دانلود پاورپوینت آشنایی با معماری آتشکده ها

آشنایی با معماری اسالمی آتشکده ها فهرست تاریخچه تعریف معرفی آتشکده های معروف آتشکده آذرگشنسب یا تخت سلیمان آتشکده نیاسر آتشکده اسپاخو آتشکده تخت رستم آتشکده‌ای معروف به کعبٔه زرتشت در نقش رستم آتشکده آذر فرنبغ آتشکده آذربرزین‌مهر آتشکده چهار قاپي آتشکده اردشیر آتشکده سراب ذهاب آتشکده آناهیتا یا معبد آناهیتا آتشکده یزد آتشکده دارابگرد تاریخچه آتشکده آتشکده به گونه‌ای از نیایشگاه‌های زرتشتیان گفته می‌شود که آتش در جای خاصی از آن قرار دارد و مهمترین نیایشهای دینی در آن و در برابر آتش انجام می‌گیرد. نام آتشکده :مرکب است از آتش +کده .جزء اخیر نیز مرکب است از کد +ه نسبت است .کد از ریشٔه َکَته اوستایی و آن نیز از مصدر َکن به معنی کندن مشتق شده است .زرتشتیان معبد و آتشکده را «درِ مهر» هم می‌گفته‌اند که یادآور سنت‌های پیش تاریخی در ایران و آیین مهر یا میتراییسم نیز هست. بنا بر نظر احمد تفضلی اطالعات ما در مورد آتشکده‌ها عموما از دوره ساسانی و اسالمی است .شکل و بنای آتشکده‌ها در همه جا یکسان بوده .معموًالً هر آتشکده هشت درگاه و چند اتاق هشت گوشه داشته و آتشدان در وسط بنا واقع بوده و پیوسته آتش مقدس در آن می‌سوخته .اما با گذر زمان و به تدریج در دین زرتشت مقرر می‌شود که آفتاب بر آتش نتابد .بنابراین آتش را در فضای باز نگهداری نکرده و اتاقی در وسط بنا ساختند که آتشدان در آن قرار داشت. تعداد آتشکده‌ها بسیار بود و تأسیس آن‌ها به زمان خیلی پیش از ظهور زرتشت ،یعنی زمان پیشدادیان (هوشنگ و جمشید) می‌رسید .ولی در عهد ساسانیان سه آتشکدٔه مشهور: • آتشکده آذر گشسب یا آذر جشنس واقع در تکاب یکی از مهم ترین آثار برجای مانده از دوره ساسانیان «آتشکده ها» هستند که محل عبادت و نیایش زرتشیان به شمار می آیند .در واقع این بناها مکانی مقدس برای نگهداری آتش مقدس و انجام مراسم مذهبی زرتشتیان است .تاریخ تاسیس آتشکده ها همزمان با زمان ظهور زرتشت می باشد .با بررسی معماری این بناها و وجود سه آتش بزرگ «آذرفرنبغ»« ،آذر گشنسپ» و «آذربرزین مهر» به نظر می رسد ،آتشکده ها متعلق به سه طبقه اجتماعی در دوره ساسانی بوده است .یعنی « :آذر فرنبغ» متعلق به موبدان بوده و در کاربان پارس در مسیر بندعباس -دارابگرد قرار دارد ،آتشکده «آذر گشنسپ» به پادشاهان و آرتشتاران و بزرگان اختصاص داشت و محل آن در شهر شیزباگنزگ در کنار دریاچه ارومیه بود و سومین آتشکده «آذربرزین مهر» متعلق به کشاورزان و پیشه وران بود و در کوه های ریوند در شمال غربی نیشابور قرار داشت .با وجود تفاوت هایی که در معماری این بناها دیده می شود ولی هر آتشکده از چهار ضلعی که در چهار ضلع آن چهار درگاه طاقدار وجود دارد، تشکیل شده است که بر روی این فضای چهار ضلعی گنبدی با نام عالوه بر اینکه آتشکده ها محل نگهداری آتش مقدس بود ،مردم از آن جا به عنوان امانت سرا استفاده می کردند .