دانلود پاورپوینت مروري بر واژه هاي رايج دراپیدمیولوژی

By: Dr Mirzaei 1 مروري بر واژه هاي رايج دراپیدمیولوژی 2 ‏By: Dr Mirzaei آمار ميرايي (Mortality )statistics عبارتست از جدول هاي آماري كه از اطالعات موجود در"گواهي فوت ،به دست مي‌آيند. در بسياري از نقاط دنيا و در خيلي از ممالك، جدول هاي آمار ميرايي تهيه مي‌شود و ممكن است كه در فواصل معّيني به چاپ برسد. اين جدول ها معموال تعداد مرگ ها و يا ميزان هاي مرگ بر اساس سّن ،جنس ،عّلت و بعضي متغّيرهاي ديگر را بيان ميكنند. 3 ‏By: Dr Mirzaei آموزش بهداشت (Health )education عبارت است از فرايندي براي آموختن رفتارهايي به مردم و يا گروه ها به منظور آشنايي آنها با ارتقاء ،حفظ و بهبودي وضع بهداشتي‌شان. هدف آموزش بهداشت برانگيختن حس مسئوليت فردي ،خانوادگي و اجتماعي در زمينه مسايل بهداشتي است. 4 ‏By: Dr Mirzaei ايمني ،مصونيت ()Immunity به مقاومتي گفته مي‌شود كه معموال در اثر حضور پادتن و يا عمل خاص سلول ها در مقابل عوامل عفوني بيماريزا و يا سموم آن ها كه ايجاد كننده يك بيماري عفوني خاص هستند ،به وجود مي‌آيد. 5 ‏By: Dr Mirzaei ايمني يا مصونيت گروهي (Herd )immunity عبارت است از مصونيت يك گروه و يا يك جامعه. اين مصونيت مقاومت يك گروه از مردم را در مقابل هجوم و انتشار يك عامل عفوني نشان مي‌دهد و مبناي آن وجود مقاومت نسبت زيادي از تك تك افراد آن جامعه در مقابل آن عامل عفوني مي‌باشد. 6 ‏By: Dr Mirzaei ابتالء ()Morbidity هر انحرافي ،خواه عيني خواه ذهني ،از آسايش جسمي يا رواني را ابتالء گويند. در اين مفهوم كسالت ،ناخوشي و بيمارگونه گي، شبيه به هم بوده و مترادف هستند. ميزان ابتالء (: )Morbidity rate واژه اي است كه به طور كلي براي بيان ميزان هاي بروز و شيوع بكار ميرود ،بدون اينكه تمايزي بين آنها قائل شود. 7 ‏By: Dr Mirzaei ارزش اخباري (Predictive )value در آزمون هاي غربالي و تشخيصي ،احتمال مثبت حقيقي بودن فردي كه آزمونش مثبت شده است (يعني مبتال بودن) بنام "ارزش اخباري يك آزمون مثبت معروف است. ارزش اخباري يك آزمون منفي عبارت است از احتمال مبتال نبودن فردي كه آزمونش منفي باشد. ارزش اخباري يك آزمون غربالي در رابطه با حساسيت و ويژگي آزمون و همچنين شيوع بيماري‌اي كه آزمون براي آن بكار رفته است ،تغيير مي‌كند. 8 ‏By: Dr Mirzaei بيماري بومي (Endemic )disease حضور دائمي (حداقل براي مّدت سه سال متوالي) يك بيماري يا عامل عفوني در يك محدوده جغرافيايي يا جمعيت معّين .ممكن است براي بيان شيوع عادي يك بيماري خاص در چنين محدوده يا جمعيتي نيز به كار رود. نظير وجود بيماري تب مالت در اكثر مناطق ايران. 9 ‏By: Dr Mirzaei بيماري تمام بومي يا كامال بومي ()Holoendemic disease بيماريي كه شيوع باالي آن در ابتداي زندگي شروع مي‌شود و در نتيجه ،بيشتر كودكان را مبتال ميكند و در بالغين به نوعي حالت تعادل ميرسد و در نتيجه ،شيوعش در بالغين نسبت به كودكان كمتر است 10 ‏By: Dr Mirzaei بيماري فرابومي ()Hyperendemic disease بيماریی كه به طور دائم با ميزان شيوع و يا بروز باال وجود داشته باشد و تمام سنين را به نحو مساوي مبتال نمايد. 