بنام خدا مدل هاي ارتباطي پزشك/پرستار و بيمار مقدمه امروزه ،نقش محوري ارتباط بين پزشک-پرستار و بيمار در ارائه موفق خدمات اوليه سالمت و در کارآمدي خدمات پزشکي ،به اثبات رسيده است. وجود يک ارتباط مؤثر نه تنها به بيمار کمک ميکند تا احساس بهتري داشته باشد ،بلکه در بازيابي سالمت کامل بيمار نيز کمک کننده خواهد بود. از طرف ديگر ،برقراري يک ارتباط مؤثر بين پزشک-پرستار و بيمار ،غالبًا منجر به افزايش رضايت شغلي پزشک-پرستار نيز ميشود. مقدمه پزشکي و پرستاری ،تلفيقي از علم و هنر است .يک پزشک یا پرستارخوب ،عالوه بر آگاهي از علوم پزشکي ،بايد هنر برقراري ارتباط بـا بيمـار را نيـز داشته باشد. کليد ارتباط کارآمد در رابطه بین پزشک-پرستار و بيمار ،اعتماد است. خدشه دار شدن اين اعتماد ،منجر به برقـراري يـک رابطـه ي ناكارآمد و مبتني بر نياز صرف از طرف بيمار ميگردد. مقدمه برقراري يک رابطه خوب بين پزشک-پرستار و بيمار ،نتايج درماني مثبتي نيز در بـر خواهد داشت. در دو دهـه گذشـته ،تغييـرات عمـدهاي در روابـط پزشـک و بيمـار رخ داده اسـت؛ بـه گونـه اي کـه محوريـت در تصميم گيريهاي پزشکي ،به سمت بيمار و ارزشهاي او متمايل شده است. در مراقبتهاي بيمارمحـور ،پزشک/پرستار ،بيمـار را بـه عنـوان انساني مانند خودش ،در نظر گرفته و طرز تلقيها ،باورها و نگرانيهاي او را در کنار تشخيص باليني خود مد نظر قرار مـيدهـد. مقدمه اساسًا ،ارتباط پزشک/پرستار با بيمار ،زماني شکل ميگيرد که بيمار آگاهانه خواستار خدمات پزشک/پرستار باشد و پزشک/پرستار نيز آگاهانه او را به عنوان يک بيمار بپذيرد. اين ارتباط دوجانبه و مبتني بر رضايت ،اغلب به عنوان يک ارتباط قراردادي توصيف ميشود .شکل گيري اين ارتباط به معناي تحميل و الزامي شدن يکسري از وظايف و الزامات حقوقي و اخالقي و حرفه اي است. اهميت وجود يک ارتباط درمانِي مناسب بين پزشک/پرستار و بيمار را هرگز نميتوان ناديده گرفت؛ چرا که در غالب موارد ،تشخيص صحيِح مشکل بيمار و درمان مؤثر آن ،مستقيمًا وابسته به کيفيت اين ارتباط است. مقدمه برقراري ارتباط صحيح با بيمار ،مستلزم درک اين مطلب است که بيمار تنها مجموعهاي از عاليم و ارگانهاي آسيب ديده نيست؛ بلکه پزشک/پرستار بايد بيمار را انساني داراي نگرانيها و آرزوهاي خاص خود ببيند که در جستجوي کمک و بهبودي ،با اعتماد و اطمينان خاطر به او مراجعه کرده است. ارائه خدمات درمانی ،بدون ارتباط مدبرانه و دورانديشانه که از مسؤوليتهاي اصلي کارکنان پزشکی ميباشد ،امکانپذير نیست. ارتباط مؤثر پايه و اساس درک متقابل است و در مقابل ارتباط ضعيف ،مانعي براي انجام صحيح کارهاست که به خودي خود بازده کار را کاهش و سوء تفاهمات را افزايش ميدهد. مقدمه برقراري يک ارتباط مناسب بين پزشک/پرستار و بيمار ،عنصري کليدي در رضايتمندي بيمار و حتي پزشک/پرستار بوده و در جلب همکاري بيمار جهت پيگيري دستورالعملهاي درماني و مشارکت وی در فرآيند درمان و استقبال از طرح درماني بسيار مؤثر است. مقدمه تاکنون مدلهاي مختلفي با هدف تئوريزه کردن ارتباط پزشک/پرستار -بيمار، به جامعه پزشكي