تاریخ تحلیلی اسلام، دکتر نصیری بخش سوم

صفحه 1:
صدر اسلام 

صفحه 2:
مدرس محمد سرگل زائی تخصص: دکترای لهیات ادیان و عرفان سوابق تدریس: دانشگاه های آزاد»علمی کاربردی و مراکز آموزش عقیدتی وزارت دفاع از سال 990 ‎@wouc_workat‏ 

صفحه 3:
سم درسی ‎a‏ تاریخ تحلیلی صدر اسلام» ویراست دوم محمد نصیری نشر معارف SO Ge قم 1397 

صفحه 4:
۳ 

صفحه 5:
دلایل‌وفلسفه ی ‎ogee‏ | قانون‌ثابتو ضروروی ودن‌هلیت .عمومی نیاز جامعه به زمامدار 6 لزوم ارتباط بین عالم ربوبی وعالم انسانی, ‎-P‏ تفسیر وبیان اصول کلی دین و آیات قرآن © تاکیدات قرآن بر نقش جانشین پیامبر( ص) . در تكميل دين واتمام نعمت 

صفحه 6:
به دلايل زير بيامبر ص قبل از رحلت تعیین جانشین فر مو! ده اند پیامبر لساام. حتییرلی‌سفرهایک وتام مدتبرلی‌خود -0 ,تعیین‌جانشین مین مودند دیگر پیامبران‌نیز برلی‌خود تعیین‌جانشین‌کرده لند. 0۰ (یوشم و پطرس) نص‌قرآن‌که با تأکید «بلغ»و تهدید «ان‌لم -6 تفعلهو تضميزوتأميزن« واه يعصمك»ثمره ‎CO‏ ‏سا لقلاشو تبليغ را در گرو آن‌قرار مي دهد»ء‌چیست؟ 

صفحه 7:
یا ها لول بل ما آلزل یت من رَبك وَإن لَمْ تَفعَلْ ‎Bets aij ADL Gall Lad‏ من لاس إِنّ الله لآ يَهْدِي ‎OP oate cy sll sal‏ هر يزوهشكر منصفومسلمانحقطلبحق-60 دارد ازخود بيرسد: مأموريتىكه لكر بيامبر آنرا لنجام نمىداد » همه دست أورد هاى رسالتش نابود مى شدءجه بود؟ 

صفحه 8:
۵ آیا می توان اجتماع غدیر را » ابرازمحبت پیامبر ».نسبت به یکی از یارانش » تلقی کرد؟ خیر؛چون اين مسئله به مقدمه ی مانند ؛اعتراف گرفتن از مردم به عنوان« اولی به تصرّف »نیازمند نیست هدر سال دهم هجرت: منافقان در انديشه ى كودتا بودند. بيامبران دروغين يك مرتبه ظهور كردند. - ارتداد . - نزدیک بودن وفات پیامبر. 

صفحه 9:
م عايشه » ابوبكر و عبد الله فرزند عمر به لزوم تعيين جانشين براى جانشيني جانشينان بعد از پیامبر تأً کید داشتند . آیا پیامبر اسلام (ص) به ماندگاری دين اسلام ازیک طرف» و بدور ماندن آن» از تحریفات از طرف دیگرء‌نگرانی بیشتر داشتند یا اشخاص فوق, 

صفحه 10:
Tike ok hate oral ‏نمی خواهی کسی رآ جانشین خود سازی ؟اگر تو‎ 02 2 aie hae ‏شتران و گوسفندانت را رها می کرد بی تردید می‎ ‏گفتی چوپان مقصر است . اگر کسی را برای‎ ‏سرپرستی بندگان خدا » به جاى خويش تعيين‎ ‏نکنی » چون نزد خدا وی » چه پاسخی» خواهی‎ ‏داد؟‎ " فتح الباری . ج . ص 029 ؛ الغدیر . جع . ص 98 499 

صفحه 11:
پسرم سلام مرا به پدرت برسان و بگو امّت محمد را بي سرپرست رها مکن»كسي را در میان آنان جا نشین خود ساز... مي ترسم آشوب بر پا شود. الامامة والسياسة ج ) ص00 سوال این است : وقتي چنین افرادي لزوم تعیین جانشین رهبر را در یابند بچگونه ممکن است پیغمبر ضرورت و اهمیت کار را در نیابد و در این خصوص چاره اي نیندیشد . 

صفحه 12:
لبن‌لبی!-لحدید معتزلی‌از لهل‌سئت هنگام گفتو 0۰ گوی‌خود با نقیب‌طو]استادش) دربارم ی مسئله ی خلقشو رویداد سقیفه ؛ می‌گوید : به ذ تلم راضئن ميش ود بكيم استحائه يامير كتاد کردم لند و بر خاقگفته ی پیامبر (ص) گام برداشته » يعنينصٌغدير را زير پا نهادم لند » نقیبدر جولبگ فت دل‌من‌نیز رلضی‌نمی‌شود بكويم پیامبر (ص) لهمالک ار بود و لمتوا بسی , سرپرستوها کرد و رفت 

صفحه 13:
با عنایت به آنچه گذشت آیا مي توان گفت سقیفه منشأً زیر ساخت هاي تاريخي دارد و بازي گران آن براي رسیدن به اهداف خود از نظریه «ترآن بسندگي » بهره بردند . بر اين اساس تأکید پیامبر (ص) بر امر بيشواني بعد از خود درمواضع و زمانهاي مختلف نيز به سبب» همین تحرکات پشت پرده بوده است. 

صفحه 14:
تعدادي از آیات قرآن بر لزو م تبعیت از - دستورات پیامبر اسلام تأکید دارد و به مسلمانان هشدار مي دهد که از تمد فرمان یا سبقت براو خوداري کنند . در قرآن آمده است * ما نا من ول ‎os ail cry eth‏ هم إذ ظَلَمُوا أَنْفْسَهُمْ ‎wai Gl gle.‏ سْتَغْفْرَوا أله وَاسْتَغْقْرَ Laas LS a ۳۳ ‏له الرَسْول‎ 

صفحه 15:
Re eee a ‏فرمان خداء از وي اطاعت شود. واكر اين مخالفان»‎ ‏هنكامي كه به خود ستم ميكردند) و فرمانهاي خدا‎ ‏را زير يا ميكذاردند( به نزد تو مي آمدندءو از خدا‎ ‏طلب آمرزش میکردند» و بيامبر هم براي آنها‎ ‏استغفار مي کرد خدا را توبه يذير و مهربان مي‎ ‏یافتند.به پروردگارت سوگند که آنها مومن نخواهند‎ ‏بود» مگر اينکه در اختلافات خود تو را به داوري‎ ‏طلبند.سپس از داوري تو» در دل خود احساس‎ ‏ناراحتي نکنند» و کاملا تسلیم باشند‎ 

صفحه 16:
وَمَا كَانَ لِمْؤْمِنٍ ولا مق سول ل 2 وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضّلٌ ضلالاًمبیناً هيج مرد و زن با ايماني حق ندارد هنكامي كه خدا و بيامبرش امري را لازم بدانند» اختياري ) در برابر فرمان خدا (داشته باشد» و هر كس نافرماني خدا و رسولش را کند» به كمراهي آشكاري كرفتار شده است. * ‏0الی‎ : POG jam oy gut 

صفحه 17:
يي ا وَل توا عنه ثم تسمَغوت اي كساني که ایمان آورده اید! خدا و پیامبرش را اطاعت کنید؛ءو سرپيچي ننمایید در حالي که ( سخنان او را ) میشنوید. انفل س6 : ‎CO‏ 

صفحه 18:
ا عر اج لا تَولوا عَنه وأنتم تَسمَغو اي كساني که ایمان آورده خدا و پیامبرش را اطاعت کنید»و سرپيچي ننمایید در حالي که ( سخنان او را)مي شنوید. 

صفحه 19:
لآ تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرّسُولٍ بَيْنَكُمْ كدُعَاءِ بَعْضِكُم بَعْضاً كَدْ ‎yah av eles‏ ون منگم لراذا ‎Sa‏ الَذِييَ ‎GANAS‏ ‏عن ‎tl NS piel I aed of ay‏ صدا كردن بيامبر را در ميان خودء مانند صدا كردن يكديكر قرار ندهيد» خداوند كساني از شما را كه بشت سر دیگران پنهان مي شوند» و يكي پس از ديگري فرارمي کنند مي داند.پس آنان که فرمان او را مخالفت مي کنند» باید بترسند از اينکه فتنه اي دامنشان را بكيردءيا عذابي دردناك به آنها برسد! 

