اصول و مفاهیم بازاريابی اجتماعی در حوزه آموزش سلامت

صفحه 1:
eS j uN CN 

صفحه 2:
00 2 2 See Ue) Rey pete es CO ee OSS lle a eS UC Te oe ‏ا‎ ee WET Wee Dent pO + از کدام نوع ارتباط برای آموزش به مادر برای تغذیه صحیح کودک استفاده می‌ کنید؟ و چرا؟ 6260 cee Se eS mL ‏مى كنيد؟‎ 

صفحه 3:
Social marketing اصول و مفاهیم بازاریابی اجتماعی در حوزه آموزش سلامت .11 ركتضقط5 مععطماكا را وا ایا زارت School of Public Health, Tehran University of Medical ‏كت‎ 000 Ee laleeNeoTnal 

صفحه 4:
تاریخچه بازاریابی اجتماعی * طرح واژه بازاربابی اجتماعی" برای اولین بار در سال ۱۹۷۱ توسط آقای فیلیپ کا 0 ‏ره‎ ae ‏ریزی شده" در مجله و9۱‎ pe a ‏تخیر‎ ‎(of Marketing ee ace ee ee eS ass Bey CSR Wie ee Nocera cod ا ا ‎ONE en‏ 0 (که از آنها برای فروش محصولات به مشتریان استفاده می شود) برای ‎ea BSE eS Eee Sd‏ ۱ داشت. 

صفحه 5:
ات يت آزادكردن بردكان در يونان و روم باستان از جملة قديمى ترين ‎red‏ ا لت 7 در سال 1187 وايبي بك سئوال انقلابى طرح كرد كه ياسخ ان به ‎eRe ne SIUM ELE)‏ لل ۱ او پرسید: "چرا شما نمی توانید برادری را مانند صابون به مردم 0 وایبی با بررسی چهار بسیج همگانی نتیجه گرفت که " هر چه یک بسیج | ‎Ney Bs see‏ تلو ‎ea) eel NP See Se)‏ ل ل ا ۷ IH er eee eee ie Caer ere pene see) “* ‏يك موضوع اجتماعى رأ به مخاطبين فروخت‎ 

صفحه 6:
تار یخجه بازاریابی احتماعی * ورود فعالان عرصه سلامت به این حوزه: ذكر جزئيات استفاده از ديدكاه بازاريابى اجتماعى در حوزه سلامت توسط ريجارد مانوف در سال 1388: "رو يكردى منظم و سازمان دهى شذه براى ارتقاى سلامت عمومی و ارتباطات* 

صفحه 7:
ات لك eS epee ‏ل ال‎ pe ‏و‎ ‏کروه مخاطب‎ * استفاده از مفاهيم و ابزارهاى بازاريابى تجارى براى تائي ركذارى روى رفتارهاى فرد به منظور ارتقاى سلامتى فرد و جامعه 

صفحه 8:
6 ‏مار‎ rac) ۰ فرآیند آموزشی که با ترکیبی از روبکردهای‌تغییر سبک ‎cat,‏ کر از ‎OLE OP IRS‏ تصميمكيرى آكاهانه درباره موضوعات مرتبط با دستيابى» ره 

صفحه 9:
| تمایل دارند که رفتاری رفتاری را انجام یا تغییر دهند را انجام یا Unaware Aware ‏تتا‎ ‎Considering Change/ Not Considering No Desire to Change Change Maintaining Behavior و سا Social Marketing Education 1۱3۳ 

صفحه 10:
ل ‎he)‏ | رت 0 تنهابى مى تواند بر روى انجام يا تغيير رفتار تاثیر گذار باشد: ‎ean nC) Dele wes)‏ كت جذاب و قابل توجه براى مخاطب باشد. وقنى كه موانع انجام رفتار جديد به حد كافى كم باشد. وقتى كه رفتارهاى جايكزين كمتر از رفتار مورد نظر حذایبت داشته باشند. ‎peers‏ ۱ نگرش و با مهارت آموزی می‌توان امیدوار به انجام با ‎Se re‏ ا 

صفحه 11:
بازاريابى به عنوان يكى از مداخلات براى تغيير رفتار بازاریابی اجتماعی سعی داره که: ‎SSC ee eS eS pie nC rea aia a‏ ‎Lee Bac)‏ ات ‎ee‏ BB Se een ree ere ren) mn ‏هدف‎ در مواردی که ا ل تاثیری ندازند. بأعث تغییر در رفتار گردد. 40 

