رعایت نکات زیست محیطی در تولید و مصرف کودهای شیمیایی

صفحه 1:
به نام خدا رعایت نکات زیست محیطی در تولید و مصرف کودهای شیمیایی 

صفحه 2:
مقدمه * تا اواخر دهه هفتاد میلادی افزایش مصرف کود شیمیا یی موثر ترین و ارزانترین روش تامین مواد غذایی مورد نیاز مردم در تمامی جهان بویژه در کشورهای در حال توسعه محسوب می شد.بتدریج از اوائل دهه ۸۰ میلادی به بعد اثرات سوء مصرف کنترل نشده کودهای شیمیایی بر طبیعت بویژه در کشورهای پیشرفته که در ابعاد گسترده تری کودهای شیمیا يي را تولید و مصرف می نمودند ظاهر شد. در کشورهای اروپای غربی ابتدا ار سوء زیست محیطی صنایع تولید کودهای شیمیا یی مورد توجه قرار گرفت و نظر مسئولان به اثرات مواد شیمیایی نامطلوب حاصل از فرایند تولید پر روی کارکنان و محیط اطراف مراکز ساخت کود شیمیا یی جلب گردید. گستردگی مصرف انواع کودهای شیمیا یی نیز اثرات نامطلوبی در تمامی سطح زیر کشت بر جای گذاشت و کود شیمیایی به عنوان عامل اصلی آلوده کننده محیط زیست در اروپای غربی و سایر مناطق چهان شناخته شد. 

صفحه 3:
" امروزه از کود به عنوان ابزاری برای نیل به حداکثر تولید در واحد سطح استفاده میشود.منتها کود بایستی بتواند علاوه بر افزایش تولید. کیفیت محصولات کشاورزی را ارتفاء داده و ضمن آلوده نکردن محیط زیست و مخصوصا آبهای زیر زمینی,تجمع مواد آلاینده نظیر نیترات در اندامهای مصرفی محصولات زراعی را به حداقل ممکن تنزل داده و در نتیجه ضمن افزایش راندمان تولید.سلامتی انسان و دام را تامين نماید. * متاسفانه مصرف کودهای شیمیایی در کشور نامتعادل بوده و رابطه ای با نیاز واقعی گیاه ندارد. 

صفحه 4:
* آلوده کننده های صنایع کود شیمیایی در سه گروه گازی.مایع و جامد قرار میگیرند که اهم آنها بر حسب نوع تولید مواد اولیه مصرفی به شرح زپر می باشد: 

صفحه 5:
ل اااآة"قكظش ااا #0 آلوده کننده های گازی " در اغلب فرآینده های تولید کود شیمیاپی بخشی از مواد آلوده کننده به صورت گاز وارد محیط مى شوند. بدون تردید بیشترین آلوده کننده های گازی در فرآیند بکارگیری گاز متان و ساپر مواد اولیه مشابه در جهت نهیه هیدورژن و ترکیب آن با ازت هوا برای تهیه آمونیاک است. خوشبختانه در اغلب اين نوع گازها هیدور کربوری میزان ناخالصی و در نتيجه میزان تولید مواد آلوده کننده بسیار کم است و فقط در بعضی مواقع با علت ناخالصی ‎SW‏ ‏ازنی و گوگردی میزان این مواد در دودکش کارخانه پیش از خد هاز است؟ 

صفحه 6:
" در صنايع کود فسفاتیء به علت دارا بودن مقداری فلورین در اغلب خاكهاى فسفات كه بطور متوسط حدود ‎٠١‏ درصد ميزان ينتا اكسيد فسفر (2)05) مى باشد. تركيبات كاز فلورين وارد محيط مى شوند. در ساخت انواع كودهاى فسفاتى و اسيد فسفريك بخش قابل توجهى از فلورين به صورت 51154 و يا 1125116 به صورت كاز وارد محيط مى شوند. اين كازها علاوه بر سمى بودن موجب الشديد خوردكى فلزات نيز مى شوند. 

