تاریخچه بهداشت جامعه

صفحه 1:


صفحه 2:


صفحه 3:


صفحه 4:


صفحه 5:
Asklépios >دموم * 

صفحه 6:


صفحه 7:
: خلاصه تاریخچه بهداشت جامعه 0 دوران باستان(0000000سال پیش از تولد مسیح) بیماری ها بازتاب مکافات و تبهکاری های بشر تلقی می شد اسکلپیوس (۱۲۰۰) ۸05010105 هیژیا(۴10162)» بتراط, ایران باستان(جمشیدبابلیان زرتشت»آریایی ها). قررن وسلی(6800-900) دوران پیشرفت و رجعت(پیشرفت اعراب و ابرانیان و دوران سياه ارويا) رازی ابوعلی سیناءدوران شکوفایی اسلام. 4 دوره رنسالس(قرون ‎(ASA‏ ‏موفقیت های صنعتی و علمیءاحیای پزشکی فراکاستورو (۳۲۵6۵5]0۲0) فرضیه واگيري بیماریها. 5 0 اح ‎ake‏ 25م معروف به بتراط انگلستان (تشخیص ¥ 

صفحه 8:
© سده هاي 2 ر 16 مملو از کشفیات مهیج تر بود. مانند کشف جریان خون توسط هاروي(11317731) و کشف میکروسکوپ توسط لیون هوگ(1.1010 > ) واکسن آبله و مایه كوبي آبله . ©- قرون هجدهم و نوزدهم: انقلاب صنعتی (افزایش مشکلات صنعتی و اجتماعی)»شیوع وبا چادویك(۳۵07116)) «جنبش بزرگ بهسازي محیط» و وضع « قانون بهداشت عمومي» درانگلستان.جان اسنو( ‎John Snow‏ ابيدميولوزي وبا). لوئي پاستور(07] 0856 063.]).فردیناندکوهن(0 ۳6۵۲01۳02 «عطم1) و روبرت کخ(01۳) 0۳6۲) روشهاي جداسازي باکتریها را ابداع کردند. 

صفحه 9:
شناسایی پشه ناقل بيماري مالاریا و طاعون که يك بيماري مخصوص موش است و کك آن را منتشر مي کند. 0 بهداشت در قرن بیستم: ترش دامنه بهداشت عمومي؛ در زمینه مراقبتهاي بهداشتي جامعه» رفاه مادران و کودکان و بهداشت دانش آموزان,پیشرفت هاي بسياري حاصل ‎a‏ ‏تأسیس ‎world Health organization) jl¢> Cutlag: (Ls jl‏ ) درسال 960 و تدوین منشور سلامتي براي همه. هدف تأمین بهداشت براي همه تا سال 0000 يعني دسترسي سطحي از سلامتي که همه مردم جهان« به يك زندگي اقتصادي و اجتماعي بارور برسند» 

صفحه 10:
: تاریخچه بهداشت جامعه بهداشت در دوران باستان: (در حدود 02000سال پیش از تولد مسیح )بهداشت و درمان آميخته اي از خرافات» مذهب و جادوگري بوده است. (پزشكي انسان باستان نیز شامل فرونشاندن خشم خدایان بوسیله کاهنان و جادوگران» قرباني کردن و راندن روح شیطان از بدن مي شد) بهداشت فردي نیز فقط به منظور باك جلوه كردن در نظر خدایان رعایت مي شد. در پزشكي باستاني هندرستان: بهداشت جاي مهمي داشته است. در کاوش هاي باستان شناسي در دره هلي سند((0000©سال بيش ازميلاد) بهسازي محيط تأمين آب و مهندسي آب. مصر و آمريكاي جنوبي: تأسيسات آب و فاضلاب. جيني ها: نخستين بيشكامان ايمني سازي و بيشكيري از آبلة انساني بودند 0 

صفحه 11:
پزشکان چيني(0»200)رعایت بهداشت فرديرژيم ‎IS‏ 4 آب درمفی وه کی و من نی ند ‎mem‏ مصریان( 900000)شهرهايي مجهز به گرمابه هاي عمومي و فاضلابهاي زير زميني. هورأس(10117356]) نام خداي سلامتي در مصر باستان بود. یونانیان از خوشنام ترین شهروندان دنياي باستاننده زیرا مردم را به اندیشیدن دربارة چرا | و جقدر ؟ آموز: 3 دادند. يكي از نخستین پیشگامان پزشکي یونان اسکلپیوس ۸050160105 (0600 سال پیش از میلاد) بود. هیژیا(13162) بعنوان ایزد باوي سلامتي پاناسه ‏ (۳۵0۵66) بعنون ایزد بانوي پزشكي, يكي ازمروف ترین پزشکان یونان باستان بقراط بوده است( پدرپزشكي)او سنت جادوگري در يزشكي را به کاربرد روشهاي باليني در پزشكي تغییر داد. از كارهاي دیگر او سوگندنامه اوست»که زيربناي اصلي اخلاق پزشكي شده است. بطور خلاصه میتوان گفت در دوران باستان» براي هزاران سال بيماري ها همه گیر» بازتاب مکافات و تبهكاري هاي بشر تلقي مي شد 