معرفي شده است. هر مدل بر اساس ويژگيها و عوامل تأثيرگذار در ارتباط پزشک/پرستار -بيمار و با لحاظ نمودن مدل بيماري ،مدل تصميم گيري درماني (بيمارمحور ،پزشک محور ،بيماري محور) و بعضي فاکتورهاي ديگر به تبيين حالتهاي ممکن در ارتباط پزشک ،پرستار و بيمار پرداخته اند. مدلهاي ارتباطي Emanuel مدل ابزاری مدل پدر ساالرانه مدل آگاهاننده مدل تفسيري مدل مشورتي مدل ابزاري در اين مدل ،ارزشهاي بيمار فاقد اهميت هستند. هدف پزشک ،جايي فراتر از بيمار قرار ميگيرد و بعضًا بيمار فداي آن غايت ميگردد .براي مثال ،به هدف بزرگتري نظیر رسيدن به اهداف علمي پرداخته ميشود. در مدل ابزاري ،بيمار فاقد اتونومي فرض ميشود و سعي بر آن است که بيمار از هر تالشي که مخالف هدف اصلي از پيش انتخاب شده براي رابطه پزشک -بيمار است ،بازداشته شود. مدل ابزاري توجه پزشک به بيمار تنها براي رسيدن به چيزي فراتر از بيمار است؛ در عين حال ،ممکن است بيمار از اين رابطه سود ببرد يا نبرد. در اين مدل ارتباطي ،بيمار حق انتخاب ندارد و تنها بايد پذيراي درماني باشد که پزشک براي او انتخاب کرده است. اين مدل ارتباطي غالبًا در جريان تحقيقات زيست پزشکي تحقق پيدا ميکند و ميتواند ماهيتي پژوهشي -درماني داشته باشد. مدل پدر ساالرانه اين مدل به نامهاي مدل پدرانه -مادرانه (والديني) يا مدل کشيشانه يا کشيشي هم شناخته شده است. در اين مدل ارتباط پزشک -بيمار به نحوي است که از دريافت بهترين مداخله درماني جهت ارتقاي سالمت بيمار اطمينان حاصل ميشود. در اين راستا ،پزشکان از مهارت خود جهت تعيين وضعيت پزشکي بيمار و تشخيص بهترين آزمايشها و درمانها استفاده ميکنند .سپس يک سري «اطالعات انتخاب شده» را براي بيمار بازگو کرده و او را براي پذيرش مداخله اي که پزشک آن را بهترين ميداند، تشويق ميکنند. مدل پدر ساالرانه در اين مدل ،پزشک با قدرت تمام ،زمان شروع مداخله را اعالم ميکند. در اين مدل ،پزشک است که پايان و وسيله رسيدن به پايان را مشخص ميکند؛ درست همانطور که «پدر ،بهتر ميداند» ،اين پزشک است که اهداف را عليرغم اين واقعيت که اهدافي چون سالمتي ،رستگاري يا زيبايي ،موضوعاتي بسيار خصوصي و کامًال شخصي هستند ،تعيين و رهبري ميکند. مدل آگاهاننده سایر اسامی مدل آگاهاننده :مدل مهندسي ،مدل علمي ،و مدل مشتري مدار در اين مدل ،هدف از ارتباط پزشک -بيمار آن است که پزشک تمام اطالعات مرتبط را فراهم کرده و بيمار بر آن اساس ،مداخله ي درماني مد نظرش را، بر اساس بهترين انطباق با ارزشهايش ،انتخاب کند و سپس پزشک ،مداخله انتخاب شده را اجرا نمايد. مدل آگاهاننده در واقع ،در اين مدل پزشکان به جاي اينکه خود را به صورت اوليه خدمات دهندگان به بيمار قلمداد کنند ،خود را خادمان علم يافته اند. مدل تفسيري هدف از ارتباط پزشک و بيمار در اين مدل ،روشن کردن ارزشهاي بيمار و آنچه او واقعًا ميخواهد ،است. در مدل تفسيري به بيمار کمک ميشود تا از بين مداخالت موجود ،آن را که به ارزشهايش جامه عمل ميپوشاند ،برگزيند. نقش پزشک در اينجا مشابه مدل آگاهاننده ميباشد ،با اين تفاوت که پزشک عالوه بر نقش آگاهي دهنده ،تالش ميکند تا ارزشهاي بيمار براي خود بيمار ،تفسير و شفاف شود و بنابراين ،سعي دارد تا بيمار در فرآيند مشترک درک ارزشهايش با پزشک شرکت کند. مدل تفسيري پزشک بهترين مداخالت و آزمايشات منطبق بر ارزشهاي بيمار را تعيين مينمايد. در اين مدل ،پزشک ديکته کننده نيست ،بلکه بيمار است که در نهايت مشخص ميکند که کدام ارزشها و فرآيند درماني ،بهترين هماهنگي را با شخصيت واقعي او دارند. مدل تفسيري پزشک هيچگونه قضاوتي در مورد ارزشهاي بيمار نخواهد داشت ،بلکه به او کمک ميکند تا ارزشهايش را بفهمد و آنها را در شرايط پزشکي به کار ببرد. لذا پزشک در اين مدل يک مشاور است. مدل مشورتي هدف از ارتباط پزشک و بيمار در اين مدل ،کمک به بيمار براي تعيين و انتخاب بهترين ارزش مرتبط با سالمتي است ،به طوري که در شرايط باليني ،بهترين کارآيي را داشته باشد. نقش پزشک ،ترسيم اطالعات بر شرايط باليني بيمار و سپس کمک به شفاف سازي انواع ارزشهايي است که ريشه در گزينه هاي درماني موجود دارند. نهايت اين مدل آنجاست که پزشک و بيمار درگير در انديشه اي ميشوند که کدام ارزشهاي مرتبط با سالمتي را بيمار ميتواند و نهايتًا بايد دنبال کند. مدل مشورتي قصد پزشک ،اقناع کردن بيمار است و نقش او ،نقش دوست يا معلمي است اخالقي ،که بيمار را درگير در گفتگويي ميکند که کدام مسير را انتخاب کند. در اين مدل ،پزشک نه تنها نشان ميدهد که بيمار چه کار ميتواند انجام بدهد، بلکه به بيمار ميفهماند و اميد ميدهد که بهترين کار کدام است و بنابراين نشان ميدهد که بيمار بايد چه کار بکند و کدام تصميم درماني ،قابل ستايش است. نگاهي به مدل ارتباط پزشک -بيمار در ايران مراکز درماني در ايران به سه دسته دولتي ،خصوصي و نيمه خصوصي قابل تقسيم شدن هستند. پزشکان ،پرستاران و کليه پرسنل درمان در مراکز بهداشتي -درماني دولتي مانند بيمارستانها و درمانگاههاي آموزشي -درماني ،به سبب حمايتها و پشتوانه هايي که دولت در راستاي سياستهاي اجتماعي خود براي حمايت ،حفظ و برقراري حقوق آحاد جامعه فراهم ميکند ،هر کدام به نوعي کارمند دولت محسوب ميشوند. نگاهي به مدل ارتباط پزشک -بيمار در ايران غالب مراجعه کنندگان به مراکز بهداشتي -درماني دولتي ،از سطوح متوسط و پايين جامعه ميباشند. اگرچه داليل متعددي براي مراجعه اين اقشار به مراکز دولتي وجود دارد ،ميتوان ادعا نمود که هزينه هاي سنگين درمان در بخش خصوصي ،از مهمترين داليل مراجعه مردم به مراکز دولتي به حساب ميآيد. بنابراين ،با در نظر گرفتن فاکتورهاي فوق و ساير داليل خاصي که انتخاب مردم را براي مراجعه به اين مراکز جهت ميدهد ،ميتوان نتيجه گرفت که از ويژگيهاي غالب مراجعات بيماران به اين مراکز، دريافت قطعي يکي از خدمات بهداشتي -درماني دولتي باشد. نگاهي به مدل ارتباط پزشک -بيمار در ايران بنابراين ،ميتوان حدس زد که مراجعاتي که فقط براي آگاهي يافتن يا مشورت کردن صرف در مورد يک بيماري يا بررسي گزينه هاي درماني ممکن (اگرچه در مراکز خصوصي هم به ميزان بسيار کمتري ديده ميشود) باشد ،در مراکز دولتي به ميزان قابل توجهي کمتر است. لذا اين تصور پذيرفتني