صفحه 20:
۱ ۹ ‎ALL Ip‏ م شیاه اسبا ‏برای روشن شدن برخی دیگر از ابعادحادثه « . سقیفه» به کنار بستر پیامبرص رفته برخی حوادث مهم را باز می خوانیم: ‏از إصراربيامبر|ص)براعزام سياه أسامّة جه نكاتى رامى توأن استنباط كرد ‏0)-حضور افراد سرشناس جون ابوبكر » عمر » ابو عبيده و سعد وقاص در ميان جمع سباهيان ‏© -علت كزينش جوان(0© ساله در رأس بزركترين سپاه علیه دولت روم؟ ‎ 

صفحه 21:
©جرا رسول خدا افرادبند يك را در فرمانى جدا كانه ملزم به حضور در سياه مى كند ؟ ا ار ان است ؟ اكر جنين است جرا آنها را فرمانده نساخت ؟ 62 - چرا علی (ع) را همراه سپاه نکرد ؟ ۵ چرا وقتی اسامه » از فرمانده کل قوا خوأست به او اجازه دهد تا بعد از رهایی پیامبر(ص) از بیماری سپاه را حرکت دهد »موافقت نکرد. 

صفحه 22:
پرسش اساسی این است : الف :علت تأکید پیامبر بر تعجیل اعزام سریع سپاه چه بود؟ ب: چرا با وجودپاسخ صریج پیامبر به درخواست مکرر اسامه.سپاه ازجرف حرکث نکرد؟ ص196 چون پیامبر(ص) از کار شکنی عده ای آگاه شدند» ضمن سخنرانی در مسجد با متخفان چگونه بر خورد نمودند . 

صفحه 23:
‎su‏ اه یا نمی توان دور ساختن 4 , ختن عوامل توطنه از 0 ر ا 1 ارت جوان كمتر از 2 ‎i‏ ‏حا مه و ال ا ‏به و خنثی نمودن بهانه کم سن بودن ‎ee ee‏ بيامبر ص به شمار أورد؟ 0 

صفحه 24:
- نوشت افزار ‎sade‏ تا نامه ای بنویسم که بعد ازآن هرگز گمراه نشوید. - یکی ازحاضران گفت: درد بر او چیره گشته است نمی داند جه ميكويد! - بعدها ابن عباس از اين حادثه با آه و شکوه از آن ياد مى کردکه در روز پنجشنبه تحقق یافت. - هر موّمنی حق دارد بپرسد پیامبر جه موضوعى را مى خواستند بنویسند؟ آنگارش آن بزیان چه کسانی بود ؟ oe 

صفحه 25:
جریان سقیفه و شکل گیری خلافت. قبول نمی کند. بيك عمر و فراخوانی ابوبکر و همراه ابو عبیده جراح روانه سقیفه شدند . 

صفحه 26:
اعتقاد دانشمند مصری »احمد حسین یعقوب, در باره علت پافشاري نکرد ‎Vv‏ ‏درنوشتن نامه : چنانچه پیامبر ص برنگاشتن نامه پا فشاري مي کردند شخص معترض و طرفدارانش بر نظر خود پاي مي فشردند وحتي براي به كرسي نشاندن مدّعا وخواسته خويش دست به اقداماتي مي زدند.لذا كمترين دستاورد اين قضيه بي ثمر شدن آن مار ا ‎pe a a‏ ول 

صفحه 27:
1- سام گنجايش چند نفر را داشت » 2- چرا اجتماع در آن هنكام ودر آنجا برقرار شد؟ 3- چرا گروهی از انصار در سقيفه كرد ' آمدند؟ دعوت كرد ؟ 

صفحه 28:
‎ee‏ 2 سدح ‏چه ک سانی‌از انصار در محفل‌حضور داشتند؟ ‎O-‏ ‏ليا كرد همآیی‌انصار برلیتعیین‌جانشین‌بود -2* یا جنبه سیاسی‌داشت ‏کدلم یکاز انصار وبا چه لنگیزم لعپیش‌از -0 همه بيعتكرد؟ ‏آیا جز آن‌سه نفر » هیچ یکاز مهاجرین‌از -9 رخداد سقیفه آگام بود ؟ ‏چرا لبوبکی جنازه پیامبرص‌را ترک ‎dD‏ ‏كد؟ ‎ 

صفحه 29:
چرا مهاجرین‌دیگر را با خبر نکردند؟ -11 و چرا بزرگان(صحابرا با خبر نکردند ؟ چرا خانواده پیامبر را با خبر-12 نکردند؟ لین‌همه شتاببرایچه بود و چه -13 کسانیتنها در اندیشمه حکومنبودند؟ چرا وچگونه «طایفه بنیاسلم» به -14 مدينه وارد شد؟چرا این‌طایفه بم جای شرکندر مراسم تدفینپ يامبر سقيفه و بيعتبا خليفقصد واد رد 5 

صفحه 30:
انگ دام انصار »-اين اقدام انصار در آن ساعات» رویارویی با کردار بعضی از مهاجران بوده است نه موضع گیری در برابر وصایای پیامبرص. ‎-O‏ شاید بتوان تخلف بعضی از سران مهاجر از پیوستن به سياه اسامه به رغم تأكيد پیامبرص »جلوگیری از آوردن کاغذ و دوات برای پیش گوتی آن حضرت در باره پیدایش آشویها درآینده نزدیک را » از عوامل حضور انصار در سقیفه وتلاش آنان به منظور حفظ موقعیت ومنافع خود به شمار آورد . 

صفحه 31:
لحتما لهیگر؛لینکه لنصار نا آگاهانه 6۰ مجرىطرح حساب‌شدم ی دیگرلن حضور به ظاهر تصادفی طایفه بنی اسلم درمدینه و بیعت شتابان آنها با خليفه جه بسا گواه درستی اين نظر باشد 

صفحه 32:
+ ‏حیات پیامبر اسلام (س) افرادی‎ roe ‏دلايلى ادعاى پراموزی کردند .( آسود عنسی»‎ ‏مسیلمة بن ثمامه طليحة بن خويلد أسدى)‎ © - با رحلت بيامبر ص عده ای ازمسلمانان سست ايمان دجار ترديد شدند و به دين قبلى خود» بركشتند . © - عده اى نيز از يرداخت زكات در موقعيت جديد بدليل عدم قبول خلافت خوددارى نمودند . 

صفحه 33:
کرک در ‎au‏ با اين دو پدیده (نپرداختن زکات به دلیل مشروع ندانستن دستگاه خلافت و دیگری بازگشت از دین ) با قدرت برخورد کرد » 

صفحه 34:
اجبارامام على ع به بيعت 6. على ع به مسجد فراخوانده شد ولى او و همراهانش سر باز زدند . ©.كروه مسلح پس از ناکامی از بدست آوردن بیعت علی » خانه ی او را ترک گفتند » و او تا هنگامی که اساس دین را در معرض خطر ندید» بر این موضع خود استوار ماند .(پس از وفات حضرت زهرا س حداکثر 0 ماه) 

صفحه 35:
یاران پیامبرص که به خلافت ابوبکر اعتراض فالتا : 0 : حذیفه ابن یمان. : خزیمه ابن ثابت. : ابو ايوب انصارى. : سهل و عثمان ابن حنیف . : برا ابن عازب. : بلال. : ابوذر : عمار : مقداد. 0 0 « 0 0 8 0 0 

صفحه 36:
چون فدک از فاطمه س گرفته شد؛ فاطمه (س) برای دفاع از حق خود به پیش ابوبکر می زود . 

صفحه 37:
0 کر ی سياه بعد از جهل روزء بازگشت ۰ اين لشکر کشی از جهات نقویت روحیه و از سوی دیگر مانوری در مقابل دشمنان بود ءبه اين معنا که رحلت رسول خدا صء جامعه ی اسلامی را دچار آسیب نکرده است : © : فتح ناحیه ی حیره در سال 8 و پیروزی بر شام : تعیین عمر برای جانشینی خود ‎:©١‏ ماجرای اندوهگین فدک 

صفحه 38:
عمر ‎ail,‏ ‏0 ی © : در فتح فلسطين با حركت ساده و در عين حال ورود با عظمت او به بيت المقدس تحسين مسيحيان راء بر انگیخد" © : وضع مقرّرات درباره ى اهل ذمّه. “6 : ايجاد ديوان ماليات. 