صفحه 12:
در بازاریابی اجتماعی هر نوع کوششی صورت عی گیرد تا موانع احتمال بر سر راه انجام ‎pees eR nee eve lee ee Sees)‏ لكر برداشته شود. ١ ‏موانع:‎ ۱9 Ceny earner ase) ۳ ered aie Care ore Cal ewe eel pe) ear ee ar ne oJ) ‏اس‎ اقتصادی (مانند پول) با ا ا ‎eee Og Per Opn beeen iu) Ce‏ ۱ مى توانند انجام رفتار مورد نظر را با اشكال مواجه كتتد. 

صفحه 13:
قانون به عنوان يكى از مداخلات تغيير رفتار قانون در واقع استفاده از اجبار و فشار براى واذار ساختن افراد يا جوامع براى انجام .يك رفتار يا تغيير در رفتار جارى انهاست. ترغيب به بستن كمربند ايمنى با جريمه كردن رانندكانى كه كمربند ايمنى ‎coe‏ اك ل ات ا ل ‏ل ا ل ‎1 p\ ota ‏کاهش مصرف نسیگار از طربق بالابردن مالیات بر تولید سیکار که به‎ ‏افزايش قيمت ان منجر مى كردد. مثالى از اين نوع رويكرد است.‎ ‎06 

صفحه 14:
ترکیب رویکردهای سه‌گانه اموزش. بازاريابى و قانون براى تغيير در رفتار 5 برای هر گروه مخاطب ممکن است ‎bec)‏ اللا 0 0 ‎“e)‏ ا ا لكت ‎Ge ‏ار‎ 6 ‏۱ ‏بچه‌هایشان را بزنتك. للافاصله موافقت م ىكنند و تنبها نياز به اين دار ند كه الا عات يه أنها منتقل شود (تا رفتار مورد نظر يعنى ا ۱ گروه دوم والدین که به دلیل وجود موانع بر سر راه انجام . واكسيناسيون. ‎oy!‏ کار را انجام نمی‌دهند. لازم است برای رفع ‎Si reed‏ ل ‎meee‏ ‏كروه اندكى از والدين با وجود اقدامات آموزشى و بازاريابى به اين كار اقدام نمى كنند كه بايد در مورد آنها از قانون استفاده شود. ‎ ‎. 

صفحه 15:
در بازاریابی اجتماعی ا ۱ جه جيزى نیاز دارند. بلکه این مخاطب است که مى كويد جه نياز دارد و چه می‌خواهد. برنامه ریزی ا سه د 

صفحه 16:
الك لكت ‎Ces a hcg a OEE‏ Or Nr cal Ola asa (Cp) ao epee) Meee poe OC) ON 2 See eID ‏مهس هر‎ eee NE pee we ey) تمایل مداوم برای اصلاح محصول 00 تمركز بر روى آميزه بازاريابى (:6*0) 06 

صفحه 17:
Exchange theory als. ‏هسته مركزى در بازاريابى اجتماعى. مبادله‎ ‏.مبادلهداى كه در آن. حداقل دو بخش حضور دارند‎ ‏هر دو طرف محصولاتی برای عرضه دارند و هر‎ ‏وارد این داد و ستد مى شوند.‎ Bie) 5 ‏دو طروفة‎ در مسايل مربوط به تغيير رفتار در جهت سلامت بايد به اين نكته توجه داشت. هيج كس جيزى را نمىخرد (رفتارى را تغيير نمىدهد ) مكر اين كه برايش سود داشته باشد 

صفحه 18:
Consumer Orientation ‏مستری محوری‎ ‏مشتری محوری یعنی شناخت خواسته‌ها و نیازهای‎ * ‏مشتری و پاسخ به آنها‎ نه عبات ذيكر يغى شناخت اداركات مشترى: ” كدام منافع از دیدگاه او جذاب است؟ ‎a‏ ل ل ا بالا ‎06 

صفحه 19:
Consumer Orientation ee oa) ‏فراموش نکنید که بازاریابی اجتماعی درباره شما‎ * ‏نيست. درباره مشتريان شماست!‎ * کسی کاری انجام نمی‌دهد چون شخص دیگری با هوش ا پیشتی دانش بالاتر و شفقت بيشتر به که ات که آن را انجام دهند (والدین: دانشمندان و ۰ 4 06 

صفحه 20:
ey ۱ ‏ا ال ل‎ es Renee و يا آنجه را مردم مى خواهئد ما نداشته باشيم. هه | بکنند و با رفتار فعلی‌شان را ادامه دهند. اصلاح برنامهها. خدمات يا محصولات براى رقابت با رفتارهاى كمتر جذاب. كمتر در دسترس و ‎Te‏ ضيورت دارد. 