از آن جا که موبدان مورد احترام و اعتماد مردم بودند ،مردم اموال خود را به آن ها می سپردند و موبدان این امانات را در مکان هایی که در زیر آتشکده ها برای این منظور و به قصد حفاظت از دید دزدان تعبیه شده بود نگهداری می کردند. آتشکده ها بیشتر در مکان ها بلند تاسیس می شدند تا برای مردم قابل رویت باشد .اوج شکوفایی تاسیس آتشکده ها در زمان ساسانیان بود .ولی با پیروزی مسلمانان و پس از مسلمان شدن ایرانیان بیشتر این بناها یا ویران شدند و یا به مکان هایی چون مساجد و امام زاده ها تبدیل شدند. مهم ترین آتشکده های موجود در ایران عبارتند از :آتشکده تمر در قریه تمرارومیه ،آتشکده آذرباد در تبریز ،آتشکده آناهیتا یا معبد آناهیتا در کنگاور کرمانشاه ،آتشدان سنگى در سمیرم ،آتشکد‌ه‌ کاریان در شیراز ،آتشکده صمیکان در شیراز ،آتشکده اردشیر در استخر استان فارس ،آتشکده آذرجو در داراب ،آتشکده آذرخش یا مسجد سنگی در داراب ،آتشکده درمهر در یزد، آتشکده ورهرام یا بهرام در یزد ،آتشکده قدمگاه در جهرم ،آتشکده آبادى صح و قوشه در دامغان ،آتشکده بازه هور در روستاى رباط تربت‌حیدریه ،آتشکده بزرگ جره در کازرون ،آتشکده پاسارگاد در شیراز ،آتشکده چهار طاقى چهار قاپو در قصرشیرین ،آتشکده دره شهر در دره‌شهر ،آتشکده ساسانى نطنز در نطنز ،آتشکد فرازمرا‌آور خذایا در کازرون ،آتشکده فراش بند در فیروزآباد. قدیمی ترین آتشکده ی ایرانی ،آتشکده ری یا تپه میل نام دارد که در روستای قلعه نو واقع در شهر ری استان تهران قرار دارد .آتشكده ری یا «تپه میل» یادگاری از دوره ساسانیان و شاید قدیمی ترین آتشكده است .این بنای قدیمی بقایای آتشكده بزرگ ری است ،یكی از مهمترین آتشكده های پیش از اسالم كه به روایت تاریخ طبری از آن قدیمی تر وجود ندارد .بخشی از بنای آتشكده ری در زمان حمله اسكندر به ایران خراب شد و تنها قسمتی از بنای چهارطاقی و زیبای این آتشكده به صورت دو میل باقی ماند .از این رو بقایای به جای مانده از آتشكده ری را كه بر تپه ای واقع شده ،تپه میل می خوانند. آتشکده آذرگشنسب یا تخت سلیمان آتشکده آذرگشنسب از مشهورترین و بزرگ ترین آتشکده های فالت ایران است که در آذربایجان غربی و در ۴۹کیلومتری شمال شرق شهر تکاب قرار دارد .این آتشکده در ضلع شمالی دریاچه ارومیه قرار دارد و دارای چهارطاق با محراب آتش و راهروهای مخصوص مراسم عبادی در اطرافش تشکیل شده است .آتشکده آذرگشسب که بعد از دوره ی ایلخانان «تخت سلیمان» نامیده شده ،یکی از سه آتشکده مقدس حافظ جهان به شمار می رفت .از دیگر مجموعه های این آتشکده می توان به :ایوان بلند ساسانی معروف به ایوان خسرو با آجر قرمز و مالت ساروج، معبد آناهیتا ،هشت ظلعی دوره ایلخانی ،بقایای کاخ های دوره ایلخانی و تاالر شورا اشاره کرد. براساس افسانه های ایرانی دلیل نام گذاری این آتشکده به آذرگشنسب این است که :کيخسرو به هنگام گشودن بهمن دژ در نيم روز با تيرگي شبانه که ديوان با جادوي خود پديد آورده بودند ،روبرو شد.