي كه حذف يا كاهش آنها تا سطح قابل قبول براي ايمني ماده غذايي ضروري است • يك مخاطره ،آلودگي غيرقابل پذيرش بيولوژيكي ،شيميايي ،فيزيكي يا حضور و تكثير ميكروارگانيسم هاي مضر براي سالمت غذا و يا حضور يا توليد غيرقابل پذيرش سموم يا ديگر توليدات متابوليكي ميكروبها در مواد غذايي ميباشد 112 اصول و مراحل اجرايي HACCP در تحليل خطر موارد زير را تاحد امكان بايد درنظر داشت: • • • • • • • احتمال وقوع خطرات و شدت تأثير آنها بر سالمتي ارزيابي كيفي و يا كمي وقوع خطر بقاء يا تكثير ميكروارگانيزم هاي مربوطه ايجاد يا ماندگاري سموم ،آلودگي هاي شيميايي يا فيزيكي در مواد غذايي و شرايطي كه منجر به بروز موارد فوق ميگردند تدوين چند اقدام كنترلي براي كنترل خطر(ات) مشخص و يا كنترل چند خطر توسط يك اقدام مشخص در صورت لزوم 113 اصول و مراحل اجرايي HACCP • نمونه فرمت جدول تحليل خطر: اقدامات پيشگيرانه براي خطرات مهم توجيه اينكه آيا شامل خطرات مهم ميشود يا خير آيا خطر بالقوه مهم است؟ خطر بالقوه شناخته شده يا تحت كنترل عنصر /مرحله فرآوري ‏ميكروبي ‏شيميايي ‏فيزيكي 114 تعاريف نقطه كنترل(:)Control point هر نقطه اي در يك سيستم تعريف شده مواد غذايي كه فقدان كنترل در آنجا موجب ريسك غيرقابل قبول سالمت نميگردد ‏ نقطه كنترل بحراني (:)Critical Control Point نقطه اي كه در آن فقدان كنترل ميتواند موجب ريسك غيرقابل قبول سالمت گردد 115 تعاريف اقدامات كنترلي(:)Control Measure اقداماتي كه براي حذف و يا كاهش خطرات تا حد قابل قبول ضروري ميباشند ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ويژگي ها (مواد اوليه ،محصول ،فرآيند)...، دستورالعمل ها (فرآيند ،كنترل ،عمليات)...، روش هاي اجرايي (خريد)...، طرح بهداشت (كاركنان)...، برنامه تعمير و نگهداري برنامه C&D برنامه آموزشي ويژگي هاي اپراتور 116 آناليز ريسك ‏ توسط تيم HACCPصورت ميگيرد: ريسك شدت مخاطره احتمال وقوع در محصول براي مصرف كننده نهايي كم سطح3 زياد سطح2 متوسط سطح1 كم نياز به اقدام ندارد •سطح ا: متوسط زياد سطح4 سطح3 سطح2 سطح4 سطح4 سطح3 •سطح :2يكبار كنترل يا اقدامات كنترلي دوره اي نياز دارد •سطح :3از طريق اقدامات كنترلي نظير ،C&Dكاليبراسيون ،ارزيابي تإمين كنندگان PM ،و ( GMPاقدامات پيش نيازي) كنترل ميشوند. •سطح :4اقدامات كنترلي دقيق موردنياز بوده و در گام هفتم با كمك درخت 117 تصميم گيري تعيين ميشود كه CCPهست يا خير اصول و مراحل اجرايي HACCP -7شناسايي نقاط كنترل بحراني يا CCPها (اصل )2 • • ميتوان با استفاده از درخت تصميم گيري (Decision )Treeتعيين نمود كه آيا اين مرحله براي مخاطرات شناسايي شده ،جايگاه نقطه كنترل بحراني ميباشد يا خير؟ اگر يك خطر در مرحله اي كه كنترل ايمني الزم است شناسايي شده و هيچ اقدام كنترلي در آن مرحله يا مراحل ديگر وجود نداشته باشد ،محصول يا فرآيند بايد در آن مرحله يا مرحله قبلي يا بعدي ،بمنظور قراردادن يك اقدام كنترلي يا بمنظور حذف يا كاهش مخاطره به سطح قابل قبول تغيير يابد. 118 اصول و مراحل اجرايي HACCP • كاربرد درخت تصميم گيري بسته به اينكه عمليات در مرحله توليد ،فرآوري ،نگهداري ،توزيع يا مراحل ديگر است بايد داراي انعطاف پذيري باشد • روشهاي ديگري نيز براي تعيين CCPها استفاده ميشوند كه نياز به تجربه كافي در اجراي سيستم HACCPدارند • در اين گام ،كليه خطراتي كه ممكن است به شكل منطقي احتمال بروز آنها در هر مرحله وجود داشته باشد بايد مورد توجه قرار گيرند. 119 درخت تصميم جهت شناسايي CCPها سؤال1 آيا اقدامات كنترلي پيشگيرانه وجود دارد؟ ،تغيير مرحله فرآيند يا محصول خير بلي آيا كنترل در اين مرحله براي ايمني ضروري است؟ توقف CCPنيست خير بلي ‏CCP سؤال3 بلي سؤال2 آيا اين مرحله ويژه حذف يا كاهش بروز احتمالي يك خطر تا حد قابل قبول طراحي شده است؟ خير 120 درخت تصميم جهت شناسايي CCPها سؤال3 آيا با خطر(ات) شناسايي شده امكان بروزآلودگي در باالتر از حد (حدود) قابل قبول وجود داشته يا ميتواند تا سطوح غير قابل قبول افزايش يابد؟ CCPنيست خير *توقف ‏CCP ** حدود قابل قبول يا غيرقابل قبول بلي خير در اهداف كلي سؤال 4آيا يكي از مراحل بعدي خطر(ات) ** شناخته شده را حذف ميكند يا بروز احتمالي آن(ها) را تا حدود قابل قبول كاهش ميدهد؟ هنگام شناسايي CCPهادر طرح HACCPبايد برآورد شوند. توقف * CCPنيست * پيش رفتن تا خطر شناخته شده بعدي در فرآيند تشريح شده بلي 121 اصول و مراحل اجرايي HACCP جدول ارزيابي CCPها Cس :4 Cآيا يك مرحله Pبعدي ،خطرات شناسايي شده را حذف ميكند يا بلي وقوع احتمالي آنها يا را تا سطحي قابل خير قبول كاهش ميدهد؟ خير CCP :است بله CCP :نيست ̀س ا: ̀س :2 ̀س :3 آيا اقدامات آيا اين مرحله آيا با خطرات پيشگيرانه كنترلي مشخص ٌِا براي شناسايي شده وجود دارد؟ حذف يا كاهش آلودگي ميتواند خارج از حدود قابل وقوع احتمالي خيرCCP :نيست قبول شود يا اينكه تا خطر تا يك سطح اما اگراقدامات حد غير قابل قبول قابل قبول طراحي پيشگيرانه كنترلي شده است؟ افزايش يابند؟ براي اطمينان از ايمني الزم هستند خير CCP :نيست خير :به ̀س 3برويد مرحله‌‌ ،محصول يا فرآيند را تغيير بله CCP :است دهيد. بله :به ̀س 4برويد بله :به س 2برويد 122 خطر ميكروبي / شيميايي/ فيزيكي مرحله فرآيند تعاريف ‏ حد بحراني(:)Critical Limit ‏o معياري كه پذيرفتني را از ناپذيرفتني جدا مي سازد ‏o بيشترين يا كمترين ميزان يك پارامتر فيزيكي، ميكروبي يا شيميايي كه بايد در يك CCPبمنظور به حداقل رساندن ريسكي كه ممكن است ايمني ماده غذايي موردنظر را به خطر اندازد كنترل شود 123 اصول و مراحل اجرايي HACCP -8تعيين حدود بحراني براي هر ( CCPاصل )3 • مشخص كردن حدود بحراني براي هر يك از نقاط بحراني • تعيين بيشتر از يك حد بحراني براي مرحله اي خاص در صورت لزوم • معيارها اغلب شامل اندازه گيري دما ،زمان ،رطوبت، اسيديته ،غلظت نمك،سرعت تجزيه ،pH ،ميزان كلر، ( Water activity )awو پارامترهاي حسي نظير چسبندگي ،شكل ظاهري و بافت ميباشند 124 اصول و مراحل اجرايي HACCP • حدود بحراني ممكن است از منابع مختلفي مثل استانداردها يا راهنماها، مطالعات تحقيقاتي و پيشنهادات متخصصين بدست آيند • حدود بحران بر اساس اطالعاتي مانند بازرسي محصول ،فرآيند ،جابجايي و ....