الگوی تدریس کاوشگری

بسم الله الرحمن الرحیم الگوی تدریس کاوشگری تهیه کننده :حدیثه محمدی استاد مربوطه :دکتر توران اسفندیاری • روش تدریس کاوشگری را "ریچارد ساچمن” برای آموزش فرآیند جست وجو و توضیح پدیده ها تدوین کرد.ساچمن،روش کاوشگری را بر مبنای تجزیه و تحلیل روشی که پژوهشگران به کار می گیرند پایه گذاری کرد.او پس از تعیین عناصر مربوط به فرآیند کاوشگری،آن عناصر را در چارچوبی قرار داد که چارچوب مزبور،روش آموزش کاوشگری نام گرفت. • روش تدریس کاوشگری مبنی بر این اصل است که باید یادگیرنده را مستقل بار آورد.کاربرد این روش،مستلزم فعالیت به صورت کاوشگری علمی است.کودکان،کنجکاو و آماده ی رشد هستند.در روش آموزش کاوشگری به آنان روش مناسبی برای به کارگیری انرژیشان ارائه می شود. نقش معلم • معلم به ترغیب فراگیران جهت آغاز کاوشگری می پردازد و شیوه های کاوشگری را به آن ها یاد می دهد.این الگو به یادگیری و تقویت مهارت های علمی،کاوشگری،تقویت روح خالقیت،استقالل در یادگیری،تحمل ابهام و موقتی بودن دانش در دانش آموزان منجر می شود. نقش دانش آموز • در این الگو دانش آموزان از طریق پرسش،ساخت فرضیه،جمع آوری اطالعات و آزمایشگری،فعالیت هایی را در جهت رفع عدم تعادل و همچنین ایجاد تعادل مجدد با محیط انجام می دهد. • این فعالیت ها سبب بروز قابلیت ها و توانایی های جدیدی در دانش آموزان شده و جریان رشد عقالنی آن ها را تسریع و تسهیل می نماید. هدف: دراین الگو جستجوی مفاهیم کامال به عهده ی دانش آموزان گذاشته می شود و معلم بافراهم آوردن زمینه ،فرایند تدریس را به گونه ای هدایت می کند که فراگیرندگان مفهوم مورد نظر را کشف کنند و راهنمایی های معلم ،براساس فعالیت های فراگیرندگان و محتوای آموزش ،متفاوت است بنابراین هدف نهایی این الگو پرورش فعالیت های ذهنی و مهارت های فرایندی دانش آموزان است. کاوشگری ایده پیچیده ای است به معنای بسیاری از چیزها ،برای بسیاری از افراد ،در بسیاری از موقعیت ها . کاوشگری پرسیدن سواالتی است .اما نه هر سوالی ؛ بلکه سواالت خوب .سواالتی که د ر دسترس هستند ،سواالتی که می توانند جواب های ناقص یا کامل داشته باشند و سواالتی که به آزمون ها و مطالعاتی معنا دار می انجامند. “ کاوشگری هنر و دانش پرسیدن و پاسخ دادن به سواالت است که مستلزم مشاهده و اندازه گیری ،فرضیه سازی ،تفسیر،مدل سازی و مدل آزمایی است .این کار به تجربه ،تامل شناخت نقاط قوت و ضعف روش های خاص خود بستگی دارد. ” در حین کاوشگری معلم می تواند به طرح سوالی بپردازد یا دانش آموزان را وادار نماید تا سواالت خودشان را مطرح کنند .این سواالت اغلب باز هستند و فرصتی در اختیار دانش آموزان قرار می دهد تا بررسی های خود را هدایت کنند و پاسخ هایشان را (نه فقط یک پاسخ درست ) خودشان بیابند و به احتمال زیاد با سواالت بیشتری روبه رو شوند. دانش آموزان با کاوشگری به تجربیات عینی و فعال مجهز می شوند.