صفحه 1:
فروردین ماه 94
صفحه 2:
اگرچه فلسفه نماز و عبادت بر کسی پوشیده نیست؛ اما دقت در متون آیات و روایات
اسلامی, ما را به تکات و ظرافتهای بیشتری رهنمون میکند که از جمله اين نکتهها و ظرافتهاء
می توان موارد زیر را بر شمرد:
ياد خدا
روح و اساس و هدف و نماز همان ياد خدا است كه به موسى وحى نمود: "أَقِمٍ الضّلاة
صفحه 3:
از بین برنده ویروس
ol
نماز وسیله ی شست و شوی گناهان
و نزول مغفرت و آمرزش الهی
۳ نماز آنشنان را دعوت
به توبه و اصلاح گذشته و بازبینی در
رفتار مینماید. در حدیثی پیامبر(ص)
از یاران خود سوال کرد: "اگر بر در
00 از شما نهرى از آب صاف
و ياكيزه باشد و در هر روز ينج بار
ا آن شست و شو دهد. Ul
چیزی از آلودگی و کناقت در بدن او
میماند؟ عرض nity !
eae ار درست همانند اين آب
aul syle هر زمان که انسان
ار متخواند کناهانی که در میان
مار انجام شده است از بين مي
رود.
و به این ترتیب, جراحاتی که بر روح
و ule انسان از گناه مینشیند, با
مرهم نماز التیام مییابد و زنگارهایی
a
اند و
صفحه 4:
تقویت نهال تقوا _
نماز سدی در برابر گناهان آینده است, چرا که روج ایمان را در انسان تقویت میکند و نهال تقوا
را در دل پرورش میدهد. میدانیم "ایمان" و "تقوا" نیرومندترین سد در برایر گناهان است ap
همان چیزی است که در آیه ی فوق به عنوان نهی از فحشاء و منکر بیان شده است. در روایات
میخوانیم: " هر گاه از كناه كار بودن نمازخوانى به بيشوايان دين شكايت ميشد., آنان در جواب مر
فرگودندد ام امخورید, نماز آنها را اصلاح میکند" و اين چنین نیز ميشد.
بزرگترین مصیبت برای رهروان راه حق آن است که هدف آفرینش خود را قراموش کنند و غرق
در زندگی مادی و لذائذ زودگذر دنیا گردند؛ اما نماز به حکم اين که در فواصل مختلف و در هر
۲ 0 بنج ار انجام ميشود. زنگ هشداری برای انسان است و هدف آفرینش ۱۳۲۲۱۰۱
نشان و موقعیت او را در جهان به او گوشزد میکند.
این نعمت بزرگی است که انسان وسیله ای در اختیار داشته باشد که در هر شبانه روز
۲ ۰ elke او تیدار باش گوید و انسان را هموازه هشیار و متذکر نماید که گرد و عبار at
او ننشیند, علاوه بر اين که مداومت
پرایر
نماز اول وقت
اگر کسی مقید باشد نماز را اول وقت بخواند به جایی
كه بايد برسد خواهد رسید.
بيجت عارفان هرحديت ويكران .ص ١؟1 تقل ايت اله محسدحادى فقيس
صفحه 5:
تضعیف زشتیها
نماز خودبینی و تکبر را درهم میشکند؛ چون انسان در هر شبانه روز هفده ركعت و در
کی و از پیشانی بر خاك در برابر خدا میگذارد و خود را ۰۱۰۵ ۳۱
۳ « ها به حقارت و ناچیزی خود اعتراف میک ۱۳۱۹۰
و زر ال تدیت معروفی که فلسفه عیادتهای اسلامی در آن ۳۳۲۱۰۱۱۰۵
١ تن عبادت را که نماز است با همین هدف تین بب ۳۰۰۰۰
"فرص اللَّهُ الایمان تطهیرا من السرك و الصلاة تنزیهاً عن الکبر": خداوند
م JL sly سازی انسانها از شرك واجب کرده است و نماز را برای پاك سازی
J
همچنین, بازداری از حرص و آز و کمطاقتی, از دیگر آثار و برکات نماز است,
aig ٩ ۳ متعال میفرماید: "انسان حریص و کم طاقت آفردد: 1 ۲
٩ که بدی به او رسد بیتابی میکند و هنگامی که خوبی به او رسد مان | ۰۰
٩ ۴ هار گزاران: آنان که نمازها را پیونسته اتجام میدهقدا؛
پرورش و تکامل فضائل
نماز وسیله پرورش فضائل اخلاق و تکامل معنوی انسان است, چرا که انسان را از
جهان محدود ماده و چهار دیوار عالم طبیعت بیرون میبرد و به ملکوت آسمانها دعوت
میکند. با فرشتگان هم صدا و همراز میسازد و خود را بدون نیاز به هیچ واسطه, در
برایر خدا می بیند و با او به گفت و گو میپردازد.