بدست آمده و بايد بوسيله دستورالعمل ها يا آموزشهاي ويژه پشتيباني شود • در برخي موارد تغييرات فرآيند ممكن است به استفاده از سطوح هدف ( ) Target Levelsنياز داشته باشد تا اطمينان حاصل گردد كه حدود بحراني رعايت گرديده اند. • حدود بحراني بايد توسط اعضا تيم HACCPتصويب شود 125 تعاريف ‏ پايش(:)Monitoring انجام يكسري مشاهدات يا اندازه گيري هاي طرح ريزي شده درمورد حدود كنترلي طراحي شده بمنظور ايجاد سابقه اي صحيح و جهت اطمينان از اينكه حد كنترلي ،ايمني محصول را حفظ ميكند (يك CCPتحت كنترل است). پايش مستمر ( )Continuous Monitoringيعني ثبت بدون وقفه داده ها ‏ انحراف ( :)Deviationناتواني در برآورده كردن يك حد بحراني الزامي براي يك CCP 126 اصول و مراحل اجرايي HACCP -9برقراري يك سيستم پايش براي هر( CCPاصل )4 • پايش ،اندازه گيري يا مشاهده دوره اي حدود بحراني يا سطوح هدف يك CCPميباشد • رويه هاي پايش بايد بتوانند كاهش يا انحراف از كنترل CCPرا نشان دهند • `م تنظيمات الزم پايش بايد اطالعات به موقعي را جهت انجا براي اطمينان از كنترل فرآيند و جلوگيري از انحراف نسبت به حدود بحراني ،تهيه نمايد 127 اصول و مراحل اجرايي HACCP • `مي كه پايش نتايج ،روند عدم كنترل را در يك درصورت امكان ،هنگا CCPنشان ميدهند ،تنظيمات فرآيند بايد انجام پذيرد (پيش از بروز يك انحراف) • داده هاي پايش بايد توسط فردي كه داراي دانش و اختيار الزم جهت اجراي اقدام اصالحي ميباشد ،ارزيابي شود • اگر پايش مستمر نباشد ،ميزان يا تواتر پايش بايد تحت كنترل بودن CCPرا تضمين كند 128 اصول و مراحل اجرايي HACCP • ارجحيت آزمونهاي فيزيكي و شيميايي به آزمونهاي ميكروبيولوژي بدليل سرعت آنها و نشان دادن كنترل ميكروبيولوژي محصول • بعضي از اندازه گيري هاي فيزيكي و شيميايي ميتوانند براي تحت كنترل بودن محصول از نظر ميكروبي مورد استفاده قرار گيرند • كليه تجهيزات اندازه گيري بكار رفته بايد كاليبره باشند 129 اصول و مراحل اجرايي HACCP • امضاي تمامي سوابق و مستندات پايش CCPها توسط افرادي كه پايش را انجام داده اند و توسط يك مقام رسمي سازمان كه مسئول بازنگري است • در سيستم پايش بايد موارد زير مشخص باشند: • • • • • نحوه انجام پايش (وسيله ،ابزار يا روشي كه توسط آن پايش صورت ميگيرد) پرسنل مسئول پايش تناوب پايش مسئوليت پرسنل مسئول براي ارزيابي نتايج پايش 130 مكانهاي ثبت نتيج پايش و مستندسازي آنها تعاريف ‏ اقدامات اصالحي(:)Corrective Actions اقداماتي است كه وقتي نتايج پايش ،نبود كنترل بر ‏CCPرا نشان ميدهند ،بايد انجام گيرند. 131 اصول و مراحل اجرايي HACCP -10برقراري اقدامات اصالحي (اصل )5 • • هنگامي كه نتايج پايش بيانگر انحراف CCPاز حدود بحراني يا سطح هدف ميباشد (يا ترجيح ٌا هنگامي كه مشخص ميگردد كنترل كم شده است) ،تيم بايد اقدامات اصالحي مشخصي را انجام دهد. عموم ٌا پيش از اينكه انحراف منجر به عدم كنترل و درنتيجه اختالل در سالمت محصول گردد ،اقداماتي جهت تنظيم فرآيند و پايدار كردن كنترل انجام ميپذيرد. 