تاریخ چین

به نام خدا تاریخ چین تهیه :حسین بخارائی مقدمه • چین یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان است که بیش از پنج هزار سال سابقه تاریخی دارد .این کشور در شرق آسیا قرار گرفته و از گذشته تاکنون نقش مهمی در تمدن بشری ایفا کرده است. بس یاری از اختراع ات مهم جه ان مانن د کاغ ذ ،چ اپ ،ب اروت و قطب‌نما نخستین بار در چین ابداع شدند و سپس به سایر نقاط جهان راه یافتند. • تاریخ چین ش امل دوران‌ه ای مختلفی از حکومت‌ه ای ق بیله‌ای، سلس له‌های ام پراتوری ،جنگ‌ه ای داخلی ،حمالت خ ارجی، انقالب‌ها و در نهایت تشکیل جمهوری خلق چین است .امروزه چین یکی از بزرگ‌ت رین ق درت‌های اقتص ادی ،سیاس ی و نظ امی جه ان ب ه ش مار می‌رود و ت أثیر ف راوانی ب ر اقتص اد و سیاس ت بین‌الملل دارد. موقعیت جغرافیایی چین • چین ب ا مس احتی ح دود ۹٫۶میلی ون کیلوم تر مرب ع ،یکی از بزرگ‌ترین کشورهای جهان است و در شرق قاره آسیا قرار دارد .این کشور با ۱۴کشور هم‌مرز است که از جمله آن‌ها می‌ت وان ب ه روس یه ،هن د ،مغولس تان ،پاکس تان ،افغانس تان، قزاقستان ،ویتنام و کره شمالی اشاره کرد. • رودخانه‌ه ای مهم چین ش امل رود زرد (هوانگ‌ه ه) و رود یانگ‌تس ه هس تند .این دو رودخان ه از مهم‌ت رین عوام ل ش کل‌گیری تم دن چین محس وب می‌ش وند .خ اک حاص لخیز اط راف این روده ا ب اعث رون ق کش اورزی و پی دایش نخستین شهرها شد. • وجود کوهستان‌های بلند ،بیابان‌های وسیع ،جنگل‌ها و دشت‌های حاصلخیز باعث شده است که چین از نظر منابع طبیعی و تنوع اقلیمی بسیار غنی باشد. آغاز تمدن چین • قدیمی‌ترین آثار تمدن چین در اطراف رود زرد کشف شده‌اند .حدود ۵۰۰۰سال پیش مردم این منطقه با کشاورزی ،دامداری و سفالگری زندگی می‌کردند. • با گذش ت زم ان ،روس تاها بزرگ‌ت ر ش دند و ب ه ش هر تبدیل گردیدند .مردم توانستند ابزارهای فلزی بسازند، سیستم آبیاری ایجاد کنند و خط نوشتاری مخصوص خود را توسعه دهند. • تمدن چین از همان ابتدا بر پایه خانواده ،کشاورزی، اح ترام ب ه بزرگ ان و نظم اجتم اعی ش کل گ رفت؛ ویژگی‌ه ایی ک ه ت ا ام روز ن یز در فرهن گ م ردم چین دیده می‌شود. سلسله شیا • سلسله شیا نخستین سلسله تاریخی یا افسانه‌ای چین به شمار می‌رود و گفته می‌شود حدود سال ۲۱۰۰پیش از میالد تشکیل شده است. • اگرچ ه ش واهد باستان‌شناس ی درب اره وج ود این سلس له مح دود اس ت ،ام ا بس یاری از مورخ ان چی نی آن را آغ از حکومت‌های موروثی در چین می‌دانند. • در این دوره: .1کشاورزی گسترش یافت. .2ساخت کانال‌های آبیاری آغاز شد. .3حکومت از شکل قبیله‌ای به نظام سلطنتی تبدیل شد. سلسله شانگ • سلسله شانگ نخستین سلسله‌ای است که اسناد تاریخی و آثار باستانی فراوانی از آن باقی مانده است. • مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره عبارت‌اند از: .1ساخت ظروف برنزی بسیار پیشرفته .2اختراع نخستین شکل خط چینی .3پیشرفت در فلزکاری .4شکل‌گیری ارتش منظم .5توسعه تجارت داخلی • در این زم ان م ردم ب ه خ دایان و ارواح نیاک ان اعتق اد داش تند و ب رای پیش‌بی نی آین ده از اس تخوان‌های مخص وص اس تفاده می‌کردند. سلسله ژو • سلسله ژو طوالنی‌ترین حکومت تاریخ چین بود و حدود ۸۰۰ سال ادامه داشت. • در این دوره اندیش ه‌های فلسفی و سیاسی چین شکوفا شد و شخص یت‌های ب زرگی مانن د کنفوس یوس و الئوتس ه ظه ور کردند. • مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره: .1گسترش آموزش .2رشد فلسفه .3پیشرفت کشاورزی .4توسعه استفاده از آهن .5افزایش جمعیت • با گذش ت زم ان ق درت حک ومت مرک زی ک اهش ی افت و ایالت‌های مختلف علیه یکدیگر وارد جنگ شدند. دوران بهار و پاییز و دولت‌های جنگ‌طلب • پس از تض عیف ق درت سلس له ژو ،حک ومت مرک زی دیگ ر ت وان کن ترل سراسر چین را نداشت .