٠ إل عمل در شبانه روز, آن هم با تکیه پر صفات, رحمائبت, رحیمپ ۳۰
خدا و با كمك گرفتن از سورههای مختلف قرآن, اثر قابل ملاحظهای در پرورش
فضائل اخلاقی انسان دارد. بدین جهت. ؛ امبرمؤمنان علی(ع) درباز۱۹۵ ۱۰۰
نما یاف هب ها Pee AS ks
صفحه 6:
«عوت بدباگی
سراسر نماز دعوت به پاکسازی زندگی است؛ زیرا مکان نماز گزار, لباس نمازگزار, فرشی که
بر آن نماز میخواند. آبی که با آن وضو میگیرد یا غسل میکند و.... باید از هر گونه غصب و تجاوز
به حقوق دیگران پاك باشد. با توجه به این شرایط, کسی که آلوده به ظلم, sly غصب, کم
فروشی, رشوه خواری و کسب از راه حرام باشد, چگونه میتواند مقدمات نماز را فراهم سازد؟
بنابر این تکرار نماز در پنج نوبت در شبانه روز, خود دعوتی است به رعایت حقوق دیگران و
پاک کردن زندگی از هر آنچه ناپسند خدای متعال است.
کار جیونیل ssf
از کوزند ان ۱<م بود
حاوها خواندن نماز با جماعت بود -
صفحه 7:
شرط قبولی عبادات
نماز به سایر اعمال انسان ارزش و روح میدهد و باعث میشود بذر سایر اعمال نيك در جان
انسان پرورش یابد. امیرمومنان علی(ع) در وصایای خود در لحطههای آخر عمرشان فرمود: alll”
للَة في آلصَلاة قائها مود pking ": خدا را خدا را درباره نماز در نظر داشته باشید. چرا که
نماز ستون دین شما است
۹۱ وتکامی که عمود خیمه درهم بشکند یا سقوط کند. هر قدر طنابها و میخهای اما 20١
محکم باشد, اثری در پایداری خیمه ندارد. همچنین هنگامی که ارتباط بندگان با خدا از طریق نماز
۲ ۱ os رو ساير اعمال. اثر خود را از دست خواهد داد. از امام صادق(ع) نعل ۳
Silas atle 55 255 15) 5 alae سَایژ Dod CLS So Sell Stall ول ا بُحاسّث به "
۳۹۳۱ که در قيامت از بندگان حساب ميشود نماز است, اگر مقول افتاد spe pau ale
الا قبول میشود و اگر مردود شد. سائر اعمال نیز مردود ميشود. |
lai لل ابن سخن آن باشد که ٩
Mel گردد. قصد قربت و
شال او آلوده و از دره
صفحه 8:
ذو نكت
نكته اول
gl of als eg 1 علاوه بر شرائط قبول: شراقط کمال نيز دارد كه رعاب 1 14 001
مؤثر براى ترك بسيارى از كناهان است. در كتب فقهى و منابع حديثى, امور زيادى مانع قبولى
00 11 است.از جمله اين موانعء مسأله شرب خمر است كه در روایات ایآ 9
Lis: cael paolo eee الا ان پتوب*: تماز شراب ۱۱۱ ۱۰
نخواهد شد, مگر اين که توبه کند
آز ویگر موانع کمال نماز, ظلم و ستم حاکمان است. در روایات متعددی میخوانیم: Blas jl"
ی که نماز آنها قبول نخواهد شد. نماز پیشوای است.. همچنین, بی اعتنایی و
نپرداختن واجبات مالی از قببل خمس و زکات, خوردن غذای حرام. عجب و خودبینی و... از
دیگر موانع قبول نماز است که در روایات بدانها اشاره شده است. پیداست که فراهم کردن این
شرائط قبولی, کمال نماز را تا چه حد ارتقا خواهد بخشید.
