صفحه 1:
موضوع:پیدايش و تحول سامانه
اطلاعات جغرافیایی 15ج)
صفحه 2:
برنامه ریزی جهت هر نوع کاری نیازمند داشتن اطلاعات مربوط به آن کار
اشت که این نیازفندی دز مورد برنامه زیزی ابزاق استفادههای انسان از
سرزمین نیز صادق است.زیرا بدون اطلاعات مربوط به شناخت منایع جه
اکولوژیکی وچه اقتصادی و اجتماعی اساسا نمی توان بخش های دیگر
فرایند برنامه ریزی استفاده از سرزمین یا به عبارتی آمایش سرزمین را
برای عمل برنامه ریزی مهیا ساخت.از بدو برنامه ریزی استفاده از
سرزمین گرداوری اطلاعات اهم مشکل برنامه ریزان بوده است.اين مهم
را ابتدا با آماربرداری و نمونه برداری از منابع به انجام می رساند و بتدریج
در یافتند که جهت برنامه ریزی بهتر و دقیق تر نیاز به اطلاعات مکانی از
منابع یا اطلاعات فضایی منابع دارنبرند.رفع مشکل را برنامه ریزان در
نقشه سازی منابع یافتند.
صفحه 3:
۶ پس از جنگ جهانی و پیشرفت دانش تفسیر عکس های
هوایی,نقشه سازی منابع آسانتر شد.نقشه سازی از پدیده های
سطح کره زمین ازخیلی پیش تر یعنی از شروع شگل گیری
تمدنهای انسانی در جهان آغاز شده بود..در این صورت برنامه
ریزان استفاده از سرزمین دریافتند که می توانند با یاری
نقشه سازی و فن آوری آنان بهتر به مقصود دست یابند.زیرا
در طول 200 سال اخیر فن نقشه سازی با تولید انواع نقشه
بویژه نقشه های موضوعی تحول ویژه ای پیدا کرده وصاحب
استاندارد های مربوط به نقشه سازی(مانند نشانه ها و علایم
استاندارد) شدند.برنامه ریزی مکانی پا فضایی يا برنامه ریزی
با نقشه برای استفاده از سرزمین از اولیل قرن بیستم شتاب
بيشترى يافت.اما اين شتاب به دو دليل دچار رخوت
گردید.یکی به واسطه حجم داده ها و دیگری به واسطه
مشکلات تحلیل کمی داده ها که برنامه ریزی را تحت الشعاع
قرار می داد. ولی با پیشرفت رایانه های رقومی داده های
soli را برای تجزیه و تحلیل فضایی,نقشه سازی موضوعی و
تصمیم گیری مکانی به کار گرفت. واز همه مهمتر خلا های
الا و یت gal
صفحه 4:
صفحه 5:
.تا پیش از این زمان ارزیابی داده های برای برنامه ریزی به یاری نقشه های
دستی تولید شده از عکسهای هولیی و يا به طور مستقیم بر روی عکس
های هوایی انجام می پذیرفت.تا این زمان هنوز ارزیابی توان اکولوژیکی
برای کاربریها به عنوان بخش میانی برنامه ریزی سرزمین به عمل نمی
آنند رو اصولا ذانشتی:عجت این عبوان:به انستفنای. ععیبی-قابلیت: ازاصن: برای
کشت و کار وجود نداشت.در این زمان دو کشور استرالیا و کانادا که به
نظر می رسید قابلیت ها و توانهای بالایی برای کشاورزی دارند مواجه
بافقر اقشاری از جامعه کشاورزی خود شدند.که در این کشورها
سازمانهای برای تحقیقات علمی و صنعتی در استفاده از سرزمین و
سامانه های اطلاعاتی برنامه ریزی منطقه ای ایجاد گردیدو دست به
پژوهش ومطالعه در سرزمین خود زدند.پس از تجزیه و تحلیل داده ها با
استفاده از رایانه رقومی ,پی بردند که میتوانند توان اکولوژیکی سرزمین
خود را برای کاربریهای غیر از کشت و کار نیز تعیین نمایند که اين رویداد
صفحه 6:
دانش جدید رایانه ای ,سامانه اطلاعات جغرافیایی 5ات است.مروری بر
پیدایش و تحول این دانش را تا این زمان می توان به شرح زیر عنوان
نمود:
1-تفسیر اتوماتیک عکس های هوایی برای نقشه سازی موضوعی منابع
زمینی
2-ساماندهی اطلاعات نقشه ای در گروههای موقعیت جغرافیایی
3-ارزیابی توان اکولوژیکی پهنه های جغرافیایی برای کابریهای استفاده
ازسرزمین/محیط سرزمین
4-مدل سازی اکولوژیکی برای ارزیابی رایانه ای برای کاربریهای
استفاده ازسرزمین
اما به کارگیری سامانه اطلاعات جغرافیایی در جهان نشان می دهد که
طراحی و توسعه اين سامانه در سال1963 در کانادا آغاز شد که
استفاده عملی و روزمره از آن آغاز شد.سامانه اطلاعات جغرافیایی
برای ذخیره سازی ومدیریت رایانه ای داده های سرزمینی و زمینی به
صورت یک نظام به وجود آمد و جهانگیر شد.و تاملینسون برای اولین
بار كاربرد اين سامانه را جهت نقشه سازی,ارزیابی وبرنامه ریزی
سرزمین ارائه نمود.
