روشهای تدریس - روش های تدریس

روشهای تدریس تهیه کننده :پرویزی 1 روشهای تدریس امروز به هنگام تدریس ،معلمان می توانند از روش های مختلفی در اثنای تدریس استفاده کنند. بدون بهره گیری از شیوه های مناسب و مطلوب ،امر تدریس ثمری در پی نخواهد داشت .از این رو ،علمای تربیت در طول تاریخ آموزش و پرورش تالش کرده اند که با استفاده از تجارب گرانبهای معلمان نامی به ابداع روشهای مختلف تدریس اقدام نمایند .از آنجا که معلم محرک اصلی هر گونه فعالیت آموزشیاست ،لذا بایستی با روش های تدریس بیشتری آشنا باشد تا در موقعیت های مختلف آموزشی از آزادی عمل زیادتری برای رسیدن به مقاصد آموزشی برخوردار باشد. در اینجا بر اساس جزوه روشهای تدریس از دفتر همکاری حوزه و دانشگاه به اختصار انواع روشهای مهم تدریس مورد بررسی قرار گرفته و به دنبال آن محاسن و معایب هر کدام خاطر نشان می گردد. -1 سخنرانی روش این روش رایجترین شیوه تدریس به شمار می رود که در آن معلم به طور شفاعی به بیان مفاهیم و مطالب و توضیح و تشریح قسمتهای مختلف درس اقدام کرده و دانش آموز نقش گیرنده پیام را ایفا می کن د .این روش را می ت وان هم ب رای بی ان منطقی و منظم موض عی خ اص و هم ب رای ارائ ه اطالعات گوناگون به دانش آموزان به کار گرفت. 2 از آنجا که در این روش ،گفتار مهمترین وسیله محسوب می گردد ،لذا بایستی اصول بیان و خطابه مانند فصاحت ،بالغت ،تناسب آهنگ و تن صدا ،ذکر مثال مفرح مکث های الزم ،تنوع در گفتار و حفظ ارتباط فکری و عاطفی با دانش آموزان به هنگام ارائه مطلب رعایت گردد همچنین در این روش مط الب بایس تی ب ه ص ورت دوس تانه و در ارتب اط ع اطفی و معن وی ب ا دانش آم وزان عرض ه گ ردد. بعالوه ،معلم در ارائه مطالب و انتخاب کلمات ،جمالت و یا مفاهیم بایستی ذوق و استعداد دانش آموز را در نظر داشته و به طور شایسته ای کنجکاوی آنان را برانگیزد. رعایت مواردی چون : - 1قرار گرفتن دانش آموزان در جریان هدف های تدریس، -2پیشگیری سیر منطقی بحث های گذشته کالس که به موضوع جدید مورد بحث منتهی می گردد، -3پیش بی نی س ؤاالت و اش کاالتی ک ه در ذهن دانش آم وزان ممکن اس ت ایج اد شود، - 4تناسب سرعت گفتار معلم با درک و فهم دانش آموزان، -5میزان سادگی یا مشکلی موضوع تدریس، به کار، بتواندنیاز معلممورد وسایل می ابزار ساختن -6آماده نحو بهتری سیر فعالیت های آموزشی خود را تنظیم ساخته گرددوکه موجب دانش جلبو توجه منظور حالبه موقع اتفاقی و پرسش های آموزان،همچنین دانش آموزان هم نگه دارد. کنجکاوی مسئله به حل جستجو، همواره در انجامکالس را -7و 3 فرصت مناسب تری برای تفکر و تأمل و جذب مفاهیم مورد تدریس را پیدا کنند. روش سخنرانی در موارد زیر اهمیت ویژهای پیدا می کند : -1به هنگام شروع درس و ایجاد آمادگی ذهنی در دانش آموزان؛ -2برای برانگیختن کنجکاوی و رغبت دانش آموزان؛ - 3وقت ارتباط دادن موضوع جدید به مطالب گذشته؛ -4هنگام خالصه کردن و جمع بندی درس ارائه شده؛ -5ارائه راهنمایی های الزم جهت مطالعه؛ - 6در زمان توصیه های ضروری به منظور استفاده مناسب و صحیح از وسایل و ابزار آزمایشگاهی؛ - 7به هنگام شرح برخی از قسمت های درس با هدف