صفحه 39:
0.جداسازی شام و مصر ازچنگ دولت روم © : فتح ايران »تا اين که بی توجهی خلیفه به شكايت ابولؤلؤ (فيروز)سبب ترور او شد. 0 : ممنوعیت نگارش حدیث 

صفحه 40:
©- تبعيضات قومى ميان مهاجران وانصار در تقسيم اموال. 7 0 تفاوت نهادن ميان مسيحيان عرب و غير عرب. 0017- جلوكيرى از ورود غيرعرب به مدينه به بهانه ی پیشگری از آلوده شدن شهر . 

صفحه 41:
ea errr er ‏(ع).‎ 0 - مردم در فساد و جنایت هم داستان شدند. -از دین فاصله گرفتند . ‎OD‏ - بر دروغگویی پیمان بستند و از راستگویی پروا کردند . ‏| ©فضايل اهل بيته و صحابه ی پیامبر فرلموش شد. 

صفحه 42:
0 آیا درفتوحات الگوها و سيره ى رسول اکرم »مورد توجه قرارگرفت ؟ © : آیا اهتمام خلفا به جنگ و گسترش نفوذ اسلام از راه خشونت با دیدگاه و سیره ی عملی پیامبر سازگاری داشت ۴ ‎O‏ : آیا سربازان اسلام در اين دوره از آموزش فکری لازم برخوردار بودند ؟ ‏۴ : بسیاری از صحابه ی پیامبر در اثر ثروت غنايم ؛به فساد آلوده شدند. ‎we 

صفحه 43:
باب فتوحات -- 0 : ناخشنودى مردم از دولت هاى ايران وروم © : بى روح شدن آيين هاى دينى © : مجذوبيت شعار هاى اسلامى “© : تأكيد اسلام بر عدالت © : سلوى و منش فرماندهان اسلام 

صفحه 44:
خلفه سوم توسط شورایی که خلوفه ی دوم پیش بینی کرده بود روی کار آمد وی با شروط عمل به قرآن » سنت پیامبر » روش شیخین به خلافت رسید اما به زودى عمل به سيره ى دو خليفه ى بيشين را نيز فراموش كرد وبه خوش نشينى و تجملات و خويشاوند سالارى روى أورد we 

صفحه 45:
0 : عثمان یاران نزدیک پیامبر را تبعید کرد . ابوثر به ربذه » اخراج عمّار از خانه ی خلیفه » تبعيد صعصعه ابن صوهان و عدى ابن حاتم به شام.... : عثمان تبعیدیان توسط پیأمبرص را به مدینه باز گرداند» واین در حالی بود که ابوبکر و عمر» راضی به بازگشت تبعیدیان پیامبر نشدند .(حکم بن ابی العاص و عبدالرحمن اين ابی سرح) 

صفحه 46:
صصرف بیت المال در جهت ساختن کاخها و برای رفاه اطرافیان و بستگان خود . oat Bassas ‏سوز‎ 

صفحه 47:
محدود ‎SG‏ تفر آز صحابه با خلافت عثمان مخالفت کردند 1 او توجهی نکرد. او بزودی شروط پیروزی خود راء فراموش کرد. ابوذر را به ربذهءبه جرم انتقاد از بنی امیّه ءتبعید کرد جعمار ياشر را كه حامل نامهى انتقاد آميز اصحاب به خلیفه را با کتک (به دستور او)» ازخانه او بیرون کردند. 

صفحه 48:
صعصعة بن صوحان و عدی ابن حاتم را به شام تبعید نمود. 0 او تبعیدیان پیامبر را باز گرداند.(ابن ابی سرح» حکم بن ابی العاص»...) ‎-O‏ بذل و بخشش بیت المال به عنوان نمونه درعروسی دخترش 00000 درهم به دامادش هدیه داد ‏> اعتراض عبداله ابن مسعود» مسئول بیت المال به ‏- سرزاندن صُخف گونا گون قرآن سبب نفرت از او ‎ad‏ 

صفحه 49:
ابوهریره فرمانداری بحرين كه در ميان صحابه به دروغگویی معروف بود . عمروعاص فرماندار مصر »کسی که در حیات پیامبر » وی را هجو کرده بود. معاویه فرماندار شامات که از گروه ملفه قلوبهم بود. 

صفحه 50:
ار پذبرفته بود که کارگزاران عمر را تغییر ندهد ولی در زمان کوتاه همه ی آنها را کنار نهاد و خویشان خود را که از تقوای مالی » سیاسی » دینی یا هر سه بی بهره بودند به جای آنها » نصب کرد . 

صفحه 51:


صفحه 52:
کودكي و نوجوانی را با تربیت محمد (ص) به سر آورد. تربیت محمدی» علی را » از قلب حساس » دیده ی نافذ و گوش شنوا برخوردار ساخت طوری که چیزهایی را می دید و صداهایی می شنود که برای دیگران ممکن نبود . به بیان امام صادق ع پیش از رسالت پیامبر نور نبوت را می دید و صدای فرشته را می شنید. 

صفحه 53:
لس و رس رح از اولین ایمان آورندگان بود. پشتیبانی همه جانبه ای از پیامبر ص داشت. با فداكارى در ليله المبيت جان خويش را به خطر انداخت. 

صفحه 54:
0- برادر دینی پیأمبر »در پیمان عقد اخوت گردید. © حديث منزلت در شأن اوست. مشایسد فاطمه | داشت. دلاوریاو در همه ی ‎il 5 jE‏ جلین مود -6 ( بدر ءلحد » خندقو خیبر ) 

صفحه 55:
سس سس سس درجنگخندق‌ضرباه اومعادلعادتجن و انس‌شمرده ‎Ge‏ ‎aud,‏ ‏در جنگخییر او پرچم لسلام را ازدستپیامبرص0 گرفتو پیامیر پیروزیاو را پیش‌بینی‌کرد و : فرمودند فردا برجم را به دست كسى خواهم داد كه خدا و ‘ ش را دوست دارد م نماینده ی خاص پیامبرص در اعلام برائت از مشرکین گردید. 

صفحه 56:
در دوره ی ‎sigan ial Wi‏ در مشاوره از او استفاده شد او برای برگرداندن جریان خلافت و جانشینی پیامبر (ص ) بر قاعده امامت و ولایت بسیار کوشیدند ولی نتیجه ای اخذ نکردند . 

صفحه 57:
۱ ۱ | I بر اساس تحليل عقلانى »براى جامه ى عمل يوشاندن اين هدف » دو راه بيش روى على وجود داشت. ) - کار فرهنگی - برخورد قهر آمیز به نظر می رسد على ع و زهرا س عليهما السلام در بيمودن راه اول فروگذاری نکردند 3 

صفحه 58:
وی در ‎ss‏ از او بيعت خواستند »«فرمود: من به امارت از شما سزاوارترم . با شما بيعت نمى كنم »که شما به بيعت من » سزاوارتريد .امارت را ازانصار با حجث قرابت بيامبر ستانديد و اكنون آن را از اهل بيت . غصب می کنید ؟ 

صفحه 59:
آیا شما نبودید که انصار را به بیعت با خود واداشتيد به اين دليل كه محمد (ص) از شما بود و آنها نيز تسليم شدند ؟اكنون من در مقابل شما همان حجّتى را مى آورم كه شما در مقابل انصار آورديد » من از هر كس به بيامبر ص نزديك ترم جه در حيات وى و .جه بس از مرك 

صفحه 60:
pl (5) ‏د‎ باشد مى توان كفت : داشت» كذشته از نداشتن ياور براى انجام مقاصد خود » مسئله كسترش ارتداد و خطر روز افزون مدعيان دروغين نبوت در جزيرة العرب بود . ۲ ales 

صفحه 61:
: امام در بیان دلیل اين مدارا می فر ماید نخست دست خود را باز كشيدم .تا آنكه ديدم كروهى در دين خود نماندند و از اسلام روى كردادند و مردم را به نابود ساختن دين محمد (ص) دعوت می کنند .پس ترسیدم اگر اسلام و مسلمانان را پاری نکنم » رخنه و ویرانی در آن بینم که مصیبت آن بر من از مصیبت از دست . رفتن چند روزه ی خلافت بسی بیشتر است 

صفحه 62:
‎ae 3‏ 5 فاطمه س على ع ر ی ‎a cee‏ اذان یه شد و ‎Ve‏ ‏زهرا س كفت أكر ميخواهى نام بيامبرص باقی بماند بای 

صفحه 63:
کر علل اتحاد مدینه تقارن جانشینی ابوبکر با پدیده ارتداد و کشور گشایی خلفا » مردم مدینه را واداشت تا علیه 

صفحه 64:
نیک می دانید من از همه برای خلافت شایسته تر هستم به خدا سوگند تا وقتی کار مسلمانان به گونه ی مناسب جریان دارد » و تنها بر من ستم می شود مخالفتی ندارم . 