11 ‏By: Dr Mirzaei بيماريزايي ()Pathogenicity اين واژه براي بيان قدرت ايجاد بيماري يك عامل (زنده) بيمار كننده ،بكار مي‌رود: تعداد موارد بيمار شده تعداد موارد عفونت پيدا كرده. واژه بيماريزايي غالبا با واژه حّدت ()Virulence اشتباه مي‌شود. ِ ح ّدت :خاصيتي از يك زيستمند كه تعيين كننده شدت ايجاد بيماري واضح در بين افراد عفونت پيدا كرده ميباشد ،يا قدرت يك زيستمند در ايجاد بيماري. 12 ‏By: Dr Mirzaei ميزان بروز ()Incidence rate اندازه اي از چگونگي وقوع موارد جديد يك حالت در جامعه. موارد جديد تشخيص يا گزارش يك بيماري خاص در يك دوره معّين زماني تعداد افراد جامعه اي كه موارد جديد در آن رخ داده است 13 ‏By: Dr Mirzaei بروز دوره اي ()Interval incidence density اندازه اي از ميزان بروز يك واقعه ،از قبيل يك بيماري يا مرگ ،در يك جمعيت در معرض خطر در يك دوره زماني تقسيم تعداد اتفاق افتاده در طول دوره بر تعداد واحدهاي شخص زمان در معرض خطر در طول دوره به دست مي‌آيد. 14 ‏By: Dr Mirzaei پايش ()Monitoring )1تحليل اندازه گيري هاي روزمره به منظور تعيين تغييرات در محيط يا وضعيت سالمت اجتماعات .نبايد با "مراقبت" اشتباه شود .بعضي ها معتقدند كه پايش ،مداخله بر مبناي اندازه گيري هاي به دست آمده را نيز در بر مي‌گيرد. )2اندازه گيري مداوم عملكرد يك خدمت بهداشتي ،يك شاغل بهداشتي و يا چگونگي رعايت دستورات بهداشتي بوسيله بيمار. )3در مديريت ،نظارت مداوم بر پياده كردن يك برنامه به منظور حصول اطمينان از اينكه دريافت ورودي ها ،برنامه كار ،خروجي مورد نظر و ساير شرايط الزم مطابق برنامه انجام مي‌گيرند. 15 ‏By: Dr Mirzaei تك گير ()Sporadic وقوع غيرمنظم ،تصادفي و نادر در زمان هاي مختلف .مثل موارد بعضي از بيماري هاي عفوني 16 ‏By: Dr Mirzaei تعاون ،اثر متقابل ،عمل متقابل ()Interaction )1فعاليت بهم پيوسته دو يا چند عّلت براي ايجاد يك معلول .تعاون زيستي يعني فعاليت بهم پيوسته دو يا چند عّلت براي ايجاد ،پيشگيري يا محدوديت بيماري )2تفاوت در اثرات يك يا چند عامل در رابطه با مقدار عامل هاي باقيمانده 17 ‏By: Dr Mirzaei جوركردن ـ همسان سازي ()Matching فرايندي براي قابل مقايسه كردن گروه هاي تحت مقايسه ،از نظر عوامل خارجي 18 ‏By: Dr Mirzaei جمعيت ()Population هر مجموعه محدود يا نامحدود از افراد يا چيزها : )1مجموعه ساكنين يك كشور يا ناحيه خاص به صورت دسته جمعي .تعداد ساكنين يك كشور يا ناحيه خاص. ( )2در نمونه گيري) مجموعه كامل واحدهايي كه ممكن است نمونه اي از آن گرفته شود .لزوما نبايد جمعيت انسان ها باشد ،بلكه اين واحدها ممكن است موسسه ها ،پرونده ها و يا وقايع باشند. 