دانلود پاورپوینت آشنایی با درس تفسیر موضوعی قرآن

درس تفسیر موضوعی قرآن همانگونه که اشاره شد از روزهای نخست در کنار شیوه مرسوم ترتیبی شیوه دیگری در تفسیر ظهور یافت که فراشمولی نبود و تنها بخشهایی از آیات قرآنی را مورد نظر قرار می داد به عبارتی دیگر اینگونه تفسیر تنها به موضوعات مطرح شده در قرآن توجه نموده و به تفسیر و تبیین و دسته بندی و جمع آن پرداخته است ؛ و لذا ان را تفسیر موضوعی نام نهاده اند و جز به مسائل دینی -در دو بعد معارف و احکام -و مسائل اجتماعی ،سیاسی و اخالقی (در دو بعد نظری و عملی ) به دیگر ابعاد که جنبه لفظی دارند نپرداخته است .در حقیقت تفسیر موضوعی تنها در رساندن پیا م های قرآن کوشیده و به جنبه های فنی آن چندان کاری نداشته است ،مگر تا اندازه ای که به موضوع بحث مربوط بوده است این روش بویژه امروزه یک ضرورت به شمار می رود زیرا جهان امروز در انتظار آن است که پیام های قرآن را دریافت کند و تشنه بدست آوردن مسائل مطرح شده در این کتاب آسمانی است ؛ تا ببیند چه گوهر های تابناکی را برای بشریت و برای ابدیت به ارمغان آورده و کدام دریچه های سعادت را برای همیشه به روی انسانها باز کرده است ؟ تفسیر موضوعی دو گونه می تواند باشد : یکی آنکه نخست یکایک مسائل مطرح شده در قرآن را بیرون آورند و سپس آیات مربوط به هر یک را جدا و در یکجا گرد آورده و با در نظر گرفتن مجموع آن آیات موضوع را بررسی کنند لذا مسائل بر گرفته از قرآن دسته بندی شده با نظمی طبیعی و به ترتیب مورد بحث قرار می گیرند . در حقیقت این گونه تفسیر موضوعی پای سخن قرآن نشستن و گوش فرا دادن به آن است تا خود برای ما سخن گوید و پیام خود را برساند ؛ و نقش ما تنها ثبت و ضبط پیامهای دریافتی از قرآن است . روش دیگر آنکه مسایل را از متن واقعیت دریافت می کنیم و نیازهای واقع در متن حیات را بررسی و گرد آوری می کنیم ؛ سپس پاسخ آنها را از قرآن جستجو می کنیم مومنان (ع) دستور فرموده اند « :ذلک القرآن فاستنطقوه و لن ینطق ؛ ولکن ُاخبرکم عنه ،اآل اَّن فیه علم ما یأتی و الحدیث عن الماضی و دواء دائکم و نظم ما بینکم » این قرآن است که در اختیار شماست ؛ او را به سخن آورید ؛ او خود سخن نمی گوید .همانا به شما خبر می دهم که در قرآن ،دانستنی ها برای آینده فراوان است و از گذشته نیز تجربه ها می آموزد ؛ درمان دردهای شما همواره در آن موجود و راه به هم پیوستن گسسته ها در آن مشهود است کنایه از اینکه پاسخگوی تمامی نیازها و برای همیشه است . نهج البالغه ،خطبه ی 158 گفته های قرآن است که با کنار هم گذاردن آیات مربوط ،آنچه در حالت پراکنده ،گویا نبود ،گویا می شود .آن حضرت می فرماید « :و ینطق بعضه ببعض و یشهد بعضه علی بعض » برخی آیات که خود بتنهایی گویا نیستند با قرار گرفتن کنار آیات متناسب و مرتبط ،گویا می شوند ؛ و برخی بر برخی گواه خواهد بود تا مفادشان بخوبی روشن و هویدا گردد. نهج البالغه ،خطبه ی133 واالیی در هدف ژرف نگری نقش اثباتی هدف در تفسیر ترتیبی فهم معانی قرآن است ،در این تفسیر ،مفسر ،در برابر هر آیه نشسته می کوشد تا به مدلول آن پی ببرد ،با قطع نظر از آنکه آن مفهو د نیاز مخاطب یا پاسخگوی نیاز روز باشدیا نباشد .