سرعت بخشیدن به کار تدریس - 8وقتی که نتوان امر آموزش را با سایر روشها به اجرا در آورد. محاس ن 4 معایب از محاس ن این روش می توانب ه ص رفه در زم ره مع ایب آن غ یر فع ال ب ودن ج ویی در وقت ،اس تفاده از بی ان روش دانش آموز ،یکیوی بودن تدریس ،متکلم ه ای معلم ،تکمی ل مط الب کت اب، وحده بودن معلم و شناخته نشدن نقاط اس تفاده از تج ارب شخص ی معلم، ضعف دانش آموز قابل ذکر می باشد. انطب اق مس ائل ب ر امکان ات و مقتض یات کالس ،و توض یح مط الب پیچی ده اش اره  -2روش بازگویی در این روش ،معلم دانش آموزان را در آموختن قسمتی از محتوای کتاب چون تعاریف ،فرمولها ،اشعار، قواعد و اصطالحات و ارائه آن در جلسه بعد یا هفته دیگر ،تشویق و ترغیب می نماید .به عبارت دیگر، نقش معلم در این روش شامل برنامه ریزی درس بر اساس توانایی های دانش آموزان و مشخص ساختن محتوای هر جلسه و ارائه ی راهنمایی های ضروری بوده و نقش دانش آموز ،آموختن متن تعیین شده با توجه به توضیحات و اهنماییهای معلم ارائه ی آن در وقت معین و به شیوه ای که مشخصگردیده است ،می هدفهای روش بازگویی به قرار زیر باشد. است : .2کمک به جریان فراگیری از طریق مطالعه ،تکرار و .1تشویق و ترغیب دانش آموزان به مطالعه گوش کردن؛ کتاب درسی؛ .3سنجش میزان تسلط دانش آموز به محتوای درس؛ چنانچه آموزش در این روش به معنای وسیع کلمه بر ابتکار و خودآموزی دانش آموزان استوار گردد و جریان تدریس مستلزم ،تفکر ،انتقاد و تفسیر مطالب مورد مطالعه باشد و صرفًا به حفظ متن درس و یا جلب رضایت معلم محدود نگردد ،در این صورت جریان آموزش از صورت فردی خارج شده و کلیه دانش آموزان به فعالیت های فکری و سازنده خواهند پرداخت و در نتیجه ،هدفهای عمده تدریس چون خالقیت و ابتکار تحقق خواهد یافت .محاس ن 5 معایب تش خیص نق اط ض عف و ق وت دانش تأکی د ب ر حافظ ه دانش آم وز ،نقش بازخواس ت آم وز ،تق ویت بی ان او ،اس تفاده کنن دگی معلم ،انحص اری ش دن کالس درس ب رای مناسب ازآزادی ،رعایت آداب گفتگو گ روهی خ اص و منح رف ش دن جری ان ت دریس از  -3روش پرس ش و پاسخ در این روش معلم دانش آم وز را از طری ق پرسش ب ه اندیشه در خص وص مفه ومی ت ازه یا بی ان مطلبی خاص ،ترغیب می کند تا با کوششهای ذهنی از معلوم به مجهول برسد .به سخن دیگر ،هنگامی که معلم قصد دارد مطالب یا مفهوم جدیدی را در کالس درس مطرح سازد یا اینکه توجه دانش آموز را به موضوعی خاص جلب نماید ،به طور ستقیم به بیان مطلب اقدام نمی کند بلکه با طرح یک سری سواالت سنجیده و حساب شده ،فعالیت ذهنی او را در مسیری قرار می دهد که وی شخصًا به کشف مفهوم مورد نظر توفیق روش پرسش و پاسخ به روش سقراطی نیز اشتهار دارد .زیرا به اعتقاد سقراط ،دانش در طبیعت افراد به یابد. طور طبیعی وجود داشته و صرفًا کافی است که معلم با مساعد ساختن زمینه و واداشتن دانش آموز به تفکر ،به وی کمک کند تا او خود به کشف دانش مورد نظر دست یابد .