نکته دوم
نکته دوم اینکه, همه اینها فوائدی است که برای نماز فراداء با قطع نظر از مسأله جماعت وجود
دارد و اگر ویژگی جماعت را بر آن بیفزائیم, برکات بیشمار دیگری بر آن افزوه خواهد شد که
ال و تفضیل آن در این کوتاه نوشته نمیگنجد.
گفتار خود را در فلسفه و اسرار نماز به حدیث جامعی از امام علی بن موسی الرضا(ع) متبرک
میکنیم؛ آن حضرت در پاسخ نامهای که از فلسفه نماز در آن سوال شده بود. چنین فرمود:
"علت تشریع نماز, توجه و اقرار به ربوبیت پروردگار است و مبارزه با شرك و بتپرستی و قیام
در پیشگاه پروردگار در نهایت خضوع و تواضع و اعتراف به گناهان و تقاضای بخشش از معاصی
صفحه 9:
© مجود سلام
ام ایستادن @ ils خرندن سدوسوره تريب
تكييرة الا حرام وق اكر كنس )مر ند ناز .. (0) .کر ج دعر زکرم ونیود والات: بيعت
a @® we اتجامدادن واجياتنماز
واجبات نماز ۲ قسم است
oe &
واجبى اس ته اككر انسان آنها را به جا واجباتی اس كه اككر عمد ا كم يا زياد شود
نماز باطل مى شود و جنانجه اشتباهاًكم يا
زياد كردد؛ نماز باطل نمیشود.
با اشتباهاً نماز باطل مى شود. غير از ۵ مورد بقیه واجبات نماز غیردکن
ae
نیاورد يا در نماز اضافه کند؛ عمداً باشد.
ال عاب ره كص مص ريوع
ae
صفحه 10:
اهـمیت نـماز
فروردین ماه 94
فروردین
اگرچه فلسفه نماز و عبادت بر کسی پوشیده نیست؛ اما دقت در متون آیات و روایات
اسالمی ،ما را به نكات و ظرافتهای بیشتری رهنمون میکند که از جمله این نکتهها و ظرافتها،
می توان موارد زیر را بر شمرد:
یاد خدا
صالةَ
روح و اساس و هدف و نماز همان یاد خدا است که به موسی وحی نمود" :أ ِ
قم ِ ال َّ
کری .البته ذكری كه مقدمهی فكر و فكری كه انگیزه عمل بوده باشد؛ چنانكه در حدیثی از
لِ ِ
ذ ِ
امام صادق(ع) آمده است كه در تفسیر جمل
كر اللّه ِ
كر الل ِ
ه ی "و ل َ ِ
عندَ
ه اَكبَر" فرمودِ " :ذ ُ
ذ ُ
َأ
ح َّ
م " :خدا را به یاد داشتن ،هنگام رو به رو شدن با حالل و حرام.
و َ
ما َ
ح َّر َ
ل َ
از بین برنده ویروس
گناه
نماز وسیله ی شست و شوی گناهان
و نزول مغفرت و آمرزش الهی
است؛ چرا که نماز انسان را دعوت
به توبه و اصالح گـذشته و بازبینی در
رفتار مینماید .در حدیثی پیامبر(ص)
از یاران خود سؤال كرد" :اگر بر در
خانه یكی از شما نهری از آب صاف
و پاكیزه باشد و در هر روز پنج بار
خود را در آن شست و شو دهد ،آیا
چیزی از آلودگی و كثافت در بدن او
میماند؟ عرض كردند :نه!
فرمود :نماز درست همانند این آب
جاری است ،هر زمان كه انسان
نمازی میخواند گناهانی كه در میان
دو نماز انجام شده است از بین می
رود.
و به این ترتیب ،جراحاتی كه بر روح
و جان انسان از گناه مینشیند ،با
مرهم نماز التیام مییابد و زنگارهایی
تقویت نهال تقوا
نماز سدی در برابر گناهان آینده است ،چرا كه روح ایمان را در انسان تقویت میكند و نهال تقوا
را در دل پرورش میدهد .میدانیم "ایمان" و "تقوا" نیرومندترین سد در برابر گناهان است و این
ه ی فوق به عنوان نهی از فحشاء و منكر بیان شده است .در روایات
همان چیزی است كه در آی
میخوانیم " :هر گاه از گناه کار بودن نمازخوانی به پیشوایان دین شکایت میشد ،آنان در جواب می
مخورید ،نماز آنها را اصالح میكند" و این چنین نیز میشد.