آنها دست به ابتکار می زنند ولی در خود مهارت های حل مساله ،تصمیم سازی و تحقیق را ایجاد می کنند.این مهارت ها آنها را به یادگیرنده های مادام العمر در می آورند. کاوشگری ،فرصت هایی برای معلمان فراهم می کند که بدانند چگونه ذهن های دانش آموزان کار می کنند.این بینش ها بعدها می تواند برای ایجاد شرایط مناسب یادگیری مورد استفاده معلمان قرار گیرد و زمینه کسب علم را برای دانش آموزان فراهم آورد. .برخی از مهارت هایی که معلمان هنگام استفاده از کاوشگری یاد می گیرند عبارتند از : • بدانیم چگونه: • -1زمینه تشویق دانش آموزان را فراهم کنیم . • -2به یک دانش آموز خاص چه رهنمودهایی ارایه کنیم . • -3به آنها چه نگوییم (پاسخ را فاش نکنیم ) • -4رفتارهای دانش آموز را از روی چالش هایی که با آنها روبه روست بخوانیم و برای توصیف رفتارهایش موقعیت های یادگیری معنا داری را طراحی کنیم . • -5به دانش آموزان کمک کنیم تا در حل مسایل با یکدیگر همکاری نمایند. • -6مشاهدات ،فرضیات یا تجربیات معنا دار می شوند. • -7از اشتباهات به طور سودمند استفاده کنیم. • -8دانش آموزان را راهنمایی کنیم تا بدانند که کنترل بررسی ها و مطالعات به معنای از دست دادن کنترل مراحل اجرای الگوی تدریس کاوشگری: • -1مواجه کردن فراگیران بامسأله • در این مرحله معلم شرایطی را به وجود می آورد تا سؤاالت زیادی در ذهن دانش آموزان ایجاد شود مثال :انجام یک آزمایش یا نشان دادن یک پدیده یا تصویر و یا حتی بیان یک داستان می تواند شرایط خوبی را در این مرحله ایجاد کند. • 2گردآوری اطالعات • در مرحله ی قبل پرسش های زیادی در ذهن دانش آموزان شکل گرفته است در این مرحله دانش آموزان با هم گروه های خود بحث می کنند و با مراجعه به کتاب درسی و منابع اطالعاتی دیگر سعی می کنند به پرسش های مطرح شده پاسخ داده و برای هر یک دلیلی ارائه دهند.  -3سازماندهی اطالعات در این مرحله باید دانش آموزان را برای دستیابی به مفاهیم هدایت کرد .معلم ،دانش آموزان را با ارائه مثال های گوناگون در رسیدن به مفاهیم کمک می کند. -4بررسی شیوه ی عمل در جریان کاوشگری یکی از گروه ها به طور داوطلب یا انتخابی جریان اقدامات را از اول به صورت مختصر توضیح می دهد و معلم وتوضیحات گروه را کنترل می کند. ساختار الگوی کاوشگری : • الگوی کاوشگری اصوًال یک الگوی دانش آموز محور است و موقعیت های فراهم شده برای آموزش باید موقعیتی باشد که در آن تحیر و عدم تعادل دانش آموزان پایه و اساس فعالیت های آموزشی را تشکیل دهد .کنش و واکنش معلم و دانش آموزان صمیمانه ،مشارکتی و دقیق بوده ،هر نوع اظهار نظر و یا ابراز عقیده ای به راحتی صورت می گیرد . • چنین ساختاری اگر چه ممکن است اندکی پیچیده به نظر آید اما در کاریادگیری و آموزش بسیار مؤثر و برانگیزاننده است .