بدین سبب سقراط فعالیت خود را به کردد. تشبیه می وپاسخ به قرار زیر پرسش «مامایی»روش هدفهای است : -1تحریک اندیشه ها -4ترغیب به مطالع و تفکر -2استفاده از تجارب و دانسته ها -5تقویت قدرت قضاوت محاس ن پیدایش اعتماد به نفس در دانش آموز، 6 ایجاد عالقه ،گسترش تفکر خالق ،متنوع شدن جریان آموزش و تشویق شدن دانش آموز به شرکت در یادگیری و -3تشخیص توانایی ها و عالیق معایب قابل اجرا نبودن در کالس های پر جمعیت ،نیاز به وقت زیاد و پراکنده شدن مطالب -4 پروژه روش در این روش دانش آموز به انتخاب موضوعی جهت پژوهش که بر الهامات ،ذوق و عالیق او متکی است ،می پردازد .پروژه ممکن است فردی یا گروهی باشد .در هر دو صورت باید با امکانات محل و موقعیت کالس و خصوصیات دانش آموزان متناسب بوده و ارزش آموزشی و پژوهشی آن مسلم باشد. صاحبنظران منشأ پروژه را ذوق و کنجکاوی دانش آموز عنوان کرده و معتقدند که ای امر بایستی جنبه علمی داشته و انگیزه ای قوی ادامه آن را تضمین سازدو سرانجام به صورتی برگزار گردد که اوًال دانش آموزان داوطلبانه مسئولیت طرح ریزی و اجرای آن را پذیرا باشند و در ثانی گروهی از دانش آموزان یا کلیه آنان در این قبیل فعالیتها شرکت جویند. محاس ن برقراری حسن رابطه معلم و دانش آموز، صرف وقت زیاد و برهم زدن تقسیمات تأثیر مثبت در جلب عالقه دانش آموز، منطقی و رسمی مباحث درسی می باشد. کسب مهارت در انجام تحقیق ،یادگیری عمیق و پایدار‌،جنبه مثبت پیدا کردن 7 معایب انضباط ،آزادی عمل دانش آموز و جبران خستگی و یکنواختی برنامه رسمی کالس -5 نمایش روش در این روش معلم برای فهماندن مطلبی به دانش آموزان از وسائل و اشیای گوناگون بهره می جوی د .در روش نمایش ی عالوه ب ر وس ائل س اده ،از رس انه ه ایی مانن د اس الید ،تلویزی ون‌،چ ارت، فیلم‌،فیلم استریپ و دیگر وسائل آموزشی می توان استفاده ک رد .روش نمایشی ممکن است پیش از سخنرانی یا در ضمن آن و یا بعد از تدریس انجام پذیرد. محاس ن معایب جلب توج ه و عالق ه دانش آم وزان و آش نا فعال نبودن دانش آموزان در جریان تدریس ساختن آنان با مسائل زندگی و عدم فهم مطالب در صورت کافی نبودن توضیحات معلم می باشد. در ارتباط با این روش گاه معلم ترتیبی می دهد که دانش آموزان کالس برخی از مفاهیم درسی مانند یک بحث تاریخی و یا بخشی از علوم اجتماعی را به صورت ایفای نقش اجرا کنند .در این حال ضروری است که دانش آموزان براساس ذوق ،تمایل و توانایی خویش ،ایفای نقش را عده دار گردند. 8  -6روش آزمایشی در این روش دانش‌اموزان با استفاده از وسائل و موارد خاص ،دربارة مفهومی ویژه عمًال به کسب تجربه می پردازند .چنین روشی به طور انفرادی یا گروهی قابل اجرا بوده و معلم در فراهم ساختن وس ائل و مق دمات آزم ایش ،نقش راهنم ا را ایف ا می کن د .این روش در عل وم تج ربی‌،ب ه خص وص فیزیک ،کاربرد فراوان دارد .از هدف های عمده این روش می توان آشنا ساختن دانش آموزان با جنب ه ه ای علمی ی ک مفه وم و ف راهم آوردن محیطی مناسب ب رای ح ل مس ئله را ذک ر ک رد .معلم هم‌،مسیر نیل به چنین هدف هایی را مشخص ساخته و دانش آموزان را ترغیب می نماید تا در اجرای آزمایش ،مستقًال تصمیم گیری و نتیجه گیری کنند .