صفحه 7:
* خوشخبتانه با پیشرفت علم در سالهای اخیر روشهاي ساده و نسبتاً ارزانی جهت ممانعت از ورود گازهای کارخانجات آمونیاک و اوره ابداع و اکنون در اغلب واحد ها با رعایت اصول ابتدایی بهره پردآری مورد استفاده قرار می گیرند. کنترل میزان گازهای حاوی فلورین و گوگرد نیز در اغلب کشورهایی که در آنها قوانین کنترل الود فى مخيط رينت بظور جدى اعمال فى ‎a ee‏ پذیر است و تا ۷/۹۹ درصد گازهای گوگردی قبل از رها ساختن گاز به دودكش كارخانه جداسازى مى شود. 7 حالی که حد مجاز گوگرد در کشورهای پیشرفته حدود ۳/۰ 11107/160 در گاز خروجی تعیین گردیده است. متاسفانه در _— مس سرچشمه اين كاز با غلظت ۸/۴ درصد یا بیش از ۱۵۰۰۰۰ برابر وارد هوای منطقه می گردد. این گاز در غلظت ۲۷ 10/10 شدیدا آزار دهنده و حتی در غلظت ۳ 10/160 فقط برای مدت کوتاه قابل تحمل است. گازهای گوگردی موجب پروز خسارت هایی به محصولات کشاورزی نیز می شوند. 

صفحه 8:
۴ در کارخانجات تولید نیترات آمونیوم و اسید نیتریک حد مجاز اتلاف ۵/۱ کیلو گرم اکسیدهای ازت برای هر تن کود تولیدی به هر صورت وبه صورت گاز در حدود ۲۰۰ 07 برای کوناه مدت می باشد. تراکم اين گاز موجب مسمومیت. حالت تهوع و بروز اختلال در حمل اکسیژن توسط دستگاه گردش خون می شود. 

صفحه 9:
آلوده کننده های مایع 3 در کارخانه های کود شیمیایی میزان آلوده کننده های مایع کمتر از مواد كازى مى باشد. انواع آلوده كننده هاى مايعى كه از توليد كود شیمیایی حاصل می شود عبارتند از: کودهای ازتی: آمونیاک. نیترات آمونیوم و سولفات آمونیوم که از اين مجموعه آلودگی آبهای سطحی و زیر زمینی با نیترات که متاسفانه در ایران هم در حال گسترش است. دارای مضرات زیر است: ‎Blue Baby, Methanmoglobinaemia .j.- *‏ به علت جایگزین شدن نیترات خاصیت انتقال اکسیژن خون کاهش یافته و موجب خفگی افراد مسن و کودکان می گردد. ‏- ایجاد سرطان در سیستم گوارشی ‎ 

صفحه 10:
۲ ۳- کودهای فسفاته: بیشترین مقدار دور ریز مایع در تهیه کودهای فسفاته از فرآیند تولید اسید فسفریک حاصل می شود. بر حسب نوع فرآیند. میزان مصرف آب فرآیندی بین ۴ تا ۷ متر مکعب و آب سرد کننده ۲۰ تا ۴۰ متر مکعب برای تولید یک تن اسید فسفریک می باشد. مایع دور ریز علاوه بر گچ حاوی مقدار قابل توجهی اسیدهای سولفوریک فسفریک و فلوسیلیسیک است. در کشورهای صاحب صنایع پایین دست آلومینیوم انواع ترکیبات حاوی فلورین ‎F4Si)‏ , ماع در مراحل مختلف از کارخانه تولید اسید فسفریک بازیافت می شوند. وارد کردن دور ریز به رودخانه ها در اثر وجود فلورین و فسفات موجب آلودگی آپهای سطحی می گردد. در مناطقی که میزان بارندگی زیاد و خاک اسید است خطر آلودگی آبهای زير زمينى از اين راه بايد مورد توجه قرار گیرد. 