صفحه 12:
منشاء طب و بهداشت در ایران باستان نیزء‌در افسانه هاي بي شماري بیان شده است. معرفي طب را در اين کشور به دوران جمشید. چهارمین پادشاه باستاني ایران نسبت مي دهند. تحول پزشكي در بابل حدود 00000) صال پیش( تقریباً 00000<سال قبل از پیدایش طب یونان) آغاز شد. بابلیان به خدایان متعدد معتقد بودند و مي پنداشتند که بعضي از اين خدایان.با بیمار کردن بندگان» آنها را به سبب گناهاني که مرتکب مي شونده مکافات مي کنند. در آئین زرتشت» آلوده کردن آب؛ خاك» آتش و گیاه ممنوع بود. معبد آناهیتا و سایر آثار باستاني که وجود گرمابه ها و زهكشي مسيرهاي آب و فاضلاب را روشن مي كند»‌حاكي از اهمیت بهداشت در آن زمان است. از جمله روشهاي پيشگيري از آلودگي» جمع آوري زباله و نگهداري دا از جمله روشهاي ي از جمع آوري زباله و نگهداري دام و طیور خارج از محل زندگي بود. در میان حشرات»مگس از همه زیانبارتر و خطرناك تر به حساب مي آمد .آرايي ها نيز به بهداشت و بيشكيري ازبيماريها توجه داشتند)آنين ويذه كفن و دفن مردكان). 

صفحه 13:
بنای معروف به معید آناهیتا در مرکز شهر کنگاور بر سر راه همدان به کرمانشاه قرار دارد. برخی از مورخین این بنا را معبدی برای الهه آناهیتادنسته اند. آناهيتا ايزد بانوى آب هاى روان» زيبايى» فراوانی و برکت در دوران پیش از اسلام بوده است, برخی دیگر از محققین این بنا را کلخی ناتمام برای خسرو پرویز معرفی کرده اند. عده ای نیز زمان ساخت آن را به اواخر سده سوم و آغاز سده دوم ق.م و عده دیگر آن را به سده اول ق.م نسبت می دهند. 

صفحه 14:
بهداشت در قرون وسطي(900 تا 1900) قرون وسطي با طاعون سال 0050 ميلادي آغاز و با مرگ سیاه ( طاعون ) سال 49020 ميلادي به پایان خود نزديك شد. این دورة سده هاي مياني را از آن رو دوران سیاه پزشكي مي نامند.که دوران ستيزهاي بزرگ دگرگوني هاي اجتماعي سياسي و پیشرفت و رجعت بود. در حالي که اروپاتي ها در دوران سیاه به سر مي بردند» اعراب در بقية نقاط متمدن جهان به پیش مي رفتند. اعراب كتابهاي پزشكي بوناني و رومي را به عربي ترجمه و درحفظ دانش باستاني كمك نمودند پیشگامان بزشكي عربيء ایرانیان بودند. رازي (006-6060 ميلادي) و ابوعلي سینا (09- 960) از جمله پیشگامان پزشكي این دوران بودند. کتاب قانون بزشكي(ابن سينا)نشانة نظرات و كارهاي او دربزشكي است.وي در قرون وسطيءموجب ارتقاي يزشكي لسلاميء تا بلند مرتبه ترين در 

صفحه 15:
با رشد علوم و فنون در دوران اسلام و اهميتي که دین براي بهداشت قائل بود» ساکنان شهرهاي اسلامي در دوران شكوفايي اسلام» نظافت. و بهداشت را رعایت میکردند بهداشت در دورة رنسانس: پیشرفت هاي صنعتي دراواخر قرن 00 و۱0 موفقیت هاي علمي بسیار همراه بود. از نظر بسياري از مورخان» احياي پزشكي در دورة بين سالهاي 0660 ت60 که دورة کوشش علمي افراد بوده روي داده است.ازشخصيت هاي اين دوره؛ فراکاستورو (11225101:0)بزشك ايتاليايي بودءكه فرضيه واكيري بيماريها را بيان كرد. او به انتقال عفونت از راه ذارت نامرثي ريزءبي برد و عنوان كردن كه:سيفلين از طريق آميزشءاز شخصى به شخص ديكر منتقل مي شود. او بايه كذار ابيدميولوزي بود. يكي ديكرازمردان نامدار بزشكي توماس سيدنهام(53:06131:2112 111011125) معروف به بقراط انكلستان بودءكه تشخيص افتراقي بين مخملك؛ مالارياء اسهال خوني و وبا را انجام داد سده هاي 2و 09 پس از میلاده‌مملو از کشفیات مهیچ تر بود. مانند کشف جریان خون توسط هاروي(112116:23) و كشف ميكروسكوب توسط ليون هوك(110::1 «هنآ). ادر واقع اولين نشانه هادربارة موجودات ذره بيني راءدر قرن هوگ کشف کرد. و اين عقیده که میکروارگانیسم ها ممکن است عامل بيماري هاي مسري باشند» به تدريج رشد كرد. در اين دروان واکسن آبله نیز کشف و مایه كوبي آبله هم متداول شد. 