صفحه 21:
ا ‎Pere‏ ‏که یک کار را برای ده سال ادامه هیم ل ان رات را و ‎ESBS) ord‏ ۱ جامعه تغيير داد و ارائه كرد 

صفحه 22:
Marketing mix aol The Four P’s of Social Marketing Product کیفیت محصول: خرید این محصول چه قدر برای من سود دارد؟ آیا محصول را راحت می‌توانم تهیه کنم؟ مغازه‌ها دم دست هستند؟ 

صفحه 23:
بخ یا ظ ما و Pe eee ee eee ees es ‏بازاريابي اجتماعي‎ ‏زار اسان کر ار‎ مخاطب, ‎ere‏ اهداف برنامه, , روش ‎lw jy!‏ ۳ ‎Peery) Peed Py‏ ل ‎ea pes‏ برنامه) ‏ارزشيابي اثتربخشي ‏پس خوراند و اصلاح برنامه 

صفحه 24:
SMART Model (Social Marketing Assessment and Response Tool). ‎)١‏ برنامه ربزى مقدماتى ‏کر ورا ا افك كات رفتارى ‏- تعیین اهداف کلی و اختصاصی برنامه ‏- تنظیم برنامه مقدماتی برای ارزشیابی ‏- تعیین هزینه‌های برنامه ‎oy 

صفحه 25:
SMART Model (Social Marketing Assessment and Response Tool). ۲ تحلیل مشتری - تقسيمبندى و تعريف, جمعيت واجذ شرايط - شناسايى روشهاى يرُوهش رسمى Pp Oe ge AUS comp aa Sy alle تولید ایده‌های اولیه برای مداخلات و استراتزیهای ارتباطی در اولویت 

صفحه 26:
SMART Model (Social Marketing Assessment and Response Tool) ‏تحلیل بازار‎ ۳ " ارزیابی بازار برای شناخت رقباه شرکاء سیستمهای حماینی و یه ‎ea Peer cova‏ 4 أميرة ابازاريابى ادر بزنامه ‎ 

صفحه 27:
SMART Model (Social Marketing Assessment and Response Tool) ECan 92 ee ‏ل ا رت‎ - ارزيابى انتخابهاى توزيع ل ا ل ل ل 

صفحه 28:
SMART Model (Social Marketing Assessment and Response Tool) 1 Oreos Ca Rererrn( - تولید مداخلات و مواد با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده از و ا ا ال - پیش آزمون و بازبینی"برنامه‌ها 

صفحه 29:
SMART Model (Social Marketing Assessment and Response Tool). ۶) مداخله ۱1 seep Se] - فعال كردن استراتزى ارتباطى و توزيع ان - مستند کردن روشها و پیشرفتها در یک چارچوب سازمانی “ارسي بزنامة اليك - ارزيابى ميزان دريافت برنامه توسط كروه مخاطب - ارزيابى نتيجه برنامه روى مخاطبين و بازبينى برنامه در صئرت نياز Ore ‏ل‎ - تحليل تغييرات در كروه مخاطب 