صفحه 11:
* ۳- کودهای پتاسی: معمولا منبع ذخیره عمده کودهای پتاسی دریاچه های آب شور و یا منابع جامد اغلب زیر زمینی می باشد. در پهره برداری از این منابع مقدار ناخالصیها و محصولات جانبی شامل کلرور کلسیم و سدیم چندین برابر کلرور پتاسیم یا محصول اصلی است و در بسیاری از کارخانجات کلرور سدیم به عنوان محصول جنبی تولید می گردد. در صورت عدم نیاز کلرور سدیم به درپاچه برگردانده می شود. در صورنی که منبع پتاسپم به صورت جامد باشد در فرآیند استحصال کلرور پتاسیم مقدار قابل توجهی کلرورهای کلسیم و سدیم نیز تولید می شود که در صورت نداشتن کابرد رفع آنها از لحاظ آلودگی محیط زیست مشکل و پرهزینه می باشد. ریختن درو ریز این کارخانجات در رودخانه نیز موجب آلودگی آپهای سطحی و ایجاد مسائل زیست محیطی و کشاورزی می شود. 

صفحه 12:
I ‏مواد دور ريز جامد‎ " بزركترين كارخانجات كودسازى دفع كج حاصل از توليد اسید فسفریک است. در این فرآیند اسید فسفریک و ‎BS‏ ‏حاصل از اثر اسپد سولفوریک پر روی سنگ فسفات از صافی عبور داده می شود و گچ همراه سایر ناخالصیها که بر روی صافی باقی مانده با شستشو همراه آب دفع می گردد. 

صفحه 13:
اثرات نامطلوب عناصر مضر موجود در کودهای شیمیایی و مشکلات ناشی از مصرف بی رویه * در نیمه دوم قرن بیستم توسعه مصرف کودهای شیمیایی موجب افزایش عملکرد محصولات کشاورزی گردیده و همزمان پا افرایش عملکرد در بسیاری از کشورها مشکلات تازه ای را بوجود آورده است. * مشکلات ناشی از مصرف کودهای شیمیایی بطور کلی به چهار گروه تقسیم بندی می شوند: بهم خوردن تعادل عناصر در خاک اختلال در حلالیت و جذب عناصر غذایی آلودگی رودخانه و آبهای زیر زمینی عناصر سمی همراه کود 

صفحه 14:
پهم خوردن تعادل عناصر در خاک نمونه بارز این پدیده مخصوصا در کشورهای در حال توسعه با مصرف کودهای ازتی آغاز می گردد. ‎gee‏ ازتی میزان عملکرد محصولات در واحد سطح افزایش افزایش عملکرد میزان برداشت سایر کودی درخ Nah eg i ‏سای‎ ln lS SO ‏ردد.‎ علاوه بر تخلیه عناصر دسترسی به ازت بیشتر موجب تشدید فعالیت باکتریها در تجزیه و فساد مواد آلی خاک شده و با کاهش مواد آلی مشکلات زیادی از جمله تخریب خصوصیات فیزیکی» _ کاهش حلالیت عناصر ریز مغذی. کاهش نفوذ پ پذیری خاک به آب و هواو از همه مهمتر کاهش ظرفیت نگهداری آب و عناصر غذایی در خاک بوجود می آید. 

صفحه 15:
اختلال در حلالیت و جذب عناصر غذایی * با افزایش مصرف کودهای شیمیایی در حالی که به علت عملکرد بیشتر مقدار زیادتری از عناصر غذایی کودی از خاک ارج می شود. افزایش بعضی عناصر از راه ایجاد املاح با حلالیت کم موجب به هم خوردن نسبت و تعادل بین عناصر مغذی موجود در خاک می شود. سیاست مصرف کودهای شیمیایی در کشور ما شاید یکی از بهترین نمونه های استفاده غلط از کودهای شیمیایی باشد. به عبارت دیگر با مستمر ازت به صورت اوره و فسفر به صورت فسفات آمونیوم در بیشتر نقاط کشور شرایط زیر پیش آمده است: * خاک از سایر عناصر غذایی شامل پتاسیم تخلیه گردیده. با مصرف ازت و مصرف کم کودهای آلی و سبز مواد آلی خاک کاهش یافته. با کاهش مواد آلی حلالیت بسیاری از عناصر غذاپی گیاه از جمله ریز مغذی ها مدكنن ومنيزيم كاش يافته و كمبود اين عناصر در اغلب نقاط كشور كسترش يافته است. 