صفحه 16:
:بهداشت در قرون هجدهم و نوزدهم افزایش جمعیت در اروپا و انقلاب صنعتی در قرن 10.موجب بروز معضلات بسیار شد. مرگ و مير كودكان زیر یکسال. شرایط نامناسب زندانهاء پدید آمدن زاغه نشيني در اطراف شهرها و تراکم جمعیت» اثرات ناگواري به دنبال داشت. تجمع زباله» اقزایش میزان بيماري هاء مشکلات صنعتي و اجتماعي» سلامتي و زندگي مردم را مختل کرد. شیرع وبا در سال 1906 باعث شد؛چادویك(0۵07110) (0860-0600)حترق دان نگلسي بوضعیت بهداشتي سکنان شهرهاي بزرگ انكلستان را بررسي كند. گزارش او به نم« شرایط بيسازي محیط جامعة كارگري در انگلستان» پژوهشي ارزشمند‌در تاریخ بهداشت عمومي است. در آن گزارش» آلودگي هاي ناشي از فضولات»بزرگترین دشمن انسان عنوان شده بود. این«جنیش بزرگ بهسازي محیط» به وضع « قانون بهداشت عمومي» در انگلستان منجر شد. درسالهاي 09600 تا 0806 جان ‎John Snow) sul‏ اپیدمیرلوژیست انگليسي؛ همه گيري وبا را بررسي و ثابت كردءكه آب آشاميدني آلوده»در انتشار بيماري نقش دارد. جان سيمون(5112012 101112) (©060 -*0©6)006) نخستين مدير بهداشت عمومي در الندن بود. او براي بهداشت عمومي نظامي بوجود آوردءكه تحسين جهانيان را برانكيخت. اين نخستین دورة بهداشت عمومي بود که« مرحله مبارزه با بيماري» ناميده شد. 

صفحه 17:
کشف میکروب به عنوان عامل بيماري زا در بيماريهلي عفونيدیدگله سبب شناسي بیماریها را تغییر داد. Ferdinad) Sut, 4(Loei pastor) 244 45) iets, (Robert Cokh)és <5 , (Kohen ‏جداسازي باکتریها را ابداع کردند.‎ رونالدراس(1801221011255) يزشك انكليسي يشه را به عنوان ناقل بيماري مالاريا شناسايي كرد. لرتي سیموند(01 51300 1.0617) اپیدمیولوژیست فرانسوي‌شواهدي ارائه داده‌مبني بر اينکه طاعون يك بيماري مخصوص موش است و کك آن را منتشر مي کند. پاستور اصول واکسن هاي حفاظت کننده را مطرح کرد که اساس توجه به پديدة ايمني بود. در اين دوران پيشگيري به مفهوم مبارزه با بيماريهاي عفوني بود و پيشگيري نوع اول» نوع دوم و نوع سوم؛مفاهيمي ناشناخته بود 

صفحه 18:
بهداشت در قرن بیستم: از پایان قرن نوزدهم.دامنه بهداشت عمومي گسترش پیدا کرد. درآغاز قرن بیستم در كشورهاي غربي» اساس بهداشت عمومي بر آب سالم» محیط سالم. مسکن مناسب و مبارزه با مشکلات اجتماعي گذاشته شد. در نیمه اول اين قرن در زمینه مراقبتهاي بهداشتي جامعه» رفاه مادران و کودکان و حفظ سلامتي آنهاءو بهداشت دانش آموزانپیشرفت هاي بسياري حاصل شد. گسترش 506610170 توجه به افراد سالم» شناسايي عوامل خطرء گروهها و افراد در معرض خطر از طریق غربالگري؛از موفقيت هاي حاصل در اين قرن»در روند توسعة بهداشت عمومي در كشورهاي درحال توسعه درمقایسه با كشورهاي غربي»بسیارکند بود. ‎World Health Crgenization 3 Quays «( world Health organization)‏ تدوین منشور سلامتي براي همه» بهداشت عمومي در اين کشورها نیز دستخوش تحول شد. زمینه بهداشت ‎oe‏ بود. (3 اما با تأسیس سازمان بهداشت جهاني 

صفحه 19:
بطورخلاصه در پیشینه بهداشت عمومي.مي توان چهار مرحلة مشخص را متمایز کرد که شامل : مرحله مبارزه با بیماریها ( در سالهاي 1990 تا 900 ميلادي ): در قرن نوزدهمبهداشت عمومي با وضع مقررات بهسازي و اصلاحات بهداشت محیط مثل تهیه و تأمین آب سالم و دفع فضولات به روش بهداشتي؛ درصند مبارژه لاسان با صوامل فیز يكي محط زیست بود. این تدابیر و از طریق مبارزه با بیماریهاءتوانست وضعیت سلامت مردم را بهبود بخشد. © مرحله ارتقاء بهداشت : درآغاز سدة بیستممفهوم« ارتقاي بهداشت» که مفهوم تازه اي بود» کم کم شکل گرفت.در ابتداي اين قرن با قبول مسئولیت سلامت مردم توسط دولتهاءگامهاي مهمي جهت ارتقاء بهداشت عمومي برداشته شد در همين زمان يرستاري بهداشت عمومي هم مفهوم بيدا كرد 