فرمودند:
غمباش
بیدار
زنگ
بزرگترین مصیبت برای رهروان راه حق آن است كه هدف آفرینش خود را فراموش كنند و غرق
در زندگی مادی و لذائذ زودگذر دنیا گردند؛ اما نماز به حكم این كه در فواصل مختلف و در هر
شبانه روز پنج بار انجام میشود ،زنگ هشداری برای انسان است و هدف آفرینش او را خاطر
نشان و موقعیت او را در جهان به او گوشزد میكند.
ه ای در اختیار داشته باشد كه در هر شبانه روز چند
این نعمت بزرگی است كه انسان وسیل
مرتبه به او بیدار باش گوید و انسان را همواره هشیار و متذكر نماید که گرد و غبار غفلت بر دل
او ننشیند ،عالوه بر این كه مداومت ذكر خداوند در شب و روز كه در پرتو نماز حاصل میگردد
همین توجه به خداوند و قیام در برابر او انسان را از معاصی باز می دارد از این روست که گفته
اند :نماز ،غفلتزدا است.
تضعیف زشتیها
نماز خودبینی و تكبر را درهم میشكند؛ چون انسان در هر شبانه روز هفده ركعت و در
هر ركـعت دو بار پیشانی بر خاك در برابر خدا میگذارد و خود را ذرهای در برابر
عظمت او میبیند و آگاهانه ،به حقارت و ناچیزی خود اعتراف می کند؛ به همین دلیل
علی(ع) در آن حدیث معروفی كه فلسفه عبادتهای اسالمی در آن منعـكس شده است،
بعد از ایمان ،نخستین عبادت را كه نماز است با همین هدف تبیین میكند و میفرماید:
رك و الصAالةَ تَنزيها ً
" َ
ِّ
بر" :خداوند
من
ه
اإليمان تَطهيرا ِ
َ
الش ِ
ض الل ّ ُ
ف َر َ
عن الك ِ ِ
ِ
ایمان را برای پاك سازی انسانها از شرك واجب كرده است و نماز را برای پاك سازی
از تكبر
همچنین ،بازداری از حرص و آز و كمطاقتی ،از دیگر آثار و برکات نماز است،
همانگونه کـه خداوند متعال میفرماید" :انسان حریص و كم طاقت آفریده شده و
هنگامی كه بدی به او رسد بیتابی میكند و هنگامی كه خوبی به او رسد مانع از دیگران
میشود ،مگر نماز گزاران ،آنان كه نمازها را پیوسته انجام میدهند".
پرورش و تکامل فضائل
نماز وسیله پرورش فضائل اخالق و تكامل معنوی انسان است ،چرا كه انسان را از
جهان محدود ماده و چهار دیوار عالم طبیعت بیرون میبرد و به ملكوت آسمانها دعوت
میكند .با فرشتگان هم صدا و همراز میسازد و خود را بدون نیاز به هیچ واسطه ،در
برابر خدا می بیند و با او به گفت و گو میپردازد.
تكرار این عمل در شبانه روز ،آن هم با تكیه بر صفات ،رحمانیت ،رحیمیت و عظمت
خدا و با كمك گرفتن از سورههای مختلف قرآن ،اثر قابل مالحظهای در پرورش
فضائل اخالقی انسان دارد .بدین جهت ،امیرمؤمنان علی(ع) درباره فلسفه نماز
فرمودند" :الصAالةٌ ُ
ربان ك ُ ِّ
قی" :نماز وسیلهی تقرب هر پرهیزكاری به خدا
ق
ل تَ ِ
ُ
دعوت به پاکی
سراسر نماز دعوت به پاكسازی زندگی است؛ زیرا مكان نماز گزار ،لباس نمازگزار ،فرشی كه
بر آن نماز میخواند ،آبی كه با آن وضو میگیرد یا غسل میكند و ،...باید از هر گونه غصب و تجاوز
به حقوق دیگران پاك باشد .با توجه به این شرایط ،كسی كه آلوده به ظلم ،ربا ،غصب ،كم
فروشی ،رشوه خواری و کسب از راه حرام باشد ،چگونه میتواند مقدمات نماز را فراهم سازد؟
بنابر این تكرار نماز در پنج نوبت در شبانه روز ،خود دعوتی است به رعایت حقوق دیگران و
پاک کردن زندگی از هر آنچه ناپسند خدای متعال است.
