جلسه سوم: تأملی بر جایگاه و منزلت امیرمومنان علی (علیه السلام)

صفحه 1:
مدرس : حامد پوررستمی هیئت علمی دانشگاه تهران(پردیس قم)» عنوان درس : آشنایی با منابع اسلامی - تفسیر موضوعی نهج البلاغه ‎purrostami@utacir:f..1‏ هدف: آشنایی با نهج البلاغه و مهمترین و بنیادیترین مفاهیم و معارف آن 

صفحه 2:
#موضوع جلسه آینده: #ضرورت و اهمیت موضوع خداشناسی و کارکردهای آن 

صفحه 3:
#سوالات : #تعاملات امام با قرآن چگونه بوده و آیا بر حجیت و عصمت سخن امام ‎ALS‏ می دهد؟ © منزلت علمى امام على عليه السلام را از جهار منظر بيان نماييد. 

صفحه 4:
سس ۱۳۰ تعاملات سه گانه امیرمومنان علی [؛ قرآن ناطق با قر آن صامت :تفرعم)١‎ ۱-)سرف نیت به تارف برون قرآتی الف) تاریخ قرآن . ب) علوم قرآن ‎٩‏ شنت سر ری توآنی. ‎cs ce‏ وتتسیری امام ل لاش ‎eS‏ با زان ‎Jd‏ 

صفحه 5:
ظرفیّت : گاهی آيات قرآن كريم را ظرفى مى يابيم كه فضایل و مناقب علوی در آن تجلی می نماید و از اين حیث می توان قرآن کریم را (با توجه به روایات ائمه) بهترین و صادق ترین معرف و ترجمان على بن ابى طالب (ع) دانست, مانند آيه ليلة المبيت يعنى آيه شريفه «و من الناس من یشری نفسه ابتغاء مُرضات ائه؛ و از میان مردم کسی است که جانش را در راه خشتودى برورد كار می فروشد» (مورهیقره , آبه ۳۰۷) که درصده معرفی وا مدح شخصیت امیرالمومنین علی ین ابی طالب(ع) امی باشد. به عبارت تنها علی بن ابی طالب(ع) بود که در شب لبلة المبیت به جای پیامبر(ص) در بستر او خوابید و آماده جان دادن و ایثار در راه اسلام شده بود. و بدین ترتیب شجاعت و شهامت حضرت به تصوی رکشانده می شود. ررک: حاکم حسکانی, شواهد التزیل, ج۱. ص۱۲۶ ؛ قرطبی, الجامع الاحکامالقرآن . ج ۳, ص ۳۲۷: تفسیر كبير فخر رازى . ج0. ص ۰۱۳۳ 

صفحه 6:
© معیت : همراهی و همگامی همیشگی علی با قرآن در مواضع و مواقع گوناگون حقیقتی عینی و استوار است که عقل, نقل و تجربه به آن شهادت می دهند. چنانچه پیامبر اسلام(ص) بارها فرموده اند: (علی مع القرآن و القرآن مع علی). ررک: مستدرک حاکم نیشابوری ۰ ‎AVF ue He‏ از اين رو می توان اين قانون و قاعده کلی را بیان نمود که در تمامی رویدادها و مسائلی که در تاريخ رخ داده و در آینده خواهد رخ داد مواضع و جهت گیری های قرآن کریم همان مواضع و جهت گیری های امیرمزمنان علی(ع) و مواضع حضرت نیز همان مواضع قرآنی است و اگر جایی سخن قرآن را دیدیم ولی همسویی علی(ع) را در آن نيافتیم اشكال را در فهم و درك خود بدانيم.امير بيان خود از اين حقيقت جنين یاد می کند: «و نَّ الكتاب لَمَعى ما فارقْتُهُ مُرْصحبْتٌ ؛ كتاب خداوند همواره با من بودد است و از زمانى كه يار آن كشته ام هرك زاز آن جدا نشده ام». خطبه ۱۲۲ 

صفحه 7:
Owe ©" معرفت : ؟ بدون تردید دانش بیکران علوی نسبت به معارف برون قرآنی (علوم ‎als‏ ناسخ و منسوخ, شان نزول و ...) و حقایق درون قرآنی (تفسیر و تأویل آیات) مورد اعتراف دانشمندان بزرگ اسلامی, اعم از دوست و دشمن می باشد. او که طبق روایات آیه ای نازل نشد مگر آنکه تفسیر و تأویل آنرا به قرائت پیامبر و با ات آن آگاه شد. دستخط خود آموخت و از تمام جزی #ررک: الکافی, کلینی- ج ۰۷ ص ۴۴۲. 

