اخلاق حرفه ای و موازین ارزشی اسلام درکسب و کار

موضوع: اخالق حرفه ای و موازین ارزشی اسالم درکسب و کار دانشجو.... : استاد.... : ترم ... رشته .... اخالق حرفه ای و موازین ارزشی اسالم درکسب و کار 1 اخالق حرف%ه ای در اس%الم جایگ%اه واالئی دارد ب%ه ط%وری ک%ه ازجه%ات مختل%ف درکس%ب و ک%ار م%ورد تأیی%د ق%رار گرفت%ه اس%ت .اخالقی%ات ب%ه عن%وان مجموع%ه ای 2 از اص%ول ،اغلب ب%ه عن%وان منش%وری ب%رای راهنم%ایی و ه%دایت اس%تفاده می ش%ود .اخالق حرف%ه ای در کس%ب و ک%ار یکی از مس%ائل اساس%ی تم%ام جوام%ع بش%ری اس%ت ک%ه در ح%ال حاض%ر ،در جامع%ه م%ا در محی%ط ک%ار کم و بیش م%ورد 3 توج%ه ق%رار گرفت%ه اس%ت .یکی از نگ%رش ه%ای اس%الم ،آمیختن ارزش ه%ای اخالقی ب%ا ام%ور اقتص%ادی اس%ت ،زی%را ب%رای رس%یدن ب%ه س%عادت پای%دار ،جامع%ه اس%المی نیازمن%د اقتص%ادی پوی%ا و ن%یز تحکیم و تق%ویت ارزش ه%ای اخالقی است. 4 رابطه کار با اخالق و معنویت در گزاره‌ه%ای دی%نی ،کس%ب و ک%ار ص%رفًا م%ادی و اقتص%ادی نیس%ت؛ بلک%ه اقتص%اد ب%ا معن%ویت و اخالق ت%أثیر متقاب%ل دارن%د .از این‌رو اص%ول اخالقی ح%اکم برجامع%ه دی%نی ب%ا اص%ول اخالقی غ%یر جامع%ه دی%نی متف%اوت اس%ت؛ چنانک%ه ام%ام على(علی%ه الس%الم) هنگ%ام گش%ت در ب%ازار خط%اب ب%ه تج%ار فرم%وده اس%ت« :اى جم%اعت تج%ار! پيش از ه%ر چ%يز از خ%دا طلب خ%ير (ب%ركت) كني%د و ب%ركت را در آس%ان‌گيرى [در معامل%ه ] بجويي%د ،و [ب%ا اخالق خ%وش و برخورد درست ] خود را به زيور بردبارى بياراييد». آن حض%رت در ج%ای دیگ%ری ب%ه اص%ول دیگ%ری از اخالق کس%ب و ک%ار اش%اره نم%وده و فرموده است: اى ت%اجران! نخس%ت فق%ه (آم%وختن احك%ام تج%ارت) س%پس تج%ارت ،نخس%ت فق%ه س%پس تج%ارت ،نخس%ت فق%ه س%پس تج%ارت .ب%ه خ%دا س%وگند! يقين داش%ته باش%يد ك%ه رب%ا در اين امت از راه رفتن مورچ%ه ب%ر روى س%نگ ص%يقلى و ب%راق پنه%ان‌تر و ن%امرئى‌تر اس%ت؛ سوگندهايتان را با راستگويى بياميزيد. رس%ول‌خدا (ص%لی الل%ه علی%ه و آل%ه) ن%یز از کس%ب حالل ب%ه عن%وان عب%ادت ی%اد نم%وده اس%ت« :اْلِع َباَدُة َس ْبُعوَن ُج ْز ءًا َأْف َض ُلَه ا َطَلُب اْلَح اَل ِل ؛ عب%ادت هفت%اد ج%زء دارد و از همه بهتر ،تالش برای به دست آوردن روزى حالل است». باید‌های کسب و کار .1دانش‌افزایی کسب و کار .2آموزش احکام کسب و کار .3 راستگویی .4اخالص در تجارت .5اخالق نیکو .6رعایت موازین شرعی .7رضایتمندی در انتخاب شغل .8سود عادالنه .9استمرار یاد خدا .10قانون‌مندی در کسب و کار دانش‌افزایی کسب و کار آگ%اهی از دانش تج%ارت و روش‌ه%ای کس%ب و ک%ار ،از ض%روریات این ام%ر اس%ت؛ چ%را ک%ه ب%دون آن ،امک%ان م%وفقیت خیلی کم خواه%د ب%ود .