صفحه 20:
دراین مرحله چون دولت مسئولیت مستقیم سلامت مردم را عهده دار بوده براي تکامل انسان دو حرکت مهم را شروع کرد. اولین حرکت تدارگ«خدمات اساسي بهداشت» بودهکه از طریق * مراکز بهداشتي درماني,درمناطق شهري و روستايي مقدور بود. نظرية تأسیس مراکز بهداشتي درماني در سال 19000 توسط داوسون انگليسي(1(01075010) مطرح شد. در سال 6900 از سازمان بهداشت جامعه ملل.براي تأسیس مراکز بهداشتي درماني دعوت بعمل آمد. دومین حرکت مهم و بزرگ«برنامه توسعه جامعه» براي ارتقاء بهداشت روستاهاءاز طریق مشارکت مستقیم و فعال همه افراد جامعه و تأسیس مراکز بهداشتي درماتي و مراکز فرعي بنام خانه هاي بهداشت در مناطق روستايي بود. 4 مرحله مهندسي اجتماعي : با پیشرفت هاي بدست آمده در پزشكي پيشگيري و اقدامات بهداشت عمومي در كشورهاي پیشرفته. الگوي بیماریها کم کم تغییر بيدا کرده و بيماريهاي حاد تحت کنترل در آمدند. 

صفحه 21:
ولي بيماربهاي مزمن مثل اعتیاد داروتي؛ الکلیسم؛ بيماريهاي قلبي و عروقي» دیابت و سرطان وفور پیدا کرده»که با روشهاي ایمن سازي, ایزوله کردن و گندزدايي امکان مبارزه با آنها میسر نبود. این مشکلات مرحله تازه اي بنام«مهندسي اجتماعي» که درجهت دستيابي به اهداف اجتماعي است راءدر سال(96060) بوجود آوردءكه در آن به جنبه هاي رفتاري و اجتماعي بيماري»اولویت بيشتري داده شد. دراین فرآیند. اهداف بهداشت عمومي و پزشكي پيشگيري با هم یکسان شد.مانند پيشگيري از بیماریها» ارتقاء بهداشت و افزایش طول عمر؛ و خلاصه اينکه اصطلاح بهداشت عمومي از نظر معتي دگرگوني پیدا کرده و بصورت «بهداشت جامعه» در آمد. > مرحله بهداشت براي همه تا سل ((6000) 6000 - 0 با گذشت قرنهاءمشکل بهداشت در كشورهاي روبه یشرفت.درمقایسه با کشورهاي پیشرفته.با توجه به پيشرفتهاي علم پزشكي» تفاوت راضحي دیده مي 

صفحه 22:
آقاي جان ‎asia 53 John Brayan) oily‏ کتاب خود بنام« بهداشت و جهان روبه پیشرفت»در مورد نا برابريهاي اساسي سلامتي مي نویسد:« گروه كثيري درحدود بیش از نيمي ازمردم جهانبه هیچ نوع مراقبت بهداشتي دسترسي ندارند.و عمده بسياري از آنها هم که دسترسي دارند» خدمات ارائه شده»پاسخگوي دشواري هاي آنها نیست.» تحرکات وجدان جهاني منجر به جنبش تازه اي شدءتا فاصلة بين فقير و غني در بين كشورها كمتر شود. و در حد امكان از بين برود. مسلم است كه (90©0 مردم از ياد رفته جهان هم حق دارندءاز خدمات بهداشت اوليه» مراقبتهاي مادر و كودك و درمان بيماريهايي كه انسان از مدتها بيش مبارزه با آنها را آموخته است»برخوردار شوند. با توجه به اين زمينه» درسال0©6©0 كشورهاي عضو سازمان بهداشت جهانيءخود را به هدف تأمين« بهداشت براي همه تا سال (00000)©» يعني دسترسي سطحي از سلامتي كه همه مردم جهان« به يك زندكي اقتصادي و اجتماعي بارور برسند» متعهد نمودند.(این شعار اكنون به بهداشت براي همهءتا سال 0000© تغيير بيدا كرده است). 

صفحه 23:
هدف بهداشت براي همه دو دیدگاه دارد. دیدگاه دراز مدت به منظور تحقق بخشیدن هدف سازمان جهاني بهداشت»درباره« دستيابي همه مردم به بالاترین سطح ممکن سلامت» است. حداقل اينکه تمام مردم در همه کشورهاء‌باید به سطحي از سلامت برسندکه بتوانند بطور فعالانه در زندگي اجتماعي جامعه اي که در آن زندگي مي کننده مشارکت نمایند. دیدگاه دیگر بهداشت براي همه» يعني باید بهداشت در هر جامعه اي« دردسترس هر يك از افراد آن جامعه باشد» و آن»بر طرف كردن موانعي از قبيل» آب آلوده» بيماري» مسكن غير بهداشتي» سوء تغذيه و ... است. درحال حاضر دستيابي به بهداشت براي همه در سال 6000 ميلادي»موضوع اصلي و هدف رسمي()۲ ۷۷ و كشورهاي عضو آن است, همچنین بهداشت براي همه.بعنوان يك مفهوم انقلابي و حرکت تاريخي ازنظر فرآیند تكاملي آن توصیف شده است. خلاصه اي از تاریخچه مراقبت بهداشتي و نظریه هاي علیت بيماري نیز در جداول شماره 6 و 0 کتاب آورده شده است. 