در نتیجه ،ایالت‌های مختلف مستقل شدند و برای گسترش قلمرو خود با یکدیگر وارد جنگ شدند .این دوره به دو بخش «بهار و پاییز» و «دولت‌های جنگ‌طلب» تقسیم می‌شود و حدود ۵۵۰سال طول کشید. • با وجود جنگ‌های فراوان ،این دوره از نظر فکری و فرهنگی بسیار مهم بود .فیلسوفان بزرگی مانند کنفوسیوس ،الئوتسه و سون تزو در این دوران زن دگی کردن د .کت اب «ه نر جن گ» س ون ت زو هن وز هم در دانشکده‌های نظامی و حتی مدیریت و اقتصاد تدریس می‌شود. • ویژگی‌های این دوره: .1جنگ‌های طوالنی میان ایالت‌ها .2پیشرفت فنون نظامی و ساخت سالح‌های آهنی .3گسترش کشاورزی و آبیاری .4شکوفایی فلسفه و اندیشه اتحاد چین و نخستین امپراتوری • در سال ۲۲۱پیش از میالد ،فرمانروای ایالت «چین» به نام چین ش ی هوان گ تم ام ایالت‌ه ای رقیب را شکس ت داد و ب رای نخستین بار سراسر چین را متحد کرد. • او اصالحات بزرگی انجام داد ،از جمله: .1یکسان‌سازی خط نوشتاری .2تعیین واحد پول مشترک .3استاندارد کردن اوزان و اندازه‌ها .4ساخت جاده‌های گسترده .5ایجاد حکومت مرکزی قدرتمند • هرچن د حک ومت او س ختگیرانه ب ود ،ام ا اتح اد چین زمین ه پیشرفت‌های بعدی را فراهم کرد. دیوار بزرگ چین • یکی از مشهورترین یادگارهای دوران چین شی هوانگ ،آغاز ساخت دیوار بزرگ چین بود .این دیوار برای جلوگیری از حمله اقوام کوچ‌نشین شمالی ساخته شد. • مشخصات دیوار بزرگ: .1طول کلی آن با شاخه‌های مختلف بیش از ۲۱هزار کیلومتر است. .2ساخت آن در دوره‌های مختلف بیش از دو هزار سال ادامه داشت. .3میلیون‌ه ا ک ارگر ،س رباز و زن دانی در س اخت آن مش ارکت داشتند. .4امروزه دیوار بزرگ چین یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار تاریخی جهان و از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این کشور است. سلسله هان • پس از سقوط سلسله چین ،سلسله هان روی کار آمد و بیش از چهار قرن بر چین حکومت کرد .بسیاری از مورخان این دوره را یکی از درخشان‌ترین دوران‌های تاریخ چین می‌دانند. • دستاوردهای مهم: .1توسعه کشاورزی .2افزایش جمعیت .3اختراع کاغذ .4گسترش آموزش .5توسعه تجارت با کشورهای دیگر .6در همین دوره ،مسیر معروف جاده ابریشم شکل گرفت که چین را به آسیای مرکزی ،خاورمیانه و اروپا متصل می‌کرد. جاده ابریشم • جاده ابریشم شبکه‌ای از راه‌های زمینی و دریایی بود که از چین آغاز می‌شد و تا اروپا ادامه داشت. • کاالهای مهمی که از این مسیر جابه‌جا می‌شدند: .1ابریشم .2چای .3چینی (ظروف سفالی) .4ادویه .5فلزات گران‌بها • جاده ابریشم تنها مسیر تجارت نبود ،بلکه باعث انتقال فرهنگ، دین ،علوم و فناوری میان شرق و غرب نیز شد .این مسیر نقش مهمی در ارتباط تمدن‌های مختلف جهان ایفا کرد. سلسله تانگ؛ دوران طالیی تمدن چین • سلسله تانگ ( ۶۱۸تا ۹۰۷میالدی) یکی از باشکوه‌ترین دوره‌های تاریخ چین به شمار می‌رود .بسیاری از مورخان این دوره را «عصر طالیی چین» می‌نامند ،زیرا در این زمان اقتصاد ،فرهنگ ،هنر ،ادبیات ،علم و روابط خارجی به اوج شکوفایی رسید. • پایتخت این سلسله ،شهر چانگ‌آن (ش ی‌آن امروزی) بود که یکی از بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شد .