آنگاه آتشي بر يال اسب وي فرود آمد و جهان را ديگر باره روشن کرد و کيخسرو پس از پيروزي و گشودن بهمن دژ ،به پاس اين ياوري اهورايي ،آتش فرود آمده را آنجا بنشاند و آن آتش و جايگاه به نام «آتش اسب نر» یعنی «آذرگشسب» يا «آذر گشنسب» ناميده شد .بنابراین این بنا دارای قدمتی ۳ هزار ساله است و در زمان حکومت هخامنشیان ،اشکانیان و ساسانیان از ارزش و شکوه ویژه ای برخوردار بود. آتشکده نیاسر در ارتفاعات کرکس و مشرف به دشت و روستای نیاسر کاشان ،واقع شده است .باستانشناسان ،ساخت این آتشکده را به اردشیر بابکان ،موسس سلسه ساسانی نسبت می دهند و آن را اولین معبد و آتشکده ای می دانند که به وسیله ساسانیان در اوج رواج دین و آیین زرتشتی در ایران ساخته شده است. آتشکده نیاسر دارای طول و عرض ۱۴در ۱۴متر و به شکل چهار طاقی می باشد که با سنگ و مالت گچ ساخته شده است .گنبد اصلی بنا دارای شکل تخم مرغی است .در وسط چهار طاقی گودالی برای روشن کردن آتش وجود دارد .بنای این آتشکده سمبل چهار عنصر اصلی باد ،آب ،خاک و آتش است و هر کدام از ستون ها دقیقًا یکی از ۴جهت اصلی را نشان می دهد. آتشکده نیاسر با شماره ۳۱۶در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. آتشکده اسپاخو آتشکده اسپاخو از کهن ترین آتشکده های برجای مانده از دوران ساسانیان در استان خراسان شمالی است .این آتشکده در کنار روستایی به همین نام یعنی اسپاخو در شهرسستان مانه و سلمقان بر باالی تپه ای بلند در دامنه جنگلی از کاج و سرو ساخته شده است. معماران ساسانی سقف این آتشکده را به صورت گنبدی شکل و با مصالحی چون الشه سنگ و مالت ساروج ساخته اند .بنای سنگی آن شامل یک ایوان در ضلع شرقی با طاقی گهواره ای شکل است. آتشکده اسپاخو در فهرستا میراث ملی به شماره ۱۵۷۹به ثبت رسیده است. رستمآتشکده تخت از آتشکده های مهم دوران ساسانیان به شمار می آید که در باالی کوه مخروطی شکل از جنس آنذریت و سنگ های آتشفشانی به نام کوه تخت رستم واقع شده است .این آتشکده که در ارتفاع ۱۳۱۸متر کوه ساخته شده است در جنوب غربی شهرستان شهریار و در دهستان جوقین و در کنار روستای قجر به صورت تختگاه با مصالحی چون سنگ ومالت سنتی بنا گچ است.صفه اول که در فضای آزادی قرار دارد آتش روشن می کردند گردیده روی زرتشتی بر موبدان و در صفه دوم مراسم مذهبی انجام می دادند. آتشکده تخت رستم ،برای انجام مراسم آتش توسط موبدان زرتشتی احداث شد .این آتشکده از دو صفه یا تخت گاه تشکیل شده که یکی از صفه ها در قله صخره و دیگری در ارتفاع پایین تر قرار گرفته است. در پایین تر از تخت گاه دوم نیز یک بنای گنبدی شکلی وجود دارد که باستان شناسان احتمال می دهند که آتش مقدس در آن جا نگهداری می شد. آتشکده باستانی تخت رستم در ۲۹آذر سال ۱۳۱۶با شماره ۳۰۳به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت ملی رسید. آتشکده‌ای معروف به کعبٔه زرتشت در نقش رستم. • آتشکده آذر فرنبغ(یا آتشکده کاریان) در فیروز آباد فارس • آتشکده آذربرزین‌مهر در سبزوار خراسان رضوی آتشکده چهار قاپي «« :چهار قاپو» يا «چهار قاپي» به معني «چهار در» ،از جمله آتشکده هاي دوره ساساني در شهر مرزي قصر شيرين است .اين آتشکده از نوع آتشکده هايي است که داراي داالن طواف بوده و به مرور زمان رواق آن فرو ريخته است و تنها در برخي از قسمت ها ،آثاري از آن ديده مي شود .اين آتشکده اتاقي مربع شکل به ابعاد 25×25متر است و سقفي گنبدي شکل به قطر شانزده متر داشت که متأسفانه اکنون اثري از آن باقي نمانده است و تنها بقاياي گوشواره ها در چهار گوشه آن ديده مي شود .اين اتاق مربع شکل داراي چهار درگاه ورودي است که به رواق اطراف فضاي مرکزي منتهي مي شوند آتشکده اردشیر :در استخر استان فارس می باشد که نام دیگرش آتشکده آناهیتا یا ناهید می باشد .چون اردشیر بابکان بنیانگذار سلسله ساسانی از خانواده موبدان بزرگ بوده است به همین دلیل این آتشکده را به شادمانی برقراری سلسله جدیدش در ایران ساخت .در تاریخ بلعمی و طبری آمده است که چون یزدگرد سوم نوه خسروپرویز بوده است پس بزرگان ایران او را به مقام پادشاهی رسانند و در آتشکده اردشیر استخر تاج شاهنشاهی را بر سر وی گذاشتند و سپس او را به پایتخت ایران در بغداد تیسپون فرستادند آتشکده سراب ذهاب :در شمال خاوري تپه ي سراب کرمانشاه در 300متري ازراه کنوني بازماند هاي آتشکده يي ديده ميشود به اندازه هاي 4.77در 5.95متر از قـلوه سنگ والبندوديواري به پهـناي 0.6متر .در دوبر خاور .شمال بخشي از گنبد آتشکده به چشم ميخورد .ورودي آتشکده با تاقي گهـواره يي به پهـناي 0.6 وبلندي 1متر است .بلندي کنوني آتشگه 2.5متر است . آتشکده آناهیتا یا معبد آناهیتا :آناهید یکی از چهار عنصر مقدس آب و آتش و هوا و خاک است .در معنی می توان گفت که پاک و با عفت و با تقوی است که ارمنیان درست آن را تلفظ میکنند .این زیارتگاه پس از آذرگشسب از بزرگ ترین مکانهای باستانی و مقدس ایران بوده است که از دوره شاهنشاهی اشکانی ( پارتیان ) باقی مانده است .در شهر کنگاور در مسیر کرمانشاهان قرار دارد .ستون ها و پلکان این معبد هنوز پس از بیش از 2000سال باقی و مستحکم است . آتشکده یزد :که همچنان پابرجا و آتش آن پس از ۲۰۰۰سال همچنان روشن است. آتشکده دارابگرد :به گفته تاریخ مروج الذهب مسعودی این آتشکده به فرمان اشو زرتشت بنا گشت . زرتشت به یستاف شاه فرمان داد تا آتش مقدس جمشید شاه را که مورد احترام وی بوده است را بیابند و بیاورند .یستاف شاه این آتش را در خوارزم پیدا نموده است و به دارابگرد فارس آورد و اطرف آن را شهر زیبایی ساخت .این آتشکده در سال 332هجری قمری به نام آتشکده آذر جوی نامیده می شده است . پایان