ساخت کتابخانه دیجیتال

صفحه 1:
دانشكاه جوادالائمه يابيز 89 ساخت كتابخانه ديجيتا J 

صفحه 2:
68 4° یس تا از کجا باید آغاز کرد؟ * مقدمات مورد نیاز برای ایجاد کتابخانه دیجیتال منابع مالی و منابع انسانی متخصص است. در بسیاری از موارد, هزینه بالای ایجاد کتابخانه دیجیتال. مانع از شکل گیری وژه ها و متعاقب آن محصولات کتابخانه دیجیتال مناسب و ارزشمند شده اشت: نیروی کار متخصص شامل طراحان سیستم. مهندسان نرم افزار و شبکه وکتابداران متخصص و آشنا با کتابخانه های دیجیتال هستند. در حقيقت روح كتابدارانه بايد در كالبد اين محصولات دمیده شود تا محصول نهایی, کارآمدی کافی برای امور کتابخانه ای را داشته باشد. 

صفحه 3:
عناصر مطرح در ایجاد کتابخانه دیجیتال ارس متا 

صفحه 4:
محتوای دیجیتال 68 4° یس تا © با گسترش کتابخانه های دیجیتال محتویات آنها به تدریج از منابع فیزیکی به منابعی تبدیل می شوند که جایگزین فیزیکی ندارند. ۵ هر کتابخانه ای از خط مشی مجموعه سازی در راستای ساخت مجموعه خود تبعیت می کند. © خحط مشی مجموعه سازی در کتابخانه ها کمک می کند تا منابع ارزشمند و مطابق با اهداف کتابخانه انتخاب و تهیه شوند. 9 به تولید. جمع آوری یا خرید محتوای علمی در کتابخانه ها مجموعه سازی گویند. 

صفحه 5:
68 4° یس تا راه های تولید محتوای دیجیتال 0 دیجیتال سازی (اسکن- تایپ ‎Gag‏ © فراهم آوری آثار دیجیتالی بنیادی که توسط ناشران و محققان تهیه شده است (کتابها- نشریات- پایگاه ها) 2 دستیا به منابع خارجی که در سازمان مربوطه نگهداری نمی شوند (از طریق پیوند هایی به سایر کتابخانه ها و سرویس دهنده ناشران) 

صفحه 6:
68 4° یس تا پنج روش عمده برای مجموعه سازی در کتابخانه دیجیتال اولین و مهمترین چیزی که در مجموعه سازی کتابخانه های دیجیتال وجود دارد تبدیل فرمت منابع آنالوگ موجود در کتابخانه است. * در تبدیل فرمت منابع باید منابعی انتخاب شوند که مالکیت معنوی آنها متعلق به كتابخانه است و يا كتابخانه مى تواند مالكيت معنوی آنها را کسب کند. * باید هنگام تبدیل فرمت. ارزش های افزوده نشر الکترونیکی را نیز مد نظر قرار گیرند. 

صفحه 7:
68 4° یس تا پنج روش عمده برای مجموعه سازی در کتابخانه دیجیتال ‎٩‏ بخشی از منابع دیجیتال در کتابخانه های دیجیتال را نیز تهیه منابع دیجیتال تشکیل می دهد. # تهیه منابع با فرمت دیجیتال بسیار با صرفه تر از منابع آنالوگ است # کتابخانه ها باید نسبت به فرمت, کیفیت و حجم منابع دقت نظر داشته باشند و منابعی را تهیه کنند که بیشتر مورد استفاده کتابخانه قرار گیرند. # تهیه منابع دیجیتال با مجوز مالکیت معنوی از ارزش بسزایی برخوردار ‏است. 

صفحه 8:
۵ ۱ موجن پنج روش عمده برای مجموعه سازی در کتابخانه دیجیتال بخش دیگری از محتوای کتابخانه های دیجیتال را منابع اطلاعاتی موجود در عبط اپترنت تأمین می ‎lh‏ ‏برشین: از منابع اطلاعاتی در محيط اینترنت منحصر بفرد بوده و دارای نموئه چاپی نیستند و یا دارای ارزش های افزوده ای هستند که نمونه های چاپی آنها اين ویژگی را ندارند. * کتابداران باید به شناسایی, ارزیابی کیفی, سازماندهی, فهرست نویسی منابع اطلاعاتی در اینترنت بپردازند. ؟ از طریق سایت راهنمای مجلات الکترونیکی علمی رایگان می توان به بیش از ۳۲۵ مجله علمی داوری شده در حوزه های مختلف دسترسی پیدا کرد. 

صفحه 9:
68 4° یس تا پنج روش عمده برای مجموعه سازی در کتابخانه دیجیتال 9 یکی دیگر از مجموعه های مهم کتابخانه های دیجیتال. پایگاه های اطلاعاتی و مجموعه متن كامل مجلات علمى و تخصصى هستند. © روش ديكر در تأمين منابع براى ياسخكويى به نيازهاى كاربران» تشكيل اثتلاف های کتابخانه ای است. 

صفحه 10:
68 4° یس تا اصول تأثیرگذار در مجموعه سازی دیجیتال تبعیت از خط مشی مدون 2 ارزشیابی مجموعه 0 توجه به فرمتها ‎٩‏ حجم فایلها ‎٩‏ صحت فایلها ‏0 حق مزلف ‏© ساير 

صفحه 11:
ع 0 داده بطور کلی می توان سه نوع ابرداده براى توصيف يك شيئ دیجیتال ایجاد کرد: ابرداده توصیفی, ساختاری» و اجرایی # ابرداده توصیفی به صفاتی از عناصر اطلاعاتی مانند عناصر کتابشناختی نظیر عنوان» نویسنده: ناشر و غیره اشاره دارد ۳ * ابرداده ساختاری, ساختار و رابطه مجموعه ای از عناصر دیجیتال را توصیف می کند. به عنوان مثال. برای تولید ابرداده ساختاری یک کتاب. بايد شیوه آرایش صفحات. فهرست مندرجات و ارتباط بين بخش ها و فصل ها را ثبت كرد. * ابرداده اجرايى؛ همه اطلاعاتى است كه در تمام دوره حياط يك شيئ ديجيتال: براى ت آن مورد نیاز است و همه اطلاعات مورد نياز براى حفاظت از آن را نيز در ثبت. ساختار فایل حق ملف و غیره. مدير بر خواهد داشت. مانند تا 

صفحه 12:
68 4° یس تا اپرداده 0 کاربردهای مهم ابرداده: * سازماندهی منابع اطلاعاتی؛ * توصیف منابع اطلاعاتی اعم از متن» تصاویر, فایلهای صوتی و ن & تحلیل محتوا و نمایه سازی؛ * تطبیق, اشتراک و یکپارچه سازی منابع اطلاعاتی ناهمگن؛ مینه سازی برای استفاده مجدد از اطلاعات توزیع يافته در سایر کتابخانه های دیجیتال و محیط وب؛ اد امکان دسترسی به اطلاعات دقیق و مرتبط توسط کاربران؛ * مدیریت دقیق تر بر حجم گسترده ای از اطلاعات در کتابخانه های دیجیتال 

صفحه 13:
68 4° یس تا نرم افزار کتابخانه دیجیتال 2 بطور کلی سه روش عمده در تهیه نرم افزار کتابخانه دیجیتال وجود دارد: * توليد نرم افزار # خرید نرم افزار آماده استفاده از نرم افزارهای کد منبع باز 

صفحه 14:
68 4° یس تا توليد نرم افزار 9 توليد هر نرم افزارى نياز به مقدماتى نظير دارا بودن نيروى متخصص اعم از كتابدار متخصص در حوزه كتابخانه ديجيتال. متخصص علوم كامبيوتر. طراح سیستم و غیره و نیز هزینه و زمان کافی برای تولید نرم افزار دارد. 

صفحه 15:
۵ ۱ موجن خرید نرم افزار آماده پیچیدگی فعالیت های مورد انتظار از کتابخانه دیجیتال همواره ‎eee‏ رس یی ی ‏* برخی از مهمترین عناصر در نرم افزار كتابخانه ديجيتال عبارتند از: ‎chs‏ از استانداردها ‏ژولار بودن ‏امنیت بالا ‏* استفاده از فنآوری روز ‏سادگی استفاده ‏* قابلیت تعامل ‎ ‎ ‎ 

صفحه 16:
68 4° یس تا استفاده از نرم افزار کد منبع باز 2 نرم‌افزارهای کد منبع باز نرم‌افزارهایی هستند که توسط موسسات و سازمان‌های مختلفی تولید می شوند و کد منبع برنامه آنها در اختیار عموم قرار داده می شوند. © كد منبع باز بودن نرم‌افزار ملاک بر رایگان بودن آن نیست. چرا که همواره در تولید چنین نرم‌افزارهایی تنها قابلیت های اصلی و اولیه» آماده بهره‌برداری می شوند و سایر قابلیت های مورد نیاز موسسات باید به آن افزوده شوند. 

صفحه 17:
ارس متا نرم‌افزارهای کد منبع باز کتابخانه دیجیتال(برای مطالعه بیشتر) نرم‌افزار کد منبع باز گرین استون گرین استون محصول پروژه کتابخانه دیجیتال نیوزیلند در دانشگاه وایکاتو با همکاری یونسکو و موسسه غیرانتفاعی مطالعات علوم انسانی ‎ical‏ سایت وب کتابخانه دیجیتال نیوزیلند شامل مجموعه‌های متعددی است که توسط گرین استون ایجاد شده‌اند و آزادانه در دسترس عموم قرار دارد. * گرین استون بر روی سیستم عامل های ویندوز یونیکس, و مکینتاش. قابل اجرا است. *اين نرم افزار از قابلیت توسعه و شخصی سازی بالایی برخوردار است و از زبانهای مختلفی مانند انگلیسی, فرانسوی» چینی» اسپانیولی» عربی و غیره حمایت می کند. قابلیت جستجو در ابرداده و متن کامل و مرور نیز در این سیستم وجود 

صفحه 18:
نرمافزارهاى كد منبع باز کتابخانه دیجیتال(برای مطالعه بیشتر) ارس متا امکان تعامل اطلاعات با سایر نرم افزارهای کتابخانه دیجیتال را نیز دارد. بدین منظور. از نرم افزاری بنام اکسچنج ستتر استفاده می کند که کتابدار را قادر می سازد تا بصورت دستی بتواند به گردآوری و نیز اصلاح اطلاعات مورد نیاز در محیط گرین استون بپردازد. # این نرم افزار قابلیت پشتیبانی از تفاهم نام های وب. او ای آی» 0 و اس آر دبلیو را برای گردآوری اطلاعات از مراکز مختلف دارد. ۵ کتابخانه دیجیتال کد منبع باز کوها این نرم افزار برای اولین بار در نیوزیلند توسط شرکت مخابرات کاتیپو در سال ۲۰۰۰ معرفی شد. 