صفحه 65:
هرچند آن حضرت از ابوبکر و عمر کناره گرفت» ولی هرگز از مشاورت و تصحیح اشتباهات دولت و تأکید بر تدابیر درست . دریغ نورزید 

صفحه 66:
در اين انتقادات امام على به سه اصل استدلال مى كند * 0 4وصایت و نص رسول خدا ©) © شایستگی های شخصیتی 9( هروابط نزدیک روحی » معنوی » اخلاقی و نسبی با پیأمبرص 

صفحه 67:
‎eapveae ۳‏ 2 سست و مخدوش می نماید» و می فرماید : پسرابوقحافه به خوبی می دانست که من از او شایسته تر هستم و خلافت جامه ای است که تنها بر اندام من راست می آید » چرا با آن که نیک می دانست. به جنين اقدامی دست يازيد . 

صفحه 68:
تردید می کند و از مردم می خواهد بيعت را بس كيرند و استعفايش را بيذيرند » [ اما ] جكونه به خوداجازه مى دهد جانشين تعيين بكند . شكفتا | خلافت را داشت » چون اجلش رسید کوشید» آن را به عقد دیگری درآورد . 

صفحه 69:
9 خلیفه ی اول و ر حا دو 0 خلیفه ی اول و دوم رو واه نت دی ‎a‏ فت تأکی در 

صفحه 70:
ید وت = ane ‏خلیفه ی دوم خشن و درشتخو بود‎ ‏و در عين حال شتابزدكى در رأى‎ ‏و بازگشت از آن» و در نتيجه‎ ‏کثرت اشتباه از ویژگی های دیگر‎ ‏عمر بود : لغزشها و سپس پوزش‎ ‏خواهی اش فراوان بود.‎ 

صفحه 71:
سخنان امام نشان می دهد آن حضرت بر روش عثمان نیز سخت انتقاد داشت . هرجند او مسئله ى مهم كشتن عثمان را با مصالح كلى اسلام منطبق نمى دانست و ظاهراً براى مستقيم كردن جريان امور و تنبیه خلیفه «راه حل مناسب تری در نظر داشت » انقلابیّون راء برخوردار از حق ءبه شمار می آورد . 

صفحه 72:
درباره ی عثمان می فرماید : عثمان روش مستبدانه پیش گرفت » همه چیز را به خود و به خویشاوندانش اختصاص داد و به گونه ای زشت در این مسير پیش رفت . شما انقلابیان نیز بد بی تابی کردید 

صفحه 73:
0 خاست . خویشاوندان وی نیز قد بر افراشتند و مانند شتری که علف بهاری می خورد » مال خدا را با تمام دهان خوردند ؛ تا آنگاه که رشته اش باز شد و کارهای ناهنجارش به مرگش انجامید . 

صفحه 74:
صیاسخ به پرسش های دانشمندان بیان حکم شرعی رویداد های نو ظهور بشرکت در نشست های رایزنی خلفا 

صفحه 75:
9ص سح سس تحص هپرورش انسان های برخوردار از ضمير باك ( عبدالله ابن عباس » ابوذر » اویس قرنی » مقداد » عمار » مالک » کمیل » میثم تمار » حبیب و مسلم ) صکوشش برای تأمین زندگی بینوایان مفعالیت کشاورزی 

صفحه 76:
سسب ب ‎Sa‏ ‏موضوع جانشینی پیامبر از نظر ‎Cla Gal‏ از نظر آنها تعیین جانشین پیامبرص جنبه ی انتخابی و عرفی داشته است. این نظر خالی از انتقاد نیست » چون در گزینش سه خلیفه ی قبلی مجال مشارکت مردم نبوده است » 

صفحه 77:
ين 1 به فيج روى ا توان بيرو قاعده اى و ضابطه اى جز عنصر قريشى دانست و اين درحالى است كه يكى از مهمترين اصول دعوت انبياء لغو امتيازات نزادى و قومى است . 

صفحه 78:
پس از کشته شدن خلیفه ی سوم عثمان ءاصحاب نزد پدرم آمدلد و گفتند ما برای خلافت کسی شایسته تر از ثو نمی شناسیم. علی (ع) در پاسخ فرمودند : من وزیر شما باشم » بهتر از آن است که امیرتان باشم . .آنان گفتند جز بیعت با تو چیزی نمی پذیریم. 

صفحه 79:
ree eae gy 0 5 6 1 eer ۹ | 7 3 ‏قريش ؛‎ : ‏ارين‎ 3 .: 0 : 8 3 ) 

صفحه 80:
‎a (S)‏ عرب بر غير عرب و موالی . ‏در حالی كه در زمان پیأمبر (ص) چنین نبود . 

صفحه 81:
به عنوان مثال ‎oes‏ ۳ ( حدود 9000 تا 6600 هزار دینار ) به مروان بخشید . به ابوسفیان هدایای 6000 هزار درهمی عطا کرد . یک هشتم اموال عبد الرحمن ابن عوف ؛ برادر خوانده و داماد عثمان » پس از مرگش میان چهار همسرش تقسیم شد و به هر یک 00 هزار دینار رسيد . 

صفحه 82:
0 : برتری مهاجر و انصار بر دیگران را معنوی خواند و فرمودند : هرکه دعوت خدا و رسول (ص) او را بپذیرد از تمامی حقوق بهره مند می شود و حدود اسلام درباره ی همه اجرا خواهد شد . 

صفحه 83:
oo ‏(ع) و پیوستن به صف مخالفين اين‎ : ‏بود»‌که می گفتند‎ على در تقسیم اموال» اشراف را رعایت نمی کند و عرب را بر عجم و موالی آنها برتری نمی دهد . 

صفحه 84:
ب از اد قر سا اس لد هاى مختلف بود . موالی یا اسیران آزاد شده در قیاس با اعراب از حرمت اجتماعی و حقوق مدني کمتر برخوردار بودند ( برتری عرب بر موالی اصل مسلم بود ) » از سوی دیگر این امر برای روحیه ی عدالت خواهانه ی امام مشکلی مهم بود » چون از نظر دینی هیچ دلیلی بر درستی اين تبعیض نمی دید. 

صفحه 85:
ود" بردگان عرب را از بيت المال آزاد كنند . در حالى كه على ميان برده ى عرب و عجم فرقی نمی گذاشت و مى فرمودند : حضرت آدم نه غلام به دنيا أورد » و نه كنيز. بندگان خدا همه آزادند . و باز در پاسخ معترضان عرب می فرمودند : من در قرآن برتری عرب بر عجم را ندیده ام . 