صفحه 16:
آلودگی رودخانه و آبهای زیر زمینی * حلالیت اوره در حدود ۱۱۸۰ گرم در هر لیتر آب است و با توجه به میزان و روش آبیاری برنج و همچنین سایر محصولات در مقایسه با میزان توصیه ای ۰ کیلوگرم ازت در هکتار بیشتر از تن کود ازتی و اغلب در یک مرحله کود پاشی مصرف می گردد که نتیجه آن ضمن حصول عملکرد نه چندان مطلوب. شسته شدن کود ازتی و آلوده شدن رودخانه ها و آبهای زیرزمینی می باشد. درفصل کود پاشی غلظت ازت به صورت نیترات در آبهای جاری و زیر زمینی به حدی می رسد که آشامیدن آن برای کودکان و افراد سنین بالا غیر مجاز است و سعی بر تولید اوره با پوشش گوگردی جهت ممانعت از شستشوی اوره افزايش عملکرد و کاهش نیترات در آبهای زیر زمینی است. 

صفحه 17:
Eutrophication “eutrophication* oT als b als oT ojly jlugbe = ™ رشد و تولید بیرویه جلیکها و علف های هرز آبزی است که ناشی از سرشار شدن منابع آب از عناصر غذایی بوده و سبب میشود: .0 افزایش بهره وری در کلیه سطوح چرخه غذایی که شامل ماهیها نیز میگردد.بنابراین افزایش عناصر غذایی در پهنه های آبی و در حد متعادل. سودمند و در غیر این حالت زیان آور است +2 تغییر در ترکیب گونه های سازنده اکوسیستم آبی که در نتیجه این دگرگونی یا افزایش گونه های نامطلوب ماهی در آب شیرین و يا رخداد مکرر رشد و توسعه ناخواسته جلبکها در آبهای شیرین و شور است که نهایتا به انهدام ماهی ها میانجامد تولید بیشتر مواد آلی که پس از ته نشینی و متلاشی شدن از اکسیژن محلول در آب كاسته و اين کمبود سبب باز چرخانی فسفر موجود در رسوبات ته نشین شده ميشود +2 پوشیده شدن آبراهه ها از علف های هرز مزاحم + کاهش کیفیت آب برای مصارف انسان و دام و اهداف گردشگری و تفریحی 

صفحه 18:
جابجایی و ترابری عناصر غذایی به آبراهه ها و اقیانوس ها پدیده ای طبیعی است که فعالیت های انسانی از طرق زیر آنرا افزایش داده است: . . فاضلاب و روانابهای شهری «. تلفات از منابع موضعی کشاورزی مانند جریان از چفت و بست و درز ساختمان سیلوهای نگهداری علوفه تر در دامداریهاءانبار کود دامی و محلهای نگهداری دام تلفات از منابع گسترده تر کشاورزی مانند روانابها و زهابهای زمینهای زیر کشت که محتوی عناصر غذایی ناشی از کود دامی, کود شیمیایی و ذرات فرسایش يافته خاک هستند 

صفحه 19:
اله و 1 gg grow ast usin up os of oxygen and blocking sunight 2 Acuatc pants begin io die 3 Dead mati provides fod for microbes. 4 increasing competion fo oxygen 5, Water becomes Geowygensted -fshde 

صفحه 20:
عناصر سمی همراه کود " در تولید کودهای ازتی معمولا ماده اولیه بکار گرفته شده عاری از مواد سمی است و در جهت آلودگی محیط زیست فقط بالاتر بودن بیش از حد میزان نیترات در اب آشامیدنی, سبزیجات و میوه ها مطرح می باشد. در مورد کودهای پتاسی و بخصوص کودهای فسفاتی مواد اولیه متغیر و اغلب همراه با عناصر سمی می باشند. بعضی از عناصر همراه در حالی که به مقدار محدود در تغذیه انسان. گیاه و حیوان مورد نیاز هستند با جزئی افزايش سمی محسوب می شوند. 