132 اصول و مراحل اجرايي HACCP • سازمان بايد ترتيباتي را اتخاذ نمايد تا بتنواند محصوالت نامنطبق را از بازار و يا از دست مصرف كنندگان جمع آوري نمايد • اقدامات اصالحي ميتوانند شامل موارد زير باشند: • • • • • • تنظيم فرآيند شناسايي و جداسازي محصول نامنطبق توقيف محصول بازكاري انهدام محصو̀ل مشخص كردن چگونگي تعيين تكليف و معيارهاي رد و پذيرش و اعالم علل بوجودآورنده عدم انطباق به واحدهاي ذيربط بمنظور جلوگيري از وقوع مجدد 133 اصول و مراحل اجرايي HACCP • تعيين تكليف محصول نامنطبق يا انجام اقداماتي براي معدوم كردن ماده غذايي توليد شده (كه در زمان فرآيند تحت كنترل نبوده است) بايد صورت پذيرد. • مستند نمودن (ثبت و نگهداري) رويه هاي اقدامات اصالحي و تعيين تكليف (معدوم كردن) محصول در بايگاني سوابق (گزارشات) HACCP • مشخص بودن مسئوليت هاي اقدامات (شناسايي اعالم ثبت توقف جداسازي اصالح تعيين تكليف بررسي علل عدم انطباق 134 تعاريف ‏ تإييد (:)Verification روشها ،رويه ها ،آزمونها و ساير ارزيابي هاي مورد استفاده عالوه بر پايش ،بمنظور برآورد تطابق سيستم HACCPدر حال كار با طرح HACCPو اينكه آيا طرح مذكور نياز به تغيير و اصالح دارد يا خير 135 اصول و مراحل اجرايي HACCP -11برقراري رويه هاي تإييد سيستم (اصل )6 • هدف :اطمينان از صحت عملكرد مداوم سيستم HACCPدر انطباق با طرح HACCPتدوين شده • تإييد اينكه كليه مخاطرات به درستي شناسايي شده و از وقوع آنها پيشگيري ميشود • تإييد شامل اقداماتي از جمله انجام آزمونهاي فيزيكي .شيميايي. يا ميكروبيولوژي و درصورت نياز تإييد مجدد طرح HACCP 136 اصول و مراحل اجرايي HACCP • ايجاد روشهاي تصديق و مميزي (برنامه ريزي شده يا اعالم نشده)، رويه ها و آزمونها شامل نمونه برداري تصادفي و تحليل جهت برآورد صحت عمل سيستم HACCP • كفايت تواتر تإييدها بمنظور اثربخشي عملكرد سيستم .HACCP • بازنگري سيستم(طرح) HACCPو سوابق آن (CCPها)، بازنگري انحرافات و وضعيت محصول • صحه گذاري استانداردها و تلرانسهاي تعيين شده 137 اصول و مراحل اجرايي HACCP • بازرسي مشاهده اي عمليات براي تأييد تحت كنترل بودن ‏CCPها • ثبت سوابق تإييد مبني بر انطباق عملكرد سيستم HACCPبا طرح HACCPو يا ثبت سوابق مبني بر انحراف از طرح `ت HACCPو اقدامات اصالحي انجام شده جهت رفع انحرافا • اطمينان از در دسترس قراردادن طرح بروز شده و تصويب شده ‏HACCP 138 اصول و مراحل اجرايي HACCP • اطمينان از معرفي پرسنل واجد شرايط جهت بازنگري و بروزنمودن طرح HACCP • اطمينان از تعيين تإييدكنندگان و امضاء كليه سوابق و مستندات سيستم HACCPبويژه سوابق پايش CCPها ،گواهي كاليبراسيون تجهيزات و انحرافات صورت پذيرفته • بررسي شكايات مشتريان و گزارشات سازمانها و ادارات دولتي 139 اصول و مراحل اجرايي HACCP • طرح تإييد ميتواند شامل موارد زير