به عالوه‌،ضروری است که دانش آموزان را نسبت ب ه خط راتی ک ه امک ان دارد اتف اق افت د ،آگ اه س اخته و از آن ان بخواه د ک ه نت ایج تجربی ات خ ود را یادداشت نمایند. محاس ن 9 معایب فهم بهتر مطالب و نگهداری بیشتر آنها در عدم امکان استفاده در کلیه دروس ،عدم ذهن‌،عالقمند شدن دانش آموزان به فعالیت قابلیت اجرا در کالسهای پر جمعیت ،نیاز به های مدرسه ،پرورش دقت و تمرکز حواس صرف وقت فراوان و احتماًال هزینه های دانش آموز مسائل مورد نیاز.  -7روش گردآوری علمی این روش به دانش آموزان فرصت می دهد که از طریق مشاهده اشیاء پدیده ها و امور مختلف، تجربه علمی کسب کنند و قادر گردند مطالب و مفاهیمی را که در کالس درس مورد بحث قرار می گیرند ،بهتر درک نمایند .به عالوه ،گردش علمی زمینه هر چه بیشتر ارتباط مدرسه را با جامعه و طبیعت مسیر ساخته و موجبات کاهش جدایی ها و فاصله های بین آنها می گردد .همچنین‌ ،معلم را قادر می سازد که با استفاده از این روش کنجکاوی دانش‌آموزان را هر چه بیشتر برانگیزاند. در اجرای موفقیت آمیز این روش رعایت نکات زیر الزم می باشد : - 1برنامه ریزی قبلی معلم با دانش آموزان درباره محل مورد بازدی؛ -2کسب اطالعات ضروری در این خصوص؛ -3شناختن اطالعات مورد نیاز در ضمن گردش علمی؛ -4تهیه گزارش از بازدید و ارائه آن در کالس؛ از مح دودیت ه ای عم ده این روش یکی آن اس ت ک ه گ اه مس تلزم هزین ه زی اد و 10 صرف وقت بسیار بوده و دیگر آن که فعالیت گردش علمی ممکن است به برنامه ای تفریحی مبدل گردد.  -8روش های مبتنی بر بحث در کتاب لغت‌،واژه (بحث) به مفهومی کاوش و تفکر درباره یک مطلب آمده است .موضوع بحث گاهی از طرف معلم عنوان می شود و گاهی هم دانش آموزان با توجه به رغبت و عالقه خود آن را مطرح می سازند .در این روش‌،معلم آغاز کننده و محرک بحث بوده و هنر وی باید در این باشد که مسئله را به نحوی بیان نماید که دانش آموزان به شرکت در بحث ترغیب گردند .به عالوه‌،باید سعی کند که این فعالیت مهم آموزشی در انحصار عده معدودی از دانش آموزان قرار نگیرد. در روش مبتنی بر بحث معموًال معلم مسئله ای را مطرح می سازد که راه حل مشخصی نداشته و دانش آم وزان تش ویق می ش وند ک ه راه ح ل ه ای مختلفی را م ورد توج ه ق رار دهن د .ک اربرد این روش‌،زمینه مناسبی برای تفکر ،خالقیت و نوآوری فراهم می سازد .روش بحثی در تدریس دروسی مانند جامعه شناسی و علوم بسیار مناسب می باشد. محاس ن 11 معایب پرورش ق درت بی ان ،ایج اد ایج اد تون ایی در عدم شرکت برخی از دانش آموزان در بحث اظهارنظر ،نظم یابی اندیشه ،تحمل نظرها و منحصر شدن آن به گروهی خاص‌،عدم یا دیدگاه ها و انتقاد دیگران‌،تشویق دانش قابلیت اجرا در کالسهای پرجمعیت و نیاز به آموزان گوشه گیر و خجول به اظهار نظر در صرف وقت فراوان ‌،قابل ذکر می باشد. جمع و آموختن آداب گفتگو و کحاوره‌،اشاره کرد.  -8روش های مبتنی بر بحث تمام فعالیت های آموزشی و پرورشی در مراکز پیش دبستانی با استفاده از روشی انجام می گردد که واحد کار یا واحد فعالیت نام دارد .معموًال محتوای واحد کار متناسب با زندگی کودک در محیط اجتماعی و همچنین عالیق و دلبستگی او تهیه و تدوین می گردد .به عالوه ،موضوعهایی که برای کودکان می باشد که به وسیله مربی و به صورتهای مختلف و با استفاده از امکاناتی که در اختیار اوست ،به طور غیر مستقیم ارائه می گردد. 12