صفحه 19:
نرم‌افزارهای کد منبع باز کتابخانه دیجیتال(برای مطالعه بیشتر) 68 4° یس تا # تیم ایجادکننده و پشتیبان اين نرم افزار متشکل از متخصصان نرم افزار و متخصصان فناوری کتابخانه از سراسر جهان می باشند. * کوها شامل بخش هایی برای انتشار فهرستنویسی» گردآوری نشریات» ذخیره مدیریت کاربران؛ روابط با نرم افزارهای دیگر, و غیره می باشد. # کوها با استفاده از استانداردها و تفاهمنامههای کتابخانهای طراحی شده است تا بتواند با سایر سیستمهای کتابخانهای تعامل داشته باشد. 9 کتابخانه دیجیتال کد منبع باز دی اسپیس # دى اسبيس از سال ‎7٠٠١1‏ توسط مؤسسه اندرو دبليو ملون و مؤسسه ام آى تى كمبريج ايجاد شد. 

صفحه 20:
۵ ۱ موجن نرم‌افزارهای کد منبع باز کتابخانه دیجیتال(برای مطالعه بیشتر) * این نرم افزار امروزه در بسیاری از کشورهای جهان و توسط موسسات مختلفی مورد استفاده قرار می گیرد. * این نرم افزار تمامی فرمت های اطلاعاتی نظیر متن. وبدئی صوت و غیره را پشتیبانی می کند. امکان نمایه سازی مدارک جهت جستجو و بازیابی توسط کاربران وجود دارد. #ابرداده توصیفی آن نیز شامل فیلدهای عنوان. نویسنده ناشر و کلید واژه ها هستند. 

صفحه 21:
68 4° یس تا نرم‌افزارهای کد منبع باز کتابخانه دیجیتال(برای مطالعه پیشتر) 0 کتابخانه دیجیتال کد منبع باز مای لایبرری * کتابخانه دیجیتال مای لایبرری از چهار لایه تشکیل شده است: ‎٩‏ یکی از لایه ها برای ‎wat‏ ‎٩‏ لایه دیگر برای مدیریت افراد لایه دیگر برای مدیریت ایجاد روابط در هستی شناسی اصطلاح ها © لايه جهارم براى مدير؛ * با وجود لايه مديريت ايجاد روابط در هستی شناسی اصطلاح ها انتظار مى رود كه سيستم ماى لايبررى به افراد امكان دهد تا ماى ليبررى خود را ايجاد کنند و تمام كارهايى را كه از يك سيستم انتظار دارند. مانند پیدا کردن منابع مرتبط ديكرء کسانی که این منبع را استفاده کرده اند اين منبع را نیز بکار برده اند. اي عمومی ترین منبع است. مرور. حاشیه نویسی, اشتراک و غیره. ابع اطلاعاتى بكار مى رود كتابداران بكار مى رود. 

صفحه 22:
0 جک و خدمات کتابخانه دیجیتال بطور کلی خدمات در کتابخانه های دیجیتال را می وان به دو دسته تقسيم كرد #ارائه خدمات سنتی به شيوه ای جدید *ارائه خدمات نوين 

صفحه 23:
خدمات کتابخانه دیجیتال jo ارس متا رائه خدمات سنتی به شیوه ای جدید #بطور معمول کتابخانه ها عدمات پایه ای نظیر خدمات عضویت. خدمات مرجع؛ خدمات اشاعه گزینشی اطلاعات و غیره را از دیرباز ارائه می دهند. #با توجه به محیط فن آورانه جدید. کتابخانه های دیجیتال ضرورتا باید توانایی ارائه اين خدمات را در محيط نوين كسب #با توجه به قابليت هاى فناورى و محيط ديجيتال جديد, طبيعتا نوع ارائه اين خدمات نيز تحت تأثير محيط جديد خواهد بود. © از اين رو روشهای مختلفی, از ساده تا پیچیده براى ارائه اين خدمات در پیش گرفته شده است. 

صفحه 24:
ارس متا خدمات کتابخانه دیجیتال © کتابخانه های دیجیتال با توجه به ماهیت وجودی خود فرم های جدیدی از منابع اطلاعاتی را اشاعه می دهند. © منابع اطلاعاتی جدید کتابخانه ها را وادار به تغییر در نحوه ارائه خدمات به كاربران مى كنند به نحوى كه خدمات كتابخانه اى نيز بايد متناسب با تحول كتابخانه ها و منابع» حركت به سوى محيط دیجیتال را آغاز کنند. ‎٩‏ هدف از ارائه خدمات کتابخانه ای تحت وب. گستردگی دامنه دسترسی به منابع اطلاعاتی و افزايش ارزش وجودی آنها با دسترس پذیری از طریق شبکه های ارتباطی است. 

صفحه 25:
ارس متا خدمات کتابخانه دیجیتال ‎wl?‏ خدمات نوین #محیط نوین امکاناتی را برای کتابخانه های دیجیتال فراهم آورده؛ تا بتوانند خدمات نوینی را ارائه دهند که در محیط سنتی قابلیت ارائه آن را نداشتند. ‏9 از جمله این خدمات نوین می توان به ارائه اطلاعات ‏چند رسانه ای. خدمات پستی صوتیء آر اس اس» وبلاگ و نظایر آنها اشاره کرد. 

صفحه 26:
68 4° یس تا اولویت بندی عناصر در ایجاد کتابخانه دیجیتال اولویت با عناصر محتوا و نرم افزر در ایجاد کتابخانه دیجیتال می باشد و در اداعه حتمین میات ‎Fp Ma ger‏ وباك ارائه قتود. ‎٩‏ وجود محتوا و نرم افزار بدون خدمات به هیچ وجه تصویری روشن از کتابخانه دیجیتال ترسیم نخواهند کرد. 

صفحه 27:
68 4° یس تا تمرين فصل © ساخت يك كتابخانه ديجيتال شخصى ساده . اضافه كردن يك فيلم به وبلاگ از طریق یو تیوپ * اضافه كردن عكس در بيكاسا * اضافه نمودن مطلب در مورد كلاس و نخود فرد در ويكى 

صفحه 28:
68 ترون فصل چهارم: 

صفحه 29:
۳۳ 68 4< و تعریف متبع مرجع * منبعى كه براى رجوع در هنكام نياز به اطلاعات موثق- نه خواندن از ابتدا تا انتها- طراحى شده. * کتاب‌های مرجع اغلب از مجموعه‌ای از «مدخل»های امضاشده یا امضانشده تشکیل می‌شوند که به صورت الفبایی زیر سرواژه‌ها یا سرعنوانهاء يا با ترتیب دیگری (رده‌ای» عددی, ...) فهرست شده‌اند. ** اين گروه از منابع سالنماهاه اطلس‌ها, کتاب نگاشت‌ها, منابع زندگی نگا فهرست‌هاء کشف‌اللغات. لغتنامه‌هاء فهرست‌های راهنماء صفحه‌نگاشت‌ها و فیلمنگاشت‌هاء دايرهالمعارفهاء وازهنامههاء دستنامه‌هاء نمایه‌ها؛ دستورنامه‌هاء راهنماهای پژوهش, فهرستگان‌های کتاب و نشریات. و کتاب‌سال‌ها را (چه به صورت انتفاعی و چه به عنوان اسناد دولتی منتشر شده باشند) شامل می‌شود. ** آثار مرجع بلند ممکن است در مجموعه‌های چندجلدی منتشر شوند. که همه‌ی نمایه‌ها در جلد آخر می‌آیند. آثار مرجعی که به روزآمدی مستمر نیاز دارند ممکن است به صورت پیایندی (و گاهی در قالب خدمات آزادبرگه‌ای) منتشر شوند. 

صفحه 30:
68 4° یس تا تعریف منبع مرجع (دنباله) ‎٩‏ در کتابخانه‌ها؛ کتاب‌های مرجع در بخش جداگانه‌ای به نام قفسه‌های مرجع قفسه‌چینی می‌شوند و امانت دادن آن‌ها مجاز نیست, چرا که برای پاسخ دادن به سؤالهاء وجود آنها در کنار میز امانت ضروری است. ‎٩‏ هر اثر انتشاراتی که کتابدار مرجع برای اراه‌ی اطلاعات موثق به منظور دادن پاسخ به سژال مرجع, از آن استفاده می‌کند (مثل کتاب‌های مرجع؛ رکوردهای فهرست. نمایه‌های چاپی و خدمات چکیده‌نویسی. و دادهپایگاه‌های کتابنگاشتی درونخطی). ‏# افراد و خدمات بیرون از کتابخانه که می‌توان در ارائه‌ی اطلاعات موثق به آنان اعتماد کرد «منبع ارجاعی» شمرده می‌شوند. ‎CODLIS)‏ 

صفحه 31:
مجم زصوى مرجع ارس متا * منابعى كه لازم نيست آن ها را از ابتدا تا انتها بخوانند؛ مثل لغتنامههاء دستنامههاء و دايرهالمعارفهاء كه بر اساس شماره راهنما در بخش ویژه‌ای از کتابخانه به نام «قفسه‌های ‎(or‏ قفسهجينى شده‌اند. * کتاب‌های مرجع را نمی‌توان از کتابخانه خارج کرد. چرا که کتابداران ميز مرجع برای پاسخگویی به سؤالات» به آن‌ها نیاز دارند. * مكان و وضعيت كردش كتابهاى مرجع معمولا با نماد ۲" یا ۳ که در رکورد فهرست و روی برچسب عطف کتاب. قبل )012115(. ‏از «شماره‌ی راهنما» درج می‌گردد) نشان داده می‌شود‎ e 

صفحه 32:
68 4° یس تا eae el ‏(از نظر نوع پاسخگویی به سوال)‎ * منابع دستدى اول يا رديف اول * منابعى كه مستقيماً ياسخ را در اختيار كاربر مى كذارند. * منابع دسته‌ی دوم يا ردیف دوم * منابعى كه به جاى ياسخكويى مستقيم به سژال, مراجعهكننده را به منابع (نوشتارى؛ ديدارى: شنيدارىء ...) در أن موضوع ارجاع مىدهند. * منابع دستهى سوم يا رديف سوم ** منابعى كه به معرفى منابع دستدى دوم يا رديف دوم مىيردازند. 