باشد: • • • • • • • • • • • • نوع كار مسئوليت توالي روش ها روشهاي اجرايي آزمايشها مميزي ها و ارزيابي شكايات ثبت شده اقدامات اصالحي صورت گرفته داده هاي آماري نتايج سيستم پايش انحرافات اتفاق افتاده نمونه برداري هاي تصادفي 140 اصول و مراحل اجرايي HACCP • نكات مهم اجراي فعاليت تصديق عبارتست از: • نيازهاي آموزشي كاركنان در ارتباط با كنترل فرآيند و ايمني محصول • تجزيه و تحليل نقاط كنترل بحراني ثبت شده • صحه گذاري كل سيستم HACCP • تجزيه و تحليل شكايت مشتريان در ارتباط با ايمني محصول • ارزيابي سيستماتيك نتايج تصديق 141 اصول و مراحل اجرايي HACCP -12برقراري مستندسازي و بايگاني سوابق (اصل )7 • هدف :ايجاد سوابق مؤثر ،نگهداري سوابق سيستم و مستدسازي طرح HACCPاز جمله: • • • • • طرح ،HACCPشرح كامل سيستم HACCPبصورت نظامنامه مكتوب گواهينامه هاي تإمين كنندگان سوابق ارزيابي تإمين كنندگان سوابق ميزان دماي انبارها (درصورت مهم بودن دما براي محصوالت) سوابق زماني نگهداري مواد و محصوالت در انبارها (در صورتي كه طول عمر مصرف داشته باشند) 142 اصول و مراحل اجرايي HACCP • سوابق تحت كنترل بودن و پايش CCPها در سيستم HACCP • مستندسازي روشهاي اجرايي ،فرآوري مواد و محصوالت غذايي • شرح حدود قابليت رديابي محصول از مواد اوليه تا محل تحويل • سوابق انطباق مشخصات بسته بندي • سوابق ميزان دماي مواد و محصوالت غذايي هنگام توزيع • سوابقي مبني بر عدم ترخيص مواد و محصوالت غذايي منقضي شده • منابع اطالعاتي مورد استفاده (استانداردها ،منابع علمي ،مقررات بهداشتي، كدكس) 143 اصول و مراحل اجرايي HACCP • كارايي و صحت بايگاني سوابق • مستندسازي رويه ها • گزارشات مميزي و فعاليتهاي تاييد سيستم • سوابق آموزشي علمي تجربي كاركنان مرتبط با سيستم HACCP • تناسب داشتن با طبيعت و وسعت عمليات • مستندات تحليل خطر ،تعيين CCPو حدود بحراني • سوابق فعاليتهاي پايش ،CCPانحرافات و اقدامات اصالحي انجام شده ،و تغييرات سيستم HACCP 144 طرح HACCP تإييد اقدام اصالحي و سوابق پايش سوابق چه كس ي دوره زماني چه گونه چه چيزي حدود بحراني براي هر اقدام كنترلي اقدام پيشگيرانه /كنترلي خط ر مهم 145 نقطه كنترل بحراني (CCP )  نظامنامه HACCP نظامنامه HACCPميتواند شامل موارد زير باشد: ‏ مسئوليت مديريت (خط مشي مسئوليت و اختيار منابع نماينده مديريت تشكيل تيم HACCP ‏ پيش نيازهاي سيستم ‏ روش هاي اجرايي و دستورالعمل هاي سيستم ‏ گامهاي اجرايي سيستم ‏ طرح ريزي سيستم 146 نظامنامه HACCP ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ كنترل مدارك و سوابق (تصويب ̀صدور تغيير) ̀خريد (ارزيابي تامين كنندگان داده هاي خريد تصديق محصول خريداري شده) شناسايي و رديابي محصول كنتر̀ل فرآيند بازرسي و آزمون كنترل تجهيزات بازرسي و آزمون كنترل محصو̀ل نامنطبق اقدامات اصال̀حي و پيشگيرانه تاييد و بازنگري سيستم ̀حفاظت از محصول مميزي هاي داخلي آموزش 147 www.kkpb. ir E:info@kkp E:iso.rahimi@gmail.c b.ir om Thank

76,000 تومان