صفحه 21:
تبدیل ازت به نیترات و شستشوی آن * وجود رابطه بین کودهای شیمیایی و آلودگی محیط زیست از اوائل دهه ۱۹۷۰ مورد توجه قرار گرفت. مهمترین عامل در مراحل اول این بررسی شستشوی ازت نیتراته و توسعه آلودگی از راه نفوذ نیترات به منابع آب های آشامیدنی تعیین گردید. مقدار ازت در هر هکتار اراضی کشاورزی به عمق شخم در ایالات متحده بین ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلوگرم درهکتار است. از این مقدار در حدود ۹۵ درصد به صورت مواد آلی است. میزان معدني شدن ازت آلی که تا ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار نیز می رسد معمولاً بطور متوسط ۵۰ تا ۴۰ کیلوگرم است. در دستگاه گوارش چنانکه ]31 بالاتر از ۵/۳ باشد نیترات تبدیل به نیتریت شده و در این حالت نیتریت موجب تبدیل هوموگلوبین به متاموگلوبین شده که اين تر کیب قادر به گرفتن و انتقال اکسیژن نیت و رنگ بیمار در اثر کمبود اکسیژن سیاه رنگ مى شود. 

صفحه 22:
* در اطفال زیر سه ماه آ]"آدستگاه گوارشی بیش از ۵/۳ است و با نیترات در حد ۱۰ 11107/160 عوارض اولیه شروع می شود و در حد ۰ 1110/10 خطر مرگ دارد. بهترین داروی اولیه وینامین 6 می باشد. در دراز مدت و برای تمام سنین نیترات خطر سرطان دستگاه گوارشی را افزایش می دهد. دامنه توسعه خطر بیماری سمیت نیترات در کودکان ‎boul Jl sl ere Udse y> (Blue Baby)‏ غربی و بعضی مناطق ایالات متحده مطرح می باشد. بدیهی است بالا بودن میزان نیترات در آب های سطحی و زیر زمینی شاهدی است پر تلفات زیاد کودهای ازته و عدم بهره وری مطلوب از مصرف کودهای ازتی. با توجه به بالا بودن میزان تلفات ازت. رفع مشکل تراکم تر کیبات نیتراته در آبهای زیر زمینی و سطحی از راههای زیر امکان پذیر است: 

صفحه 23:
* جانشین نمودن کودهای "کندرها" یا ۲616056 51017 مانند اوره با پوشش گوگردی در زراعت هایی مانند پرنج که مصرف آب آنها زياد است و ياد در شرايط بارندگی زیاد. " تنظيم ميزان آبيارى در حد مطلوب و آشنا نمودن كشاورزان به مشكلات آبيارى بيش از حد نياز. سعی در توسعه رت سولفات آمونيوم بجاى اوره (به علت قدرت جذب سطحی بیشتر کاتیون آمونیاک) برای اغلب زراعتها از جمله غلات. باغات ميوة و سیزیجات * کود دهی نمام کودهای ازنه به صورت تفسیطی و یا در چند مرحله بخصوص در خاکهای سبک. سعی در ذخیره ازت خاک به صورت منابع آلی از راه استفاده هر چه پیشتر از کودهای حیوانی و سبز. 

صفحه 24:
کادمیوم * خطرناک بودن برای سلامت انسان در سال ‎۱٩۴۰‏ در سوئد و فرانسه در کارخانه ساخت باطریهای قلمی مشاده گردید و اندک زمانی بعد گسترش مرض ‎Itai-itai‏ 29 ژاپن به آلوده بودن برنج به کادمپوم مربوط دانسته شد.در حال حاضر کادمیوم خطر ناکترین عنصر آلوده کننده اراضی کشاورزی به شمار می رود. * مهمترین منبع آلوده کننده خاک به کادمیوم کودهای فسفاته می باشند. در اغلب منابع خاک فسفات مقدار قابل توجهی از فلزات سنگین و سمی وجود دارد که جداسازی اين مواد به دلیل فقدان فن آوری و یا غیر اقتصادی بودن اعمال نمی شود و به همین علت در حالی که کشورهای پیشرفته محدودیتهایی برای میزان کادمیوم در خاک فسفات قائلند. کشورهای جهان ‎re‏ ور کنترلی بر میزان مجاز این عنصر خطرناک در کودهای فسفاته اعمال ذ از جمله منابع دیگر آلودگی کادمیوم متصاعد شدن آن از کاخانجات ذوب فلز و کود حیوانی آلوده می باشد. حد مجاز کادمیوم در هر هکتار زمین به عمق شخم در خاکهای اسیدی ۵/۱ و در خاکهای قلیایی تا ۵/۴ کیلو گرم در بعضی از کشورهای اروپایی اعمال می گردد. از طرف دیگر بر حسب تراکم جمعیت و کارخانجات میزان کادمیوم موجود در هوا نیز متغیر است. 