صفحه 33:
68 4° یس تا eres esl (از نظر نوع اطلاعاتی که ارائه می‌دهند) ° منابع اطلاعاتی دست اول یافته‌ها و اطلاعاتی که پژوهشگر در پایان تحقیق و پژومش آزمایشگاهی خود به آن دست یافته. یا گفته‌ها و اطلاعات کسی که در یک واقعه و جریان اجشماعی, سیاسی با فرهنگنی, قتخصاً ناظر آن بوده: مانند تکنگاشت‌ها: گزارش‌های خبری. ثبتاختراعات. ... 9 منابع اطلاعاتی دست دوم متابعى كه با قصد يا هدف خاصىء با كزينشء جرح و تعدیل و محک زدن منابع اطلاعاتی دست اول تهیه و تألیف شده‌اند. مانند مقالات دایرهالمعارف‌هاء سالنامه‌ها, روزنامه‌ها ... 

صفحه 34:
دسته‌بندی عام پرای منابع مرجع ‎i‏ ac) .. ‏از نظر محدوده‌ی جغرافیایی: جهانی. منطقه‌ای. ملی-‎ ‏از نظر دامنه‌ی موضوعی: عمومی. اختصاصی‎ ‏از نظر گستره‌ی زمانی: جاری. گذشته‌نگر‎ 68 4° یس تا هدف: ف ارائدى جه نوع مطالبى را و به جه ترتیبی در نظر دارند؟ ‎Soe‏ چ ساس ها اشاس * از نظر شکل خاص مربوط به هر نوع از منابع (دسته بندی‌های ویژه) * کتابشناسی‌ها: کتابنامه مقاله‌نامه, فهرست. فهرستگان (برای کتاب. منابع غیرچاپی؛ نقشه‌ها ..) 

صفحه 35:
68 4° یس تا تعریف خدمات مرجع © خدمت ‎ery‏ جریان برقراری ارتباط بين يك خواننده و نوشته يا اطلاع مورد نياز وى با صرف كمترين وقت است. © «خدمت مرجع. خدمت ویژه‌ای به خوانندگان است تا او را در یافتن مواردی که جوابگوی نیازهای آنی اوست. یاری کند 

صفحه 36:
68 4° یس تا تعریف خدمات مرجع کمیت و کیفیت خدمات مرجع به عوامل زیر بستگی دارد: شرایط جامعه سنتهای جامعه ۴ انواع مراجعه کنندگان 4° نوع و اندازه کتابخانه 09. منابع کتابخانه *. فلسفه كتابدار, با در نظ رگرفتن سازمان و مدیریت کتابخانه 

صفحه 37:
اس ی عوامل دخیل در خدمات مرجع (از نظر کتس) كتابدار مرجع a استفاده کننده 

صفحه 38:
68 4° یس تا نظریه های خدمات مرجع ‎٩‏ نظریه جیمز وایر ‎٩‏ نظریه پی یرس باتلر ‎٩‏ نظریه ساموئل روتشتاین 

صفحه 39:
68 4° یس تا نظریه های خدمات مرجع 9 جیمز وایر . نخستین کسی است که می کوشد تا نظریه خدمات مرجع را بیان کند. ‎٩‏ کتاب وایر با عنوان کار مرجع در سال ۱۹۳۰ منتشر شد. ‎٩‏ او در این کتاب. سه نوع نظریه را برای خدمات مرجع معرفی می نماید و آنها را به ترتیب نظریه محافظه کارانه. نظریه میانه رو و نظریه لیبرالی, آزادانه یا آرمانی نامگذاری می کند. 

صفحه 40:
68 4° یس تا نظریه‌ی وایر در باب خدمات مرجع رویکرد محافظه‌کارانه رویکرد میانه‌روانه 1 رویکرد لیبرالی وایر سه نوع روش و سه رویکرد متفاوت که در رویارویی با مراجعه‌کننده باید برخورد شود را بیان می کند. 

صفحه 41:
68 4° یس تا نظریه‌ی وایر در باب خدمات مرجع رویکرد محافظه کارانه ‎٩‏ کمک فردی احتمالی به مراجعان نباید بیش از اندازه و حد کفایت ‎asl‏ ‏۵ کمک‌کننده باید به آموزش مراجعه‌کننده و راهنمایی او بسنده کند. ‏9 کتابدار باید وقتی به مراجعه‌کننده‌ای کمک کند که درخواست کمک کرده باشد. ‏کار کتابدار مرجع به ارائه‌ی خدمات برای پاسخگویی به سوالات مرجع معمولی که نیاز به استفاده از منابع مرجع فوری دارند محدود می‌شود. 

صفحه 42:
68 4° یس تا نظریه‌ی وایر در باب خدمات مرجع رویکرد لیبرالی 9 کتابدار مرجع موظف است حداکثر کمک و یاری را به مراجعه‌کننده بنماید. 0 او باید به استقبال مراجعه‌کننده برود و به کمک او بشتابد و به هر قیمتی که شده اطلاعات مورد نیاز او را گردآوری کند. © مهم نیست چقدر وقت لازم است و چه نوع منابعی باید بررسی یوت كتابدار مرجع حتى اكر لازم باشد بايد از طريق امانت بين كتابخانههاء منابع و اطلاعات مورد نياز را فراهم کند. 

صفحه 43:
68 4° یس تا نظریه‌ی وایر در باب خدمات مرجع رویکرد میانه‌روانه حد واسط دو رویکرد قبلی است و بیشتر کتابداران این رویکرد را ترجیح می‌دهند؛ ژیرا: با اتخاذ رویکرد میانه‌روانه به تعداد بیش‌تری از مراجعان. خدمات داده می‌شود. 

صفحه 44:
68 4° یس تا یه‌ی روتشتاین در باب خدمات مرجع * نظریه‌ی حداقل * نظریه‌ی حداکثر * نظریه‌ی حد متوسط * روتشتاین سه نوع روش برخورد که به میزان تسلط و آشنایی کتابدار مرجع مربوط می شود را بیان می کند. 

صفحه 45:
68 4° یس تا نظریه‌ی روتشتاین در باب خدمات مرجع نظریه‌ی حداقل کتابدار مرجع در صورتی که توانایی کافی برای ارائه‌ی خدمات نداشته باشد. از اعتماد به‌نفس چندانی بهره‌مند نخواهد بود و دچار ترس می‌گردد ازاین‌رو می‌کوشد تا حد ممکن از دسترس مراجعه‌کننده دور باشد و حد اقل کمک را به او بنماید. نظریه‌ی حداقل بر اساس ترس ساخته شده است. درصورتی که کتابدار مرجعی به کارش مسلط باشد اما به دلیل تعداد زياد مراجعان نتواند کمک زیادی به آن‌ها بنماید. مشمول این نظریه نخواهد بود. 

صفحه 46:
68 4° یس تا نظریه‌ی روتشتاین در باب خدمات مرجع نظریه‌ی حداکثر کتابدار مرجع در صورتی که کارش را خيلي خوب بداند. به خودش اعتماد داشته باشد و از توانایی خود نیز آگاه ‎dy SV ASL‏ مراجعه‌کننده‌ای برخورد کند که سردرگم در کتابخانه به دور خود می‌چرخد. بی وقفه و درنگ خود را به او می‌رساند و برای کمک به او اعلام آمادگی می‌کند. پس: ‎ca bi‏ حداکثر بر اساس اعتمادبه‌نفس ساخته شده است. ممکن است که کتابدار مرجعی به کارش مسلط باشد اما به دلیل تعداد زياد مراجعان عملاً نتواند حداکثر خدمات را به آن‌ها ارائه کند. 

صفحه 47:
نظریه‌ی روتشتاین در باب خدمات مرجع نظریه‌ی حد متوسط راه ميانه» و حد بینابین دو نظریه‌ی قبلی است. هرچند که تعیین حد و حدود آن به راحتی عملی نیست. کتابدار مرجع در هر مورد خاص, حد بخصوصی از خدمات را به مراجعه‌کننده ارائه می‌دهد. از این رو ممکن است به مراجعه‌کننده‌ای حد اکثر یاری و کمک لازم را بکند و در همان زمان نتواند به مراجعه‌کننده‌ی دیگری کمک چندانی ارائه دهد. 68 4° یس تا نظریه‌ی حد متوسط بر اساس مصلحت قرار دارد. 

صفحه 48:
68 4° یس تا نظریه‌ی پی پرس باتلردر باب خدمات مرجع * رويكرد ابتدايى * رویکرد متوسط *رويكرد بيشرفته * باتلر به نحوه ياسخ كويى كتابدار به سوال مخاطب توجه دارد 

صفحه 49:
ارس متا یه‌ی پی یرس باتلر در باب خدمات مرجع رویکرد ابتدایی( پاسخ به پرسشهای واقعی) این پرسش ها را می توان ابتدایی یا ساده خواند. زیرا واقعیتی عینی و مشخص مورد نظر است. برای نمونه مجموع تلفات لشگریان ناپللون در عقب نشینی از مسکو چند تن بوده است؟ در این سطح پرسش یا پاسخی دارد یا ندارد. 

صفحه 50:
68 4° یس تا یه‌ی پی یرس باتلر در باب خدمات مرجع رویکرد متوسط به روابط مربوط می شود و به ارزشهای انسانی میان افراده اشیا و رویذاقهانوایستة است: به عنوان مثال آیا شکست لشکر کشی ناپللون به روسیه به سبب بخت بد او یا کاستیهای موجود رخ داد؟ در این سطح نمی توان پاسخ قطعی داد و کار به تعبیر و تفسیر می کشد. 

صفحه 51:
68 4° یس تا یه‌ی پی یرس باتلر در باب خدمات مرجع رویکرد پیشرفته پرسشهایی که کتابدار باید پاسخ آنها را شفاهی یا کتبی در اختیار مراجعه کننده قرار دهد. مثلا پرسشگر می خواهد اطلاعات کافی و جامعی درباره لشکرکشی ناپلئون به روسیه به دست آورد. در این سطح محدودیتی در کار او نمی باشد و ناگزیر است که برای پرسشهای ابتدایی و میانی نیز پاسخهایی را فراهم آورد. 