19 ‏By: Dr Mirzaei جهانگير ،عالمگير ،پاندمي ()Pandemic يك همه گيري كه در يك سطح بسيار وسيع اتفاق بيافتد ،كه معموال نسبت بزرگي از جمعيت را نيز در بر مي‌گيرد. 20 ‏By: Dr Mirzaei حساسيت و ويژگي ()Sensitivity and specificity حساسيت عبارت است از نسبت افراد حقيقتا بيمار جامعه تحت غربالگري كه بوسيله آزمون غربالي ،بيمار تشخيص داده شده اند. حساسيت عبارت است از احتمال تشخيص صحيح موارد بيماري يا احتمال اينكه هر مورد بيمار با كمك آزمون ،شناسايي شود (مترادف : ميزان مثبت حقيقي) 21 ‏By: Dr Mirzaei حساسيت و ويژگي ()Sensitivity and specificity ويژگي عبارت است از نسبت افراد حقيقتا سالمي كه بوسيله آزمون غربالي سالم تشخيص داده شده اند. به عبارت ديگر احتمال تشخيص صحيح افراد غير بيمار بوسيله آزمون غربالي (مترادف : ميزان منفي حقيقي). 22 ‏By: Dr Mirzaei دوره كمون ،دوره نهفتگي ()Incubation period )1فاصله زماني بين هجوم يك عامل بيماريزاي عفوني تا ظهور اّولين عالئم و نشاني هاي بيماري مورد بحث (دوره كمون بيماري) يا فاصله زماني بين ورود عامل عفوني و پاسخ ايمني قابل اندازه گيري ،مثال آزمون سرمي در هپاتيت Bو HIV/AIDSو يا تست پوستي در ِس ل (دوره كمون عفونت). )2در ناقل ،عبارت است از فاصله بين ورود عامل بيماريزاي عفوني به بدن ناقل تا زماني كه ناقل عفوني بشود ،يعني انتقال عامل بيماريزاي عفوني از ناقل به ميزبان تازه اي ممكن باشد (دوره كمون خارجي). 23 ‏By: Dr Mirzaei دوره قابليت سرايت )(Communicable period به مدت زماني كه يك عامل عفوني مي‌تواند به طور مستقيم يا غيرمستقيم از يك شخص آلوده به شخص ديگر ،يا از حيوان آلوده به انسان ،يا از شخص آلوده به حيوان و ازجمله به بندپايان منتقل شود ،گفته مي‌شود. 24 ‏By: Dr Mirzaei ريشه كني بيماري )(Eradication of disease متوقف نمودن كامل انتقال عفونت در نتيجه ِامحاء عامل عفوني از طريق مراقبت و قبضه كردن. ريشه كني در بعضي موارد در نتيجه فعاليت هايي مثل مبارزه و مراقبت به دست آمده است كه نمونه آن آبله مي‌باشد. 25 ‏By: Dr Mirzaei سير طبيعي بيماري (Natural history of disease or )Natural course بسياري از بيماري ها داراي مراحل بسيار مشخصي هستند كه در كنار يكديگر به عنوان "سير طبيعي بيماري" شناخته ميشوند .اين مراحل عبارتند از: )1مرحله شروع آسيب )2مرحله قبل از عالئم :قبل از شروع يا ظهور اّولين نشانه و يا عالمت .با آزمون هاي غربالگري احتمال تشخيص زودرس وجود دارد )3ظهور باليني بيماري كه مي‌تواند به مرگ منجر شود، مي‌تواند عود و تكرار داشته باشد و مي‌تواند خود بخود تخفيف يافته و به بهبودي بيانجامد. 26 ‏By: Dr Mirzaei سال هاي قابل زندگي از دست رفته (Potential years of life lost)PYLL بيماري و نيروهاي مرگبار اندازه اي از تاثير نسبي هر اجتماع. شاخص سال هاي قابل زندگي از دست رفته نشانگر خساراتي است كه در نتيجه مرگ هاي نابهنگام و جوانمرگي به جامعه وارد مي‌شود. رقم سال هاي قابل زندگي از دست رفته براي يك علت خاص ،عبارت است از مجموعه باقيمانده سن كليه افرادي كه از آن علت فوت كرده اند ،بر مبناي اميد زندگي طبيعي. 