برخالف تفسیر موض به دیدگاههای قرآن در مسائل مورد نیاز دست یابد و به عنوان نظریات وحیانی به مخاطبان عرضه دارد .بدیهی استکه این هدف از ارزش واالیی برخوردار اس فسیر ترتیبی،با توجه به گسترة وسیع آیات و ابعاد مختلف آنها،مباحث متنوع و دامنه داری مط گردد که چون فراگیرند و بایستی سراسر قرآن را پوشش دهند،در حقیقت،در آنها بحر طویل ت و نمی توان چندان درنگ و تعّمق نمود.بر خالف تفسیر موضوعی که درباره یک یا چند موض ط با هم به بحث می نشیند و شتاب ندارد و نمی خواهد هر چه زودتر به انتهای قرآن برسد؛ز ن تعّهدی ندارد و تا هر جا که شرایط فراهم بود پیش می رود.بنابراین ،در تفسیر ترتیبی گرچه یر است ،علوم و معارف قرآنی به طور اجمال و احیانًا سطحی مورد بحث قرار می گیرد ؛ ر تفسیر موضوعی ،ژرف نگری و عمق اندیشه حکمفرماست .بنابر این موضوع تفسیر ، یوه ترتیبی ،موضوعی وسیع ولی تا اندازه ای سطحی است و در تفسیر موضوعی محدود ا ق است . ؛ در تفسیر ترتیبی مفسر در نقش مخاطبی ساده که پیش روی استاد زانو زده است ، تنها مستمع و شنونده است و بدون هیچ پیش فرضی آنچه را قرآن می گوید می شنود ؛ قرآن اعطا می کند و مفسر می پذیرد ؛ اما در تفسیر موضوعی مفسر تنها شنونده نیست بلکه در نقش یک همسخن و هم بحث با قرآن سخن می گوید و با آن محاوره می کند ؛ مفسر از قرآن می پرسد و قرآن پاسخ می دهد .موضوع فرضیه ها را بر قرآن عرضه می و نظر قرآن را درباره آنها جویا می شود و پس از پاسخ اولیه ،دوباره آن را مطرح می کند و پاسخ دیگر می طلبد و -به تعبیر دیگر – مفسر موضوعی ،قرآن را به استنطاق می کش تا موضوع کامًال روشن شود (مفسر فعال است نه فقط منفعل ع غ ) اساسی ترین شرط در تدوین تفسیر موضوعی ، تنها به قرآن رجوع کردن و تدبر و از دیدگاههای آن با خبر شدن است . تفسیسر موضوعی به صورتهای گوناگون همیشه مطرح بوده است و صاحبنظران همواره در پی مطرح ساختن مواضع قرآنی بوده اند و کم و بیش بر حسب نیازهای روز در این راه گام نهاده اند .فقها از پیشگامان انجام تفسیر موضوعی – البته یک بعدی – هستند .که آیات مربوط به مسائل فقهی را مورد بحث قرار داده و آیات مربوط به هر یک از ابواب فقه را از سراسر قرآن کنار هم گذارده ،مورد تأمل و دقت قرار داده اند ؛ و این شیوه ای است که تنها ،آیات االحکام نویسان امامیه انجام داده اند ولی فقهای عامه در اینجا نیز -چنانکه اشاره شد -به شیوه سنتی ترتیبی رفتار کرده اند ؛ در طول تاریخ ،کسان فراوانی یافت شده اند که تنها بخشهایی از قرآن را مد نظر قرار داده و درباره آنها بحث کرده اند ؛ مانند کتب تاریخ انبیا و قصص قرآنی ،معارف قرآن ،اخالق در قرآن ،سنن الهی در قرآن ،آیات علمی قرآن ، اهل بیت در قرآن ،توحید و شرک در قرآن ،یهود در قرآن ،زن از دیدگاه قرآن و از این گونه مباحث تک بعدی از دیدگاه قرآن فراوان یافت می شود ؛ بویژه در دوران اخیر .