صفحه 52:
م۳ ۱9 3> 68 7خدمات مرجع تقريرى ©خدمات مر جع ارشادى ©خدمات مرجع تحقيقى 

صفحه 53:
68 4° یس تا خدمات مرجع تقریری 9 در اين نوع حدمت. طرز استفاده از منابع و مراجع به استفاده کنندگان از کتابخانه آموزش داده می شود. ‎٩‏ در این شیوه کتابدار مرجع چون معلمی. طرز کار فرهنگهاء دستورنامه‌ها و دستنامه‌ها و سایر منابع اطلاعاتی چاپی و طرز کار کردن با منابع الکترونیکی ‏عمومی را به استفاده کننده یاد می دهد. ‎ ‏© مثلاً ء آموخته می شود که فهرست برگه دان کتابخانه یا کتابها در قفسه های کتابخانه چگونه نظم یافته است. ‏در کتابخانه های عمومی و دانشگاهی مورد استفاده می باشد ‎ ‏* اين نوع خدمات ب 

صفحه 54:
۳۳ 68 خدمات مرجع ارشادی ‎٩‏ خدمات مرجع ارشادی در حد هدایت مراجعان به مواد مورد نیاز نه خود اطلاعات محدود می شود. ‏4< و ‎٩‏ در این شیوه کتابدار مرجع؛ جویای اطلاعات را در دستیابی به کتاب, مقاله, یا گزارشی هدایت می کند که تصور می کند اطلاعات مورد نظر مراجعان در آن وجود دارد. ‎٩‏ در این مورد کتابدار باید از محتوای منابع آگاه باشد و اين توانایی را داشته باشد که بين يرسش مُراجع و محتوای منابع خاصی ارتباط برقرار کند و به این مهارت دست يافته باشد که راهنمایی انجام شده به نتیجه ای مطلوب می رسد. ‎ ‏* بیشتر در کتابخانه های عمومی و دانشگاهی مورد استفاده می باشد ‎ ‎ 

صفحه 55:
۵ ۱ موجن خدمات مرجع تحقیقی ‎٩‏ در خدمات مرجع تحقیقی انتقال اطلاعات از منابع به مُراجع بر عهده کتابدار است © بر خلاف دو مورد اول: مسئوليت اعتبار و درستى يا نادرستى آنجه متتقل مى شود بر عهده کتابدار است. © در این مورد کتابدار همانند همکار پژوهشگر عمل می کند و در عمل بخشی از فرآیند پژوهش که پژوهش کتابخانه ای برای فراهم آمدن زیربناهای اصلی پژوهش است بر عهده کتابدار گذارده شده است. © بیشتر درکتابخانه های تخصصی مثلا کتابخانه مجلس شورای اسلامی و کتابخانه کنگره آمریکا و کتابخانه های مراکز صنعتی و علمی مورد استفاده است. 

صفحه 56:
68 4° یس تا تقسیم بندی دوم از سطوح خدمات مرجع ©خدمات مرجع ‎ab‏ ©خدمات رايج ©خدمات كاه به كاه 

صفحه 57:
68 4° یس تا ah eel ‎O‏ منظور خدمات مرجعی است که هر کتابخانه ای می کوشد تا به مراجعه کنندگان خود ارائه دهد و این حداقل خدماتی است که در بخش مرجع ارائه می شود. ‏© خدمات پایه عبارتند از: ‏#تهیه و تدارک اطلاعات عمومی * تهیه و تدارک اطلاعات تخصصی * کمک و یاری در یافتن اسناد و مدارک کمک در استفاده از برگه دان کتابخانه ؟ کمک در استفاده از منابع مرجع 

صفحه 58:
۵ اک هو خدمات رایج این خدمات عبارتند از: © امانت بين كتابخانه ها ‎٩‏ حفظ و نگهداری منابع ‎٩‏ آموزش مراجعه کنندگان ‎٩‏ گردش در کتابخانه و معرفی اجزا و ارکان کتابخانه ‎٩‏ برگزاری نمایشگاه در کتابخانه ‎٩‏ کمک به غیر اعضا ‏© تهیه نشریات کتابخانه ۵ راهنمای خوانندگان ‎٩‏ خدمات نمایه سازی و چ © تهيه كتابشناسى ‎٩‏ نگهداری بریده جرايد 0 نگهداری بایگانیهای اختصاصی از جمله مجموعه های جزوات. گزارشها و امثال آنها ‎sy oO‏ ‎ ‎is‏ اف د 

صفحه 59:
68 4° یس تا خدمات گاه به گاه عبارتند از: 9 نمايش نشریات جاری 9 تهيه فتوكبى © ازائه خدمات ترجمه 

صفحه 60:
۳۳ 68 تقسیم بندی سوم برای خدمات مرجع ‎٩‏ پاره ای از متخصصان نیز. به پیروی از انجمن کتابداری آمریکاه خدمات مرجع را به دو گروه بزرگ تقسیم می کنند: ‎٩‏ خدمات مرجع مستقیم ۴ در این گروه از خدمات کتابدار به طور مستقیم با مراجعه کننده تماس دارد و رو در رو به حرفهای او گوش می دهد و پاسخ را در اختيار او قرار می دهد ‎٩‏ خدمات مرجع غیر مستقیم. که عبارتند از: ۴ گزینش مواد. شامل شناخت انواع گوناگون مواد لازم برای خدمات مرجع است. دستیابی به مواد.مانند تهیه کتابشناسی های تخصصی و تهیه فهرستگانی جامع از موجودی کتابخانه های منطقه برای امانت بین کتابخانه ها * ارزيابى مرجع. كيفيت کار بخش مرجع چگونه است؟ چه کارهای بايد انجام كيرد تا سطح إين ‏© كيفيت افزايش يابد؟ ‏و ‎ ‎ 

صفحه 61:
سطوح خدمات مرجع در منابع الکترونیکی: 2 این طبقه بندی نمی تواند به سهولت به خدمات کتابداران مرجع در پیوند با منابع الکترونیکی تعمیم داده شود. 0 در عین حال. در حالی که در اینگونه خدمات اصل سوق دهی استفاده کننده به خودگردانی حاکم است. اما به دلیل تعدده تنوع و گستره روزافزون منابع اینترنتی و به دلیل امکان ارتباط ار هر جایی و در هر زمانی با کتابخانه. ممکن است هر سه نوع خدمات در هم ادغام شود. * مثلا هنگامی که از طریق «خدمات از کتابدار بپرس» اطلاع یا منبعی برای مُراجع ردیابی می شود. به تماس گیرنده شیوه رسیدن به اطلاع یا منبع شود به امید اينکه در موارد مشابه خود تماس گيرنده با استفا به آنچه که نیاز دارد دست یابد. 68 4° یس تا نشان داده می از شیوه قبلی. خود 

صفحه 62:


صفحه 63:
68 4° یس تا تعريف خدمات مرجع الکترونیکی © خدمات مرجعى كه با استفاده از امكانات و ابزار الكترونيكى و شبكه هاى رايانه اى به مراجعان ارائه مى شود © ازسال ‎198٠‏ اين شيوه به وجود آمد ۵ ارتباطات رایانه‌ای, علاوه بر اینکه خدمات کتابخانه ای را جهانشمول می‌کند سطح انتظارهای مراجعان را از نظر سرعت و پسند بیشتر اطلاعات. افزایش می‌دهد. ‎٩‏ این انتظارها برآورده نمی‌شود. مگر اينکه بتوان از امکانات محدود درون کتابخانه‌ای فراتر رفت از سیستمهای الکترونیکی بهره گرفت. ‏0 طراحی و استفاده از صفحات وب. بستر جدیدی است که با به‌کارگیری امکانات نرم‌افزاری نوین در آن, می‌توان خدمات مرجع الکترونیکی را به تحو بهثری اراثه داد: ‎ ‏فته رایانه‌ای در خدمات مرجع 

صفحه 64:
ارس متا تعریف : ‏خدمات مرجع الکترونیکی‎ ٩ ۴ «تهیه و تدارک کمک قوری کتابداران به کاربران, از طریق روشهای نرم‌افزاری تعاملی تحت وب (مانند چت. پست الکترونیکی, فرمهای وبی و .. ) که بر اساس تقاضا صورت می گیرده ‎٩‏ خدمات مرجع الکترونیک از اینترنت به منظور ایجاد ارتباط بین مردم و ‎“hls & cca‏ پاسخ به پرسشها را دارند و نیز برای حمایت از توسعةً مهارتها استفاده می‌کند (2006 :20۳9800۲653 ص ۲۷۲). © انجمن کتابداران آمریکا, خدمات مرجم الکترونیکی را خدماتی می‌داند که به صورت الکترونیکی انجام می‌شود و اغلب. همزمان است ‎٩‏ خدماتی است که در آن. کاربران از طریق فناوریهای اینترنتی مانند پست الکترونیکی. فرم وبی. چت و ... بدون حضور در فضای فیزیکی کتابخانه با کتابداران در تماس هستند و می‌توانند سژالهایشان را مطرح کنند. ‎ 

صفحه 65:
68 4° یس تا © خدمات مرجع الکترونیکی, اساساً بر چهار عنصر زیر تأکید دارد: * كارير محيط رابط( فرم وبى؛ بست الكترونيكى؛ چت. ویدو کنفرانس و..) © منابع الكترونيكى( منابع وبى. ‎Si AT‏ منابع ديجيتالى شده و...) * متخصصان اطلاع رسانى(2003, ‎(Berube‏ 

صفحه 66:
اهداف خدمات مرجع ‎٩‏ ارانة آموزشهای فردی ‏68 4° یس تا ‎٩‏ تهیه و نگهداری مجموعه ای مناسب از منابع مرجع به صورت چاپی و الکترونیکی ‏59 کمک به کاربران در بازیابی بهترین منابع اطلاعاتی ‎٩‏ کمک به بازاریابی منابع و مراجع ‎٩‏ یاری رسانی به هنگام جستجوهای پیوسته ‎٩‏ کمک و یاری در فعالیتهای حرفه‌ای برای توسعه و رشد حرفه ‎٩‏ کمک در فرایندهای ارجاعی. ارسال پرسش کاربر به سایتهای معتبر یا هدایت کاربر به این وب‌سايتها از طریق پیوندهای زنده ‎٩‏ آموزش کاربران در مورد منابع و فنون جستجو و کمک به آنها برای کسب 0 سواد اطلاعاتی (2005, ۷۵0۵۲۵086۵۳۴0 ‎ 