صفحه 25:


صفحه 26:
* به علت سمیت زیاد. سازمان چهانی بهداشت حد مجاز کادمیوم را برای انسان برابر با (۱) میکرو گرم برای هر کیلو وزن در روز تعیین نموده و هم آکنون مقدار جذب روزانه در اروپا در حدود ۷۵ درصد حداکثر مجاز است که ‎bore‏ از ‎aly‏ هوا و گوشت و تنباكو وارد بدن انسان مى گردد. ۴ نظر به اینکه نقطه جوش کادمیوم پایین و در حد ۱۰۰۰ تا ۰ درجه سانتیگراد است مقدار آن در خاکهای فسفات با منابعه آذری کم است و از طرف دیگر به مقدار قابل ‎we‏ در اطراف صنایع ذوب فلز از راه هوا وارد خاک می دد. 

صفحه 27:
ل آن بخش از کادمیوم که همرا کود است بر حسب نوع كود متفاوت است. برای مثال در حالی که تمام کادمیوم خاک فسفات در نر کیب سوپر فسفات ساده وارد می شود. اپن میزان برای کودهای سوپر فسفات تریپل و دی آمونیوم فسفات بین ۶۰ تا ۷۰ درصد می باشد. 

صفحه 28:
POTENTIAL SOURCES OF CADMIUM AND UPTAKE BY VEGETABLES ATMOSPHERE PHOSPHORUS fee IRRIGATION CONTAINING WATER FERTILISER MANURES & ORGANIC WASTES 6a 0 cd 60 cd 6 ‎cd‏ 5 إن ‎C4 NATURAL ‎SOIL CADMIUM ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ 

صفحه 29:
NH2-CO-) ‏بایورت‎ ‎(NH2 * حد مجاز بایورت در گذشته ۵/۱ و حال حداکثر ۱ درصد تعیین شده است. در کارخانجات احداث شده در ده سال اخیر در صورت بهره برداری صحیح میزان بایورت موجود در اوره در حدود ۸/۰ درصد است . متاسفانه در صورت عدم رعایت اصول صحیح بهره برداری از جمله بالا رفتن درجه حرارت. نگاه داشتن اوره به مدت طولانی در راکتور به هر د لیل از ‎ae‏ گرفتگی سوراخهای دوش برخ پریل مقدار بایورت تا حتی پیشتر از ۲ درصد افزایش می یابد. چنانکه این نوع کود در مجاور بذر بعضی ‎ay) dle VALS jl‏ سوياء آفتابگردان قرار گیرد و به صورت محلول پاشی از آن استفاده شود عمل بایورت مشابه با علف کشهای با پایه کرباماتی باعث مرگ سریع گیاهان زراعی می گردد. 

صفحه 30:
" درختان میوه که معمولا محلول پاشی بر روی آنها انجام می شود و به بایورت بیشتر حساسند. انواع درختان مرکبات در صورت محلول پاشی با اوره حاوی ۲۵/۰ درصد باپورت صدمه می بینند و در غلظت بیش از ۵/۱ مرکبات و بسیاری از درختان میوه تلف می شوند. با توجه به توسعه روش کوددهی توسط محلول پاشی توجه بیشتر مسئولین کنترل کیفیت کارخانجات به کاهش هر چه بیشتر بایورت امری ضروری می باشد. 