از این‌روس%ت ک%ه ام%ام على(علی%ه الس%الم) در ب%ازار ،مس%یر راه ،مس%جد و ه%ر كج%ا ك%ه م%ردم گ%رد ايش%ان جم%ع مى‌ش%دند ،ب%ه اهمیت و مس%ائل این دانش مهم اش%اره می‌ک%رد .آن حض%رت روزى در ب%ازار ب%ه فروش%نده‌اى برخ%ورد ك%رد ك%ه مى‌خواس%ت ك%االى خ%ود را بفروش%د .آن حض%رت ب%ا س%خنی ،روش%ی ص%حیح در کس%ب و ک%ار را ب%ه او آم%وخت« :بزرگ%واری و آس%ان گ%رفتن و س%ختگيرى نك%ردن ،ن%وعى س%ود اس%ت» .همچ%نین حض%رت نقش م%ؤثر ك%ار ت%وأم ب%ا آگ%اهی در مس%یر اف%راد را این‌گون%ه تب%یین نم%وده س%ت« :عمل‌كنن%ده ب%دون آگ%اهی، چ%ون رون%ده‌ای اس%ت ك%ه ب%ه بیراه%ه می‌رود .پس ه%ر چ%ه ش%تاب كن%د ،از ه%دفش دورت%ر می‌ش%ود و عمل‌كنن%ده از روی آگ%اهی ،چ%ون رون%ده‌ای ب%ر راه راس%ت آموزش احکام کسب و کار یکی از بایس%ته‌های کس%ب و ک%ار ،ی%ادگیری احک%ام فقهی اس%ت ک%ه ب%دون آن ممکن اس%ت ی%ک مس%لمان ب%ه فس%اد ی%ا گن%اه بیفت%د .عم%ده‌ترین مش%کل کس%ب و ک%ار در جامع%ه م%ا ،ناآگ%اهی ت%اجران و کاس%بان از احک%ام تج%ارت اس%ت .از این‌رو در مع%امالت حالل و ح%رام رع%ایت نمی‌ش%ود .ام%ام علی(علی%ه الس%الم) ب%ا تأکی%د وی%ژه ب%ه ی%ادگیری احک%ام کس%ب و ک%ار فرم%وده اس%ت« :اى بازرگان%ان ! اول آگ%اهى ب%ر مس%ائل ،س%پس تج%ارت؛ اول آگ%اهی ب%ر مس%ائل ،س%پس تج%ارت ،اول آگ%اهی ب%ر مس%ائل و س%پس تج%ارت» .آن حض%رت در س%خن دیگ%ری ب%ه ع%واقب ش%وم ناآگ%اهی ب%ه احک%ام تج%ارت اش%اره ک%رده و فرم%وده اس%ت« :ه%ر كس ب%دون آگاهی از احکام تجارت معامله کند ،در ورطه ربا افتد». راستگویی تج%ارت و ب%ازار گس%ترده رق%ابت ،ب%رای ب%ه دس%ت آوردن س%ود فزون‌ت%ر و درآم%د بیش%تر اس%ت و این ام%ر زمینه‌س%از به‌ک%ارگیری ش%یوه‌های نادرس%تی همچ%ون دروغگ%ویی ب%رای مت%رین ویژگی‌ه%ای اخالقی کاس%ب رس%یدن ب%ه س%ود بیش%تر اس%ت .از این‌رو یکی از مه ‌ 05 مس%لمان ،پای‌بن%دی ب%ه راس%تی و راس%تگویی اس%ت؛ چنانک%ه رس%ول اعظم(ص%لی الل%ه علی%ه و آل%ه) فرم%وده اس%ت« :اگ%ر دو مع%امله‌گر راس%ت بگوين%د ،ب%راى ه%ر دو خجس%ته مى‌ش%ود». پس ه%ر گ%اه دروغ بگوين%د و خي%انت كنن%د ،ب%راى هيچ ك%دام خجس%ته نخواه%د ب%ود .ب%ر همین اس%اس اس%ت ک%ه ام%ام علی(علی%ه الس%الم) یکی از اص%ول اخالقی کس%ب و ک%ار را ص%داقت دانس%ته و فرم%وده اس%ت« :اى کاس%بان و بازرگان%ان!