تمامی اینها خدماتی ارزنده است که صاحبنظران و اندیشه وران اسالمی ،همواره با انگیزه رهنمودهای الزم به جوامع بشری تقدیم کرده اند .نیز کتابهایی که در رد مطاعن ( شبهات ) بر قرآن ،سوال و جواب درباره قرآن ،تنزیه االنبیاء ،متشابهات قرآن ،ناسخ و منسوخ در قرآن ،امثال قرآن ،سوگندهای قرآن ،اعراب قرآن ،حل مشکالت ادبی قرآن ،غریب القرآن (عبارات مشکل قرآن)و از این قبیل مباحث مربوط به مسائل درون قرآن ،همگی جزو تفسیر موضوعی -از نوع تک بعدی – محسوب می شوند . ”اولین دسته بندی موضوعی آیات“ ‏ ‏ ‏ اولین دسته بندی موضوعی آیات را همراه با تفسیر ،می توان در موسوعه (مجموعه )حدیثی کبیر « بحار االنوار » تألیف عالمه مجلسی یافت .در آغاز هر باب از ابواب متنوع حدیثی ،پیش از نقل احادیث و بر وفق عنوان مطرح شده در آن باب ،آیات مربوط را خیلی حساب شده و دقیق و بر حسب نظم سور ،همراه با تفسیر انتخاب شده از معتبر ترین تفاسیر معروف آورده است که شاید دقیقترین و جامعترین دسته بندی آیات قرآن باشد که تا به امروز انجام گرفته است . عالمه مجلسی ،بر حسب عناوین مطرح شده در هر باب ،آیات مربوط را با نهایت دقت و استیعاب کامل ،از سراسر قرآن گرد آورده و به دنبال آن ، گزیده ترین تفسیرها را آورده و سپس به نقل روایات پرداخته است و این عمل تا پایان کتاب ادامه دارد. این دسته بندی آیات که با ظرافت و دقت انجام گرفته است ،شامل تمامی آیات مرتبط با مسائل اسالمی می شود ؛ اصول معارف و مبانی شناخت ، مبدا و معاد ،اخالق و آداب ،تاریخ و سنن اجتماعی و به طور فراگیر ،همه مسائل مطرح شده در قرآن یا مستنبط از آن ،با بینشی عمیق و چینشی دقیق دسته بندی شده و تفسیر و تبیین گردیده است .چیزی که بی سابقه بوده و پس از آن هم با آن دقت و ظرافت نظیری نیافته است . ”تفاسیر موضوعی و مستقل“ تفاسیر موضوعی نسبتًا جامع و فراگیر و در عین حال مستقل ،اخیرًا رایج گشته و دانشمندانی در این زمینه آثار ارزشمنده ارائه کرده اند ؛ از جمله ، عالمه محقق استاد جعفر سبحانی(متولد 1308ش) دو اثر نفیس دارد «:مفاهیم القرآن » که تاکنون ده مجلد از آن را به زبان عربی به جهان اسالم تقدیم کرده و « منشور جاوید » به زبان فارسی در دوازده مجلد . .  عارف حکیم ،استاد عبدالله جوادی املی(متولد 1313ش) جدا از تفسیر عرفانی واالی « تسنیم » مباحثی پیرامون مسائل اسالمی ،اصول معارف و اخالق مطرح ساخته که با عنوان « تفسیر موضوعی » در 16مجلد به چاپ رسیده است و ادامه دارد . استاد محمد نقی مصباح یزدی( متولد 1313ش ) تحت عنوان « معارف قرآنی » تا کنون هفت اثر ارزشمند تقدیم جامعه اسالمی نموده است .