بازرگانان ،دانشمندان و سفیران از کشورهای مختلف از طریق جاده ابریشم به این شهر سفر می‌کردند. • مهم‌ترین دستاوردهای سلسله تانگ: .1 رونق تجارت داخلی و خارجی .2 شکوفایی شعر و ادبیات .3 پیشرفت پزشکی ،نجوم و ریاضیات .4 گسترش آیین بودا .5 توسعه چاپ با استفاده از قالب‌های چوبی .6 برقراری روابط سیاسی و اقتصادی با کشورهای همسایه سلسله سونگ؛ پیشرفت علم و فناوری • پس از س قوط سلس له تان گ ،سلس له س ونگ ( ۹۶۰ت ا ۱۲۷۹میالدی) ق درت را در دست گرفت .این دوره از نظر علمی و اقتصادی یکی از پیشرفته‌ترین دوران‌های تاریخ جهان بود. • در این زم ان ش هرهای چین بس یار ب زرگ ش دند و تج ارت دری ایی رون ق گ رفت. همچنین استفاده از پول کاغذی برای نخستین بار رواج یافت. • دستاوردهای مهم سلسله سونگ: .1 اختراع و تکمیل قطب‌نما .2 توسعه باروت برای اهداف نظامی .3 پیشرفت صنعت چاپ .4 ساخت کشتی‌های بزرگ تجاری .5 افزایش تولید فوالد و آهن .6 رشد دانشگاه‌ها و مراکز علمی .7 اقتصاد چین در این دوره از بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان بود. حمله مغوالن و تشکیل سلسله یوان • در قرن سیزدهم میالدی ،مغوالن به رهبری چنگیز خان بخش بزرگی از آسیا را فتح کردند .پس از او ،نوه‌اش قوبالی خان در سال ۱۲۷۱سلسله یوان را در چین تأسیس کرد. • در این دوره: .1سراسر چین تحت حکومت مغوالن قرار گرفت. .2تجارت در جاده ابریشم رونق بیشتری یافت. .3بازرگانان و جهانگردان اروپایی به چین سفر کردند. .4مشهورترین جهانگرد این دوره مارکو پولو بود که سفرنامه او باعث آشنایی اروپاییان با چین شد. .5با وجود پیشرفت تجارت ،مردم چین از حکومت مغوالن رضایت نداشتند و سرانجام علیه آنان قیام کردند. سلسله مینگ • در سال ۱۳۶۸میالدی ،سلسله مینگ پس از شکست مغوالن روی کار آمد .این سلسله نزدیک به ۳۰۰سال بر چین حکومت کرد و دوران بازسازی و شکوفایی دوباره کشور را رقم زد. • مهم‌ترین اقدامات سلسله مینگ: .1بازسازی و تقویت دیوار بزرگ چین .2ساخت کاخ‌های باشکوه مانند شهر ممنوعه .3توسعه صنایع چینی‌سازی و ابریشم .4گسترش تجارت دریایی .5اعزام ناوگان‌های بزرگ دریایی برای اکتشاف و تجارت • در این دوره ،چین از نظ ر ه نر ،معم اری و ص نایع دس تی ب ه پیشرفت چشمگیری دست یافت. سلسله چینگ؛ آخرین حکومت امپراتوری • سلس له چین گ از س ال ۱۶۴۴ت ا ۱۹۱۲میالدی آخ رین سلس له امپراتوری چین بود .این سلسله توسط قوم مانچو تأسیس شد. • در آغاز حکومت ،چین به اوج قدرت و وسعت سرزمینی خود رسید، اما از قرن نوزدهم با مشکالت فراوانی روبه‌رو شد. • مهم‌ترین مشکالت این دوره: .1فساد گسترده در حکومت .2افزایش جمعیت و فقر .3عقب‌ماندگی صنعتی نسبت به اروپا .4دخالت کشورهای خارجی در امور داخلی چین .5شورش‌های متعدد مردمی • این مشکالت زمینه سقوط حکومت امپراتوری را فراهم کرد. جنگ‌های تریاک • در اوایل قرن نوزدهم ،بازرگانان بریتانیایی برای جبران کسری تجارت خود با چین، ب ه ف روش تری اک روی آوردن د .مص رف تری اک در چین ب ه ش دت اف زایش ی افت و مشکالت اجتماعی و اقتصادی فراوانی ایجاد کرد .دولت چین تصمیم گرفت تجارت تریاک را ممنوع کند و محموله‌های آن را توقیف نماید. • این اقدام باعث آغاز جنگ اول تریاک ( ۱۸۳۹تا )۱۸۴۲میان چین و بریتانیا شد .