صفحه 8:
منزلت علمی و تفسیری امام] از چهار منظر *) از منظر قرآن برخی از آیات قرآن: ظرفی برای تجلی مراتب علمی و معرفتی امام(ع). © به عنوان مثال يس از نزول آيه « و قال الذين كفروا لست مرسلاً قل كفى بالله شهيداً بینی و بینکم و من عنده علم الکتاب» اين سژال در اذهان پیش آمد که گواه صادق رسالت نبوی و دربردارنده علم کتاب چه کسی است؟ در این میان ایوسعید خدری از پیامبر(ص)پرسید که مراد از (من عنده علم الکتاب) کیست؟ پیامبر جواب دادند:« او برادرم علی است». رعد / ۴۳. ©. رك: حاكم حسكانى, شواهد التنزیل, ج ۱. ص ۳۰۷؛ قندوزی, ینابیع المودث ص ۱۰۲؛ این مغازلی, مناقب الامام علی بن ابی طالب. ص ۳۱۳؛ مجلسی, بحارالانوا ج۳۵. ص۲۲۵ . 

صفحه 9:
©) از منظر پیامبر اکرم[ گابن عباس از پیامبرلانقل می کند که فرمود : «ان علیاً هو اخی ان له آنزل ‎che‏ ‏القرآن و من ابتفی علمه عند غیر علیْ هلک؛ همانا علی برادر من است خداوند قرآن را بر من نازل کرد و هر کس که دانش قرآن را نزد غیر علی بجوید. هلاک می شود». #پیامیر اکرم(ص): «انا مدينه العلم و علیْ بابها؛ من شهر علم و على دروازه آن است». و #(اعلم امتی علی بن ابی طالب)؛ داناترین افراد امتم على بن ابى طالب است. قندوزی, ینابیع المود, ج اص ۲۱۶. فرائد السمطین, جوينى؛ ج ۲. ص 4۸. 

صفحه 10:
)از منظر امام(ع): "ابن ابى حمزة به نقل از حضرت: « لو شئتٌ أَنْ أوقر سبعين يَعيراً من تفسیر أمّ الكتاب لفَعلتٌ ؛ اكر بخواهم هفتاد بار شتر در تفسیر سوره حمد گویم.(می توانم) چنین کنم». #مؤيّد اين سخن؛ روايت ابن عباس : شبی اميرمؤمنان دست مرا كرفت و به سوى بقيع برد و به من فرمود: بخوان ابن عباس! من نيز از «بسم الله الرحمن الرحيم» آغاز نمودم . در ادامه ابن عباس مى افزايد: حضرت تنها درباره اسرار حرف «باء» «بسم ‎«ail‏ تا طلوع فجر سخن گفت و آنرا تفسیر نمود. الاتقان فی علوم القرآن. جلال الدین سیوطی, ج ۲. ص ۱۸۶؛ ینابیع المودة, قندوزی, ص ۶۵ 

صفحه 11:
۶ از منظر صحابه و دانشمندان اسلامی اظهارات این عباس(که به اتفاق اندیشمندان اسلامی.از برجسته ترین مفسران تاریخ اسلام بشمار می رود) پیرامون علی بن ابی ‎DS‏ ‏وی اساسا دانش تفسیری خود را وامدار علیلا دانسته و مى كويد:«ما أخذتُ من تفسير فَعَنْ على بن ابى طالب؛ جيزى از تفسير قرآن ياد نكرفتم مگر از جانب علی بن ابی طالبلا ». ر.ک: ابن اثیر(۶۳۰ق). اسدالغابة, ‎te‏ . محمدین احمد, الجامع لاحکام القرآن , ج ۰۱ ص ۳۵. #همجنين: « کلما تکلمت فی التفسیر, ‎ile ge asl Liu‏ هرآنچه که از تفسیر قرآن سخن می گویم. همه را از علی بن ابی طالب آموخته اع». ر.ک: حلبی شافعی, السیرة الحلییث ج اص ۲۰۷. 