صفحه 24:


تاريخچه بهداشت جامعه تاريخچه بهداشت جامعه  :خالصه تاريخچه بهداشت جامعه -1دوران باستان(5000سال پيش از تــولد مسيح) بیماری ها بازتاب مکافات و تبهکاری های بشر تلقی می شد اسكلپيوس ) ،Acsclepios (1200هيژيا( ،)Hygieaبقراط. ایران باستان(جمشید،بابلیان،زرتشت،آریایی ها). -2قرون وسطی()500-1500 دوران پیشرفت و رجعت(پیشرفت اعراب و ایرانیان و دوران سیاه اروپا) رازی ،ابوعلی سینا،دوران شکوفایی اسالم. -3دوره رنسانس(قرون )15-16 موفقیت های صنعتی و علمی،احیای پزشکی فراكاستورو ( )Fracastoroفرضيه واگيري بيماريها. توماس سيدنهام( )Thomas Sydenhamمعروف به بقراط انگلستان (تشخيص افتراقي).  -4سده هاي 17و18 مملو از كشفيات مهيج تر بود .مانند كشف جريان خون توسط هاـروي( )Harwayو كشف ميكروسكوپ توسط ليون هوك(Lion .)Howkواكسن آبله و مايه كوبي آبله . -5قرون هجدهم و نوزدهم: انقالب صنعتی (افزایش مشکالت صنعتی و اجتماعی)،شیوع وباـ. چادويك(« )Chadvikجنبش بزرگ بهسازي محيط» و وضع « قانون بهداشت عمومي» درانگلستان،جان اسنو( John Snow اپيدميولوژي وبا). لوئي پاستور(،)Loei pastorفرديناندكوهن(Ferdinad )Kohenو روبرت كخ( )Robert Cokhروشهاي جداسازي باكتريها را ابداع كردند. شناسایی پشه ناقل بيماري ماالريا و طاعون که يك بيماري مخصوص موش است و كك آن را منتشر مي كند. -6بهداشت در قرن بيستم: گسترش دامنه بهداشت عمومي ،در زمينه مراقبتهاي بهداشتي جامعه ،رفاه مادران و كودكان و بهداشت دانش آموزان،پيشرفت هاي بسياري حاصل شد. تأسيس سازمان بهداشت جهاني (world Health organization ) درسال 1946و تدوين منشور سالمتي براي همه. هدف تأمين« بهداشت براي همه تا سال »2010يعني دسترسي سطحي از سالمتي كه همه مردم جهان« به يك زندگي اقتصادي و اجتماعي بارور برسند»  :تاريخچه بهداشت جامعه بهداشت در دوران باستان: (در حدود 5000سال پيش از تــولد مسيح )بهداشت و درمان آميخته اي از خرافات ،مذهب و جادوگري بوده است. ( پزشكي انسان باستان نيز شامل فرونشاندن خشم خدايان،بوسيله كاهنان و جادوگران، قرباني كردن و رانـدن روح شيطان از بدـن مي شد) بهداشت فردي نيز فقط به منظور پاك جلوه كردن در نظر خدايان رعايت مي شد. در پزشكي باستاني هندوستان :بهداشت جاي مهمي داشته است .در كاوش هاي باستان شناسي در دره هاـي سند(2000سال پيش ازميالد) بهسازي محيط ،تأمين آب و مهندسي آب. مصر و آمريكاي جنوبي :تأسيسات آب و فاضالب. چيني ها :نخستين پيشگامان ايمني سازي و پيشگيري از آبلة انساني بودند پزشكان چيني()2700رعايت بهداشت فردي،رژيم غذايي صحيح ،آب درماني و آبله كوبي را تجويز مي كردند مصريان( )2000شهرهايي مجهز به گرمابه هاي عمومي و فاضالبهاي زير زميني .هوراس( )Hourasنام خداي سالمتي در مصر باستان بود. يونانيان از خوشنام ترين شهروندان دنياي باستانند ،زيرا مردم را به انديشيدن دربارة چرا ! و چقدر ؟ آموزش مي دادند. يكي از نخستين پيشگامان پزشكـــي يونان اسكلپيوس Acsclepios ( 1200سال پيش از ميالد) بود. هيژيا( )Hygieaبعنوان ايزد بانوي سالمتي پاناسه آ ( )Panaceaبعنون ايزد بانوي پزشكي. يكي ازمعروف ترين پزشكان يونان باستان بقراط بوده است( پدرپزشكي)او سنت جادوگري در پزشكي را به كاربرد روشهاي باليني در پزشكي تغيير داد .از كارهاي ديگر او سوگندنامه اوست،كه زيربناي اصلي اخالق پزشكي شده است. بطور خالصه ميتوان گفت در دوران باستان ،براي هزاران سال بيماري هاي همه گير ،بازتاب مكافات و تبهكاري هاي بشر تلقي مي شد منشاء طب و بهداشت در ايران باستان نيز،در افسانه هاي بي شماري بيان شده است. معرفي طب را در اين كشور به دوران جمشيد ،چهارمين پادشاه باستاني ايران نسبت مي دهند. تحول پزشكي در بابل حدود 6000سال پیش( تقريبا ً 4000سال قبل از پيدايش طب يونان)آغاز شد .