صفحه 67:
68 4° یس تا 0 نگهداری و سرویس دهی آنهاو.. | مزایای استفاده از مراجع دیجیتال 2 ۱- قابلیت استفاده کلیه کتب مرجع کتابخانه های مرکزی در تمام کتابخانه های دیگر جهت استفاده توسط کلیه پژوهش ‎OLS‏ بدون حضور در کتابخانه مرکزی . ‎٩‏ ۲- عدم نیاز به توسعه زیر بنای کتابخانه های عمومی جهت نگهداری نسخه های فیزیکی کتب مرجع ‏۵ ۳- قاب ها ‎ ‏اضافه نمودن 001 © هاى موجود به مجموعه مرجع كتابخانه ‏ع- مکان داشتن کل كتب در فضای کوچک مانند اتاق های مطالعه ‎٩‏ ۵- استفاده بسیارآسان و همزمان از کلیه کتب دیجیتالی توسط اعضا ‏0 1- هزینه بسیار پایین در مقایسه با هزینه توسعه زیربنا ؛ خريد كتب و ‎ 

ساخت کتابخانه دیجیتال 1 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 از کجا بايد آغاز کرد؟ • • • • 2 مقدمات مورد نياز براي ايجاد کتابخانه ديجيتال منابع مالي و منابع انساني متخصص است. در بسياري از موارد ،هزينه باالي ايجاد کتابخانه ديجيتال ،مانع از شکل گيري پروژه ها و متعاقب آن محصوالت کتابخانه ديجيتال مناسب و ارزشمند شده است. نيروي کار متخصص شامل طراحان سيستم ،مهندسان نرم افزار و شبکه وکتابداران متخصص و آشنا با کتابخانه هاي ديجيتال هستند. در حقيقت روح کتابدارانه بايد در کالبد اين محصوالت دميده شود تا محصول نهايي ،کارآمدي کافي براي امور کتابخانه اي را داشته باشد. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 عناصر مطرح در ايجاد کتابخانه ديجيتال خدمات خدمات نوين نرم افزار خدمات سنتي توليد استفاده از نرم افزارهاي کد منبع باز 3 محتوا مالتی مدیا متن کامل خريد اشتراک پايگاههاي اطالعاتي ائتالفهاي کتابخانه اي ابرداده تولید منابع خريد منابع ديجيتال اسکن ‏OCR دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 محتوای دیجیتال با گسترش کتابخانه هاي ديجيتال محتويات آنها به تدريج از منابع فيزيکي به منابعي تبديل مي شوند که جايگزين فيزيکي ندارند. هر کتابخانه اي از خط مشي مجموعه سازي در راستاي ساخت مجموعه خود تبعيت مي کند. خط مشي مجموعه سازي در کتابخانه ها کمک مي کند تا منابع ارزشمند و مطابق با اهداف کتابخانه انتخاب و تهيه شوند. به تولید ،جمع آوری یا خرید محتوای علمی در کتابخانه ها مجموعه سازی گویند. 4 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 راه های تولید محتوای دیجیتال دیجیتال سازی (اسکن -تایپ و)... فراهم آوری آثار دیجیتالی بنیادی که توسط ناشران و محققان تهیه شده است (کتابها -نشریات -پایگاه ها) دستیابی به منابع خارجی که در سازمان مربوطه نگهداری نمی شوند (از طریق پیوند هایی به سایر کتابخانه ها و سرویس دهنده ناشران) 5 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 پنج روش عمده براي مجموعه سازي در کتابخانه ديجيتال اولين و مهمترين چيزي که در مجموعه سازي کتابخانه هاي ديجيتال وجود دارد ،تبديل فرمت منابع آنالوگ موجود در کتابخانه است. در تبديل فرمت منابع بايد منابعي انتخاب شوند که مالکيت معنوي آنها متعلق به کتابخانه است و يا کتابخانه مي تواند مالکيت معنوي آنها را کسب کند. بايد هنگام تبديل فرمت ،ارزش هاي افزوده نشر الکترونيکي را نيز مد نظر قرار گيرند. 6 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 پنج روش عمده براي مجموعه سازي در کتابخانه ديجيتال بخشي از منابع ديجيتال در کتابخانه هاي ديجيتال را نيز تهيه منابع ديجيتال تشکيل مي دهد. تهيه منابع با فرمت ديجيتال بسيار با صرفه تر از منابع آنالوگ است کتابخانه ها بايد نسبت به فرمت ،کيفيت و حجم منابع دقت نظر داشته باشند و منابعي را تهيه کنند که بيشتر مورد استفاده کتابخانه قرار گيرند. تهيه منابع ديجيتال با مجوز مالکيت معنوي از ارزش بسزايي برخوردار است. 7 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 پنج روش عمده براي مجموعه سازي در کتابخانه ديجيتال بخش ديگري از محتواي کتابخانه هاي ديجيتال را منابع اطالعاتي موجود در محيط اينترنت تأمين مي کنند. برخي از منابع اطالعاتي در محيط اينترنت منحصر بفرد بوده و داراي نمونه چاپي نيستند و يا داراي ارزش هاي افزوده اي هستند که نمونه هاي چاپي آنها اين ويژگي را ندارند. کتابداران بايد به شناسايي ،ارزيابي کيفي ،سازماندهي ،فهرست نويسي منابع اطالعاتي در اينترنت بپردازند. از طريق سايت راهنماي مجالت الکترونيکي علمي رايگان مي توان به بيش از 325 مجله علمي داوري شده در حوزه هاي مختلف دسترسي پيدا کرد. 8 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 پنج روش عمده براي مجموعه سازي در کتابخانه ديجيتال يکي ديگر از مجموعه هاي مهم کتابخانه هاي ديجيتال ،پايگاه هاي اطالعاتي و مجموعه متن کامل مجالت علمي و تخصصي هستند. روش ديگر در تأمين منابع براي پاسخگويي به نيازهاي کاربران ،تشکيل ائتالف هاي کتابخانه اي است. 9 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 10 اصول تأثيرگذار در مجموعه سازي ديجيتال تبعيت از خط مشي مدون ارزشيابي مجموعه توجه به فرمتها حجم فايلها صحت فايلها حق مؤلف ساير دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 ابرداده بطور كلي مي توان سه نوع ابرداده براي توصيف يك شيئ ديجيتال ايجاد کرد :ابرداده توصيفي ،ساختاري ،و اجرايي ابرداده توصيفي به صفاتي از عناصر اطالعاتي مانند عناصر كتابشناختي نظير عنوان، نويسنده ،ناشر و غيره ،اشاره دارد. ابرداده ساختاري ،ساختار و رابطه مجموعه اي از عناصر ديجيتال را توصيف مي كند .به عنوان مثال ،براي توليد ابرداده ساختاري يك كتاب ،بايد شيوه آرايش صفحات ،فهرست مندرجات و ارتباط بين بخش ها و فصل ها را ثبت كرد. ابرداده اجرايي ،همه اطالعاتي است که در تمام دوره حياط يک شيئ ديجيتال ،براي مديريت آن مورد نياز است و همه اطالعات مورد نياز براي حفاظت از آن را نيز در بر خواهد داشت ،مانند تاريخ ثبت ،ساختار فايل ،حق مؤلف و غيره. 11 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 12 ابرداده کاربردهاي مهم ابرداده: سازماندهي منابع اطالعاتي؛ توصيف منابع اطالعاتي اعم از متن ،تصاوير ،فايلهاي صوتي و نظاير آنها؛ تحليل محتوا و نمايه سازي؛ تطبيق ،اشتراك و يكپارچه سازي منابع اطالعاتي ناهمگن؛ زمينه سازي براي استفاده مجدد از اطالعات توزيع يافته در ساير كتابخانه هاي ديجيتال و محيط وب؛ ايجاد امكان دسترسي به اطالعات دقيق و مرتبط توسط كاربران؛ مديريت دقيق تر بر حجم گسترده اي از اطالعات در كتابخانه هاي ديجيتال دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 نرم افزار کتابخانه دیجیتال بطور كلي سه روش عمده در تهيه نرم افزار كتابخانه ديجيتال وجود دارد: توليد نرم افزار خريد نرم افزار آماده استفاده از نرم افزارهاي كد منبع باز 13 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 14 توليد نرم افزار توليد هر نرم افزاري نياز به مقدماتي نظير دارا بودن نيروي متخصص اعم از كتابدار متخصص در حوزه كتابخانه ديجيتال ،متخصص علوم كامپيوتر ،طراح سيستم و غيره و نيز هزينه و زمان كافي براي توليد نرم افزار دارد. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 15 خريد نرم افزار آماده پيچيدگي فعاليت هاي مورد انتظار از كتابخانه ديجيتال همواره خريد نرم افزار مربوطه را با مشكالتي مواجه مي كند. برخي از مهمترين عناصر در نرم افزار كتابخانه ديجيتال عبارتند از: پشتيباني از استانداردها ماژوالر بودن امنيت باال استفاده از فنآوري روز سادگي استفاده قابليت تعامل پشتيباني قيمت دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 16 استفاده از نرم افزار کد منبع باز نرم‌افزارهاي کد منبع باز نرم‌افزارهايي هستند که توسط مؤسسات و سازمان‌هاي مختلفي توليد مي شوند و کد منبع برنامه آنها در اختيار عموم قرار داده مي شوند. کد منبع باز بودن نرم‌افزار ،مالک بر رايگان بودن آن نيست .چرا كه همواره در توليد چنين نرم‌افزارهايي تنها قابليت هاي اصلي و اوليه ،آماده بهره‌برداري مي شوند و ساير قابليت هاي مورد نياز مؤسسات بايد به آن افزوده شوند. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 17 نرم‌افزارهاي کد منبع باز کتابخانه ديجيتال(برای مطالعه بیشتر) نرم‌افزار کد منبع باز گرين استون گرين استون محصول پروژه کتابخانه ديجيتال نيوزيلند در دانشگاه وايکاتو با همكاري يونسکو و مؤسسه غير‌انتفاعي مطالعات علوم انساني است . سايت وب کتابخانه ديجيتال نيوزيلند شامل مجموعه‌هاي متعددي است که توسط گرين استون ايجاد شده‌اند و آزادانه در دسترس عموم قرار دارد. گرين استون بر روي سيستم عامل هاي ويندوز ،يونيكس ،و مكينتاش، قابل اجرا است. اين نرم افزار از قابليت توسعه و شخصي سازي بااليي برخوردار است و از زبانهاي مختلفي مانند انگليسي ،فرانسوي ،چيني ،اسپانيولي ،عربي و غيره حمايت مي کند. قابليت جستجو در ابرداده و متن كامل و مرور نيز در اين سيستم وجود دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 نرم‌افزارهاي کد منبع باز کتابخانه ديجيتال(برای مطالعه بیشتر) امكان تعامل اطالعات با ساير نرم افزارهاي كتابخانه ديجيتال را نيز دارد. بدين منظور ،از نرم افزاري بنام اكسچنج سنتر استفاده مي كند كه كتابدار را قادر مي سازد تا بصورت دستي بتواند به گردآوري و نيز اصالح اطالعات مورد نياز در محيط گرين استون بپردازد. اين نرم افزار قابليت پشتيباني از تفاهم نام هاي وب ،او اي آي، Z39.50و اس آر دبليو را براي گردآوري اطالعات از مراكز مختلف دارد. كتابخانه ديجيتال كد منبع باز كوها اين نرم افزار براي اولين بار در نيوزيلند توسط شركت مخابرات كاتيپو در سال 2000معرفي شد. 18 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 نرم‌افزارهاي کد منبع باز کتابخانه ديجيتال(برای مطالعه بیشتر) تيم ايجادكننده و پشتيبان اين نرم افزار متشكل از متخصصان نرم افزار و متخصصان فناوري كتابخانه از سراسر جهان مي باشند. كوها شامل بخش هايي براي انتشار ،فهرستنويسي ،گردآوري ،نشريات، ذخيره ،مديريت كاربران ،روابط با نرم افزارهاي ديگر ،و غيره مي باشد. كوها با استفاده از استانداردها و تفاهم­نامه­هاي كتابخانه­اي طراحي شده است تا بتواند با ساير سيستم­هاي كتابخانه­اي تعامل داشته باشد. كتابخانه ديجيتال كد منبع باز دي اسپيس دي اسپيس از سال 2003توسط مؤسسه اندرو دبليو ملون و مؤسسه ام آي تي كمبريج ايجاد شد. 19 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 20 نرم‌افزارهاي کد منبع باز کتابخانه ديجيتال(برای مطالعه بیشتر) اين نرم افزار امروزه در بسياري از كشورهاي جهان و توسط مؤسسات مختلفي مورد استفاده قرار مي گيرد. اين نرم افزار تمامي فرمت هاي اطالعاتي نظير متن ،ويدئو ،صوت و غيره را پشتيباني مي كند. امكان نمايه سازي مدارك جهت جستجو و بازيابي توسط كاربران وجود دارد. ابرداده توصيفي آن نيز شامل فيلدهاي عنوان ،نويسنده ،ناشر و كليد واژه ها هستند. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 نرم‌افزارهاي کد منبع باز کتابخانه ديجيتال(برای مطالعه بیشتر) كتابخانه ديجيتال كد منبع باز ماي اليبرري كتابخانه ديجيتال ماي اليبرري از چهار اليه تشكيل شده است: يكي از اليه ها براي مديريت منابع اطالعاتي بكار مي رود اليه ديگر براي مديريت افراد اليه ديگر براي مديريت ايجاد روابط در هستي شناسي اصطالح ها اليه چهارم براي مديريت كتابداران بكار مي رود. با وجود اليه مديريت ايجاد روابط در هستي شناسي اصطالح ها انتظار مي رود كه سيستم ماي اليبرري به افراد امكان دهد تا ماي ليبرري خود را ايجاد كنند و تمام كارهايي را كه از يك سيستم انتظار دارند ،مانند پيدا كردن منابع مرتبط ديگر، كساني كه اين منبع را استفاده كرده اند اين منبع را نيز بكار برده اند ،اين منبع عمومي ترين منبع است ،مرور ،حاشيه نويسي ،اشتراك و غيره. 21 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 خدمات کتابخانه دیجیتال بطور كلي خدمات در كتابخانه هاي ديجيتال را مي توان به دو دسته تقسيم كرد: ‏ارائه خدمات سنتي به شيوه اي جديد ‏ارائه خدمات نوين 22 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 23 خدمات کتابخانه دیجیتال ارائه خدمات سنتي به شيوه اي جديد ‏بطور معمول كتابخانه ها خدمات پايه اي نظير خدمات عضويت ،خدمات مرجع ،خدمات اشاعه گزينشي اطالعات و غيره را از ديرباز ارائه مي دهند. ‏با توجه به محيط فن آورانه جديد ،كتابخانه هاي ديجيتال ضرورتًا بايد توانايي ارائه اين خدمات را در محيط نوين كسب كنند. ‏با توجه به قابليت هاي فناوري و محيط ديجيتال جديد ،طبيعتأ نوع ارائه اين خدمات نيز تحت تأثير محيط جديد خواهد بود. ‏از اين رو روشهاي مختلفي ،از ساده تا پيچيده ،براي ارائه اين خدمات در پيش گرفته شده است. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 24 خدمات کتابخانه دیجیتال كتابخانه هاي ديجيتال با توجه به ماهيت وجودي خود ،فرم هاي جديدي از منابع اطالعاتي را اشاعه مي دهند. منابع اطالعاتي جديد كتابخانه ها را وادار به تغيير در نحوه ارائه خدمات به كاربران مي كنند ،به نحوي كه خدمات كتابخانه اي نيز بايد متناسب با تحول كتابخانه ها و منابع ،حركت به سوي محيط ديجيتال را آغاز كنند. هدف از ارائه خدمات كتابخانه اي تحت وب ،گستردگي دامنه دسترسي به منابع اطالعاتي و افزايش ارزش وجودي آنها با دسترس پذيري از طريق شبكه هاي ارتباطي است. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 خدمات کتابخانه دیجیتال ‏ارائه خدمات نوين ‏محيط نوين امکاناتي را براي كتابخانه هاي ديجيتال فراهم آورده ،تا بتوانند خدمات نويني را ارائه دهند كه در محيط سنتي قابليت ارائه آن را نداشتند. از جمله اين خدمات نوين مي توان به ارائه اطالعات چند رسانه اي ،خدمات پستي صوتي ،آر اس اس، وبالگ و نظاير آنها اشاره كرد. 25 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 26 اولويت بندي عناصر در ايجاد کتابخانه ديجيتال اولويت با عناصر محتوا و نرم افزار در ايجاد کتابخانه ديجيتال مي باشد و در ادامه ،عنصر خدمات ،معني پيدا مي کند و بايد ارائه شود. وجود محتوا و نرم افزار بدون خدمات به هيچ وجه تصويري روشن از كتابخانه ديجيتال ترسيم نخواهند کرد. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 تمرین فصل ساخت یک کتابخانه دیجیتال شخصی ساده مراحل: انتخاب موضوع ساخت وبالگ اضافه کردن یک فیلم به وبالگ از طریق یو تیوپ اضافه کردن عکس در پیکاسا اضافه نمودن مطلب در مورد کالس و خود فرد در ویکی 27 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 فصل چهارم: فرآیند تحقیق.... خدمات مرجع 28 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 29 تعريف منبع مرجع منبعي كه براي رجوع در هنگام نياز به اطالعات موثق -نه خواندن از ابتدا تا انتها -طراحي شده. كتاب‌هاي مرجع اغلب از مجموعه‌اي از «مدخل‌»هاي امضاشده يا امضانشده تشكيل مي‌شوند كه به صورت الفبايي زير سرواژه‌ها يا سرعنوان‌ها ،يا با ترتيب ديگري (رده‌اي ،عددي )... ،فهرست شده‌اند. اين گروه از منابع سالنماها ،اطلس‌ها ،كتاب نگاشت‌ها ،منابع زندگي نگاشتي، فهرست‌ها ،كشف‌اللغات ،لغتنامه‌ها ،فهرست‌هاي راهنما ،صفحه‌نگاشت‌ها و فيلمنگاشت‌ها ،دايره‌المعارف‌ها ،واژه‌نامه‌ها ،دستنامه‌ها ،نمايه‌ها ،دستورنامه‌ها، راهنماهاي پژوهش ،فهرستگان‌هاي كتاب و نشريات ،و كتاب‌سال‌ها را (چه به صورت انتفاعي و چه به عنوان اسناد دولتي منتشر شده باشند) شامل مي‌شود. آثار مرجع بلند ممكن است در مجموعه‌هاي چندجلدي منتشر شوند ،كه همه‌ي نمايه‌ها در جلد آخر مي‌آيند .آثار مرجعي كه به روزآمدي مستمر نياز دارند ممكن است به صورت پيايندي (و گاهي در قالب خدمات آزادبرگه‌اي) منتشر شوند‌. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 تعريف منبع مرجع (دنباله) در كتابخانه‌ها ،كتاب‌هاي مرجع در بخش جداگانه‌اي به نام قفسه‌هاي مرجع قفسه‌چيني مي‌شوند و امانت دادن آن‌ها مجاز نيست ،چرا كه براي پاسخ دادن به سؤال‌ها ،وجود آنها در كنار ميز امانت ضروري است. هر اثر انتشاراتي كه كتابدار مرجع براي ارائه‌ي اطالعات موثق به منظور دادن پاسخ به سؤال مرجع ،از آن استفاده مي‌كند (مثل كتاب‌هاي مرجع، ركوردهاي فهرست ،نمايه‌هاي چاپي و خدمات چكيده‌نويسي ،و داده‌پايگاه‌هاي كتابنگاشتي درونخطي). افراد و خدمات بيرون از كتابخانه كه مي‌توان در ارائه‌ي اطالعات موثق به آنان اعتماد كرد «منبع ارجاعي» شمرده مي‌شوند)ODLIS( . 30 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 31 مجموعه‌ي مرجع منابعي كه الزم نيست آن ها را از ابتدا تا انتها بخوانند؛ مثل لغتنامه‌ها ،دستنامه‌ها‌ ،و دايره‌المعارف‌ها ،كه بر اساس شماره راهنما در بخش ويژه‌اي از كتابخانه به نام «قفسه‌هاي مرجع» قفسه‌چيني شده‌اند. كتاب‌هاي مرجع را نمي‌توان از كتابخانه خارج كرد ،چرا كه كتابداران ميز مرجع براي پاسخگويي به سؤاالت ،به آن‌ها نياز دارند. مكان و وضعيت گردش كتاب‌هاي مرجع معموًال با نماد “ "Rيا “( “Refكه در ركورد فهرست و روي برچسب عطف كتاب ،قبل از «شماره‌ي راهنما» درج مي‌گردد) نشان داده مي‌شود . ()ODLIS دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 انواع منابع مرجع (از نظر نوع پاسخگويي به سؤال) منابع دسته‌ي‌اول يا رديف اول منابعي كه مستقيمٌا پاسخ را در اختيار كاربر مي‌گذارند. منابع دسته‌ي دوم يا رديف دوم منابعي كه به جاي پاسخگويي مستقيم به سؤال ،مراجعه‌كننده را به منابع (نوشتاري ،ديداري ،شنيداري )... ،در آن موضوع ارجاع مي‌دهند. منابع دسته‌ي‌سوم يا رديف سوم منابعي كه به معرفي منابع دسته‌ي دوم يا رديف دوم مي‌پردازند. 