تمرین نظم
نماز روح انضباط را در انسان تقویت میكند؛ چرا كه باید در اوقات معینی انجام گیرد كه تأخیر و
تقدیم آن ،موجب بطالن نماز است
شرط قبولی عبادات
نماز به سایر اعمال انسان ارزش و روح میدهد و باعث میشود بذر سایر اعمال نیك در جان
ه
انسان پرورش یابد .امیرمؤمنان علی(ع) در وصایای خود در لحظههای آخر عمرشان فرمود" :اَلل َّ َ
ة َ
مودُ ِدینِكُم " :خدا را خدا را درباره نماز در نظر داشته باشید ،چرا كه
ها َ
ه ِ
صال َ ِ
فِإن َّ َ
ع ُ
اَلل َّ َ
في اَل َّ
نماز ستون دین شما است
میدانیم هنگامی كه عمود خیمه درهم بشكند یا سقوط كند ،هر قدر طنابها و میخهای اطراف
محكم باشد ،اثری در پایداری خیمه ندارد .همچنین هنگامی كه ارتباط بندگان با خدا از طریق نماز
از میان برود ،سایر اعمال ،اثر خود را از دست خواهد داد .از امام صادق(ع) نقل شده است:
َأ
ت ُ
ن ُ
صالةُ َ
قب ِ َ
و ُ
ساِئ ُر
ساِئ ُر َ
ت ُردَّ عَلَي ْ ِ
مل ِ ِ
ب بِ ِ
فِإ ْ
ه ال ْ َ
اس ُ
ما ي ُ َ
و ِإذَا ُردَّ ْ
قبِل َ ْ
ه َ
ل َ
ح َ
ع َ
ل َ
عبْدُ ال َّ
ه َ
" َّ
ه" :نخستین چیزی كه در قیامت از بندگان حساب میشود نماز است ،اگر مقبول افتاد سائر
َ
مل ِ ِ
ع َ
اعمالشان قبول میشود و اگر مردود شد ،سائر اعمال نیز مردود میشود.
شاید دلیل این سخن آن باشد كه نماز ،رمز ارتباط خلق و خالق است که اگر به طور صحیح انجام
گردد ،قصد قربت و اخالص كه وسیله قبولی سائر اعمال است،در او زنده میشود ،و گرنه بقیه
اعمال او آلوده و از درجه اعتبار ساقط میشود.
دو نکته
نکته اول
باید توجه داشت که نماز عالوه بر شرائط قبول ،شرائط كمال نیز دارد كه رعایت آنها ،عاملی
مؤثر برای ترك بسیاری از گناهان است .در كتب فقهی و منابع حدیثی ،امور زیادی مانع قبولی
نماز ذكر شده است .از جمله این موانع ،مسأله شرب خمر است كه در روایات آمده است" :ال
تقبل صاله شارب الخمر اربعین یوما ً اال ان یتوب" :نماز شرابخوار تا چهل روز مقبول
نخواهد شد ،مگر این كه توبه كند
از دیگر موانع کمال نماز ،ظلم و ستم حاکمان است .در روایات متعددی میخوانیم" :از جمله
كسانی كه نماز آنها قبول نخواهد شد ،نماز پیشوای ستمگر است ..همچنین ،بی اعتنایی و
نپرداختن واجبات مالی از قبیل خمس و زکات ،خوردن غذای حرام ،عجب و خودبینی و ...از
دیگر موانع قبول نماز است که در روایات بدانها اشاره شده است .پیداست كه فراهم كردن این
شرائط قبولی ،کمال نماز را تا چه حد ارتقا خواهد بخشید.
نکته دوم
نکته دوم اینکه ،همه اینها فوائدی است که برای نماز فرادا ،با قطع نظر از مسأله جماعت وجود
دارد و اگر ویژگی جماعت را بر آن بیفزائیم ،بركات بیشمار دیگری بر آن افزوه خواهد شد که
بیان و تفصیل آن در این کوتاه نوشته نمیگنجد.
گفتار خود را در فلسفه و اسرار نماز به حدیث جامعی از امام علی بن موسی الرضا(ع) متبرک
پاسخ نامهای كه از فلسفه نماز در آن سؤال شده بود ،چنین فرمود:
میکنیم؛ آن حضرت در
ِ
"علت تشریع نماز ،توجه و اقرار به ربوبیت پروردگار است و مبارزه با شرك و بتپرستی و قیام
در پیشگاه پروردگار در نهایت خضوع و تواضع و اعتراف به گناهان و تقاضای بخشش از معاصی
بـا تشـکر . .
.
پـایــان