آشنایی اولیه با بخش بیوئشیمی آزمایشگاه پزشکی

بیوشیمی بالینی · آزمایشگاه تشخیص طبی · کنترل کیفیت · آنالیزور آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی ساختار ،تجهیزات ،گردش کار و کنترل کیفیت ۲۲آبان ۱۴۰۵ علی چوپانی دکتری بیوشیمی مخاطب :دانشجویان علوم آزمایشگاهی و کارشناسان تازه‌کار فهرست مطالب ۰۱ جایگاه بخش بیوشیمی در آزمایشگاه ۰۲ پنل‌های رایج و کاربرد بالینی آن‌ها ۰۳ تجهیزات و آنالیزورهای بخش ۰۴ گردش کار نمونه از پذیرش تا گزارش ۰۵ کنترل کیفیت و خطاهای پیش‌تحلیلی ۵ بخش ۱ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی جایگاه بیوشیمی قلب حجم کار آزمایشگاه است تعریف کار بخش بخش بیوشیمی غلظت مواد شیمیایی بدن را در نمونه‌های خون ،سرم ،پالسما و ادرار اندازه می‌گیرد و نتیجه را به‌صورت عددی گزارش می‌کند. ۶۰تا ٪۷۰ ۲۴ساعته سهم تقریبی بیوشیمی از کل آزمون‌های یک آزمایشگاه تشخیص طبی پوشش کاری معمول بخش در بیمارستان نکته :بیوشیمی بیشترین تعداد نتیجه را تولید می‌کند؛ بنابراین کوچک‌ترین خطای سیستماتیک در آن به بیشترین تعداد بیمار منتقل می‌شود. نکته کلیدی :اهمیت بخش را نه پیچیدگی آزمون ،بلکه حجم و تکرارپذیری آن تعیین می‌کند. ۲ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی پنل‌ها پنل‌های رایج ،پرسش‌های بالینی را پاسخ می‌دهند پنل متابولیک پایه پنل کبد قند ،اوره ،کراتینین و الکترولیت‌ها برای ارزیابی کلی وضعیت بیمار آنزیم‌های کبدی و بیلی‌روبین برای بررسی آسیب و عملکرد کبد پنل چربی خون پنل قلب و تیروئید کلسترول و تری‌گلیسیرید برای برآورد خطر قلبی‌عروقی نشانگرهای آسیب قلبی و هورمون‌های تیروئید برای تشخیص هدفمند نکته کلیدی :انتخاب پنل باید از پرسش بالینی شروع شود ،نه از فهرست آزمون‌های موجود. ۳ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی تجهیزات آنالیزور ،مغز فنی بخش است ۱ ۲ آنالیزور خودکار اسپکتروفتومتر نمونه‌ها را پشت سر هم می‌خواند و نتیجه را مستقیم به سیستم منتقل می‌کند جذب نور را می‌سنجد و پایه اندازه‌گیری بیشتر روش‌های رنگی است ۳ ۴ الکترولیت آناالیزر سانتریفیوژ و یخچال سدیم و پتاسیم را با الکترود یون‌گزین اندازه می‌گیرد جداسازی سرم و نگهداری معرف‌ها را تضمین می‌کنند نکته کلیدی :دقت نتیجه به تجهیزات وابسته است ،اما پایداری آن به نگهداری روزانه. ۴ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی گردش کار هر نمونه پنج ایستگاه را طی می‌کند ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ گام ۱پذیرش و برچسب شناسه بیمار و نوع نمونه ثبت و روی لوله برچسب می‌خورد گام ۲جداسازی سرم نمونه در بازه زمانی مشخص سانتریفیوژ و سرم جدا می‌شود گام ۳بارگذاری و اندازه‌گیری نمونه روی آنالیزور قرار می‌گیرد و نتیجه خام تولید می‌شود گام ۴بازبینی و تأیید نتیجه با محدوده مرجع و سابقه بیمار مقایسه و تأیید می‌شود گام ۵گزارش و بایگانی نتیجه به پرونده بیمار می‌رود و نمونه تا مهلت تعیین‌شده نگه داشته می‌شود نکته کلیدی :بیشتر خطاها در دو ایستگاه اول رخ می‌دهد ،نه روی دستگاه. ۵ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی شواهد خطای پیش‌تحلیلی ،بزرگ‌ترین سهم خطا را دارد محور عمودی :سهم تقریبی هر مرحله از کل خطاهای آزمایشگاهی ( | )٪محور افقی :مرحله فرایند 62٪ 70 60 50 تحلیل 40 بیش از نیمی از خطاها پیش از رسیدن نمونه به دستگاه رخ می‌دهد. برآورد مروری بر پایه مطالعات رایج خطای آزمایشگاهی؛ اعداد تقریبی و برای مقایسه نسبی است 30 23٪ 20 15٪ 10 0 تحلیلی پس‌تحلیلی سهم از کل خطاها نکته کلیدی :سرمایه‌گذاری روی آموزش نمونه‌گیری از خرید دستگاه گران‌تر اثر بیشتری دارد. ۶ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی پی ش‌تحلیلی کنترل کیفیت کنترل کیفیت داخلی و ارزیابی خارجی ،دو کار متفاوت کنترل کیفیت داخلی ارزیابی خارجی ■ هر روز و هر شیفت اجرا می‌شود ■ چند بار در سال اجرا می‌شود ■ پایداری دستگاه را در زمان نشان می‌دهد ■ خطای تصادفی را زود آشکار می‌کند در برابر ■ نتیجه را با آزمایشگاه‌های دیگر می‌سنجد ■ خطای سیستماتیک را آشکار می‌کند ■ مبنای مقایسه بین‌آزمایشگاهی است نکته کلیدی :هیچ‌کدام جای دیگری را نمی‌گیرد؛ بخش بیوشیمی به هر دو با هم نیاز دارد. ۷ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی تفسیر محدوده مرجع ،تفسیر را ممکن می‌کند آزمون واحد محدوده مرجع تقریبی تأثیر عامل بیرونی گلوکز ناشتا ‏mg/dL ۷۰تا ۱۰۰ ناشتا نبودن بیمار کراتینین ‏mg/dL ۰٫۶تا ۱٫۲ توده عضالنی و جنسیت کلسترول تام ‏mg/dL کمتر از ۲۰۰ رژیم غذایی روزهای قبل ‏ALT ‏U/L تا حدود ۴۰ فعالیت شدید بدنی پتاسیم ‏mmol/L ۳٫۵تا ۵٫۰ همولیز نمونه محدوده‌ها تقریبی و نمونه‌اند؛ هر آزمایشگاه باید محدوده مرجع خود را بر پایه جمعیت و روش دستگاه تعیین کند نکته کلیدی :عدد بدون محدوده مرجع ،نتیجه نیست؛ فقط یک اندازه‌گیری است. ۸ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی سپاس از توجه شما اگر سؤالی دارید ،بپرسید ۹ آشنایی با بخش بیوشیمی آزمایشگاه تشخیص طبی