بابليان به خدايان متعدد معتقد بودند و مي پنداشتند كه بعضي از اين خدايان،با بيمار كردن بندگان ،آنها را به سبب گناهاني كه مرتكب مي شوند ،مكافات مي كنند. در آئين زرتشت ،آلوده كردن آب ،خاك ،آتش و گياه ممنوع بود .معبد آناهيتا و ساير آثار باستاني كه وجود گرمابه ها و زهكشي مسيرهاي آب و فاضالب را روشن مي كند،حاكي از اهميت بهداشت در آن زمان است. از جمله روشهاي پيشگيري از آلودگي ،جمع آوري زباله و نگهداري دام و طيور خارج از محل زندگي بود .در ميان حشرات،مگس از همه زيانبارتر و خطرناك تر به حساب مي آمد .آريايي ها نيز به بهداشت و پيشگيري ازبيماريها توجه داشتند)آئين ويژه كفن و دفن مردگان). بنای معروف به معبد آناهیتا در مرکز شهر کنگاور بر سر راه همدان به کرمانشاه قرار دارد. برخی از مورخین این بنا را معبدی برای الهه آناهیتا دانسته اند. آناهیتا ایزد بانوی آب های روان ،زیبایی ،فراوانی و برکت در دوران پیش از اسالم بوده است. برخی دیگر از محققین این بنا را کاخی ناتمام برای خسرو پرویز معرفی کرده اند. عده ای نیز زمان ساخت آن را به اواخر سده سوم و آغاز سده دوم ق.م و عده دیگر آن را به سده اول ق.م نسبت می دهند. بهداشت در قرون وسطي( 500تا )1500 قرون وسطي با طاعون سال 542ميالدي آغاز و با مرگ سياه ( طاعون ) سال 1348ميالدي به پايان خود نزديك شد .اين دورة سده هاي مياني را از آن رو دوران سياه پزشكي مي نامند،كه دوران ستيزهاي بزرگ ،دگرگوني هاي اجتماعي سياسي و پيشرفت و رجعت بود. در حالي كه اروپائي ها در دوران سياه به سر مي بردند ،اعراب در بقية نقاط متمدن جهان به پيش مي رفتند. اعراب كتابهاي پزشكي يوناني و رومي را به عربي ترجمه و درحفظ دانش باستاني كمك نمودند پيشگامان پزشكي عربي ،ايرانيان بودند. رازي ( 865-925ميالدي) و ابوعلي سينا ()980 -1037 از جمله پيشگامان پزشكي اين دوران بودند. كتاب قانون پزشكي(ابن سینا)نشانة نظرات و كارهاي او درپزشكي است.وي در قرون وسطي،موجب ارتقاي پزشكي اـسالمي ،تا بلند مرتبه ترين درجات شد با رشد علوم و فنون در دـوران اسالم و اهميتي كه دين براي بهداشت قائل بود ،ساكنان شهرهاي اسالمي در دوران شكوفايي اسالم ،نظافتـ و بهداشتـ را رعايت ميكردند بهدـاشت در دورة رنسانس: پيشرفت هاي صنعتي دراواخر قرن 15و16با موفقيت هاي علمي بسيار همراه بود. از نظر بسياري از مورخان ،احياي پزشكي در دورة بين سالهاي 1453تا 1600كه دورة كوشش علمي افراد بود ،روي داده است.ازشخصيت هاي اين دوره ،فراكاستورو ()Fracastoroپزشك ايتاليايي بود،كه فرضيه واگيري بيماريها را بيان كرد .او به انتقال عفونت از راه ذارت نامرئي ريز،پي برد و عنوان كردن كه،سيفلين از طريق آميزش،از شخصی به شخص ديگر منتقل مي شود .او پايه گذار اپيدميولوژي بود. يكي ديگرازمردان نامدار پزشكي توماس سيدنهام( )Thomas Sydenhamمعروف به بقراط انگلستان بود،كه تشخيص افتراقي بين مخملك ،ماالريا ،اسهال خوني و وبا را انجام داد. سدـه هاي 17و 18پس از ميالد،مملو از كشفيات مهيج تر بود .مانند كشف جريان خون توسط هاروي( )Harwayو كشف ميكروسكوپ توسط ليون هوك(.)Lion Howk در واقع اولين نشانه هادربارة موجودات ذره بيني را،در قرن 17هوك كشف كرد .و اين عقيده كه ميكروارگانيسم ها ممكن است عامل بيماري هاي مسري باشند ،به تدريج رشد كرد. در اين دروان واكسن آبله نيز كشف و مايه كوبي آبله هم متداول شد. :بهداشت در قرون هجدهم و نوزدهم افزایش جمعیت در اروپا و انقالب صنعتی در قرن ،18موجب بروز معضالت بسيار شد .