اساسًا الگوی کاوشگری از روش های پژوهش علمی نشأت گرفته است ،یعنی در این الگو دانش آموزان همچون پژوهشگران در عمل با مسأله ای مواجه می شوند ،درباره آن اطالعات جمع آوری می کنند ،اطالعات را تنظیم و طبقه بندی می نمایند و بر اساس آنها فرضیه سازی می کنند ،سپس فرضیه های خود را آزمایند و در نهایت نتیجه می گیرند و از نتایج به دست آمده برای تجزیه و تحلیل سایر رویدادهای مشابه استفاده می کنند . • در الگوی کاوشگری ،برخالف الگوهای تدریس مستقیم ،نقش معلم انتقال و ارائه مطالب درسی نیست .او نقش راهنما را در فرآیند تدریس بازی می کند .او به جای انتقال مستقیم اطالعات و واقعیت های علمی ،روش کسب اطالعات را به دانش آموزان می آموزد .مهم ترین نقش او در ساختار چنین الگویی فراهم کردن موقعیت کاوشگری ،تقویت روحیه کاوشگری در دانش آموزان و هدایت فعالیت های آن ها است .وظیفه معلم انتقال نتایج کاوش دیگران به دانش آموزان و یا انجام فعالیت های کاوشگرانه نیست .او ضمن ایجاد موقعیت مسأله دار،در مورد شیوه های کاوشگری دانش آموزان داوری می کند ،منابع الزم را در اختیار آنان قرارمی دهد ،و در ضمن برای کمک به کاوشگران مبتدی و تسهیل فعالیت آن ها به بحث درباره موقعیت مسأله دار می پردازد و با تمرکز بر رویدادهای معین مسأله یا طرح سؤال ها ،حرکت کاوشگرانه دانش آموزان را استمرار می بخشد . • در آموزش به شیوه کاوشگری دانش آموزان دریافت کننده و پذیرنده محض نیستند ،آنها فعاالنه در طرح و اجرای برنامه سهیم و شریک هستند .درفرآیند تدریس به جای انگیزه های بیرونی از انگیزه های درونی استفاده می شود .مقررات خشک بر کالس حاکم نیست ،دانش آموزان با میل و رغبت به جستجوی اطالعات و حل مسأله می پردازند .برنامه ها و مفاهیم آموزشی بر دانش آموزان تحمیل نمی شود .ارتباط اعضای کالس با هم و با معلم بسیار عمیق و بر اساس احترام و محبت متقابل است .آنها در این ارتباطات متقابل نگرش ها ،ارزشها ،مهارت ها و دانش های جدید را می آموزند ،و اشتباهات خود را اصالح و بازسازی می کنند . محاسن و محدودیت های الگوی کاوشگری : • اصلی ترین نتیجه آموزش کاوشگری پرورش و تقویت فرآیندی است که مشاهده ،جمع آوری و سازماندهی داده ها ،تعیین و کنترل متغیرها ،ساختن فرضیه ،آزمایش فرضیه ها ،تنظیم توضیحات و قضاوت مستند و مستدل درباره نتایج ،از عناصر و عوامل مهم آن هستند .از مهم ترین کارکردهای این الگو می توان افزایش درک علمی ،تفکر خالق ،و مهارت های تجزیه و تحلیل را نام برد .این الگو زمانی به بهترین نحو مؤثر خواهد بود که موقعیت ایجاد شده بتواند اسباب تحیر و زمینه های مقابله مؤثر با پیش دانسته های دانش آموزان را فراهم آورد ،به طورخالصه محاسن این الگو را می توان به • -1 این الگو برای دانش آموزان در هر سن و سطوحی کاربرد دارد . • -2روش ها و نگرش هایی را که برای یک ذهن کاوشگر ضروری است ،تقویت می کند . • -3سبب استقالل در یادگیری و حل مسأله می شود و در نهایت موجب تقویت خوداتکایی و خود کنترلی می گردد . • -4باعث برانگیختن عالئق طبیعی دانش آموزان می شود . • -5موجب ارتباط فعالیت های مدرسه با زندگی واقعی دانش آموزان می شود . • -6روح همکاری و توانایی کارکردن با دیگران را تقویت