27 ‏By: Dr Mirzaei شيوع ()Prevalence تعداد موارد يك بيماري يا ديگر شرايط خاص در يك جمعيت معّين در يك زمان خاص شيوع دوره اي :تعداد كل افرادي كه در هر زماني از يك دوره مشخص ،به بيماري يا خاصه مورد نظر مبتال بوده اند. شيوع لحظه اي :تعداد افرادي كه در يك لحظه زماني مشخص ،به بيماري يا خاصه مورد نظر مبتال بوده اند. 28 ‏By: Dr Mirzaei ميزان شيوع يا نسبت شيوع )(Prevalence Rate-Ratio تعداد كل تمام افرادي كه در يك لحظه زماني خاص (و يا در طي يك دوران خاص) يك خاصه يا بيماري معيني را دارا باشند تقسيم بر جمعيتي كه در همان لحظه زماني خاص يا ميانه دوران، در خطر ابتالء به بيماري يا خاصه معين قرار داشته اند. 29 ‏By: Dr Mirzaei شخص ـ زمان ()Person-Time جمع مقدار زماني‌كه هريك از افراد يك مطالعه در خطر ابتالء به پيامد مورد توجه قرار داشته و تحت مشاهده نيز بوده اند. مثال :يك فرد كه براي مدت 6ماه تحت مشاهده قرار داشته باشد ،معادل نيم شخص سال و فردي كه براي مدت 10سال تحت مشاهده قرار داشته باشد ،معادل 10شخص سال به حساب مي‌آيد. 30 ‏By: Dr Mirzaei طبيعي ،نرمال ،هنجار ،بهنجار ()Normal دامنه معمولي نوساناتي كه در يك جمعيت يا گروه مشخص مشاهده مي‌شود. در اين مفهـوم "طبيعي" عبارت است از "در دامنه اي از دو انحراف معيار زير ميانگين تا دو انحراف معيار باالي ميانگين" يا "بين صدك هاي مشخص شده اي (براي مثال صدك 10و صدك )90از يك توزيع 31 ‏By: Dr Mirzaei طغيان ()Outbreak مترادفي براي همه گيري. بعضي اوقات و در مواردي كه بخواهند اهمّيت و يا شدت افزايش بيماري را دست كم بحساب بياورند ،از اين واژه استفاده مي‌كنند. به عبارت ديگر واژه طغيان براي بيان همه گيري هاي محدود در مقابل همه گيري هاي گسترده مورد استفاده قرار مي‌گيرد. 32 ‏By: Dr Mirzaei قرنطينه ()Quarantine به محدويت فعاليت افراد و حيوانات سالمي كه در دوره نهفتگي يك بيماري ُمسري در معرض آن قرار گرفته اند ،قرنطينه گفته مي‌شود. اين اقدام ،به منظور پيشگيري از انتقال بيماري در دوره كمون ،در صورتي كه احتمال بروز عفونت ،وجود داشته باشد صورت مي‌گيرد: 33 ‏By: Dr Mirzaei متغير مستقل (Independent )variable خاصيتي تحت مشاهده يا اندازه گيري كه چنين فرض مي‌شود كه بر يك واقعه يا تظاهر ديگر (متغير وابسته) در محدوده رابطه مشخص تحت مطالعه ،اثر ميگذارد به عبارت ديگر متغيرهاي مستقل تحت تاثير واقعه يا تظاهر قرار ندارند ،بلكه ممكن است باعث آنها شده و يا به تغييرات آنها كمك كنند. 34 ‏By: Dr Mirzaei مورد شاخص ()Index case اّولين مورد در يك خانواده و يا گروه معّين ديگري كه بوسيله بررسي كننده پيدا شود. مورد اّوليه 35 ‏By: Dr Mirzaei منبع عفونت (Source of )infection شخص ،حيوان ،شيئي و ماده اي كه يك عامل عفوني براي رسيدن به ميزبان از آن عبور مي‌كند 36 ‏By: Dr Mirzaei ميزان كشندگي (Case fatality )rate به صورت درصد از تعداد افراد تلف شده ،در بين تمامي افراد مبتال به آن بيماري در يك مدت مشخص ،بيان مي‌شود .اين واژه در بيشتر موارد براي همه گيري هاي خاص بيماري هاي حادي كه تمام بيماران در دوره زماني مشخصي تحت نظر قرار مي‌گيرند تا بتوان مرگ هاي ناشي از آن بيماري را محاسبه كرد ،به كار مي‌رود .