صفحه 12:
1 ore te 

جلسه سوم :تاملی بر جایگاه و منزلت امیرمومنان علی  مدرس :حامد پوررستمی هیئت علمی دانشگاه تهران(پردیس قم)، عنوان درس :آشنایی با منابع اسالمی -تفسیر موضوعی نهج البالغه ایمیلpurrostami@ut.ac.ir : هدف :آشنایی با نهج البالغه و مهمترین و بنیادیترین مفاهیم و معارف آن موضوع جلسه آینده: ‏ضرورت و اهمیت موضوع خداشناسی و کارکردهای آن 7االت : ‏سو ‏تعامالت امام با قرآن چگونه بوده و آیا بر حجیت و عصمت سخن امام گواهی می دهد؟ منزلت علمی امام علی علیه السالم را از چهار منظر بیان نمایید. تعامالت سه گانه امیرمومنان علی ؛ قرآن ناطق با قرآن صامت  1 ـ ظرف ّيت : گاهي آيات قرآن كريم را ظرفي مي يابيم كه فضايل و مناقب علوي در آن تجلي مي نمايد و از اين حيث مي توان قرآن كريم را (با توجه به روايات ائمه) بهترين و صادق ترين معرف و ترجمان علي بن ابي طالب (ع) دانست ،مانند آيه ليلة المبيت یعنی آيه شريفه رضات اهلل؛ و از ميان مردم كسي است كه جانش ِ « و من الناس من يشري نفسه ابتغا َء َم را در راه خشنودي پروردگار مي فروشد» (سوره بقره ،آيه )207که درصدد معرفي و مدح شخصيت اميرالمومنين علي بن ابي طالب(ع) امی باشد .به عبارت تنها علي بن ابي طالب(ع) بود كه در شب ليلة المبيت به جاي پيامبر(ص) در بستر او خوابيد و آماده جان دادن و ايثار در راه اسالم شده بود .و بدین ترتیب شجاعت و شهامت حضرت به تصویرکشانده می شود. ر.ک :حاكم حسكاني ،شواهد التنزيل ،ج ،1ص 126؛ قرطبي ،الجامع االحكام القرآن ،ج ،3ص 347؛ تفسير كبير فخر رازي ،ج ،5ص. 233  2 ـ مع ّيت : همراهي و همگامي هميشگي علي با قرآن در مواضع و مواقع گوناگون حقيقتي عيني و استوار است كه عقل ،نقل و تجربه به آن شهادت مي دهند .چنانچه پيامبر اسالم(ص) بارها فرموده اند( :علي مع القرآن و القرآن مع علي) .ر.ک :مستدرك حاكم نيشابوري ، ج ،3ص.124 از اين رو مي توان اين قانون و قاعده كلي را بيان نمود كه در تمامي رويدادها و مسائلي كه در تاريخ رخ داده و در آينده خواهد رخ داد مواضع و جهت گيري هاي قرآن كريم همان مواضع و جهت گيري هاي اميرمؤمنان علي(ع) و مواضع حضرت نيز همان مواضع قرآني است و اگر جايي سخن قرآن را ديديم ولي همسويي علي(ع) را در آن نيافتيم اشكال را در فهم و درك خود بدانيم.امير بيان خود از اين حقيقت چنين ياد مي كند « :و اِنَباتكلا ّ لَ َمعي ما فار ْق ُت ُه ُمذَصْحِ ْب ُت ؛ كتاب خداوند همواره با من بوده qاست و از زماني كه يار آن گشته ام هرگز از آن جدا نشده ام» .خطبه 122  3 ـ معرفت : بدون ترديد دانش qبيكران علوي نسبت به معارف برون قرآني (علوم قرآن ،ناسخ و منسوخ ،شان نزول و )...و حقايق درون قرآني (تفسير و تأويل آيات) مورد اعتراف دانشمندان بزرگ اسالمي ،اعم از دوست و دشمن مي باشد .او كه طبق روایات آيه اي نازل نشد مگر آنكه تفسير و تأويل آنرا به قرائت پيامبر و با دستخط خود آموخت و از تمام جزئيات آن ْآگاه شد. ‏ر.