1  .1 .2 خانمی همراه کودک 1ساله اش نزد شما آمده است. شما می‌بینید که کودک در حال خوردن پفک می‌باشد که برای سالمتی وی مناسب نیست: از کدام نوع ارتباط برای آموزش به مادر برای تغذیه صحیح کودک استفاده می‌کنید؟ و چرا؟ در آموزش و ارتباط با وی به چه نکاتی توجه می‌کنید؟ 2 Social marketing اصول و مفاهیم بازاريابي اجتماعي در حوزه آموزش سالمت Mohsen Shams, MD. PhD Candidate in Health Education School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences moshaisf@yahoo.com تاريخچه بازاريابي اجتماعي • طرح واژه ”بازاريابي اجتماعي“ براي اولين بار در سال 1971توسط آقای فيليپ کاتلر: • مقاله کاتلر و زالتمن با عنوان ”بازاریابی اجتماعی :رویکردی به تغییر اجتماعی برنامه ریزی شده“ در مجله بازاریابی(Journal )of Marketing • اين دو با ترکيب مفاهيم مربوط به تغييرات اجتماعي و بازاريابي تجاري و فنون تبليغات اين بحث مهم را پايه گذاري کردند. • ادعای نویسندگان این مقاله :استفاده از اصول بازاريابي تجاري (که از آنها براي فروش محصوالت به مشتريان استفاده مي شود) براي فروش ايده ،نگرش و رفتار به جامعه نتایج خوبی در پی خواهد داشت. 4 تاريخچه بازاريابي اجتماعي آزادكردن بردگان در يونان و روم باستان از جمله قديمي ترين بسيجهاي اجتماعي به شمار مي‌روند. در سال 1952وايبي يک سئوال انقالبي طرح کرد که پاسخ آن به پايه گذاري ديدگاه بازاريابي اجتماعي درساليان بعد منجر شد. او پرسيد“:چرا شما نمي توانيد برادري را مانند صابون به مردم بفروشيد؟!“ وايبي با بررسي چهار بسيج همگاني نتيجه گرفت که “ هر چه يك بسيج تغيير اجتماعي به بسيج عرضه محصوالت تجاري نزديكترمي‌شود ،امكان موفقيت آن بيشتر خواهد شد“. نتيجه پژوهش او اين شد كه ”با کمک فنون بازاريابي تجاري مي‌توان يک موضوع اجتماعي را به مخاطبين فروخت“. 5 تاريخچه بازاريابي اجتماعي • ورود فعاالن عرصه سالمت به اين حوزه: ذکر جزئيات استفاده از ديدگاه بازاريابي اجتماعي در حوزه سالمت توسط ریچارد مانوف در سال :1985 ”رويکردي منظم و سازمان دهي شده براي ارتقاي سالمت عمومي و ارتباطات“ 6 تعريف بازاريابي اجتماعي • طراحي ،مداخله و کنترل برنامه هايي براي افزايش قابليت پذيرش يک ايده يا عمل اجتماعي در يک گروه مخاطب • استفاده از مفاهیم و ابزارهای بازاریابی تجاری برای تاثیرگذاری روی رفتارهای فرد به منظور ارتقای سالمتی فرد و جامعه 7 آموزش سالمت ‏Health Education • فرآيند آموزشي که با ترکيبي از رويکردهاي تغيير سبک زندگي مي‌تواند به افراد ،خانواده‌ها و جوامع در تصميم‌گيري آگاهانه درباره موضوعات مرتبط با دستيابي، بازيابي و حفظ سالمت کمک نمايد. 8 تمایل دارند که رفتاری را انجام یا تغییر دهند Unaware Considering Change/ Maintaining Behavior Education مقاومت می‌کنند که رفتاری را انجام یا تغییر دهند Aware Not Considering Change Social Marketing Entrenched No Desire to Change Law 9 شرایطی که آموزش (انتقال اطالعات )=educationبه تنهایی می‌تواند بر روی انجام یا تغییر رفتار تاثیرگذار باشد: .1 .2 .3 10 وقتی که منافع رفتار جديد مورد نظر به اندازه کافی جذاب و قابل توجه برای مخاطب باشد. وقتی که موانع انجام رفتار جديد به حد کافی کم باشد. وقتی که رفتارهای جایگزین کمتر از رفتار مورد نظر جذابیت داشته باشند. در شرایط فوق ،با انتقال آگاهی ،تغییر در باورها و نگرش و یا مهارت آموزی می‌توان امیدوار به انجام یا تغییر رفتار در گروه هدف بود. بازاریابی به عنوان یکی از مداخالت برای تغییر رفتار بازاریابی اجتماعی سعی دارد که: .1با اصالح جذابیتهای نسبی در رفتار