صفحه 7:
داده های جمع آوری شده محدود به پنج طیف بودند:
1-توان اکولوژیکی سرزمین برای کشاورزی
2-توان اکولوژیکی سرزمین برای جنگلداری
3-توان اکولوژیکی سرزمین برای گششت و گذار
4-توان اکولوژیکی سرزمین برای حفاظت حیات وحش
5-استفاده حاضر از سرزمین
ویژگی اساسی GIS کانادا آن بود که سامانه هر گونه اطلاع مکانی را پذیرفته و ذخیره
می کرد. که سامانه دارای دو بخش اصلی بود.1)بانک داده ها 2)مجموعه ای از دستو
العمل ها,روشها sly انتقال داده ها در بانک و انجام تجزیه و تحلیل,اندازه گیری ها و
مقایسه داده ها در داخل بانک.که آن دو بخش به نام بانک داده ها و نظام اطلاعاتی
خوانده می شوند.در آن اوایل در سایر نقاط جهان اندیشمندان و برنامه ریزان نیز
داده های نقشه ای را برای ارزیابی توان ؛ارزیابی اثرات توسعه و برنامه ریزی لازم
دیدند.
صفحه 8:
* تحول و پیدییش سیستم اطلاعات جفرافیایی پیچده و سیر تغییرات زیادی را
گذرانده است.که از سرعت نقشه سازی وانجام تجزیه و تحلیل منطقی و
مکانی در مطالعات برنامه ریزی و مطالعات اکولوژیکی بودن که پیش از آن
امکان ان به صورت دستی وجود داشت.که رفته رفته با پیدایش ماهواره ای
منابع زمینی مانند لاندسات ها امکان پردازش داده های تصویری که a
صورت امواج الکترومغناطیسی توسط ایستگاههای زمینی ماهواره های
دریافت wo شدند برای استفاده در 15)پدید آمد.به همین منظور با حل
تدریجی مشکلات فنی و ادراکی پردازش داده ها ,امکان بوجود آمدن
سامانه اطلاعات جغرافیایی برای استفاده در بسیاری از امور تحقق یافت.
و کوشش متخصصین مختلف باعث شد که توجه همگی به سوی خلق
سامانه های چند منظوره ویا تک منظوره اطلاعات جغرافیایی جلب شود.
صفحه 9:
تحول و شکل گیری این دانش را تا به امروز
wo توان این چنین بیان کرد:
1)نقشه سازی موضوعی,ابتدا با تفسیر عکس هایی وتصاوبر
ماهواره ای وامروزه به یاری سنجش از دور5
2)نتاماندهی اظلاغات:نقشنه ای وجدولی :در گزوههای تتوقعیت
جفرافیایی و بعدها در پهنه بندی اکولوژیکی
سول ,ساری اگولوژیتی وراقضادی واجتماغن بزای,اررباین
4)تصمیم گیری برای برنامه ریزی استفاده از سرزمین/محیط
زیست در شهرها ومحیط های غیر شهری
صفحه 10:
۰ به هر جال سامانه اطلاعات جغرافیایی یکقن یا ماشین ابزازی
است که می تواند از آن در شناسایی داده ها,تجزیه و Jules
وتنفسیر و جمع بندی داده ها .ارزیابی توان اکولوژیکی ونیاز
اقصادی اجتماعی انسان از سرزمین,تفییرات محیط
زیست,شناخت تخریب هاء,ضایعات و آلودگی واز همه مهمتر
برنامه ریزی منطقه یا به اصطلاح امروزی آن در برنامه ریزی
محیط زیست,که در برگیرنده که در بر گیرنده تمامی موارد ياد
شده است از آن بهره جست.