ميزان كشندگي را نبايد با ميزان مرگ اشتباه كرد. 37 ‏By: Dr Mirzaei ميزان ميرايي نوزادان )(Neonatal mortality rate عبارت است از: تعداد مرگ هاي شيرخواران كمتر از 28روز عمر ،در يك دوره زماني خاص ،معموال يكسال، براي هر هزار تولد زنده در همان دوره 38 ‏By: Dr Mirzaei ميرايي حول تولد )(Perinatal mortality مرگ هاي نزديك به زمان تولد زمان آن به هفته بيست و هشتم حاملگي تا يك هفته بعد از تولد كشيده مي‌شود 39 ‏By: Dr Mirzaei ميزان ميرايي حول تولد )(Perinatal mortality rate تعداد مرگ هاي جنيني پيشرفته ( 28هفته حاملگي يا بيشتر +تعداد مرگ هاي بعد از تولد (هفته اول) ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ تعداد ـــــــــــ X 1000 تولدهاي زنده در يك سال 40 ‏By: Dr Mirzaei ميزان حمله ()Attack rate ميزان حمله يا ميزان موارد: عبارت است از ميزان بروز تجمعي كه غالبا براي گروه هاي خاصي كه در دوره هاي محدود و شرايط معين (مثل يك همه گيري) تحت مشاهده قرار داشته باشند، بكار ميرود. ميزان حمله ثانويه عبارت است از :نسبت تعداد موارد بيماري در بين تماس ها كه در طي يك دوره كمون قابل قبول بعد از مواجهه با موارد اّوليه ظاهر مي‌شوند ،به كل تماس هاي مواجهه يافته 41 ‏By: Dr Mirzaei ميزان مرگ يا ميزان ميرايي شيرخواران )(Infant mortality rate -IMR تعداد مرگ هاي كودكان كمتر از يكسال در طول سال _________________________________ تعداد تولدهاي زنده در طول همان سال 42 ‏By: Dr Mirzaei ميزان ميرايي مادران )(Maternal mortality rate تعداد مرگ هاي ناشي از علل نفاسي در يك جغرافيايي معين در يك سال ناحيه خاص ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ تعداد تولدهاي زنده كه در جمعيت همان ناحيه در همان سال اتفاق افتاده است 43 ‏By: Dr Mirzaei مطالعه مقدماتي ،مطالعه راهنما )(Pilot study يك بررسي و آزمون كوچك و اّوليه از روش ها و فرايندهايي كه در صورت داشتن قابليت اجرا در يك مطالعه بزرگتر مورد استفاده قرار خواهد گرفت. 44 ‏By: Dr Mirzaei ناقل ()Carrier به شخص يا حيواني گفته مي‌شود كه در غياب شكل آشكار باليني بيماري ،داراي عامل عفوني آن بوده و نقش عامل بالقوه انتشار عفونت را به عهده داشته باشد 45 ‏By: Dr Mirzaei هرم جمعيتي (Population )pyramid نمايه اي ترسيمي از تركيب سّني جنسي جمعيت. هرم جمعيتي با محاسبه توزيع درصد يك جمعيت ،هم از نظر سن و هم از نظر جنس تهيه مي‌شود 46 ‏By: Dr Mirzaei همه گير ـ همه گيري ()Epidemic وقوع موارد يك بيماري ،يك رفتار خاص بهداشتي يا وقايع ديگر بهداشتي در يك منطقه يا جامعه به نحوي كه به صورت واضح از انتظار عادي بيشتر باشد .در اين‌حالت بايد منطقه يا جامعه و دوره زماني به دقت مشخص شده باشد 47 ‏By: Dr Mirzaei همه گيري تك منبعي )(Common source epidemic طغيان بيماري در نتيجه مواجهه گروهي از افراد با يك عامل زيانبار به نحوي كه اين مواجهه براي تمام افراد گروه ،يكنواخت باشد 48 ‏By: Dr Mirzaei By: Dr Mirzaei 49