مورد نظر از طریق کاربرد محرکها و سایر منافع که انجام رفتار را تقویت می‌کنند یا .2کاستن از موانع و هزینه‌های مربوط به رفتار در دیدگاه گروه هدف در مواردی که اقدامات آموزشی ( )Educationalتاثیری ندارند ،باعث تغییر در رفتار گردد. 11 در بازاریابی اجتماعی • • هر نوع کوششی صورت می‌گیرد تا موانع احتمال بر سر راه انجام رفتار مورد نظر شناسایی و کاهش یابد و یا از سر راه انجام رفتار برداشته شود. موانع: • • • • فردی (مانند فقدان خود-کارآمدی برای انجام یک رفتار خاص)، اجتماعی (مانند عدم حمایت افراد همسان یا کسانی که دوستشان داریم از رفتار مورد نظر) ، اقتصادی (مانند پول) یا محیطی (مانند عدم امکان دستیابی به محصول یا خدمت مورد نظر) میتوانند انجام رفتار مورد نظر را با اشکال مواجه کنند. ‌ اگر قرار است رفتاری در جامعه تغییر کند (در جهت سالمت مردم) ،باید مردم این تغییر را دوست داشته باشند و موانع آن از سر راهشان برداشته شود 12 قانون به عنوان یکی از مداخالت تغییر رفتار قانون در واقع استفاده از اجبار و فشار برای وادار ساختن افراد یا جوامع برای انجام یک رفتار یا تغییر در رفتار جاری آنهاست. ترغیب به بستن کمربند ایمنی با جریمه کردن رانندگانی که کمربند ایمنی نبسته‌اند ،از این رویکرد تبعیت می کند. البته گاهی ممکن است استفاده از قانون با کمک راههای به ظاهرغیر اجباری اعمال گردد: کاهش مصرف سیگار از طريق باالبردن مالیات بر تولید سیگار که به افزایش قیمت آن منجر می‌گردد ،مثالی از این نوع رویکرد است. 13 ترکیب رویکردهای سه‌گانه آموزش ،بازاریابی و قانون برای تغییر در رفتار برای هر گروه مخاطب ممکن است ترکیبات مختلفی از این سه رویکرد مورد نیاز باشد. مثال :قرار است واکسیناسیون علیه بیماریهای عفونی در یک جامعه انجام شود: • بیشتر والدین وقتی به آنان گفته می‌شود که باید واکسن بچه‌هایشان را بزنند ،بالفاصله موافقت می‌کنند و تنها نیاز به این دارند که اطالعات به آنها منتقل شود (تا رفتار مورد نظر یعنی واکسن زدن کودکشان را انجام دهند). • گروه دوم والدین که به دلیل وجود موانع بر سر راه انجام واکسیناسیون ،این کار را انجام نمی‌دهند ،الزم است برای رفع این موانع اقدام گردد. • گروه اندکی از والدین با وجود اقدامات آموزشی و بازاریابی به این 14کار اقدام نمی‌کنند که باید در مورد آنها از قانون استفاده شود. در بازاریابی اجتماعی به مشتری (گروه مخاطب) نخواهیم گفت که به چه چیزی نیاز دارند ،بلکه این مخاطب است که می‌گوید چه نیاز دارد و چه می‌خواهد. برنامه‌ریزی از باال به پایین و کارشناس محور نیست بلکه مخاطب/مشتری محور است. 15 ابعاد کلیدی بازاریابی اجتماعی • نظریه مبادله Exchange Theory • توجه به مصرف کننده (مشتري محوري) Consumer Orientation • رقابتی فکرکردن Minding Competition • تصمیم‌گیری مبتنی بر داده Data-driven decision-making • تمایل مداوم برای اصالح محصول ‏Constant willingness to modify product • تمرکز بر روی آمیزه بازاریابی ()4P 16 مبادله Exchange theory • • هسته مرکزی در بازاریابی اجتماعی ،مبادله است. مبادله‌ای که در آن ،حداقل دو بخش حضور دارند، هر دو طرف محصوالتی برای عرضه دارند و هر دو طرف با اختیار وارد این داد و ستد می‌شوند. در مسایل مربوط به تغییر رفتار در جهت سالمت باید به این نکته توجه داشت. هیچ کس چیزی را نمی‌خرد (رفتاری را تغییر نمی‌دهد ) مگر این که برایش سود داشته باشد 17 Consumer Orientation مشتري محوري • • مشتري محوري يعني شناخت خواسته‌ها و نيازهاي مشتري و پاسخ به آنها به عبارت ديگر يعني شناخت ادارکات مشتري: کدام منافع از ديدگاه او جذاب است؟ هزينه ها و موانعي که با آنها روبروست ،کدامند؟ 18 Consumer Orientation مشتري محوري • فراموش نکنيد که بازاريابي اجتماعي درباره شما نيست ،درباره مشتريان شماست! • يدهد چون شخص ديگري کسي کاري انجام نم ‌ با هوش بيشتر ،دانش باالتر و شفقت بيشتر به آنها گفته است که آن را انجام دهند (والدين، دانشمندان و آموزش دهندگان سالمت!) 19 رقابت • • • • 20 ممکن است مخاطبان ،آنچه را که ما می‌فروشیم نخرند! و یا آنچه را مردم می‌خواهند ما نداشته باشیم. گروه مخاطب مي‌توانند به جاي ديگري بروند ،کار ديگري بکنند و يا رفتار فعلی‌شان را ادامه دهند. اصالح برنامه‌ها ،خدمات يا محصوالت براي رقابت با رفتارهاي کمتر جذاب ،کمتر در دسترس و گران‌تر ضرورت دارد. تمایل مداوم برای اصالح محصول • • 21 باید مداومًا متناسب با نیاز مردم ،محصول ارائه کرد ،نه این که یک کار را برای ده سال ادامه هیم در بحث سالمت باید روشهای ارائه رفتارهای مناسب (ترک سیگار ،ورزش کردن )... ،را متناسب با سلیقه و نیاز روز جامعه تغییر داد و ارائه کرد Marketing mix آمیزه بازاریابی ‏The Four P’s ‏of Social Marketing ‏Price آیا خرید این محصول برایم به صرفه است؟ ‏Product کیفیت محصول :خرید این محصول چه قدر برای من سود دارد؟ ‏Place آیا محصول را راحت می‌توانم تهیه کنم؟ ترویج :چقدر برای این محصول در ‏Promotion مغازه‌ها دم دست هستند؟ جامعه تبلیغات شده است (خلق نیاز و تداوم نیاز) 22 مراحل اجراي يك برنامه بازاريابي اجتماعي .1 .2 .3 .4 .5 .6 23 برنامه‌ريزي (تحليل محيط ،تحليل و انتخاب مخاطب ،تعيين اهداف برنامه ،روش ارزشيابي و بودجه) انتخاب کانالها و مواد توليد مواد و پيام ها و پيش آزمون مداخله (اجراي برنامه) ارزشيابي اثربخشي پس خوراند و اصالح برنامه SMART Model (Social Marketing Assessment and Response )Tool )1برنامه ريزي مقدماتي تعريف يك مشكل بهداشتي و نامگذاري آن با كمك اصطالحاترفتاري تعيين اهداف کلي و اختصاصي برنامه تنظيم برنامه مقدماتي براي ارزشيابي تعيين هزينه‌هاي برنامه24 SMART Model (Social Marketing Assessment and Response )Tool )2تحليل مشتري تقسيم‌بندي و تعريف جمعيت واجد شرايط شناسايي روشهاي پژوهش رسمي شناسايي نيازها ،خواسته‌ها و ترجيحات مشتري توليد ايده‌هاي اوليه براي مداخالت و استراتژيهاي ارتباطي دراولويت 25 SMART Model (Social Marketing Assessment and Response )Tool )3تحليل بازار - ارزيابي بازار براي شناخت رقبا ،شركا ،سيستمهاي حمايتي و منابع - شناسايي اجزاي آميزه بازاريابي در برنامه 26 SMART Model (Social Marketing Assessment and Response )Tool )4تحليل كانالها شناسايي كانالهاي ارتباطي مناسب تعيين چگونگي استفاده از اين كانالها ارزيابي انتخابهاي توزيع -تعريف قوانين ارتباطي براي شركاي برنامه 27 SMART Model (Social Marketing Assessment and Response )Tool )5توليد مداخالت ،مواد و پيش آزمون ها توليد مداخالت و مواد با استفاده از اطالعات جمع آوري شده ازتحليل مشتري ادغام آميزه بازاريابي در يك استراتژي كه بتواند ارائه دهنده يكمحصول مرغوب و مبادله مطلوب باشد. پيش آزمون و بازبيني برنامه‌ها28 SMART Model (Social Marketing Assessment and Response )Tool )6مداخله ايجاد ارتباط با شركا و شفاف كردن تضادها فعال كردن استراتژي ارتباطي و توزيع ان مستند كردن روشها و پيشرفتها در يك چارچوب سازماني بازبيني برنامه )7ارزشيابي ارزيابي ميزان دريافت برنامه توسط گروه مخاطب ارزيابي نتيجه برنامه روي مخاطبين و بازبيني برنامه در صئرت نياز اطمينان از اين كه اجراي برنامه تداوم دارد تحليل تغييرات در گروه مخاطب29