صفحه 31:
siuret Toxicity = Biuret is an impurity in urea fertilizer which may be avoided using onl aranteed low biuret urea products, pac larly for foliar sprays. Leaf symptoms ear as irregular, yellowish-green interveinal orotic areas appearing first at leaf tips and spreading over the entire area of the leaf surface. As severity ‏ی نز‎ only the midribs and parts of the major veins remain green. 1 ايم 

صفحه 32:
نیکل * در صنایع تولید کود شیمیایی برای افزایش مقاومت ظروف. راکتورها, لوله ها و سایر تجهیزات به اسید و سایر ترکیبات خورنده. از فولاد حاوی مقدار قابل توجهی نیکل استفاده می شود. در حالی که مقدار پسپار کم اپن عنصر برای گیاهان به عنوان عنصر غذايى لازم مى باشد ولی غلظت بالا می تواند موجب بروز صدمه به ‎oF‏ های مسوول ‎Just‏ خصوصیات ‎(DNA) Si‏ در نتیجه سرطان كردد. معمولاً حلاليت و جذب املاح نيكل در خاک کم است ولى به علت حلاليت در آب بد بيشترين خسارت وارده از اين عنصر در ‎coe‏ تخلیه دوریز کارخانجات در رودخانه ها و دریاچه ی آب شیرین صورت می گیرد. 

صفحه 33:
مواد راديو اكتيو كياهان و جانوران مواد راديو اكتيو را جذب و متراكم مى نمايند. خوردن اينكونه مواد توسط انسان ايجاد مسموميت و بخصوص سرطان دستكاه كوارشى مى نمايد. از طرف ديكر بسیاری از خاكهاى فسفات حاوى بعضى از مواد راديو اكتيو از جمله اورنيوم» توریوم و رادیوم ۲۲۶ و راندم ۲۲۲ هستند. اين مواد در اثر گرما در محیط کارخانه وارد هوا می شوند و بخش دیگری از آنها در فرآیند تولید کودهای فسفاته همراه اسید فسفریک وارد کودهای فسفاته می گردند و حتی در غلظت کم این مواد موجب بروز سرطان می گردند. 

صفحه 34:
نتیجه گیری صنعت تولید کودهای شیمیایی و مصرف بی رویه کود از راههای زیر. - بكار بردن مواد اوليه حاوى مواد آلوده كننده. - بهره برداری غلط و در نتیجه وارد نمودن عناصر سمی مانند بیورت. فلورین به محیط کارخانه. - و مصرف غلط و بی رویه کود و در نتیجه بروز مشکلاتی مانند تراکم نیترات در خاکهای زراعی موجب آلودگی محیط زیست در کارخانه و همچنین در اراضی تحت کشت می گردد. جهت رفع اين مشكلات توجه به رعايت مسائل زیست محیطی در مرحله اول از راه كنترل كيفيت مواد اوليه (براى مثال در زير نظر داشتن مقدار كادميوم در سنك فسفات وارداتی)؛ در مرحله دوم رعایت اصول بهره برداری صحیح از کارخانه در جهت تولید محصولات مرغوب (مانند رفع تراکم بایورت در اوره) و در مرحله آخر کاربرد صحیح و نوع مناسب کود که ‎Ble‏ (تراکم نیترات در اراضى تحت کشت برنج) می گردد ضروری می باشد و اصل مهم دیگر آشنا شدن تولید کنندگان و مصرف کنندگان کود به رابطه بین اهمیت حفظ و کنترل کیفیت محصولات با میزان عملکرد و آلودگی محیط زیست می باشد. 

صفحه 35:
هنایم ۳ ۲ " کشاورزی کودها و محیط زیست (لاگرید.بوکمن و کارستاد) " تولید و مصرف بهینه کود شیمیایی(دکتر بایبوردی و دکتر ملکوتی) هه دام ۲۱۲ ما ی ۶ ‎http ¥en wikipedia Org‏ = ‎hep ge dis ifas af edu‏ * = www fertilizerworks COM * hupd/www.britannicacom =" www.hsonb.com " www.allaboutlawns.com " www .floridashealth.com 

صفحه 36: