مسجد مدرسه آقابزرگ کاشان

مسجد مدرسه آقابزرگ کاشان ( شیوه اصفهانی) تاریخچه و علت نام گذاری ساخت این مسجد در زمان حکومت محمد شاه شروع شد و در سال های اولیه سلطنت  ناصرالدین شاه به اتمام رسید .در سال ۱۷۷۹میالدی زلزله ای در کاشان رخ داده است. به نظر می رسد که مسجد آقابزرگ روی آثار به جای مانده از این زلزله بنا شده باشد. شبستان چهل ستون مسجد ،قبل از احداث گنبدخانه ساخته شده است .این شبستان بر .روی بقایای خانقاه ،مسجد و مقبره خواجه تاج الدین بنا شده است مال محمد مهدی نراقی یکی از مجتهدان کاشانی بود که در زمان تولد فرزندش فوت می  کند و نام پدر را بر روی پسر می گذارند .پسر مال محمد هم دنباله رو پدرش بود و مجتهد شد .مردم کاشان برای این که پدر و پسر را اشتباه نگیرند ،پدر را آقا بزرگ و پسر را آقا کوچک نامیدند .از این رو نام مسجد را برای قدردانی از کارهای مال محمد مهدی نراقی، .مسجد آقا بزرگ نامیدند معماری و تزئینات مسجد مدرسه آقابزرگ کاشان از جمله خصوصیات مسجد ،می توان به پیرنشین ،سردر ،هشتی ورودی ،حیاط  (صحن) مرکزی و شبستان ها اشاره کرد .با وجود اینکه استفاده از سردر برای مساجد مرسوم نیست ولی در مسجد آقابزرگ وجود دارد .مسجد دارای دو لنگه در است که با کنده کاری ،گره چینی و گل میخ تزیین شده اند .تعداد گل میخ های .استفاده شده برای تزیین درب ها ،به تعداد آیات قرآن است بعد از گذر از سردر ،به هشتی می رسیم .هشتی مسجد فضای سرپوشیده ای است  که پس از سردر قرار می گیرد .مهم ترین کاربرد هشتی ،تقسیم مسیر ورودی به دو یا .چند قسمت است .در طرفین هشتی مسجد آقابزرگ ،اتاق خادم قرار گرفته است پیرنشین :به منظور رفع خستگی افراد و نشستن بر روی آن و نهادن بار خود روی سکو ساخته شده و .معروف به پیرنشین است سردر سردر مسجد از همان ابتدا زیبایی بنا را به همه نشان می‌دهد .در باالی سه ضلع سردر ،کتیبه‌‌هایی خودنمایی می‌کند .روی یکی از کتیبه‌ها قصیده‌ای را حک کرده‌اند .در کتیبه مرمری دیگر می‌شود بخشی از دستورهای محمد شاه را دید. نوشته‌‌های حک‌شده روی کتیبه‌ها یادگاری از خوش‌نویس‌های بزرگ آن دوره است .می‌توانید آثاری از محمد ابراهیم (جد خاندان معارفی)، محمد حسین (جد خاندان ادیب) و سید صادق کاشانی را آنجا ببینید. کنده‌کاری‌ها و گره‌چینی‌های ورودی بسیار تماشایی است .برای تزیین در ورودی ،به تعداد آیه‌های قرآن یعنی ه‌اند 6666.گل میخ به کار برد ‌ هشتی دید کاملی به حیاط ومسجد آقابزرگاز قسمت هشتی گنبدخانه مسجد وجود دارد .سقف هشتی مسجد آقابزرگ با آجر و کاشی معقلی طاق‌بندی شده و به زیبایی آراسته شده است .از این قسمت میتوان به داالن های جانبی دسترسی یافت .در انتهای داالن های جانبی در دو طرف راه پله هایی قرار دارد که جهت رسیدن به طبقه پایین (زیرزمین) از آنها استفاده .میشود مهتابی پس از هشتی و روبه‌روی درب ورودی، ‌ای باز قرار دارد که از آن با عنوان محوطه گ ی کنند .سن ‌ مهتابی یا زمستانه‌نشین یاد م ‌ هایی در وسط این فضا وجود دارد که از جنس مرمر بوده و نور اتاق‌ های پایینی را تامین می‌کنند ،بد نیست بدانید مرمر تنها .سنگی است که نور را از خود عبور می‌دهد معماری مسجد آقابزرگ کاشان این مسجد دارای دو حیاط است که یکی در طبقه پایین (زیر زمین) و دیگری در طبقه باال (باالی زیرزمین) قرار گرفته اند .حیاط تحتانی که حیاط گودال باغچه نامیده می شود ،دارای حوضی در مرکز و ۴باغچه در طرفین است. دورتا دور حیاط حجره ها، شبستان و سرداب قرار دارند .حیاط طبقه فوقانی حیاط همکف نام دارد .در چهارگوشه این حیاط پله هایی برای رفت و آمد به حیاط .تحتانی تعبیه شده اند پله ها برای رفت و آمد از حیاط تحتانی به حیاط طبقه همکف گودال باغچه حیاط طبقه پایینی که هم ‌تراز با حوض و باغچه‌ها است ،حیاط گودال باغچه بوده و به مدرسه اختصاص داشته است .در سه طرف این حیاط دوازده حجره با راهرو های جداگانه دیده می‌ شوند و یک فضای بزرگ‌تر از حجره‌ها در وسط اضالع حیاط و چند انبار در گوشه‌ها ایجاد .گردیده است مسجد مدرسه آقابزرگ عالوه بر این ،مسجد آقابزرگ حیاط دیگری هم دارد .