صفحه 86:
مهمترین مشکل علی (ع) در امر خلافت همین مسئله بود و دليل آن نا آگاهی جامعه از دين و نبودن برنامه ی منسجم در جهت روشنگری مردم بود و از سوی دیگر به دلیل منع کتابت حدیث»بسیاری از سخنان پیامبر متروک شده بود و نقطه ی اوج اين انحرافات در کنار بستر بیماری پیامبرخدا باشعار« ‎Lina‏ كِتاب الله » کلید زده شد نتیجه ی طبیعی این کجروی گشایش راه نفوذ شبهه ها و انحراف اموزه 

صفحه 87:
فرمودند : « ما با مسائلی چند چهره و پیچیده مواجهیم ؛ به طوری که دلها بر آن آرام نمی گیرد و عقول بر آن ثابت نمی ماند . افق ها مه آلود تاریک شده و صراط مستقیم و راه و روش زمان پیامبر (ص) تغییر یافته است و بدانید که اگر دعوتتان را بپذیرم بر طبق آن چه خود می دانم با شما رفتار می کنم و به سخن اين وآن و نکوهش کنندگان گوش فرا نخواهم داد . خطبه ی 60 

صفحه 88:
علت دیگر استنکاف امام از قبول خلافت رفاه گرایی و تضعیف . ارزش های دینی بود 

صفحه 89:
‎er we 7‏ با اصرار مردم مبنی بر اينکه جز بیعت با تو چیزی را نمی پذیریم ؛ حضرت فرمودند : « بيعت نمی تواند پنهانی باشد و باید در مسجد انجام شود ... » مردم آزادانه با آن حضرت بیعت کردند » به غير از جند نفر ( نظير سعد ابن ابى وقّاص » عبد الله ابن عمر » کعب ابن مالک و چند نفر ديكر ) كه كسى متعرض آنها نشد 

صفحه 90:
77 5h eee Os gh Gay ‏در‎ ‎. ‏حاضر در سقیفه‎ در خلیفه ی دوم انتصاب . خلیفه ی سوم با شورای شش نفری که خلیفه ی دوم برگزیده بود. در خلیفه ی چهارم انتخاب بر محور مردم ( مهاجران » انصار » نمایندگان مصر و عراق و ...) امام ع اصراربر علنى بودن بيعت داشتند كه هر نوع توهم توطثه را نفی می کند . مه 

صفحه 91:
سس امام ع کسی را مجبور به بيعت پس از خلیفه ی دوم پیروی از روش شیخین در بيعت وارد شد » ولی امام ع آن را نپذیرفت 

