نام درس : زمين شناسي فيزيكي هوازدگي - 1 فرايندهاي مؤثر در تغييرات 1-1- سطح زمين  س يماي زمين دس تخوش تغي ير و تح ول پاي ان ناپ ذير اس ت .اين تغي يرات حاص ل عملكرد نيروهايي هستند كه در سطح و درون زمين فعاليت دارند. ‏ نش انه وج ود نيروه اي دروني در س طح زمين بس يارند :زمين ل رزه ه ا ؛ فعاليته اي آتشفشاني ؛ باال امدن آهسته توده -هاي آذرين ؛ چين خوردگي تدريجي سنگهاي س خت ؛ شكس تگي و ايج اد گس لهاي كوچ ك و ب زرگ ؛ ح تي جاب ه ج ايي قاره‌ه اي عظيم. ‏ فراين دهاي ب يروني ك ه ب ا تخ ريب و جاب ه ج ايي س نگها موجب ات تغي ير ش كل س طح زمين را فراهم مي كنند ،عبارتند از :هوازدگي ،فرسايش و حمل. هوازدگي عب ارت از مجموع ه فراين دهايي اس ت ك ه م وجب خرد شدن فيزيكي و تجزيه شيميايي سنگها و كانيها در سطح يا نزديك سطح زمين مي‌شوند ،بدون آنكه لزوم ًا مواد حاصله از محل خود جابه جا شوند . فرس$ايش نيز به طور كلي عبارت از سست شدن ،متالشي جابهه جا شدن سنگهاي س طح زمين است و در معناي شدن و جاب وسيع كلمه غالبًا شامل هوازدگي و حمل و نقل نيز مي شود . مواد فرسوده شده يا مستقيمًا بر اثر نيروي گرانشي زمين و يا به وسيله عوامل مختلف طبيعي مانند رودخانه ،آبهاي زيرزمي ني ،ب اد ،يخچ ال ،جريانه ا و ام واج دري ايي حم$ل مي‌شوند. وق تي عوام ل حم ل و نق ل ق درت خ ود را از دس ت دادن د در فرورفتگيه ا و نق اط پس ت زمين ،مانن د درياچ ه ه ا و درياه ا ، ب ه ج اي گذاش ته مي ش وند ك ه ب ه اين عم ل رس$وبگذار$ي ي ا نهشتن مي گويند . سرانجام اين رس وبات ناپيوس ته ( ماس ه ،الي و گ ل) ك ه حاص ل فرس ايش و رس وبگذاري هس تند ،در اث ر فراين دهاي مختلفي كه به طور كلي س$نگ $ش$دگي خوانده مي شوند به سنگي سخت و يكپارچه بدل شوند . توده سنگي را كه در موقعيت طبيعي خود قرار دارد و توسط عوام ل س طحي چن دان تغي ير نك رده اس ت س$نگ $بس$تر مي گويند . ‏ سنگ بستري كه در سطح زمين پديدار شده باشد رخنم$ون يا ب$يرون زدگي خوانده مي شود . • پوش ش س نگ بس تر (سنگ پ وش ي ا وليت) ممكن ريگ اس ت در مح ل و براثر هوازدگي سنگ بس تر تولي د ش ده باش د ي ا م واد ري ز و درش ت ناپيوس ته اي ه، (الي ،ماس ش ن )باش د ك ه ب ه وس يله عوام ل طبيعي مختلفي چون رودخان ه ،ب اد ي ا يخچال به محل حمل ش ده ان د .قس متهاي ب االيي س نگپوش را خاك مي گويند . -1-2انواع هوازدگي يزيكي و ش يميايي .در هوازدگي ف فيزيكي دو نوع اص لي ه وازدگي عبارت اس ت از ه وازدگي ي توده هاي سنگ به طور مكانيكي خرد مي شوند و به ه$واز$دگ$ي$ف$يز$ $يك$ $ قطعات بزرگ و كوچك تا ذرات ريز الي (سيلت) و رس تبديل مي گردند . در ه$وازدگ$ي ش$ي$ميايي بين كانيه اي س نگ و م واد موج ود در محي ط ،ب ه خصوص آب ،اسيد و اكسيژن واكنش شيميايي رخ مي دهد . تقسيم بندي ذرات رسوبي از نظر اندازه (تقسيم بندي ونتورث) نام قطر (برحسب ميلي متر) قطعه سنگ قلوه سنگ ريگ شن ماسه الي (سيلت) رس بيش از 256 64تا 256 4تا 64 2تا 4 1:16تا 2 1:256تا 1:16 كمتر از 1:256 • هوازدگي فيزيكي فرايندهاي مختلفي در متالشي شدن فيزيكي سنگها مؤثرند : ◄ يخ زدگي :اغلب سنگها داراي تركها و حفراتي هستند كه آب باران مي تواند به آنها راه پيدا كند و پس از يخ زدگي سرانجام آن را متالشي سازد . عمل يخ بستن در شكاف سنگها پيچيده تر از آن است كه در .وهله اول به نظر مي آيد اين شكل رابطه بين دماي نقطه انجماد آب و فشار همه جانبه را در .يك محفظه نشان مي‌دهد • مقاومت يخ آنقدر نيست كه بتواند آب را در داخل شكاف يك سنگ مسدود كند ، به طوري كه حداكثر فشار ممكن توليد شود .تغيير شكل خميري (پالستيك) يخ در تنشهاي بيش از 100كيلوپاسكال (يك بار) چنان سريع است كه موجب مي شود به سرعت از شكاف بيرون بزند .بنابر اين به طور طبيعي راهي وجود ندارد كه آب كامًال محبوس شود . ◄رشد بلورها :آب حاوي نمكهاي محلول ممكن است با ورود ب ه داخ ل مناف ذ كوچ ك س نگ ،براث ر تبخ ير ،ب ه ح الت فوق اشباع برسد و در نتيجه نمكهاي مختلف محلول در خود را ب ه ص ورت بل ور در درزه ا و ح تي فض اي بين دان ه ه اي س نگ ب ه ج اي بگ ذارد .رش د اين بلوره اي كوچ ك نيروه ايي اعم ال مي كن د ك ه ممكن اس ت ب راي شكس تن س نگ ك افي باشد .اين عمل شبيه به يخ زدگي آب در شكاف سنگهاست و بيشتر در اقليمهاي خشك رواج دارد. ◄رهايي از فشار بر اثر برداشته شدن بار :سنگها در زمان تشكيل تحت فشارهاي خيلي زيادي قرار دارند .وقتي اين سنگها براثر باال آمدگي زمين و فرسايش صدها و هزاران متر سنگهاي فوقاني خود در سطح زمين ظاهر شوند ،از اين فشارهاي زياد آزاد مي شوند .رهايي از فشار منجر به جدا شدن ورقه‌هايي از سنگ (شبيه به اليه هاي پياز) مي شوند كه اصطالحًا آن را پوسته پوسته شدن مي گويند.

37,000 تومان