این حیاط برای تمیز کردن برف های  گنبد مورد استفاده قرار می گرفت و در پشت گنبدخانه قرار گرفته است .چاهی در وسط حیاط وجود دارد که برف ها را به داخل آن می ریزند .برای برف روبی گنبد ،زنجیری به .نوک آن بسته شده است .با گردش این زنجیر برف ها تراشیده شده و به حیاط می ریزند عالوه بر آن ،مسجد آقابزرگ دارای سه شبستان شمالی ،جنوبی و غربی است .در ابتدا  شبستان غربی وجود نداشت ،بلکه بعدا به آن اضافه شد .مصالح استفاده شده در .شبستان های مسجد آقابزرگ ،آجر و سنگ است شبستان ضلع غربی ۲۰ستون آزاد و ۳۰طاق آجری دارد .شبستان ضلع شمالی که در  زمستان مورد استفاده قرار می گیرد ،دارای ستون های آجری و سنگی است .همچنین شبستان ضلع جنوبی ،با شکستگی هایی که در سقف خود دارد ،نور را به داخل می کشاند. .این شبستان ،به عنوان شبستان اصلی مسجد مورد استفاده قرار می گیرد بنای این مسجد ساده و به اندازه کافی دارای تزییناتی از قبیل گچ بری ،نقاشی ،مقرنس  .کاری ،کاشی کاری و … است .به عبارت دیگر ،در تزیینات مسجد زیاده روی نشده است محراب محراب در زاویه جنوبی گنبد قرار چ گرفته و مزین به هنر مقرنس و گ ‌ کاری میباشد و کتیبه موجود تاریخ احداثش را به سال 1264منتسب میکند .این محراب در محلی غیر متعارف نسبت به سایر مساجد تعبیه شده و به دلیل باز بودن جبهه جنوبی ب غربی در دیوار فضا ،جهت جنو ‌ غربی را برای قرارگیری محراب انتخاب کرده‌اند .جبهه غربی نیز مانند سه سمت دیگر باز بوده و تنها دهانه بسته آن همین قسمتی است .که محراب در آن قرار دارد اتاق های تدریس گنبد خانه مقبره شبستان تابستانی شبستان ورودی شبستان زمستانی حیاط شبستان پشت بام مسجد قدیمی مهتابی سبک معماری مسجد مدرسه آقابزرگ کاشان از خصوصیات بارز معماری این مسجد می توان به گنبدخانه اشاره کرد که روی  ۸ پایه بنا شده است .در معماری اکثر مساجد ،جنوب گنبدخانه به عنوان مکانی برای ساخت محراب در نظر گرفته می شود .در مسجد آقابزرگ قسمت جنوبی ،جنوب شرقی و غربی گنبدخانه آزاد هستند ،و محراب در بخش جنوب غربی آن قرار دارد. این تدبیر برای جریان یافتن هوا در داخل گنبدخانه ،اندیشیده شده بود .اما چون قسمت غربی گنبدخانه ۴۰ستون دارد ،ارتباط آن با فضای خارج محدود شده است. .درنتیجه ،هوا به درستی جریان نمی یابد مسجد آقابزرگ کاشان دارای ۵طبقه است .یکی از طبقات آن در زیر زمین بنا  شده است .این کار یکی از اصول معماری سنتی ایران است .ساخت زیرزمین :مزایای زیادی دارد ،از جمله این مزایا می توان به موارد زیر اشاره کرد صرفه جویی در مصالح  دسترسی به آب قنات  افزایش مقاومت بنا در مقابل زلزله  گنبدخانه ایوان نمای اصلی مسجد را می توان در ضلع جنوبی حیاط دید چرا که در جلوی این قسمت ،ایوان وسیعی با کاشی کاری های چشم نواز خود نمایی میکند ،این ایوان پوشش دو الیه آجری دارد .کتیبه کاشی ایوان جلوی گنبد که بر روی آن سوره نبأ و مرثیه هفت بند محتشم کاشانی به چشم می‌خورد و در وسط آن‌ هم "عمل کاتب الحروف محمد حسن "1263.نگاشته شده است تزئینات پنجره گچ بری کاشی کاری کاشی کاری تزئینات بنا از دیگر اصول معماری ایران وجود بادگیر است .بادگیر های  مسجد آقابزرگ کاشان باعث میشود هوا در داخل اتاق ها جریان .یابد .به این ترتیب در تابستان هوای داخل اتاق ها خنک می ماند در این بنا از چهار هنر زیبای رسمی‌بندی ،گره‌سازی ، مقرنس‌کاری و یزدی‌سازی استفاده می‌کنند .در رسمی‌بندی‌ها از تالقی قوس‌ها ،کاربندی‌های جذابی به وجود می‌آورند .مسجدآقا بزرگ گره‌سازی‌های چشمگیری هم دارد .در این هنر با کنار هم قراردادن کاشی‌ها و آجر ،طرح‌های هندسی در بخش‌های مختلف .می‌سازند بیشتر یزدی‌بندی‌های مسجد را می‌توانید در ورودی‌هایش ببینید . زیر گنبد و طاق‌ها را هم به سبک مقرنس یا آهوپای تزیین کرده‌اند .بخش جذاب معماری مسجد ،رعایت اعتدال و به‌کارگیری هنرهاست .با وجود تمام این اصول در ساخت ،بنا همچنان سادگی‌اش را حفظ کرده است .می‌شود آثاری از نقاشی‌های محمد باقر قمصری را در بخش‌های مختلف تماشا .کرد مقرنس کاری مقرنس کاری مقرنس کاری فیلپوش یزدی بندی رسمی بندی پایان