است که اغلب اين بيماران متکي بر عملکرد و توصيه هاي پزشک بيمارستان دولتي باشند. از طرف ديگر ،به سبب شلوغي اين مراکز و نوبتدهي هاي بعضًا طوالني مدت ،بيماران ،توصيه هاي ارائه شده را غالبًا با جان و دل پذيرا خواهند بود. نگاهي به مدل ارتباط پزشک -بيمار در ايران در اين وضعيت ،منطقي تر آن است که در غالب ارتباطات پزشک -بيمار ،به دنبال ردپاي حاکميت رفتار پدرساالرانه باشيم. به هرحال ،با وجود اينکه سعي ميشود در مراکز دولتي ،مشورت و آگاهي الزم نيز در حد امکان در اختيار بيماران قرار گيرد ،اما پدرساالري با توجه به فاکتورهاي مذکور، غالبترين نوع تعامل پزشک با بيمار است. نگاهي به مدل ارتباط پزشک -بيمار در ايران اين شرايط در مراکز خصوصي کامًال متفاوت است. امروزه ،شاهد توسعه روزافزون مراکز بهداشتي-درماني خصوصي هستيم. مراکزي که اولويت اول آنها در ارائه خدمات بهداشتي -درماني را وضعيت اقتصادي آنها تعيين ميکند. در اين شکِل ارائه خدمات درماني(خدمات درمان تجاري) اگرچه سعي ميشود که بيمار ،واقعًا يک بيمار باشد ،اما در واقع فقط يک مشتري است و رضايت اين مشتري ،اصلي ترين عامل دوام اين تجارت محسوب ميشود. نگاهي به مدل ارتباط پزشک -بيمار در ايران در اين شرايط ،از شدت پدرساالري -حاکميت فروشنده خدمات درماني و ناديده گرفتن خواسته هاي بيمار -کم شده و مدلهاي تفسيري ،آگاهاننده و مشورتي ،مدلهاي جايگزين در ارتباط پزشک-بيمار ميشوند. در عين حال ،با توجه به گسترش و دسترسي آسان به منابع اطالعاتي ،به نظر ميرسد، مدلهاي تفسيري و مشورتي در اين مراکز بيش از مدل آگاهاننده استفاده ميشوند. نتیجه گیری ضرب المثل همه را نميشود با يک چوب راند يا عبارت « :احتياجي به مدلهاي جديد نيست ،فقط از بيمار بپرسيد!» حاکي از ناکارآمدي تک مدلها در ارائه يک مدل ارتباطي جامع و مانع است. قابل انکار نيست که هر ارتباط پزشک -بيماري با توجه به سياق ارتباط ،هدف ارتباط ،کارآمدي هر بار مواجهه بين پزشک و بيمار و انتظارات خاص طرفين ارتباط از يکديگر ،منحصر به فرد است. به عالوه ،هر يک از اين ابعاد در فرهنگها و برهه هاي زماني مختلف تغييرپذيرند؛ بنابراين ،غالب مدلهاي معرفي شده ،فرهنگ وابسته و تاريخ وابسته هستند. نتیجه گیری همچنين ،زمينه و شرايط نابرابر کلينيکي نيز در طراحي آنها موثر بوده است. بنابراين ،اساسًا بايد اين مدلهاي ارتباطي را ،مدلهايي پويا و وابسته به فرهنگ و شرايط جامعه توليد کننده آنها دانست؛ و لذا ميتوان نتيجه گرفت که به آساني جهان شمول نخواهند شد. بنابراين ،الزم است تا جوامع اسالمي نيز مدل ارتباطي خاص خود را طراحي و تبيين نمايند. نياز به يک يا چند مدل ارتباط اسالمي کارآمد ،جهت اجرا در فرهنگ و سياق جوامع اسالمي کامًال احساس ميشود .بديهي است که چنين مدلي نيز مستثني از قاعده فوق الذکر نبوده و تنها در سياق مکتب اسالم ،قابل بررسي و اجرا خواهد بود؛ چرا که اساس اين مدل ،مستلزم پذيرش اصول و فروع اسالمي است.
پزشکی و سلامت • مراقبتهای بهداشتی • صدمات و آسیبدیدگیها
دانلود پاورپوینت مدل هاي ارتباطي پزشك پرستار و بيمار
55,000 تومان