گزارش کوتاهی از این پنج اثر را خواهیم آورد  دانشمند گرامی استاد ناصر مکارم شیرازی (متولد 1305ش) پس از پایان یافتن « تفسیر نمونه » و ترجمه آن « األمثل » به استخراج مباحث تفسیری آن پرداخته است که ده مجلد به نام « پیام قرآن » و سه مجلد به نام « اخالق در قرآن » تا کنون به چاپ رسیده است .  استاد محمد علی صابونی از نویسندگان پر کار و سختکوش معاصر سوری ،از قرآن پژوهانی است که افزون بر مسائل متنوع قرآنی و تفسیر ،کتابی در 16 مجلد در زمینه تفسیر موضوعی دارد که در آن ،مطابق نیاز جامعه و روز به تفصیل به مباحث درونی قرآن پرداخته است . استاد محمد متولی شعراوی ،از مصلحان مصری معاصر تفسیری در 29مجلد دارد که بیشتر ،جنبه تفسیر موضوعی دارد و لذا از آن با نام « تفسیر الشعراوی » یا « خواطر الشعراوی » یاد می کنند .و گزیده ای از آن که مجموعه مباحث تفسیری وی به گونه موضوعی است در سه مجلد به چاپ رسیده است. ”مفاهیم القرآن“ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ در ده مجلد و اثر عالمه استاد جعفر سبحانی است .دو مجلد نخست به قلم فاضل محترم جعفر الهادی و بقیه به قلم خود ایشان است .در سال 1400آغاز شده و همچنان ادامه دارد. جلد نخست :بحث درباره توحید ،فطرت ،عالم ذر و براهین اثبات واجب الوجود در قرآن ؛ جلد دوم :در خصوص حکومت اسالمی و ویژگی های آن از نظر قرآن ؛ جلد سوم :نبوت ،خاتمیت و جهانی بودن رسالت اسالم ؛ جلد چهارم :بحث در خصوص اجر رسالت ،معجزه و شفاعت ؛ جلد پنجم :عصمت ،پاسخ به شبهات و مسأله تنزیه انبیا ؛ جلد ششم :بحث درباره شناخت صفات جمال و جالل و تفسیر اسماء الله وارد در قرآن به ترتیب الفبا ؛ جلد هفتم :بشارت انبیا درباره بعثت خاتم االنبیا و سیره پیامبر از آغاز بعثت تا هجرت و پس از آن – که شامل غزوات و معاهدات آن حضرت است – و بحث از جهاد ؛ که جنبه دفاعی دارد ؛ و در پایان به واقعه غدیرخم است ؛ جلد هشتم :بحث معاد و پاسخ به سواالت مربوط به عالم برزخ و جسمانی بودن معاد و تجسم اعمال و اهوال و احوال قیامت ؛ جلد نهم :بحث از مثالها و سوگندهای قرآن . جلد دهم :بحث درباره عدل الهی ،مسأله حسن و قبح عقلی ،مسأله امر بین المرین و نفی جبر و تفویض ،بحث از مصلحت و مقتضیات نظام حاکم و نقش بیعت در حکومت اسالمی ،جایگاه اهل بیت از نظر قرآن و نقش آنان در تفسیر ؛ و در پایان ، بحث کوتاهی از تفسیر و مراحل تطور و الوان و انحاء آن در طول تاریخ و مسأله نفی تحریف . ”منشور جاوید“ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ اثر عالمه استاد سبحانی ؛ نخستین تفسیر موضوعی به زبان فارسی است .مولف ،در سال 1401ق 1359 /ش تألیفشان را آغاز کرده و تاکنون دوازده جلد از آن به چاپ رسیده است . جلد نخست :شامل 24اصل -1 :یکتا پرستی -2نیکی به والدین -3فرزند کشی در جاهلیت و عصر فضا -4مبارزه با فساد اخالقی -5احترام به انسان -6حمایت از یتیم -7 ابعاد قسط و عدل -8تکلیف در حدود قدرت -9عدالت در گفتار – 10وفای به عهد -11 ابزار شناخت -12امکان شناخت -13اسراف و تبذیر -14حجاب تعصب -15جایگاه زبان از دیدگاه قرآن – 16شکر