می کند . • -7موجب فراخ اندیشی و عجله نکردن در قضاوت می شود . • -8نگرش موقتی بودن و کثرت گرایی را در علوم مختلف تقویت می کند . • -9استدالل و قضاوت بر اساس شواهد و مستندات علمی را تقویت می کند . • -10موجب تفکر منطقی ،تحمل ابهام و اندیشه های مخالف می شود . • -11از نظر روانشناسان تربیتی ،یکی از بهترین روش های آموزشی برای ایجاد تفکر انتقادی است . • -12موجب تربیت نسلی محقق و کاوشگر می گردد. محدودیت ها نیز عبارتند از : • -1 نسبت به فعالیت های متداول مدارس به زمان بیشتری نیاز دارد . • -2به معلمان با تجربه و آشنا با روش تحقیق نیاز دارد . • -3با توجه به نوع ارزشیابی و مقررات حاکم بر مدارس،امکان اجرای مؤثر آن محدود است . نقش معلم • معلم به ترغیب فراگیران جهت آغاز کاوشگری می پردازد و شیوه های کاوشگری را به آن ها یاد می دهد.این الگو به یادگیری و تقویت مهارت های علمی،کاوشگری،تقویت روح خالقیت،استقالل در یادگیری،تحمل ابهام و موقتی بودن دانش در دانش آموزان منجر می شود. نقش دانش آموز • در این الگو دانش آموزان از طریق پرسش،ساخت فرضیه،جمع آوری اطالعات و آزمایشگری،فعالیت هایی را در جهت رفع عدم تعادل و همچنین ایجاد تعادل مجدد با محیط انجام می دهد. • این فعالیت ها سبب بروز قابلیت ها و توانایی های جدیدی در دانش آموزان شده و جریان رشد عقالنی آن ها را تسریع و تسهیل می نماید. فعالیت معلم • ارائه ی یک موقعیت اسرارآمیز،ابهام دار،مهیج و غیر معمول از طریق انجام یک آزمایش،تعریف یک پدیده،نشان دادن یک عکس و ...شروع خوبی برای یک الگوست. • برای ایجاد یک موقعیت مشکل آفرین باید سطح اطالعات علمی دانش آموزان را در نظر داشت و از موارد ساده و پیش پا افتاده دوری کرد. اثرات آموزشی و پرورشی • مهمترین نتایج الگوی کاوشگری فرآیند های دربردارنده ی مشاهده ،گرد آوری و سازماندهی داده ها ،تعیین و کنترل متغیر ها ،ساختن و آزمون فرضیه ها ،تدوین عبارات توضیحی و استنباط است . • شکل این الگو یادگیری فعال و مستقل را در حالی که شاگردان پرسش های آزماینده افکار را تدوین می کند توسعه می بخشد . • پرسش شهامت الزم دارد ،و امید است جرأت این نوع مخاطره کردن طبیعت دوم شاگردان شود .آنها همچنین در بیان کالمی و عالوه بر آن در گوش دادن به دیگران و به حافظه سپردن آنچه گفته می شود تبحر بیشتری می یابند هر چند تأکید عادت ورزی به کاوشگری برفرآیند است ،این الگو به یادگیری محتوایی هر رشته برنامه ی درسی که بتوان از آن مسائل را انتخاب کرد منجر می شود .این الگو برای همه ی زمینه های برنامه ریزی درسی دوره ی ابتدایی وراهنمایی و متوسطه سازگاری دارد ایجاد انگیزه: • ارائه یک موقعیت اسرار آمیز ،ابهام دار ،مهیج و غیر معمول از طریق انجام یک ازمایش ،تعریف یک پدیده،نشان دادن یک عکس و . . .شروع خوبی برای این الگو است. • برای ایجاد یک موقعیت مشکل افرین باید سطح علمی دانش اموزان را در نظر داشت و همچنین از موارد ساده و پیش پا افتاده نیز دوری کرد.