ک :الكافي ،كليني ،ج ،7ص.442 منزلت علمی و تفسیری امام از چهار منظر )1از منظر قرآن برخی از آیات قرآن :ظرفی برای تجلی مراتب علمی و معرفتی امام(ع). ال قل كفي باهلل لست مرس ً به عنوان مثال پس qاز نزول آيه « و قال الذين كفروا َ شهيداً بيني و بينكم و من عنده علم الكتاب» ،اين سؤال در اذهان پيش آمد كه گواه صادق رسالت نبوي و دربردارنده علم کتاب چه کسی است؟ در اين ميان ابوسعيد خدري از پيامبر(ص)پرسيد كه مراد از (من عنده علم الكتاب) كيست؟ پيامبر جواب دادند «:او برادرم علي است» .رعد.43 / .ر.ک :حاکم حسکانی ،شواهد التنزیل ،ج ،1ص 307؛ قندوزی ،ینابیع المودة، ص 102؛ ابن مغازلی ،مناقب االمام علی بن ابی طالب ،ص 313؛ مجلسی، بحاراالنوار ،ج ،35ص. 425  )2از منظر پيامبر اكرم علي ‏ابن عباس از پيامبرنقل مي كند كه فرمود « :ان علي ًا هو اخي ّ ان اهلل أنزل ّ علي هلك؛ هqمانا علي برادر من است خداوند القرآن و من ابتغي علمه عند غير ٍّ قرآن را بر من نازل كرد و هqر كس كه دانش قرآن را نزد غير علي بجويد ،هالك مي شود». علي بابها؛ من شهر علم و علی دروازه آن ‏پیامبر اکرم(ص) « :انا مدينة العلم و ٌّ است» .و ( اعلم امتی علی بن ابی طالب)؛ داناترین افراد امتم علی بن ابی طالب است. قندوزی ،ینابیع المودة ،ج1ص .216فرائد السمطين ،جويني ،ج ،2ص.98  )3از منظر امام(ع): شئت اَنَنيعبس رقوأ ْ بَعيراً م ِْن تفسير ‏ابن ابي حمزة به نقل از حضرت « :لو ُ ِلت ؛ اگر بخواهم هفتاد بار شتر در تفسیر سوره حمد گویم(،می اُمَل باتكلا ّ َفع ُ توانم) چنین کنم». ‏مؤيّد اين سخن؛ روایت ابن عباس :شبي اميرمؤمنان دست مرا گرفت و به سوي بقيع برد و به من فرمود :بخوان ابن عباس! من نيز از «بسم اهلل الرحمن الرحيم» آغاز نمودم .در ادامه ابن عباس می افزاید :حضرت تنها درباره اسرار حرف «باء» «بسم اهلل» تا طلوع فجر سخن گفت و آنرا تفسير نمود. االتقان في علوم القرآن ،جالل الدين سيوطي ،ج ،2ص186؛ ينابيع المودة، قندوزي ،ص65  )4از منظر صحابه و دانشمندان اسالمی ‏اظهارات ابن عباس(که به اتفاق انديشمندان اسالمی،از برجسته ترين مفسران تاريخ اسالم بشمار مي رود) پيرامون علي بن ابي طالب: ‏وی اساسا دانش تفسیری خود را وامدار علی دانسته و مي گويد«:ما أخذت مِن َتفسيرٍ َف َع ْن علي بن ابي طالب؛ چيزي از تفسير قرآن ياد نگرفتم ُ مگر از جانب علي بن ابي طالب .» ر.ک :ابن اثیر(630ق) ،اسدالغابة، ج3ص193؛ قرطبي ،محمدبن احمد ،الجامع الحكام القرآن ،ج ، 1ص .35 ْ فانَخأ امّذته عن علي؛ هرآنچه كه از ‏همچنینُ « :كلّما تكلّمت في التفسير، تفسير قرآن سخن مي گويم ،همه را از علي بن ابي طالب آموخته ام». ر.ک :حلبی شافعی ،السیرة الحلبیة ،ج2ص.207 علي كالقرارة في المثعنجر؛ به ‏ابن عباسّ « : ثم تفكُترّ فاذا علمي بالقرآن في علم ّ تفكر نشستم و به اين نتيجه رسيدم كه علم من به قرآن در مقايسه با علم علي مانند بركه آبي در برابر اقیانوسی عظيم است».