قس%م نخوری%د و از دروغ فاص%له بگیری%د»؛ چ%را ک%ه در اح%ادیث نب%وی(ص%لی الل%ه علی%ه و آل%ه) آم%ده اس%ت« :کاس%بان و ت%اجران راستگو با پیامبران و شهیدان محشور خواهند شد». اخالص در تجارت در دی%دگاه اس%المی ،ت%اجر م%ؤمن ب%ا انج%ام تج%ارت ب%ه خداون%د نزدی%ك می‌ش%ود؛ یع%نی کس%ب و ك%ار زمینه‌ای ب%رای ایج%اد ارتب%اط بین مخل%وق و خ%الق می‌گ%ردد؛ چنانک%ه ام%ام علی(علی%ه الس%الم) فرم%وده اس%ت« :برت%رین عم%ل آن اس%ت ك%ه ب%ه قص%د ن%زدیكی ب%ه خ%دا انج%ام ش%ود» .این س%خن حض%رت ،برگرفت%ه از کالم وحی اس%ت ک%ه فرم%ود« :م%ردان مؤم%نی ك%ه تج%ارت و داد و س%تد آن%ان را از ي%اد خ%دا ب%از نمى‌دارد» .از نظ%ر آن حض%رت ،اخالص از معیاره%ای دیگ%ر در کس%ب و ك%ار ارزش%مند اس%ت .خ%الص ب%ودن نیت در هم%ه کاره%ا زیباس%ت و در ام%ور اقتص%ادی ،زیب%اتر؛ زی%را عم%ل خ%الص اف%زون ب%ر نف%ع شخص%ی و م%ادی ب%رای اف%راد ،دارای من%افع اخ%روی اس%ت و در اص%الح و گ%رایش م%ردم و جامع%ه ب%ه سوی كمال و سعادت دنیوی و اخروی نقش ارزنده‌ای دارد. یکی دیگ%ر از مهم‌ت%رین ویژگی‌ه%ای كاره%ای شایس%ته ،آن اس%ت ك%ه مط%ابق م%وازین ش%رعی باش%د .اس%الم ه%ر ک%اری را ک%ه ب%ه مص%لحت رعایت موازین شرعی ف%رد و جامع%ه و مفی%د باش%د ،حالل اعالم ک%رده اس%ت و ه%ر ک%اری را ک%ه مفس%ده و غ%یر مفی%د باش%د ،ممن%وع نم%وده اس%ت .از همین‌روس%ت ک%ه ام%ام علی(علی%ه الس%الم) فرم%وده اس%ت« :کس%ب و ک%ار هم%راه ب%ا پاك%دامنی ،به%تر اس%ت از ث%روت ف%راوانی ك%ه ب%ا گناه%ان ب%ه دس%ت آی%د». کس%ب و ک%ار ش%یعه ام%ام علی(علی%ه الس%الم) ،بای%د منطب%ق م%وازین ش%رعی باش%د و از منظ%ر ش%ارع مق%دس ب%رای س%المتی جامع%ه مض%ر نباش%د؛ از این‌رو اس%الم ك%ار و ش%غل را ب%ه ان%واع پنجگان%ه (واجب، مس%تحب ،ح%رام ،مک%روه و مب%اح) تقس%یم ک%رده اس%ت؛ زی%را ش%ناخت کاره%ای ح%رام اهمیت خاص%ی دارد .كاره%ایی ك%ه ش%ارع مق%دس آن را ب%رای جامع%ه مض%ر و زی%ان‌آور می‌دان%د مانن%د شراب‌س%ازی ،جاسوس%ی، ک%ار در مراک%ز فس%اد ،دائ%ر ک%ردن مراک%ز فس%اد و فحش%ا و قم%ار و سود عادالنه توأم ب%ودن مس%ائل اخالقى ب%ا س%ود عادالن%ه در مع%امالت و کس%ب و ک%ار ،از منوی%ات ره%بران الهی اس%ت .در روايت مع%روفى از اميرمؤمن%ان على(علی%ه الس%الم) ابع%اد این موض%وع اجم%ااًل تب%يين ش%ده اس%ت .از نظ%ر آن حض%رت ،س%ود معامل%ه باي%د ب%ه ش%كلى باش%د ك%ه ن%ه ب%ه توليدكنن%دگان و فروش%ندگان زي%ان برس%د و ن%ه ب%راى مص%رف‌كنندگان زی%ان‌آور باش%د؛ يع%نى رع%ايت ع%دالت دو طرف%ه و تعام%ل ب%رد – ب%رد ص%ورت پ%ذیرد .آن حض%رت ب%ه مال%ك اش%تر فرم%وده اس%ت« :باي%د مع%امالت آميخت%ه ب%ا بزرگ%وارى باش%د ،ب%ا م%وازين عادالن%ه و نرخ‌ه%ايى ك%ه ن%ه ب%راى فروش%نده ،ماي%ه اجح%اف اس%ت و ن%ه ب%راى خري%دار» .