32 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 33 انواع منابع مرجع (از نظر نوع اطالعاتي كه ارائه مي‌دهند) منابع اطالعاتي دست‌اول يافته‌ها و اطالعاتي كه پژوهشگر در پايان تحقيق و پژوهش آزمايشگاهي خود به آن دست يافته ،يا گفته‌ها و اطالعات كسي كه در يك واقعه و جريان اجتماعي ،سياسي يا فرهنگي ،شخصٌا ناظر آن بوده .مانند تك‌نگاشت‌ها، گزارش‌هاي خبري ،ثبت‌اختراعات... ، منابع اطالعاتي دست دوم منابعي كه با قصد يا هدف خاصي ،با گزينش ،جرح و تعديل و محك زدن منابع اطالعاتي دست اول تهيه و تأليف شده‌اند .مانند مقاالت دايره‌المعارف‌ها ،سالنامه‌ها ،روزنامه‌ها... ، دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 دسته‌بندي عام براي منابع مرجع ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ از نظر هدف :مطالب منبع ارائه‌ي چه نوع مطالبي را و به چه ترتيبي در نظر دارند؟ (كلي‌نگر، جزئي‌نگر)... ، از نظر محدوده‌ي جغرافيايي :جهاني ،منطقه‌اي ،ملي... ، از نظر دامنه‌ي موضوعي :عمومي ،اختصاصي از نظر گستره‌ي زماني :جاري ،گذشته‌نگر از نظر شمول :جامع ،گزيده از نظر مشروحيت :تلخيصي ،تفصيلي از نظر شيوه‌ي تنظيم :الفبايي ،لغتنامه‌اي (فرهنگي) ،رده‌اي ،تقويمي... ، از نظر انتفاعي :تجاري ،غيرانتفاعي از نظر محمل نشر :كاغذي و غيركاغذي ،چاپي و غيرچاپي ،الكترونيكي و غير الكترونيكي، قياسي و رقومي... ، از نظر شكل خاص مربوط به هر نوع از منابع (دسته بندي‌هاي ويژه) كتابشناسي‌ها :كتابنامه ،مقاله‌نامه ،فهرست ،فهرستگان (براي كتاب ،منابع غيرچاپي ،نقشه‌ها)... ، 34 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 تعریف خدمات مرجع خدمت مرجع ،جريان برقراري ارتباط بين يك خواننده و نوشته يا اطالع مورد نياز وي با صرف كمترين وقت است. « خدمت مرجع ،خدمت ويژه‌اي به خوانندگان است تا او را در يافتن مواردي كه جوابگوي نيازهاي آني اوست ،ياري كند» 35 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 تعریف خدمات مرجع كميت و كيفيت خدمات مرجع به عوامل زير بستگي دارد: .1شرايط جامعه .2سنتهاي جامعه .3انواع مراجعه كنندگان .4نوع و اندازه كتابخانه .5منابع كتابخانه .6فلسفه كتابدار ،با در نظر گرفتن سازمان و مديريت كتابخانه 36 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 ك رد عم ل ه دف عوامل دخيل در خدمات مرجع (از نظر كتس) كتابدار مرجع 37 استفادهكننده ‌ دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 38 نظریه های خدمات مرجع .1نظریه جيمز واير .2نظریه پي يرس باتلر .3نظریه ساموئل روتشتاين دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 39 نظریه های خدمات مرجع جيمز واير ،نخستين كسي است كه مي كوشد تا نظريه خدمات مرجع را بيان كند. كتاب واير با عنوان كار مرجع در سال 1930منتشر شد. او در اين كتاب ،سه نوع نظريه را براي خدمات مرجع معرفي مي نمايد و آنها را به ترتيب نظريه محافظه كارانه ،نظريه ميانه رو و نظريه ليبرالي ،آزادانه يا آرماني نامگذاري مي كند. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 40 نظريه‌ي واير در باب خدمات مرجع رويكرد محافظه‌كارانه رويكرد ميانه‌روانه رويكرد ليبرالي وایر سه نوع روش و سه رويكرد متفاوت که در رويارويي با مراجعه‌كننده باید برخورد شود را بیان می کند. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 41 نظريه‌ي واير در باب خدمات مرجع رويكرد محافظه‌كارانه كمك فردي احتمالي به مراجعان نبايد بيش از اندازه و حد كفايت باشد. كمك‌كننده بايد به آموزش مراجعه‌كننده و راهنمايي او بسنده كند. كتابدار بايد وقتي به مراجعه‌كننده‌اي كمك كند كه درخواست كمك كرده باشد. كار كتابدار مرجع به ارائه‌ي خدمات براي پاسخگويي به سؤاالت مرجع معمولي كه نياز به استفاده از منابع مرجع فوري دارند محدود مي‌شود. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 42 نظريه‌ي واير در باب خدمات مرجع رويكرد ليبرالي كتابدار مرجع مؤظف است حداكثر كمك و ياري را به مراجعه‌كننده بنمايد. او بايد به استقبال مراجعه‌كننده برود و به كمك او بشتابد و به هر قيمتي كه شده اطالعات مورد نياز او را گردآوري كند. مهم نيست چقدر وقت الزم است و چه نوع منابعي بايد بررسي شوند. كتابدار مرجع حتي اگر الزم باشد بايد از طريق امانت بين كتابخانه‌ها ،منابع و اطالعات مورد نياز را فراهم كند. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 43 نظريه‌ي واير در باب خدمات مرجع رويكرد ميانه‌روانه حد واسط دو رويكرد قبلي است و بيشتر كتابداران اين رويكرد را ترجيح مي‌دهند؛ زيرا: با اتخاذ رويكرد ميانه‌روانه به تعداد بيش‌تري از مراجعان ،خدمات داده مي‌شود. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 نظريه‌ي روتشتاين در باب خدمات مرجع نظريه‌ي حداقل نظريه‌ي حداكثر نظريه‌ي حد متوسط روتشتاین سه نوع روش برخورد که به میزان تسلط و آشنایی کتابدار مرجع مربوط می شود را بیان می کند. 44 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 45 نظريه‌ي روتشتاين در باب خدمات مرجع نظريه‌ي حداقل كتابدار مرجع در صورتي كه توانايي كافي براي ارائه‌ي خدمات نداشته باشد ،از اعتماد به‌نفس چنداني بهره‌مند نخواهد بود و دچار ترس مي‌گردد ازاين‌رو مي‌كوشد تا حد ممكن از دسترس مراجعه‌كننده دور باشد و حد اقل كمك را به او بنمايد. پس: نظريه‌ي حداقل بر اساس ترس ساخته شده است .درصورتي كه كتابدار مرجعي به كارش مسلط باشد اما به دليل تعداد زياد مراجعان نتواند كمك زيادي به آن‌ها بنمايد ،مشمول اين نظريه نخواهد بود. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 46 نظريه‌ي روتشتاين در باب خدمات مرجع نظريه‌ي حداكثر كتابدار مرجع در صورتي كه كارش را خيلي خوب بداند ،به خودش اعتماد داشته باشد و از توانايي خود نيز آگاه باشد ،اگر به مراجعه‌كننده‌اي برخورد كند كه سردرگم در كتابخانه به دور خود مي‌چرخد ،بي وقفه و درنگ خود را به او مي‌رساند و براي كمك به او اعالم آمادگي مي‌كند .پس: نظريه‌ي حداكثر بر اساس اعتمادبه‌نفس ساخته شده است .ممكن است كه كتابدار مرجعي به كارش مسلط باشد اما به دليل تعداد زياد مراجعان ،عمٌال نتواند حداكثر خدمات را به آن‌ها ارائه كند. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 47 نظريه‌ي روتشتاين در باب خدمات مرجع نظريه‌ي حد متوسط راه ميانه ،و حد بينابين دو نظريه‌ي قبلي است ،هرچند كه تعیين حد و حدود آن به راحتي عملي نيست. كتابدار مرجع در هر مورد خاص ،حد بخصوصي از خدمات را به مراجعه‌كننده ارائه مي‌دهد .از اين رو ممكن است به مراجعه‌كننده‌اي حد اكثر ياري و كمك الزم را بكند و در همان زمان نتواند به مراجعه‌كننده‌ي ديگري كمك چنداني ارائه دهد. پس: نظريه‌ي حد متوسط بر اساس مصلحت قرار دارد. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 نظريه‌ي پي يرس باتلردر باب خدمات مرجع رويكرد ابتدايي رويكرد متوسط رويكرد پيشرفته باتلر به نحوه پاسخ گویی کتابدار به سوال مخاطب توجه دارد 48 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 49 نظريه‌ي پي يرس باتلر در باب خدمات مرجع رويكرد ابتدايي( پاسخ به پرسشهاي واقعي) اين پرسش ها را مي توان ابتدايي يا ساده خواند ،زيرا واقعيتي عيني و مشخص مورد نظر است. براي نمونه مجموع تلفات لشگريان ناپلئون در عقب نشيني از مسكو چند تن بوده است؟ در اين سطح ،پرسش يا پاسخي دارد يا ندارد. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 50 نظريه‌ي پي يرس باتلر در باب خدمات مرجع رويكرد متوسط به روابط مربوط مي شود و به ارزشهاي انساني ميان افراد ،اشيا و رويدادها وابسته است. به عنوان مثال آيا شكست لشكر كشي ناپلئون به روسيه به سبب بخت بد او يا كاستيهاي موجود رخ داد؟ در اين سطح نمي توان پاسخ قطعي داد و كار به تعبير و تفسير مي كشد. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 51 نظريه‌ي پي يرس باتلر در باب خدمات مرجع رويكرد پيشرفته پرسشهايي كه كتابدار بايد پاسخ آنها را شفاهي يا كتبي در اختيار مراجعه كننده قرار دهد. مثال پرسشگر می خواهد اطالعات كافي و جامعي درباره لشكركشي ناپلئون به روسيه به دست آورد. در اين سطح محدوديتي در كار او نمي باشد و ناگزير است كه براي پرسشهاي ابتدايي و مياني نيز پاسخهايي را فراهم آورد. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 52 سطوح خدمات مرجع ‏خدمات مرجع تقريري ‏خدمات مرجع ارشادي ‏خدمات مرجع تحقيقي دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 خدمات مرجع تقريري در اين نوع خدمت ،طرز استفاده از منابع و مراجع به استفاده كنندگان از كتابخانه آموزش داده مي شود. در اين شيوه كتابدار مرجع چون معلمي ،طرز كار فرهنگها ،دستورنامه‌ها و دستنامه‌ها و ساير منابع اطالعاتي چاپي و طرز كار كردن با منابع الكترونيكي عمومي را به استفاده كننده ياد مي دهد. مثًال ،آموخته مي شود كه فهرست برگه دان كتابخانه يا كتابها در قفسه هاي كتابخانه چگونه نظم يافته است. این نوع خدمات بيشتر در كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي مورد استفاده مي باشد 53 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 خدمات مرجع ارشادي خدمات مرجع ارشادي در حد هدايت مراجعان به مواد مورد نياز ،نه خود اطالعات محدود مي شود. در اين شيوه كتابدار مرجع ،جوياي اطالعات را در دستيابي به كتاب ،مقاله، يا گزارشي هدايت مي كند كه تصور مي كند اطالعات مورد نظر مراجعان در آن وجود دارد. در اين مورد كتابدار بايد از محتواي منابع آگاه باشد و اين توانايي را داشته باشد كه بين پرسش ُم راجع و محتواي منابع خاصي ارتباط برقرار كند و به اين مهارت دست يافته باشد كه راهنمايي انجام شده به نتيجه اي مطلوب مي رسد. بيشتر در كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي مورد استفاده مي باشد 54 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 خدمات مرجع تحقيقي در خدمات مرجع تحقيقي انتقال اطالعات از منابع به ُمراجع بر عهده كتابدار است بر خالف دو مورد اول ،مسئوليت اعتبار و درستي يا نادرستي آنچه منتقل مي شود بر عهده كتابدار است. در اين مورد كتابدار همانند همكار پژوهشگر عمل مي كند و در عمل بخشي از فرآيند پژوهش كه پژوهش كتابخانه اي براي فراهم آمدن زيربناهاي اصلي پژوهش است بر عهده كتابدار گذارده شده است. بيشتر دركتابخانه هاي تخصصي ،مثال كتابخانه مجلس شوراي اسالمي و كتابخانه كنگره آمريكا و كتابخانه هاي مراكز صنعتي و علمي مورد استفاده است. 55 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 56 تقسيم بندي دوم از سطوح خدمات مرجع ‏خدمات مرجع پايه ‏خدمات رايج ‏خدمات گاه به گاه دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 خدمات مرجع پايه منظور خدمات مرجعي است كه هر كتابخانه اي مي كوشد تا به مراجعه كنندگان خود ارائه دهد و اين حداقل خدماتي است كه در بخش مرجع ارائه مي شود. خدمات پايه عبارتند از: تهيه و تدارك اطالعات عمومي تهيه و تدارك اطالعات تخصصي كمك و ياري در يافتن اسناد و مدارك كمك در استفاده از برگه دان كتابخانه كمك در استفاده از منابع مرجع 57 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 58 خدمات رايج اين خدمات عبارتند از: امانت بين كتابخانه ها حفظ و نگهداري منابع آموزش مراجعه كنندگان گردش در كتابخانه و معرفي اجزا و اركان كتابخانه برگزاري نمايشگاه در كتابخانه كمك به غير اعضا تهيه نشريات كتابخانه راهنماي خوانندگان خدمات نمايه سازي و چكيده نويسي تهيه كتابشناسي نگهداري بريده جرايد نگهداري بايگانيهاي اختصاصي از جمله مجموعه هاي جزوات ،گزارشها و امثال آنها ارزيابي منابع مرجع دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 59 خدمات گاه به گاه عبارتند از: نمايش نشريات جاري تهيه فتوكپي ارائه خدمات ترجمه دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 تقسیم بندی سوم برای خدمات مرجع پاره اي از متخصصان نيز ،به پيروي از انجمن كتابداري آمريكا ،خدمات مرجع را به دو گروه بزرگ تقسيم مي كنند: خدمات مرجع مستقيم. در اين گروه از خدمات كتابدار به طور مستقيم با مراجعه كننده تماس دارد و رو در رو به حرفهاي او گوش مي دهد و پاسخ را در اختيار او قرار مي دهد. خدمات مرجع غير مستقيم. كه عبارتند از: 60 گزينش مواد .شامل شناخت انواع گوناگون مواد الزم براي خدمات مرجع است. دستيابي به مواد .مانند تهيه كتابشناسي هاي تخصصي و تهيه فهرستگاني جامع از موجودي كتابخانه هاي منطقه براي امانت بين كتابخانه ها ارزيابي مرجع .كيفيت كار بخش مرجع چگونه است؟ چه كارهاي بايد انجام گيرد تا سطح اين كيفيت افزايش يابد؟ دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 سطوح خدمات مرجع در منابع الكترونيكي: اين طبقه بندي نمي تواند به سهولت به خدمات كتابداران مرجع در پيوند با منابع الكترونيكي تعميم داده شود. در عين حال ،در حالي كه در اينگونه خدمات اصل سوق دهي استفاده كننده به خودگرداني حاكم است ،اما به دليل تعدد ،تنوع و گستره روزافزون منابع اينترنتي و به دليل امكان ارتباط ار هر جايي و در هر زماني با كتابخانه، ممكن است هر سه نوع خدمات در هم ادغام شود. مثال هنگامي كه از طريق «خدمات از كتابدار بپرس» اطالع يا منبعي براي ُمراجع رديابي مي شود ،به تماس گيرنده شيوه رسيدن به اطالع يا منبع نيز نشان داده مي شود ،به اميد اينكه در موارد مشابه خود تماس گيرنده با استفاده از شيوه قبلي ،خود به آنچه كه نياز دارد دست يابد. 61 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 فصل پنجم: فرآیند تحقیق مراجع الکترونیک 62 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 63 تعریف خدمات مرجع الکترونیکی خدمات مرجعی که با استفاده از امکانات و ابزار الکترونیکی و شبکه های رایانه ای به مراجعان ارائه می شود از سال 1980این شیوه به وجود آمد ارتباطات رايانه‌اي ،عالوه بر اينكه خدمات كتابخانه اي را جهانشمول مي‌كند، سطح انتظارهاي مراجعان را از نظر سرعت و پسند بيشتر اطالعات ،افزايش مي‌دهد. اين انتظارها برآورده نمي‌شود ،مگر اينكه بتوان از امكانات محدود درون كتابخانه‌اي فراتر رفت و از سيستمهاي پيشرفتة رايانه‌اي در خدمات مرجع الكترونيكي بهره گرفت. طراحي و استفاده از صفحات وب ،بستر جديدي است كه با به‌كارگيري امكانات نرم‌افزاري نوين در آن ،مي‌توان خدمات مرجع الكترونيكي را به نحو بهتري ارائه داد. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 64 تعریف خدمات مرجع الكترونيكي : « تهيه و تدارك كمك فوري كتابداران به كاربران ،از طريق روشهاي نرم‌افزاري تعاملي تحت وب (مانند چت ،پست الكترونيكي ،فرمهاي وبي و ) ...كه بر اساس تقاضا صورت مي گيرد» خدمات مرجع الکترونیک ،از اينترنت به منظور ايجاد ارتباط بين مردم و افرادي كه توانايي پاسخ به پرسشها را دارند و نيز براي حمايت از توسعة مهارتها استفاده مي‌كند ( ،Gongadharesha، 2006ص.)272 انجمن كتابداران آمريكا ،خدمات مرجع الكترونيكي را خدماتي مي‌داند كه به صورت الكترونيكي انجام مي‌شود و اغلب ،همزمان است خدماتي است كه در آن ،كاربران از طريق فناوريهاي اينترنتي مانند پست الكترونيكي ،فرم وبي ،چت و ...بدون حضور در فضاي فيزيكي كتابخانه با كتابداران در تماس هستند و مي‌توانند سؤالهايشان را مطرح كنند. دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 خدمات مرجع الكترونيكي ،اساسًا بر چهار عنصر زير تأكيد دارد: ‏ ‏ ‏ ‏ 65 كاربر محيط رابط( فرم وبي ،پست الكترونيكي ،چت ،ويدئو كنفرانس و)... منابع الكترونيكي( منابع وبي ،الكترونيكي ،منابع ديجيتالي شده و)... متخصصان اطالع رساني(.)Berube ،2003 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 66 اهداف خدمات مرجع ارائة آموزشهاي فردي تهيه و نگهداري مجموعه اي مناسب از منابع مرجع به صورت چاپي و الكترونيكي كمك به كاربران در بازيابي بهترين منابع اطالعاتي كمك به بازاريابي منابع و مراجع ياري رساني به هنگام جستجوهاي پيوسته كمك و ياري در فعاليتهاي حرفه‌اي براي توسعه و رشد حرفه كمك در فرايندهاي ارجاعي ،ارسال پرسش كاربر به سايتهاي معتبر يا هدايت كاربر به اين وب‌سايتها از طريق پيوندهاي زنده آموزش كاربران در مورد منابع و فنون جستجو و كمك به آنها براي كسب سواد اطالعاتي (.)Maharana&Panda ،2005 دانشگاه جواداالئمه پاییز 89 67 مزایای استفاده از مراجع دیجیتال -1 قابلیت استفاده کلیه کتب مرجع کتابخانه هاي مرکزی در تمام کتابخانه های دیگر جهت استفاده توسط کلیه پژوهش گران بدون حضور در کتابخانه مرکزی . -2 عدم نیاز به توسعه زیر بنای کتابخانه های عمومی جهت نگهداری نسخه های فیزیکی کتب مرجع -3 قابلیت اضافه نمودن e Bookهای موجود به مجموعه مرجع کتابخانه ها -4 مکان داشتن کل کتب در فضای کوچک مانند اتاق های مطالعه -5 استفاده بسیارآسان و همزمان از کلیه کتب دیجیتالی توسط اعضا -6 هزینه بسیار پایین در مقایسه با هزینه توسعه زیربنا ،خرید کتب و نگهداری و سرویس دهی آنهاو...