و سپاس -17آزمایشهای الهی -18از خود بیگانگی -19 داستانهای قرآن – 20قلب و فؤاد در قرآن -21ضرورت تشکیل جامعه -22بعد جهانی جامعه -23نظام مندی جامعه -24سنن الهی در جامعه جلد دوم :مسأله توحید و ابعاد آن ؛ و خداشناسی و براهین ده گانه آن :برهان فطرت ، برهان حدوث ،برهان حرکت ،برهان نظم ،برهان محاسبه و احتماالت ،برهان موازنه و اعتدال ،برهان راهیابی جاندارها ،برهان هماهنگی پدیده ها ،برهان صدیقین ؛ جلد سوم :بحث از جهاد ،هجرت ،حق و باطل ،هدایت و ضالل ،تفسیر و تأویل ، محکم و متشابه و عدالت صحابه از دیدگاه تاریخ جلد چهارم :بحث گسترده در خصوص نفاق و انسان و نیز بحث از اراده و اختیار جلد پنجم :عصمت و تنزیه انبیا جلد ششم :شناخت پیامبر و امام از دیدگاه قرآن ؛ و بخشی از سیره پیامبر اسالم جلد هفتم :ادامه سیره پیامبر و نگاهی به غزوات آن حضرت جلد هشتم :بحث از توبه ،شفاعت ،احباط و تکفیر و مسأله آگاهی اولیای الهی از غیبت جلد نهم :در باب معاد آن و تجسم اعمال جلد دهم :ضرورت بعثت انبیا و سنت الهی در این باره جلد یازدهم :قصص انبیا ؛ آنگونه که در قرآن آمده است جلد دوازدهم :ادامه بحثهای قبل تا بحث از حضرت مسیح ”پیام قرآن“ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ گروه هفت نفره ای-که نام آنها در مقدمه ذکر شده -زیر نظر عالمه استاد مکارم شیرازی ،مباحث مطرح شده در « تفسیر نمونه » را استخراج کرده و با نظم و ترتیبی طبیعی ،آن را به صورت تفسیر موضوعی در آورده اند .در سال 1408ق 1366 /ش آغاز شده و در ده مجلد الحاقی –در اخالق -تدوین شده است . جلد نخست :شامل امکان شناخت و ابزار و موانع آن. جلد دوم :خداجویی و انگیزه های آن و برهان نظم-در 21نشانه -در طبیعت. جلد سوم :طرق معرفه الله و براهین پنجگانه بر اثبات واجب الوجود و ابعاد مسأله توحید. جلد چهارم :بحث از صفات جمال و جالل. جلد پنجم :بحث از معاد و دالیل امکان و براهین اثبات آن ،و بحث از معاد جسمانی و رد شبهات بر آن. جلد ششم :بحث از نشانه های قیامت و عرصات آن و بهشت و دوزخ و مسأله خلود. جلد هفتم :نبوت عامه و مسأله عصمت و تنزیه انبیا و طرق شناخت پیامبران. جلد هشتم :نبوت خاصه و عوامل نفوذ و پیشرفت اسالم. جلد نهم :امامت و والیت و بررسی دالیل آن و استناد به چهار آیه که مستقیمًا و 23آیه که غیر مستقیم بر آن داللت دارند. جلد دهم :نظام حکومت در اسالم ،در پهنه تاریخ. دو جلد الحاقی ؛ جلد اول :مبانی اخالق در قرآن و جلد دوم :اخالق پسندیده و ناپسند در قرآن. ”معارف قران“ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ استاد مصباح یزدی با توجه به اینکه برخی محتوای دین را به سه بخش ( عقاید ،اخالق و احکام ) تقسیم کرده اند با نظری دقیقتر آن را به ده بخش تقسیم نموده و از دیدگاه قرآن که منبع اصیل دین است مورد بررسی و بحث قرار داده است : خداشناسی که شامل شناخت خدا و توحید و صفات و کلیات افعال الهی است. .2جهان شناسی :شامل مباحث آفرینش ،پدیده های زمینی ،جهان غیب و مسأله خلق و تدبیر. انسان شناسی :آفرینش انسان ،ویژگی های روح ،کرامت و مسؤولیت انسانی ،زندگی و سنن الهی در حیات فردی و اجتماعی و باالخره معاد و سر نوشت نهایی بشر. را ه شناسی :انواع علم حضوری و حصولی و الهام و وحی ،مسأله نبوت و ضرورت بعثت انبیا و هدف آن .