اين درس%ت ب%ه عكس چ%يزى اس%ت ك%ه در دني%اى ام%روز معم%ول اس%ت ك%ه فروش%ندگان در ب%اال ب%ردن قيمت‌ه%ا ت%ا آنج%ا ك%ه در ت%وان دارن%د ،مس%ابقه می‌دهن%د .ب%ه همين دلي%ل اس%ت ک%ه روز ب%ه روز فاص%له اقتص%ادى طبقات آسیب‌پذیر با اقشار سرمایه‌دار و متمول بيشتر می‌شود. قانون‌مندی در کسب و کار کس%ب و ک%ار انس%ان م%ؤمن ،ش%رافتمندانه و ق%انونی و آش%کار اس%ت .او تالش می‌کن%د کس%ب خ%ود را ب%رای خ%دمت ب%ه جامع%ه و رش%د آن ق%رار ده%د و هرگ%ز ب%ه کاره%ای غ%یر قه%ای ق%انونی و غ%یر مج%از تن نمی‌ده%د و معیش%ت خ%ود را از طری%ق غ%یر متع%ارف و حقو ‌ ناعادالن%ه ب%ه دس%ت نمی‌آورد .او ب%ه دنب%ال ک%اری نمی‌رود ک%ه ش%رمندگی ب%ه هم%راه داش%ته باش%د؛ چنانک%ه ام%ام علی(علی%ه الس%الم) فرم%وده اس%ت« :بپره%یز از ه%ر ك%اری ك%ه در نه%ان انج%ام گ%یرد و در آش%كار ش%رمندگی آورد» .ش%یعیان امیرمؤمن%ان علی(علی%ه الس%الم) از انج%ام دادن ك%اری ك%ه از عل%نی ش%دن آن ش%رم دارن%د ،پره%یز می‌کنن%د .قاچاق‌فروش%ی، توزی%ع اجن%اس خ%ارجی ممنوع%ه ،اس%تفاده غیرمش%روع از بیت‌الم%ال در کس%ب و کاره%ا و سوءاس%تفاده از ش%غل و س%مت دول%تی ،گ%رفتن زی%ر م%یزی پزش%کان و ،...از اخالق مؤمنان نیست. فهرست منابع کتب .1ابن‌شعبه حرانى ،حسن بن على ،تحف العقول ،چاپ دوم ،قم :نشر اسالمی1404 ،ق. .2ابی‌یعقوب ،احمد ،تاریخ یعقوبى ،بیروت :دارالکتب العلمیه1419 ،ق. .3پاک‌نیا ،عبدالکریم ،لقمه پاک و تأثير آن در زندگى ،قم :نشر فرهنگ اهل‌بیت، 1390ش. . 4تميمى آمدى ،عبدالواحد بن محمد ،غرر الحكم و درر الكلم ،چاپ دوم ،قم: دارالكتاب اإلسالمی1410 ،ق. . 5حر عاملی ،محمد بن حسن ،وسائل الشیعه ،تصحیح مؤسسه ال‌البیت ،چاپ اول ،قم: مؤسسه آل‌البیت1409 ،ق. .6السيوطی ،جالل‌الدين محمد بن ابی‌بکر ،الدر المنثور فی التفسير بالمأثور ،قم :مكتبة آية الله المرعشی1404 ،ق. .7شريف الرضی ،محمد بن حسين ،نهج‌البالغة ،تحقیق صبحی صالح ،چاپ اول ،قم: هجرت1414 ،ق. . 8صدوق ،محمد بن على ،الخصال ،چاپ اول ،قم :نشر اسالمی1362 ،ش. . 9من الیحضره الفقیه ،بیروت :مؤسسه االعلمى1413 ،ق. . 10کلینى ،محمد بن یعقوب ،الکافی ،تهران :دارالکتب االسالمیة1388 ،ق. . 11مجلسی ،محمدباقر ،مرآةالعقول ،تصحیح هاشم رسولی محالتی ،چاپ دوم ،تهران: دار الکتب االسالمی1404 ،ق. . 12مکارم شیرازی ،ناصر ،دائرة المعارف فقه مقارن ،قم :مدرسه االمام على بن ابىطالب142 ،ق. . 13موسوعة الفقه االسالمی المقارن ،قم :مدرسه االمام على بن ابىطالب، 1390ش1432/ق. . 14مفید ،محمد بن محمد ،االمالی ،چاپ اول ،قم :كنگرۀ شيخ مفيد1413 ،ق. با سپاس از توجه شما