صفحه 11:
* با تشک
بسمه تعالی
موضوع:پیدایش و تحول سامانه
اطالعات جغرافیایی GiS
ارایه دهنده:حسن استحکام
• برنامه ریزی جهت هر نوع کاری نیازمند داشتن اطالعات مربوط ب22ه آن
کار است که این نیازمندی در مورد برنام22ه ری22زی ب22رای اس22تفاده ه22ای
انسان از سرزمین نیز ص22ادق اس22ت.زیرا ب22دون اطالع22ات مرب22وط ب22ه
شناخت منابع چه اکولوژیکی وچ22ه اقتص22ادی و اجتم22اعی اساس22ا نمی
توان بخش های دیگر فرایند برنامه ری22زی اس22تفاده از س22رزمین ی22ا ب22ه
عبارتی آمایش سرزمین را برای عمل برنامه ریزی مهیا ساخت.از ب22دو
برنام22ه ری22زی اس22تفاده از س22رزمین گ22رداوری اطالع22ات اهم مش22کل
برنامه ریزان بوده است.این مهم را ابتدا با آماربرداری و نمونه برداری
از منابع به انجام می رساند و بتدریج در یافتند ک22ه جهت برنام22ه ری22زی
بهتر و دقیق تر نیاز به اطالع22ات مک22انی از من22ابع ی22ا اطالع22ات فض22ایی
منابع دارنبرند.رفع مشکل را برنامه ریزان در نقشه سازی منابع یافتند.
• پس از جن222گ جه222انی و پیش222رفت دانش تفس222یر عکس ه222ای
هوایی،نقشه سازی منابع آسانتر شد.نقشه سازی از پدیده های
سطح کره زمین ازخیلی پیش تر یع22نی از ش22روع ش22گل گ22یری
تمدنهای انسانی در جهان آغاز شده بود..در این صورت برنام22ه
ری2زان اس2تفاده از س2رزمین دریافتن2د ک2ه می توانن2د ب2ا ی2اری
نقشه سازی و فن آوری آنان بهتر به مقص22ود دس22ت یابن22د.زیرا
در طول 200سال اخیر فن نقشه سازی با تولید ان22واع نقش22ه
بویژه نقشه های موضوعی تحول ویژه ای پی22دا ک22رده وص22احب
استاندارد های مربوط به نقشه سازی(مانند نش22انه ه22ا و عالیم
استاندارد)شدند.برنامه ریزی مکانی یا فضایی یا برنامه ریزی با
نقشه برای استفاده از سرزمین از اوای22ل ق22رن بیس22تم ش22تاب
بیش222تری یافت.ام222ا این ش222تاب ب222ه دو دلی222ل دچ222ار رخ222وت
گردی22د.یکی ب22ه واس22طه حجم داده ه22ا و دیگ22ری ب22ه واس22طه
مشکالت تحلیل کمی داده ها که برنامه ری22زی را تحت الش22عاع
قرار می داد .ولی با پیش22رفت رایان22ه ه22ای رق22ومی داده ه22ای
زیادی را برای تجزیه و تحلیل فضایی،نقشه سازی موض22وعی و
تصمیم گیری مکانی ب22ه ک22ار گ22رفت .واز هم22ه مهم22تر خال ه22ای
اطالعاتی را پر کرد.
•
تا پیش از این زمان ارزیابی داده های برای برنامه ریزی به یاری نقشه های
دستی تولید شده از عکسهای هوایی و یا ب22ه ط22ور مس22تقیم ب22ر روی عکس
های هوایی انجام می پذیرفت.تا این زمان هن22وز ارزی22ابی ت22وان اکول22وژیکی
برای کاربریها به عنوان بخش میانی برنام22ه ری22زی س22رزمین ب22ه عم22ل نمی
آمد و اصوال دانشی تحت این عنوان به استثنای تعیین قابلیت اراض22ی ب22رای
کشت و کار وجود نداشت.در این زمان دو کش22ور اس22ترالیا و کان22ادا ک22ه ب22ه
نظر می رسید قابلیت ه22ا و توانه22ای ب22االیی ب22رای کش22اورزی دارن22د مواج22ه
ب222افقر اقش222اری از جامع222ه کش222اورزی خ222ود ش222دند.که در این کش222ورها
س22ازمانهای ب22رای تحقیق22ات علمی و ص22نعتی در اس22تفاده از س22رزمین و
سامانه های اطالع22اتی برنام22ه ری22زی منطق22ه ای ایج22اد گردی22دو دس22ت ب22ه
پژوهش ومطالعه در سرزمین خود زدند.پس از تجزیه و تحلی22ل داده ه22ا ب22ا
استفاده از رایانه رقومی ،پی بردند که میتوانند ت22وان اکول22وژیکی س22رزمین
خود را برای کاربریهای غیر از کشت و کار نیز تعیین نمایند ک22ه این روی22داد
•
•
•
•
•
•
دانش جدید رایانه ای ،سامانه اطالعات جغرافیایی GIS
است.مروری بر پیدایش و تحول این دانش را تا این زمان می
توان به شرح زیر عنوان نمود:
-1تفسیر اتوماتیک عکس های هوایی برای نقشه سازی موضوعی
منابع زمینی
-2ساماندهی اطالعات نقشه ای در گروههای موقعیت جغرافیایی
-3ارزیابی توان اکولوژیکی پهنه های جغرافیایی برای کابریهای
استفاده ازسرزمین/محیط سرزمین
-4مدل سازی اکولوژیکی برای ارزیابی رایانه ای برای کاربریهای
استفاده ازسرزمین
اما به کارگیری سامانه اطالعات جغرافیایی در جهان نشان می
دهد که طراحی و توسعه این سامانه در سال 1963در کانادا آغاز
شد که استفاده عملی و روزمره از آن آغاز شد.سامانه اطالعات
جغرافیایی برای ذخیره سازی ومدیریت رایانه ای داده های
سرزمینی و زمینی به صورت یک نظام به وجود آمد و جهانگیر
شد.و تاملینسون برای اولین بار کاربرد این سامانه را جهت نقشه
سازی،ارزیابی وبرنامه ریزی سرزمین ارائه نمود.