اعجاز ،عصمت و سر انجام مسأله امامت. راهنماشناسی :تاریخ انبیا و روش پیامبر اسالم در تبلیغ. قرآن شناسی :مباحث پیرامون شناخت قرآن در ابعاد مختلف آن. اخالق یا انسان سازی قرآن ( رفتار پاک ). برنامه های عیادی قرآن :عیادات و توفیق روابط با خدا. احکام فردی قرآن :معامالت و انواع رفتارهای حالل و حرام. . 10احکام اجتماعی قرآن :انتظامات و روابط داخلی و بین المللی. ”تفسیر موضوعی حکیم جوادی آملی“ ‏ ‏ ‏ ‏ ن تفسیر که با گرایشی کامًال عرفانی نگارش یافته ،سبک تفسیری آن بر مبنای تفسیر قرآن به قرآن است و در عین حال ،برای تتمیم و تکمیل هر بحث از روایات معصومین (ع) نیز استفاده شده است . مباحث کتاب از حیث جامعیت مطالب ،ظرافت و عمق و نیز ترتیب منطقی مباحث در سطح مناسبی است ؛ با آنکه مباحث کتاب از ثقل ویژه ای در محتوا بر خوردار است از نظر قلم و نگارش تا حدود زیادی سعی شده تا با زبانی روان و رسا بیان شود تا عالوه بر فضال و طالب حوزه ،فرهنگیان و دانشگاهیان نیز بتوانند بیشترین بهره مندی را از آن داشته باشند . این تفسیر ،سرشار از معارف اسالمی ،به شیوه عارفان حقیقی است که با عمق نگری و جامعیت نسبتًا کاملی تقریر و تنظیم گردیده و در موقع تحقیق و تنظیم ،با مراجعه به استاد برای رفع شبهات و ابهامات ،مطالب ارزنده ای بر آن اضافه شده که غالبًا در پایان هر بحث با واژه های « گفتنی است » و « تذکر » آمده است و با این عمل ،هرگونه خلل محتمل رفع و تدارک شده است و به صورت تکمیل یافته ارائه گردیده است که از این جهت قابل توجه است . استاد جوادی آملی با ارتباط مداوم علمی با قرآن ،تعلیم و تدریس این مباحث را از دیر باز در مراکز علمی و دینی – اعم از حوزه های علمی و دانشگاهی – آغاز کرده که یکی از جلو ه های بارز آن ،پخش از سیمای جمهوری اسالمی ایران ،به عنوان تفسیر موضوعی قرآن است که از سالهای 1360-61شمسی آغاز شده و تاکنون ادامه دارد فهرست اجمالی مطالب کتاب تفسیر جوادی آملی ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ جلد نخست :شناخت قرآن و نزول سه گانه آن ،مسأله اعجاز ،رساالت قرآن ،جاودانگی و خاتمیت آن ،تحریف ناپذیری قرآن و فهم قرآن بحث شده است جلد دوم :مبدأ و معاد ،وحی و راههای جهان بینی ،دالیل توحید ،معیارهای اخالق ،هدف آفرینش و نبوت و عصمت. جلد سوم :وحی و رسالت ،خرد و دانش ،حیات و ممات از نظر قرآن. جلد چهارم :وحی و تفکر ،علم و عمل ،معاش و معاد و برخی از مشاهدات قیامت. جلد پنجم :بحث پیرامون فطرت ،گرایشهای صادق و کاذب از دیدگاه قرآن و راههای تزکیه نفس. جلد ششم :نبوت عامه و سیره انبیا :آدم ،ادریس ،نوح ،هود ،صالح و ابراهیم. جلد هفتم :ادامه سیره انبیا :لوط ،اسحاق ،یعقوب ، یوسف ،ایوب،شعیب،موسی،خضر،لقمان،الیاس،داود؛سلیمان ،یونس ،زکریا ،مریم ،یحیی و عیسی (ع). جلد هشتم :سیره حضرت رسول (ص) در دو بخش :معارف توحیدی ،وحی و نبوت و رسالت. جلد نهم :ادامه مباحث نبوت ،معاد و نصایح و مواعظ. جلد دهم :مبادی اخالق در قرآن ،مقامات عارفان در نگاه ابن سینا ،گزارشی از « رسالة الطیر » فرید الدین عطار. جلد یازدهم :مراحل اخالق در قرآن ،راههای رسیدن به کمال انقطاع و پایان ناپذیری وحدت شهود. جلد دوازدهم :فطرت در قرآن ،فطری بودن بینش و گرایش به خدا و دین و اخالق و عوامل موانع شکوفایی فطرت در انسان. جلد سیزدهم :معرفت شناسی در قرآن ،ارکان و مبانی شناخت ،میزان منطقی شناخت عقلی ،شناخت شهودی و موانع شناخت. ”معارف قرآنی“ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ عنوان تفسیری موضوعی است که در آن ،نگارنده –طی جلسات تفسیری - درباره مسائل مهم مطرح شده در قرآن بحث نموده است . این مباحث ،بیشتر در جلسات تفسیری ماه مبارک رمضان ،در جمع طالب مطرح گردید و از سال 1416آغاز شده و تا کنون ادامه دارد . آنچه تاکنون به صورت منظم آماده شده ،عبارت است از : دفتر اول :مسأله توحید در چهار بعد اساسی :توحید در ذات ،توحید در صفات ، توحید در افعال و توحید در عبادت. در توحید ذات ،در دو محور احدیت و فردیت بحث شده است در توحید صفات ،از صفات جمال و جالل(صفات ثبوتیه و صفات سلبیه) ،فرق میان آنها و عینیت صفات جمال با ذات مقدس حق ،صفت اراده –که آیا چنان که پیشینیان می گفتند صفت ذات است یا چنان که دانشمندان کنونی قائل اند صفت فعل است - حقیقت علم ،علم قدیم و علم حادث و مسأله بدا مورد بحث قرار گرفته است . در توحید افعالی از جبر و تفویض و امر بین االمرین ،مسأله اذن ،نقش پروردگار در افعال اختیاری انسان ،حدیث مشیت ،خالق آفات و شرور ،قضا و قدر ،سعادت و شقاوت ،انسان از دیدگاه قرآن و نقش او در سر نوشت خویش ، بحث شده است . در توحید عبادی ،از معنای عبودیت ،وجه اختصاص به درگاه احدیت ،مسأله شفاعت ،شفاعت رهبری(؟) ،مسأله توسل ،مسأله تبرک جستن ،بوسیدن دست برای احترام و مباحثی از این دست ،بحث شده است . ”معارف قرانی“ دفتر دوم :پیمان عالم ذر ،تجسم اعمال ،تجسم اخالق ، عالم برزخ ،قالب مثالی ،مسأله رجعت ،تناسخ ارواح و معاد جسمانی. دفتر سوم :مبانی اخالق در قرآن ،جایگاه اخالق و آفات و موانع. دفتر چهارم :مبانی اقتصاد سالم از دیدگاه قرآن و مسائل اقتصادی مطرح شده در قرآن. دفتر پنجم :مسأله والیت و رهبری از دیدگاه قرآن ، جایگاه بیعت ،اصل مشورت ،جایگاه مردم ،مسأله آزادی و دیگر مسائل مربوط به نظام حکومت اسالمی. دفتر ششم :مسأله عصمت و تنزیه انبیا ،تنزیه ساحت قدس خاتم االنبیا ،مسأله سهو النبی و جز آن. دفتر هفتم :تفسیر آیات والیت :مجموعه آیاتی که بر امر والیت کبرای ائمه اطهار داللت داللت دارند .