صفحه 92:
خب ۱7 والسلام ادامه دارد 

بنام خدا تاریخ تحلیلی صدر اسالم مدرس 2 محمد سرگل زائی تخصص :دکترای الهیات ادیان و عرفان سوابق تدریس :دانشگاه های آزاد،علمی کاربردی و مراکز آموزش عقیدتی وزارت دفاع از سال 1381 @mana_marefat منبع درسی تاریخ تحلیلی صدر اسالم، ویراست دوم محمد نصیری نشر معارف چاپ 59 قم 1397 3 فصل پنجم از سقیفه تا قتل عثمان جانشین پیامبر ص -1دالیل وفلسفه ی بعثت پیامبران ،مانند قانون ثابت و ضروری بودن هدایت عمومی. -2نیاز جامعه به زمامدار -3لزوم ارتباط بین عالم ربوبی وعالم انسانی. -4تفسیر وبیان اصول کلی دین و آیات قرآن 5 دالیل تعیین جانشین به دالیل زیر پیامبر ص قبل از رحلت تعیین جانشین فرموده اند پیامبر اسالم حتی برای سفرهای 1- کوتاه مدت برای خود تعیین جانشین .می نمودند دیگر پیامبران نیز برای خود تعیین 2- جانشین کرده اند(.یوشع و پطرس) نص قرآن که با تأکید «بلغ»و تهدید 3- «ان لم تفعل»و تضمین وتأمین« والله یعصمک »ثمره 23سال تالش و تبلیغ را 6 َيا َأُّيَه ا الَّر ُس وُل َبِّلْغ َم ا ُأْنِز َل ِإَلْيَك ِم ن َر ِّبَك َو ِإن َلْم َتْف َع ْل َف َم ا َبَّلْغ َت ّل َل َك ا ال ال َّن َت ِم ِص َيْع َن ُم ِر َس ا ُه َو ُه ِس ِإَّن الّلَه َال َيْه ِدي اْلَق ْو َم اْلَكاِف ِر يَن . مائده 67 هر پژوهشگر منصف ومسلمان 4- حق طلب حق دارد ازخود بپرسد: مأموریتی که اگر پیامبر آن را انجام نمی داد ،همه دالیل تعیین جانشین -5آیا می توان اجتماع غدیر را ، ابرازمحبت پیامبر ،نسبت به یکی از یارانش ،تلقی کرد؟ خیر؛چون این مسئله به مقدمه ی مانند ،اعتراف گرفتن از مردم به عنوان« اولی به تصّر ف »نیازمند نیست -6در سال دهم هجرت: منافقان در اندیشه ی کودتا بودند. پیامبران دروغین یک مرتبه ظهور کردند. ارتداد .8  -7عایشه ،ابوبکر و عبد الله فرزند عمر به لزوم تعیین جانشین برای جانشینِی جانشینان بعد از پیامبر تأ کید داشتند . آیا پیامبر اسالم (ص) به ماندگارِی دین اسالم ازیک طرف ،و بدور ماندن آن ،از دالیل تعیین جانشین عبدلله بن عمر به پدرش گفت :مردم می گویند تو نمی خواهی کسی رَا جانشین خود سازی ؟اگر تو ساربان یا چوپان می داشتی ،او نزد تو می آمد و شتران و گوسفندانت را رها می کرد بی تردید می گفتی چوپان مقصر است .اگر کسی را برای سرپرستی بندگان خدا ،به جای خویش تعیین نکنی ،چون نزد خدا َر وی ،چه 10 عايشه همسر پيامبر به عبدالله بن عمر گفت : پسرم سالم مرا به پدرت برسان و بگو اّم ت محمد را بي سرپرست رها مكن،كسي را در ميان آنان جا نشين خود ساز ...مي ترسم آشوب بر پا شود .االمامة والسياسة ج 1 ص22 -سؤال اين است :وقتي چنين دالیل تعیین جانشین ابن ابی الحدید معتزلی از اهل 9- سّنت ،هنگام گفت و گوی خود با نقیب علوی(استادش) درباره ی مسئله ی خالفت و رویداد سقیفه ؛ می گوید :به نقیب گفتم دلم راضی نمی شود بگویم اصحاب پیامبر گناه کرده اند و بر خالف گفته ی پیامبر (ص) گام برداشته ، يعني نّص غدیر را زیر پا نهاده اند ، 12 بسندگ قرآن تفكر َي با عنايت به آنچه گذشت آيا مي توان گفت سقيفه منشأ زير ساخت هاي تاريخي دارد و بازي گران آن براي رسيدن به اهداف خود از نظريه «قرآن بسندگي » بهره بردند .بر اين اساس تأكيد پيامبر (ص) بر امر پيشوائي 13 پيامبر اسالم تعدادي از آيات قرآن بر لزو م تبعيت از دستورات پيامبر اسالم تأكيد دارد و به مسلمانان هشدار مي دهد كه از تمّر د فرمان يا سبقت براو خوداري كنند .در قرآن آمده است : َأ َط اَّل ْل َو َم ا ْر َس َنا ِم ن َر ُس وٍل ِإ ِلُي اَع َأ 14 پيامبر اسالم ما هيچ پيامبري را نفرستاديم مگر براي اينكه به فرمان خدا ،از وي اطاعت شود.و اگر اين مخالفان، هنگامي كه به خود ستم ميكردند) و فرمانهاي خدا را زير پا ميگذاردند( به نزد تو مي آمدند،و از خدا طلب آمرزش ميكردند ،و پيامبر هم براي آنها استغفار مي كرد، خدا را توبه پذير و مهربان مي يافتند.به پروردگارت سوگند كه آنها 15 َو َم ا َكاَن ِلُم ْؤ ِم ٍن َو َال ُم ْؤ ِم َنٍة ِإَذا َق َض ى الَّلُه َأ َأ ْل َل ًا ُك َوَر ُس وُلُه ْم ر ن َي وَن ُه ُم ا ِخ َيَر ُة ِم ْن َأْم ِر ِه ْم َو َم ن َيْع ِص الَّلَه َوَر ُس وَلُه َفَق ْد َض َّل َض َالًال ُّم ِبينًا هيچ مرد و زن با ايماني حق ندارد هنگامي كه خدا و پيامبرش امري را الزم بدانند، اختياري ) در برابر فرمان خدا (داشته باشد ،و هر كس نافرماني خدا و رسولش را كند ،به گمراهي آشكاري گرفتار شده است. سوره حجرات1 : 49الی 7 16 َأ َأ َّل َيا ُّيَه ا ا ِذيَن آَم ُنوا ِطيُع وا َّل َل ّل َال ا و َع ْن َت ُه ال َه َوَر ُس ُه َو َو ْو َأ َو ْنُتْم َتْس َم ُع وَن اي كساني كه ايمان آورده ايد! خدا و پيامبرش را اطاعت كنيد،و سرپيچي ننماييد در حالي كه َأ َأ َّل َيا ُّيَه ا ا ِذيَن آَم ُنوا ِطيُع وا الّلَه َوَر ُس وَلُه َو َال َتَو َّلْو ا َأ َعْنُه َو ْنُتْم َتْس َم ُع وَن اي كساني كه ايمان آورده ايد! خدا و پيامبرش را اطاعت كنيد،و سرپيچي ننماييد در حالي كه 18 َال َتْجَع ُلوا ُدَعاَء الَّر ُس وِل َبْيَنُكْم َكُدَعاِء َبْع ِض ُكم َبْع ضًا َق ْد َيْع َلُم الَّلُه اَّلِذيَن َيَتَس َّلُلوَن ِم نُك ْم َأ َأ ِلَو اذًا َف ْلَيْح َذِر اَّلِذيَن ُيَخاِلُف وَن َعْن ْم ِر ِه ن َعَذا َأ ِفْتَنٌة َأ ي ي ِل ٌب ٌم ْو ُيِص َبُه ْم ُتِص يَبُه ْم صدا كردن پيامبر را در ميان خود ،مانند صدا كردن يكديگر قرار ندهيد ،خداوند كساني از شما را كه پشت سر ديگران پنهان مي شوند ،و يكي پس از ديگري فرارمي كنند مي داند.پس آنان كه فرمان او را مخالفت مي كنند ،بايد بترسند از اينكه فتنه اي دامنشان را بگيرد،يا عذابي دردناك به آنها برسد! سپاه ُاساَم ة برای روشن شدن برخی دیگر از ابعادحادثه « سقیفه» به کنار بستر پیامبرص رفته برخی حوادث مهم را باز می خوانیم: از ِاصرارپیامبر(ص)براعزام سپاه ُاساَم ة چه نکاتی رامی توان استنباط کرد -1حضور افراد سرشناس چون ابوبکر ،عمر ،ابو عبیده و سعد وّق اص در میان جمع سپاهیان 20 -3چرا رسول خدا افراد بند یک را در فرمانی جداگانه ملزم به حضور در سپاه می کند ؟ آیا به سبب تجربه ی نظامی آنها است ؟ اگر چنین است چرا آنها را فرمانده نساخت ؟ - 4چرا علی (ع) را همراه سپاه نکرد ؟ -5چرا وقتی اسامه ،از فرمانده کل قوا خواست به سپاه ُاساَم ة پرسش اساسی این است : الف :علت تأکید پیامبر بر تعجیل اعزام سریع سپاه چه بود؟ ب :چرا با وجودپاسخ صریج پیامبر به درخواست مکرر اسامه،سپاه ازٌج رف حرکت نکرد؟ ص154 چون پیامبر(ص) از کار شکنی عده ای آگاه شدند ،ضمن سخنرانی در مسجد با متخلفان چگونه بر خورد 22 نتیجه : آیا نمی توان دور ساختن عوامل توطئه از مدینه هنگام رحلت،یا طبیعی نمایاندن امارت جوان کمتر از بیست سال بر همه صحابه و خنثی نمودن بهانه کم سن بودن علی ع را هدف این همه ترغیب و تأکید پیامبر ص به شمار آورد؟ شکاف نوشت افزار بیاورید تا نامه ای بنویسمکه بعد ازآن هرگز گمراه نشوید. یکی ازحاضران گفت :درد بر او چیرهگشته است نمی داند چه میگوید! بعدها ابن عباس از این حادثه با آه وَش کوه از آن یاد می کردکه در روز پنجشنبه تحقق یافت. هر مؤمنی حق دارد بپرسد پیامبر چهموضوعی را می خواستند بنویسند؟ نگارش آن بزیان چه کسانی بود ؟24 جریان سقیفه و شکل گیری خالفت. عمر ابن خطاب مرگ پیامبرص را قبول نمی کند. پیک عمر و فراخوانی يعقوب اعتقاد دانشمند مصری ،احمد حسين يعقوب،در باره علت پافشاري نكرد ن درنوشتن نامه : چنانچه پيامبر ص برنگاشتن نامه پا فشاري مي كردند شخص معترض و طرفدارانش بر نظر خود پاي مي فشردند وحتي براي به كرسي نشاندن مّدعا وخواسته خويش دست به اقداماتي مي زدند.