به دلی ل برت ری نظ امی بریتانی ا ،چین شکس ت خ ورد و مجب ور ب ه امض ای پیم ان نانجینگ شد. • نتایج جنگ: .1 واگذاری هنگ‌کنگ به بریتانیا .2 باز شدن چند بندر چین به تجارت خارجی .3 پرداخت غرامت سنگین .4 افزایش نفوذ کشورهای اروپایی در چین • چند سال بعد ،جنگ دوم تریاک نیز رخ داد و چین امتیازات بیشتری به قدرت‌های خارجی واگذار کرد .این جنگ‌ها ضعف حکومت چین را آشکار کردند. انقالب ۱۹۱۱و پایان حکومت امپراتوری • در آغ از ق رن بیس تم ،نارض ایتی م ردم از حک ومت سلس له چین گ اف زایش ی افت .فس اد ،فق ر ،شکس ت‌های نظ امی و نفوذ کشورهای خارجی باعث شد جنبش‌های انقالبی شکل بگیرند. • در سال ،۱۹۱۱انقالبی به رهبری سون یات سن آغاز شد که به سقوط سلسله چینگ انجامید .در سال ،۱۹۱۲آخرین امپراتور چین از سلطنت کناره‌گیری کرد و نظام امپراتوری پس از بیش از دو هزار سال پایان یافت. • پس از آن ،جمه وری چین تأس یس ش د ،ام ا کشور ب رای سال‌ها با بی‌ثباتی سیاسی ،جنگ داخلی و نفوذ فرماندهان محلی روبه‌رو بود. جنگ داخلی و تشکیل جمهوری خلق چین • پس از سقوط حکومت امپراتوری ،رقابت میان دولت ملی‌گرا و نیروه ای کمونیس ت ش دت گ رفت .این درگیری‌ه ا س ال‌ها ادام ه داشت و با اشغال بخش‌هایی از چین توسط ژاپن در جریان جنگ جهانی دوم ،وضعیت پیچیده‌تر شد. • پس از پای ان جن گ جه انی دوم ،جن گ داخلی از س ر گرفت ه ش د. س رانجام در س ال ،۱۹۴۹نیروه ای کمونیس ت ب ه ره بری م ائو تس ه‌تونگ پیروز شدند و جمهوری خلق چین را در شهر پکن تأسیس کردند. • رهبران حزب ملی‌گرا به جزیره تایوان عقب‌نشینی کردند و دولت جداگانه‌ای را در آنجا تشکیل دادند .از آن زمان تاکنون ،مسئله رواب ط می ان چین و ت ایوان یکی از موض وعات مهم سیاس ی در شرق آسیا باقی مانده است. اصالحات اقتصادی و پیشرفت چین • پس از درگذشت مائو تسه‌تونگ ،از سال ۱۹۷۸دنگ شیائوپینگ برنامه اصالحات اقتصادی را آغاز کرد. • مهم‌ترین اقدامات او عبارت بودند از: .1آزادسازی تدریجی اقتصاد .2جذب سرمایه‌گذاری خارجی .3ایجاد مناطق آزاد تجاری .4توسعه صنایع و صادرات .5نوسازی کشاورزی و فناوری • این اصالحات باعث شد اقتصاد چین با سرعت زیادی رشد کند و صدها میلیون نفر از فقر خارج شوند .چین به یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان کاال در جهان تبدیل شد. چین در جهان امروز • ام روزه چین یکی از تأثیرگ ذارترین کش ورهای جه ان اس ت و در بسیاری از زمینه‌ها نقش مهمی دارد. • ویژگی‌های چین امروز: .1دومین اقتصاد بزرگ جهان از نظر تولید ناخالص داخلی .2بزرگ‌ترین صادرکننده کاال .3پیشرفت در فناوری ،هوش مصنوعی و ارتباطات .4توسعه برنامه‌های فضایی و ساخت ایستگاه فضایی .5عضویت دائم در شورای امنیت سازمان ملل .6نقش مهم در تجارت و سیاست بین‌الملل • چین همچ نین ب ا اج رای پروژه‌ه ای ب زرگی مانن د «ابتک ار کمربن د و جاده» تالش می‌کند همکاری اقتصادی خود را با کشورهای مختلف گسترش دهد. جمع‌بندی • تاریخ چین یکی از طوالنی‌ترین و غنی‌ترین تاریخ‌های جهان است .این کشور از تمدن‌های باستانی کنار رود زرد آغ از ش د ،دوران امپراتوری‌ه ای قدرتمن د، شکوفایی علمی و فرهنگی ،حمالت خارجی ،انقالب‌ها و اصالحات اقتصادی را پشت سر گذاشت و به جایگاه کنونی خود رسید. • امروزه چین با تکیه بر تاریخ ،فرهنگ ،نیروی انسانی و توان اقتصادی خود ،یکی از قدرت‌های اصلی جهان به ش مار می‌رود و نقش مهمی در آین ده اقتص اد و سیاست بین‌الملل خواهد داشت.