• داده های جمع آوری شده محدود به پنج طیف بودند:
• -1توان اکولوژیکی سرزمین برای کشاورزی
• -2توان اکولوژیکی سرزمین برای جنگلداری
• -3توان اکولوژیکی سرزمین برای گششت و گذار
• -4توان اکولوژیکی سرزمین برای حفاظت حیات وحش
• -5استفاده حاضر از سرزمین
• ویژگی اساسی GISکانادا آن بود که سامانه هر گونه اطالع مکانی را
پذیرفته و ذخیره می کرد .که سامانه دارای دو بخش اصلی بود)1.بانک داده
ها ) 2مجموعه ای از دستو العمل ها،روشها برای انتقال داده ها در بانک و
انجام تجزیه و تحلیل،اندازه گیری ها و مقایسه داده ها در داخل بانک.که آن
دو بخش به نام بانک داده ها و نظام اطالعاتی خوانده می شوند.در آن اوایل
در سایر نقاط جهان اندیشمندان و برنامه ریزان نیز داده های نقشه ای را
برای ارزیابی توان ،ارزیابی اثرات توسعه و برنامه ریزی الزم دیدند.
• تح22ول و پی22دایش سیس22تم اطالع22ات جغرافی22ایی پیچ22ده و س22یر تغی22یرات
زیادی را گذرانده است.که از سرعت نقشه سازی وانجام تجزیه و تحلیل
منطقی و مکانی در مطالعات برنامه ریزی و مطالعات اکولوژیکی ب22ودن
که پیش از آن امکان ان به صورت دستی وجود داشت.که رفت22ه رفت22ه ب22ا
پیدایش ماهواره ای منابع زمینی مانند الندسات ه22ا امک22ان پ22ردازش داده
های تصویری که به صورت امواج الکترومغناطیسی توس22ط ایس22تگاههای
زمینی ماهواره های دریافت می شدند برای استفاده در GISپدید آمد.ب22ه
همین منظ22ور ب22ا ح22ل ت22دریجی مش22کالت ف22نی و ادراکی پ22ردازش داده
ها ،امکان بوجود آم22دن س22امانه اطالع22ات جغرافی22ایی ب22رای اس22تفاده در
بسیاری از امور تحقق یافت .و کوشش متخصصین مختلف باعث شد که
توجه همگی به سوی خلق س22امانه ه22ای چن22د منظ22وره وی22ا ت22ک منظ22وره
اطالعات جغرافیایی جلب شود.
تحول و شکل گیری این دانش را تا به امروز
می توان این چنین بیان کرد:
• )1نقشه سازی موضوعی،ابتدا با تفسیر عکس هایی وتصاویر
ماهواره ای وامروزه به یاری سنجش از دورRS
• )2ساماندهی اطالعات نقشه ای وجدولی در گروههای موقعیت
جغرافیایی و بعدها در پهنه بندی اکولوژیکی
• )3مدل سازی اکولوژیکی و اقصادی واجتماعی برای ارزیابی
• )4تصمیم گیری برای برنامه ریزی استفاده از سرزمین/محیط
زیست در شهرها ومحیط های غیر شهری
• به هر حال سامانه اطالعات جغرافیایی یک فن یا ماشین ابزاری
است که می توان22د از آن در شناس22ایی داده ه22ا،تجزی22ه و تحلی22ل
وتفسیر و جم22ع بن22دی داده ه22ا ،ارزی22ابی ت22وان اکول22وژیکی ونی22از
اقص222ادی اجتم222اعی انس222ان از س222رزمین،تغی222یرات محی222ط
زیست،شناخت تخ22ریب ه22ا،ض22ایعات و آل22ودگی واز هم22ه مهم22تر
برنامه ریزی منطقه یا به اصطالح ام22روزی آن در برنام22ه ری22زی
محیط زیست،که در برگیرنده که در بر گیرنده تمامی م22وارد ی22اد
شده است از آن بهره جست.
• با تشکر