لذا كمترين دستاورد اين قضّيه بي ثمر شدن آن 26 سقیفه -1سقیفه گنجایش چند نفر را داشت ؟ -2چرا اجتماع در آن هنگام ودر آنجا برقرار شد؟ -3چرا گروهی از انصار در سقیفه گرد آمدند؟ -4چه کسی انصار را به سقیفه دعوت کرد ؟ 27 چه کسانی از انصار در محفل 6- حضور داشتند؟ آیا گرد همآیی انصار برای تعیین 7- جانشین بود یا جنبه سیاسی داشت کدام یک از انصار وبا چه انگیزه 8- ای پیش از همه بیعت کرد؟ آیا جز آن سه نفر ،هیچ یک از 9- مهاجرین از رخداد سقیفه آگاه چرا مهاجرین دیگر را با خبر نکردند؟ 11- و چرا بزرگان اصحاب را با خبر نکردند ؟ چرا خانواده پیامبر را با خبر نکردند؟12- این همه شتاب برای چه بود و چه 13- کسانی تنها در اندیشه حکومت بودند؟ چرا وچگونه «طایفه بنی اسلم» به 14- مدینه وارد شد؟چرا این طایفه به جای شرکت در مراسم تدفین پیامبر به سقیفه و بیعت با خلیفه روی آورد ؟ انگیزه اقدام انصار -1این اقدام انصار در آن ساعات ،رویارویی با کردار بعضی از مهاجران بوده است نه موضع گیری در برابر وصایای پیامبرص. -2شاید بتوان تخلف بعضی از سران مهاجر از پیوستن به سپاه اسامه به رغم تأکید پیامبرص ،جلوگیری از آوردن کاغذ و دوات برای پیش گوئی آن حضرت در باره پیدایش آشوبها درآینده نزدیک را ،از عوامل حضور انصار در سقیفه وتالش آنان به منظور حفظ موقعیت ومنافع خود به شمار آورد . . 30 احتمال دیگر؛اینکه انصار نا 3- آگاهانه مجری طرح حساب .شده ی دیگران ،شدند حضور به ظاهر تصادفی طایفه بنی اسلم درمدینه و بیعت شتابان آنها با خلیفه چه بسا گواه درستی این نظر باشد برگشته گان -1درزمان حیات پیامبر اسالم (ص) افرادی به دالیلی ادعای پیامبری کردند (.أسود عنسی ،مسیلمة بن ثمامه طليحة ،بن خويلد أسدی) – 2با رحلت پیامبر ص عده ای ازمسلمانان سست ایمان دچار تردید شدند و به دین قبلی خود، برگشتند . - 3عده ای نیز از پرداخت زکات در 32 جنگ های رّده حکومت در رویارویی با این دو پدیده (نپرداختن زکات به دلیل مشروع ندانستن دستگاه خالفت و دیگری بازگشت از دین ) با قدرت برخورد کرد ، 33 اجبارامام علی ع به بیعت .1علی ع به مسجد فراخوانده شد ولی او و همراهانش سر باز زدند . .2گروه مسلح پس از ناکامی از بدست آوردن بیعت علی ، خانه ی او را ترک گفتند ،و او تا هنگامی که اساس دین را در معرض خطر ندید ،بر 34 ابوبکر خالفت با مخالفت یاران پیامبرص که به خالفت ابوبکر اعتراض داشتند : : 1حذیفه ابن یمان. : 2خزیمه ابن ثابت. : 3ابو ایوب انصاری. : 4سهل و عثمان ابن حنیف . : 5برا ابن عازب. : 6بالل. : 7ابوذر : 8عمار : 9مقداد. : 10سلمان : 11خالد ابن سعید 35 فدک چون فدک از فاطمه س گرفته شد؛ فاطمه (س) برای دفاع از حق خود به پیش ابوبکر می رود 36 فعالیت های ابوبکر : 1گسیل سپاه اسامه به مرز های روم سپاه بعد از چهل روز ،بازگشت ،این لشکر کشی از جهات تقویت روحیه و از سوی دیگر مانوری در مقابل دشمنان بود ،به این معنا که رحلت رسول خدا ص ،جامعه ی اسالمی را دچار آسیب نکرده است . : 2فتح ناحیه ی حیره در سال 12و پیروزی بر شام : 3تعیین عمر برای جانشینی خود واقدامات او : 1فتح ایران و قسمتی از روم. : 2در فتح فلسطین با حرکت ساده و در عین حال ورود با عظمت او ،به بیت المقدس تحسین مسیحیان را ،بر انگیخت 38  : 5ایجاد پایگاه های نظامی. :6جداسازی شام و مصر ازچنگ دولت روم : 7فتح ایران ،تا این که بی توجهی خلیفه به شکایت ابولؤلؤ (فیروز)سبب ترور او شد.  -9تبعیضات قومی میانمهاجران وانصار در تقسیم اموال. -10تفاوت نهادن میانمسیحیان عرب و غیر عرب. -11جلوگیری از ورودغیرعرب به مدینه به بهانه ی حدیث پیامدهای منع کتابت حدیث را از دیدگاه علی (ع). - 1مردم در فساد و جنایت هم داستان شدند. - 2از دین فاصله گرفتند . - 3بر دروغگویی پیمان بستند و از راستگویی پروا کردند . -4فضایل اهل بیت و صحابه ی پیامبرفراموش شد. نا سازگاری کشور گشایی با سیره عملی پیامبر اسالم :1آیا درفتوحات الگوها و سیره ی رسول اکرم ،مورد توجه قرارگرفت ؟ : 2آیا اهتمام خلفا به جنگ و گسترش نفوذ اسالم از راه خشونت با دیدگاه و سیره ی عملی پیامبر سازگاری داشت ؟ : 3آیا سربازان اسالم در این دوره از آموزش فکری الزم برخوردار بودند ؟ 42 علل و اسباب فتوحات : 1ناخشنودی مردم از دولت های ایران و روم : 2بی روح شدن آیین های دینی : 3مجذوبیت شعار های اسالمی : 4تأکید اسالم بر عدالت : 5سلوک و منش فرماندهان 43اسالم خالفت عثمان خلیفه سوم توسط شورایی که خلیفه ی دوم پیش بینی کرده بود روی کار آمد وی با شروط عمل به قرآن ، سنت پیامبر ،روش شیخین به خالفت رسید اما به زودی عمل به سیره ی دو خلیفه ی پیشین را نیز فراموش کرد وبه خوش 44 اقدامات عثمان : 1عثمان یاران نزدیک پیامبر را تبعید کرد . ابوذر به ربذه ،اخراج عّم ار از خانه ی خلیفه ،تبعید صعصعه ابن صوهان و عدی ابن حاتم به شام.... : 2عثمان تبعیدیان توسط پیامبرص را به مدینه باز گرداند ،واین در حالی بود که ابوبکر و عمر ،راضی به بازگشت تبعیدیان پیامبر 3صرف بیت المال در جهت ساختن کاخها و برای رفاه اطرافیان و بستگان خود . 4یکی کردن ُم صاِح ف ولی به دلیل سوزاندن نسخه های گوناگون مورد نفرت واقع شد . انتقاد از خلیفه ی سوم -1حدود هفتاد نفر از صحابه با خالفت عثمان مخالفت کردند ولی او توجهی نکرد. -2او بزودی شروط پیروزی خود را ،فراموش کرد .ابوذر را به ربذه،به جرم انتقاد از بنی امّیه ،تبعید کرد -3عمار یاسر را که حامل نامه ی انتقاد آمیز اصحاب به خلیفه را 47 -4صعصعة بن صوحان و عدی ابن حاتم را به شام تبعید نمود. -5او تبعیدیان پیامبر را باز گرداند(.ابن ابی سرح ،حکم بن ابی العاص)...، -6بذل و بخشش بیت المال به عنوان نمونه درعروسی دخترش 100000 درهم به دامادش هدیه داد -7اعتراض عبدالله ابن مسعود ،مسئول بیت المال ،به خلیفه. کارگزاران خلیفه ی دوم ابوهریره فرمانداری بحرین که در میان صحابه به دروغگویی معروف بود . عمروعاص فرماندار مصر ،کسی که در حیات پیامبر ،وی را هجو کرده بود. معاویه فرماندار شامات که از 49  :کارگزاران عثمان او پذیرفته بود که کارگزاران عمر را تغییر ندهد ولی در زمان کوتاه همه ی آنها را کنار نهاد و خویشان خود را که از تقوای مالی ،سیاسی 50 فصل ششم نگاهی به حکومت علی بن ابی 51 کودکی علی ع کودکی و نوجوانی را با تربیت محمد (ص) به سر آورد. تربیت محمدی ،علی را ،از قلب حساس ،دیده ی نافذ و گوش شنوا برخوردار ساخت طوری که چیزهایی را می دید و صداهایی می شنود که برای دیگران ممکن نبود . به بیان امام صادق ع پیش از 52 از اولین ایمان آورندگان بود. پشتیبانی همه جانبه ای از پیامبر ص داشت. با فداکاری در لیله علی ع -1برادر دینی پیامبر ،در پیمان عقد اخوت گردید. -2حدیث منزلت در شأن اوست. -3شایستگی همسری فاطمه (س) را داشت. دالوری او در همه ی غزوات 4- 54 درجنگ خندق ضربه اومعادل عبادت 5- .جّن وانس شمرده شده در جنگ خیبر او پرچم اسالم را6- ازدست پیامبرص گرفت و پیامبر پیروزی او را پیش بینی کرد و :فرمودند فردا پرچم را به دست کسی خواهم داد که خدا و رسولش را دوست ،دارد -7نماینده ی خاص پیامبرص در اعالم سه گانه در دوره ی خلفا دربطورمحدودی در مشاوره از او استفاده شد. او برای برگرداندن جریان خالفت و جانشینی پیامبر (ص ) بر قاعده امامت و والیت بسیار 56 بر اساس تحلیل عقالنی ،برای جامه ی عمل پوشاندن این هدف ، دو راه پیش روی علی وجود داشت. – 1کار فرهنگی – 2برخورد قهر آمیز به نظر می رسد علی ع و وی در پاسخ به کسانی که از او بیعت خواستند ،فرمود: من به امارت از شما سزاوارترم .با شما بیعت نمی کنم ،که شما به بیعت من ، سزاوارترید .امارت را 58 آیا شما نبودید که انصار را به بیعت با خود واداشتید به این دلیل که محمد (ص) از شما بود و آنها نیز تسلیم شدند ؟ اکنون من در مقابل شما همان حّج تی را می آورم که شما در مقابل انصار آوردید ، من از هر کس به پیامبر ص (ع)با خلفا اگر مصالحه نامیدن این واقعیت ممکن باشد می توان گفت : آنچه علی ع را به مدارا با نظام حاکم وا داشت، گذشته از نداشتن یاور برای انجام مقاصد خود ، مسئله گسترش ارتداد و خطر روز افزون مدعیان 60 امام در بیان دلیل این مدارا می :فر ماید نخست دست خود را باز کشیدم ،تا آنکه دیدم گروهی در دین خود نماندند و از اسالم روی گردادند و مردم را به نابود ساختن دین محمد (ص) دعوت می کنند .پس ترسیدم اگر اسالم و مسلمانان را یاری نکنم ، دعوت فاطمه از علی به قیام روزی فاطمه س علی ع را دعوت به قیام کرد و صدای اذان شنیده شد و علی ع به زهرا س گفت اگر میخواهی نام پیامبرص باقی بماند باید صبر کنم. 62 علل اتحاد مدینه تقارن جانشینی ابوبکر با پدیده ارتداد و کشور گشایی خلفا ،مردم مدینه را واداشت تا علیه خطر او درمورد شورای تعیین خلیفه ی عمر می فرماید : نیک می دانید من از همه برای خالفت شایسته تر هستم به خدا سوگند تا وقتی کار مسلمانان به 64 مشورت هرچند آن حضرت از ابوبکر و عمر کناره گرفت ،ولی هرگز از مشاورت و تصحیح اشتباهات دولت و انتقادات علی (ع) از خلفا در این انتقادات امام علی به سه اصل استدالل می کند : -1 )1وصایت و نص رسول خدا -2 )2شایستگی های شخصیتی 66  .1انتقاد از خلیفه ی اول : .2در یک انتقاد خالفت او را از نظر مبانی سست و مخدوش می نماید ،و می فرماید : پسرابوقحافه به خوبی می دانست که من از او شایسته تر هستم و خالفت جامه ای است که تنها بر اندام من راست می آید ،چرا با آن که 67 در زمان خالفتش در شایستگی خود تردید می کند و از مردم می خواهد بیعت را پس گیرند و استعفایش را بپذیرند [ ،اما ] چگونه به خوداجازه می دهد جانشین تعیین بکند .شگفتا ! کسی که در زندگی قصد واگذاری خالفت را داشت ، چون اجلش رسید کوشید ،آن را به عقد دیگری درآورد . 68 انتقاد مشترک از خلیفه ی اول و دوم : می فرماید :خلیفه ی اول و دوم شتر خالفت را به شدت دوشیدند و در ضمن بر پیوند دیرین آنها در امر خالفت تأکید می کند . 69 انتقاد از خلیفه ی دوم : خلیفه ی دوم خشن و درشتخو بود و در عین حال شتابزدگی در رأی و بازگشت از آن ،و در نتیجه کثرت اشتباه از ویژگی های دیگر عمر 70 انتقاد از عثمان : سخنان امام نشان می دهد آن حضرت بر روش عثمان نیز سخت انتقاد داشت .هرچند او مسئله ی مهم کشتن عثمان را با مصالح کلی اسالم منطبق نمی دانست و ظاهرًا برای مستقیم کردن جریان امور و تنبیه 71 درباره ی عثمان می فرماید :عثمان روش مستبدانه پیش گرفت ، همه چیز را به خود و به خویشاوندانش اختصاص داد و به گونه ای زشت در این مسیر پیش رفت .شما در خطبه ی سوم می فرماید: تا آن که سومین آن گروه [ عثمان ] به پا خاست . خویشاوندان وی نیز قد بر افراشتند و مانند شتری که علف بهاری می خورد ، مال خدا را با تمام دهان خوردند ؛ تا آنگاه که رشته 73 مهمترین فعالیت های امام در دوره ی خلفا 1تفسیر قرآن -2پاسخ به پرسش های دانشمندان -3بیان حکم شرعی رویداد های نو ظهور -4شرکت در نشست های رایزنی خلفا 74 -5پرورش انسان های برخوردار از ضمیر پاک ( عبدالله ابن عباس ، ابوذر ،اویس قرنی ،مقداد ،عمار ،مالک ،کمیل ، میثم تمار ،حبیب و مسلم ) -6کوشش برای تأمین زندگی بینوایان موضوع جانشینی پیامبر از نظر اهل سّنت از نظر آنها تعیین جانشین پیامبرص جنبه ی انتخابی و عرفی داشته است. این نظر خالی از انتقاد نیست ،چون در گزینش سه خلیفه ی قبلی مجال مشارکت مردم نبوده است ، این که سه حادثه را به هیچ روی نمی توان پیرو قاعده ای و ضابطه ای جز عنصر قریشی دانست و این درحالی است که یکی از مهمترین اصول دعوت انبیاء لغو امتیازات 77 نظر محمد بن حنفّیه در مورد خالفت علی ع 78 پس از کشته شدن خلیفه ی سوم عثمان ،اصحاب نزد پدرم آمدند و گفتند ما برای خالفت کسی شایسته تر از تو نمی شناسیم. علی (ع) در پاسخ فرمودند : من وزیر شما باشم ،بهتر از آن است که امیرتان باشم . دالیل امتناع علی (ع) از پذیرش خالفت : 1عدالت اقتصادی و اجتماعی : در توضیح آن به طور خالصه می توان گفت یکی از کارهای دوره ی خالفت خلیفه ی دوم تأسیس دیوان مالیات بود . این دیوان را بر اساس : ( )1سوابق اسالمی افراد ؛ ( )2ترکیب قبیله ای ( )3ترجیح قریش بر غیر قریش ؛ 79 ( )4ترجیح مهاجر بر انصار ( )5ترجیح عرب بر غیر عرب و موالی . در حالی که در زمان پیامبر (ص) چنین نبود . 80 به عنوان مثال ،عثمان یک پنجم غنایم آفریقا را ( حدود 200تا 500 هزار دینار ) به مروان بخشید .به ابوسفیان هدایای 200هزار درهمی عطا کرد .یک هشتم اموال عبد الرحمن ابن عوف ، برادر خوانده و داماد عثمان ،پس از مرگش میان چهار همسرش تقسیم شد و به هر یک 80هزار دینار رسید . 81 سیاست علی (ع) در آغاز خالفت : 1برتری مهاجر و انصار بر دیگران را معنوی خواند و فرمودند : هرکه دعوت خدا و رسول (ص) او را بپذیرد از تمامی حقوق بهره مند می شود و حدود اسالم درباره ی همه اجرا خواهد شد . 82 به نظر بسیاری از مورخان علت جدا شدن برخی از اعراب از امام علی (ع) و پیوستن به صف مخالفین این بود،که می گفتند : علی در تقسیم اموال، اشراف را رعایت نمی کند و عرب را بر عجم و موالی 83 عدالت اجتماعی یکی از آثار فتوحات ،اختالط نژاد های مختلف بود .موالی یا اسیران آزاد شده در قیاس با اعراب از حرمت اجتماعی و حقوق مدنِی کمتر برخوردار بودند ( برتری عرب بر موالی اصل مسلم بود ) ،از سوی دیگر این امر برای روحیه ی عدالت خواهانه ی امام مشکلی مهم بود ، چون از نظر دینی هیچ دلیلی بر درستی این تبعیض نمی دید. 84 عمر فرمان داده بود ،بردگان عرب را از بیت المال آزاد کنند .در حالی که علی میان برده ی عرب و عجم فرقی نمی گذاشت و می فرمودند : حضرت آدم نه غالم به دنیا آورد ،و نه کنیز. بندگان خدا همه آزادند . و باز در پاسخ معترضان عرب می فرمودند : من در قرآن برتری عرب بر عجم را ندیده ام . 85 انحراف هاو بدعت ها مهمترین مشکل علی (ع) در امر خالفت همین مسئله بود و دلیل آن نا آگاهی جامعه از دین و نبودن برنامه ی منسجم در جهت روشنگری مردم بود و از سوی دیگر به دلیل منع کتابت حدیث،بسیاری از سخنان پیامبر متروک شده بود و نقطه ی اوج این انحرافات در کنار بستر بیماری پیامبرخدا باشعار« َح سُبنا ِکتاَب 86 امام در مقابل پا فشاری مردم بر بیعت با وی ،فرمودند : « ما با مسائلی چند چهره و پیچیده مواجهیم ؛ به طوری که دلها بر آن آرام نمی گیرد و عقول بر آن ثابت نمی ماند .افق ها مه آلود تاریک شده و صراط مستقیم و راه و روش زمان پیامبر (ص) تغییر یافته است و بدانید که اگر دعوتتان را بپذیرم بر طبق آن چه خود می دانم با شما رفتار می 87 علت دیگراستنکاف امام از قبول خالفت 88 پذیرش بیعت با اصرار مردم مبنی بر اینکه جز بیعت با تو چیزی را نمی پذیریم ؛ حضرت فرمودند : « بیعت نمی تواند پنهانی باشد و باید در مسجد انجام شود ... » مردم آزادانه با آن حضرت بیعت کردند ،به غیر از چند نفر ( نظیر سعد ابن ابی وّق اص ، 89 تفاوت بیعت مردم با علی ع و دیگر خلفا در بیعت خلیفه ی اول حضور دو مهاجر و نهایتًا افراد حاضر در سقیفه . در خلیفه ی دوم انتصاب . خلیفه ی سوم با شورای شش نفری که خلیفه ی دوم برگزیده بود. در خلیفه ی چهارم انتخاب بر محور مردم ( مهاجران ،انصار ،نمایندگان مصر و عراق و ) ...ط امام ع اصراربر علنی بودن بیعت داشتند که هر نوع توهم توطئه را نفی می کند . 90 امام ع کسی را مجبور .به بیعت نساخت پس از خلیفه ی دوم پیروی از روش شیخین در بیعت وارد شد ،ولی امام ع آن والسالم ادامه دارد