مرگ و مير كودكان زير يكسال ،شرايط نامناسب زندانها ،پديد آمدن زاغه نشيني در اطراف شهرها و تراكم جمعيت ،اثرات ناگواري به دنبال داشت .تجمع زباله ،افزايش ميزان بيماري ها، مشكالت صنعتي و اجتماعي ،سالمتي و زندگي مردم را مختل كرد. شيوع وبا در سال 1832باعث شد،چادويك()1890-1800( )Chadvikحقوق دان انگليسي،وضعيت بهداشتي ساكنان شهرهاي بزرگ انگلستان را بررسي كند. گزارش او به نام« شرايط بهسازي محيط جامعة كارگري در انگلستان» پژوهشي ارزشمند،در تاريخ بهداشت عمومي است. در آن گزارش ،آلودگي هاي ناشي از فضوالت،بزرگترين دشمن انسان عنوان شده بود. اين«جنبش بزرگ بهسازي محيط» به وضع « قانون بهداشت عمومي» در انگلستان منجر شد. درسالهاي 1848تا 1854جان اسنو( )John Snowاپيدميولوژيست انگليسي ،همه گيري وبا را بررسي و ثابت كرد،كه آب آشاميدني آلوده،در انتشار بيماري نقش دارد. جان سيمون( )1904- 1816( )John simonنخستين مدير بهداشت عمومي در لندن بود .او براي بهداشت عمومي نظامي بوجود آورد،كه تحسين جهانيان را برانگيخت .اين نخستين دورة بهداشت عمومي بود كه« مرحله مبارزه با بيماري» ناميده شد. كشف ميكروب به عنوان عامل بيماري زا در بيماريهاـي عفوني،ديدگاـه سبب شناسي بيماريها را تغيير داد. لوئي پاستور(،)Loei pastorفرديناندكوهن(Ferdinad )Kohenو روبرت كخ( )Robert Cokhروشهاـي جداسازي باكتريها را ابداع كردند. رونالدراس( )Ronaldrassپزشك انگليسي پشه را به عنوان ناقل بيماري ماالريا شناسايي كرد. لوئي سيموند( )Loey simondاپيدميولوژيست فرانسوي،شواهدي ارائه داد،مبني بر اينكه طاعون يك بيماري مخصوص موش است و كك آن را منتشر مي كند. پاستور اصول واكسن هاي حفاظت كنـنده را مطرح كردـ ،كه اساس توجه به پديدة ايمني بود. در اين دوران پيشگيري به مفهوم مبارزه با بيماريهاي عفوني بود و پيشگيري نوع اول ،نوع دوم و نوع سوم،مفاهيمي ناشناخته بود. بهداشت در قرن بيستم: از پايان قرن نوزدهم،دامنه بهداشت عمومي گسترش پيدا كرد. درآغاز قرن بيستم در كشورهاي غربي ،اساس بهداشت عمومي بر آب سالم ،محيط سالم ،مسكن مناسب و مبارزه با مشكالت اجتماعي گذاشته شد. در نيمه اول اين قرن در زمينه مراقبتهاي بهداشتي جامعه ،رفاه مادران و كودكان و حفظ سالمتي آنها،و بهداشت دانش آموزان،پيشرفت هاي بسياري حاصل شد. گسترش ،Screeningتوجه به افراد سالم ،شناسايي عوامل خطر ،گروهها و افراد در معرض خطر از طريق غربالگري،از موفقيت هاي حاصل در اين قرن،در زمينه بهداشت عمومي بود. روند توسعة بهداشت عمومي در كشورهاي درحال توسعه درمقايسه با كشورهاي غربي،بسياركند بود. اما با تأسيس سازمان بهداشت جهاني ( ،) world Health organizationدرسال 1946و تدوين منشور سالمتي براي همه ،بهداشت عمومي در اين كشورها نيز دستخوش تحول شد. بطورخالصه در پيشينه بهداشت عمومي،مي توان چهار مرحلة مشخص را متمايز كرد كه شامل : -1مرحله مبارزه با بيماريها ( در سالهاي 1880تا 1920ميالدي ): در قرن نوزدهم،بهداشت عمومي با وضع مقررات بهسازي و اصالحات بهداشت محيط ،مثل تهيه و تأمين آب سالم و دفع فضوالت به روش بهداشتي ،درصدد مبارزه انسان با عوامل فيزيكي محيط زيست بود. اين تدابير و از طريق مبارزه با بيماريها،توانست وضعيت سالمت مردم را بهبود بخشد. -2مرحله ارتقاء‌ بهداشت ‌: درآغاز سدة بيستم،مفهوم« ارتقاي بهداشت» كه مفهوم تازه اي بود ،كم كم شكل گرفت.در ابتداي اين قرن با قبول مسئوليت سالمت مردم توسط دولتها،گامهاي مهمي جهت ارتقاء بهداشت عمومي برداشته شد. در همين زمان پرستاري بهداشت عمومي هم مفهوم پيدا كرد • دراين مرحله چون دولت مسئوليت مستقيم سالمت مردم را عهده دار بود ،براي تكامل انسان دو حركت مهم را شروع كرد. اولين حركت تدارك«خدمات اساسي بهداشت» بود،كه از طريق مراكز بهداشتي درماني،درمناطق شهري و روستايي مقدور بود. نظرية تأسيس مراكز بهداشتي درماني در سال 1920توسط داوسون انگليسي( )Dowsonمطرح شد .در سال 1931از سازمان بهداشت جامعه ملل،براي تأسيس مراكز بهداشتي درماني دعوت بعمل آمد. دومين حركت مهم و بزرگ«برنامه توسعه جامعه» براي ارتقاء بهداشت روستاها،از طريق مشاركت مستقيم و فعال همه افراد جامعه و تأسيس مراكز بهداشتي درماني و مراكز فرعي بنام خانه هاي بهداشت در مناطق روستايي بود. -3مرحله مهندسي اجتماعي : با پيشرفت هاي بدست آمده در پزشكي پيشگيري و اقدامات بهداشت عمومي در كشورهاي پيشرفته ،الگوي بيماريها كم كم تغيير پيدا كرده و بيماريهاي حاد تحت كنترل در آمدند. ولي بيماريهاي مزمن مثل اعتياد داروئي ،الكليسم ،بيماريهاي قلبي و عروقي ،ديابت و سرطان وفور پيدا كرده،كه با روشهاي ايمن سازي ،ايزوله كردن و گندزدايي امكان مبارزه با آنها ميسر نبود. اين مشكالت مرحله تازه اي بنام«مهندسي اجتماعي» كه درجهت دستيابي به اهداف اجتماعي است را،در سال 1960بوجود آورد،كه در آن به جنبه هاي رفتاري و اجتماعي بيماري،اولويت بيشتري داده شد. دراين فرآيند ،اهداف بهداشت عمومي و پزشكي پيشگيري با هم يكسان شد.مانند پيشگيري از بيماريها ،ارتقاء‌ بهداشت و افزايش طول عمر، و خالصه اينكه اصطالح بهداشت عمومي از نظر معني دگرگوني پيدا كرده و بصورت «‌بهداشت جامعه» در آمد. -4مرحله بهداشت براي همه تا سال {(– 2000 )2010 :}1981 با گذشت قرنها،مشكل بهداشت در كشورهاي روبه يشرفت،درمقايسه با كشورهاي پيشرفته،با توجه به پيشرفتهاي علم پزشكي ،تفاوت واضحي ديده مي شد. آقاي جان برايان( )John Brayanدر مقدـمه كتاب خود بنام« بهداشت و جهان روبه پيشرفت»در مورد نا برابريهاي اساسي سالمتي مي نويسد «:گروه كثيري درحدود بيش از نيمي ازمردم جهان،به هيچ نوع مراقبت بهداشتي دسترسي ندارند،و عمده بسياري از آنها هم كه دسترسي دارند ،خدمات ارائه شده،پاسخگوي دشواري هاي آنها نيست ».تحركات وجدان جهاني منجر به جنبش تازه اي شد،تا فاصلة بين فقير و غني در بين كشورها كمتر شود .و در حد امكان از بين برود .مسلم است كه %80مردم از ياد رفته جهان هم حق دارند،از خدمات بهداشت اوليه ،مراقبتهاي مادر و كودك و درمان بيماريهايي كه انسان از مدتها پيش مبارزه با آنها را آموخته است،برخوردار شوند. با توجه به اين زمينه ،درسال 1981كشورهاي عضو سازمان بهداشت جهاني،خود را به هدف تأمين« بهداشت براي همه تا سال »2000يعني دسترسي سطحي از سالمتي كه همه مردم جهان« به يك زندگي اقتصادي و اجتماعي بارور برسند» متعهد نمودند(.اين شعار اكنون به بهدـاشت براي همه،تا سال 2010تغيير پيدا كرده است). هدف بهداشت براي همه دو ديدگاه دارد .ديدگاه دراز مدت به منظور تحقق بخشيدن هدف سازمان جهاني بهداشت،درباره«‌ دستيابي همه مردم به باالترين سطح ممكن سالمت» است. حداقل اينكه تمام مردم در همه كشورها،بايد به سطحي از سالمت برسند،كه بتوانند بطور فعاالنه در زندگي اجتماعي جامعه اي كه در آن زندگي مي كنند ،مشاركت نمايند. ديدگاه ديگر بهداشت براي همه ،يعني بايد بهداشت در هر جامعه اي« دردسترسـ هر يك از افراد آن جامعه باشد» و آن،بر طرف كردن موانعي از قبيل ،آب آلوده ،بيماري، مسكن غير بهداشتي ،سوء‌ تغذيه و ...است. درحال حاضر دستيابي به بهداشت براي همه در سال 2010 ميالدي،موضوع اصلي و هدف رسمي WHOو كشورهاي عضو آن است.همچنين بهداشت براي همه،بعنوان يك مفهوم انقالبي و حركت تاريخي ازنظر فرآيند تكاملي آن توصيف شده است. خالصه اي از تاريخچه مراقبت بهداشتي و نظريه هاي عليت بيماري نيز در جداول شماره 1و 2کتاب آورده شده است.