زمین زیستگاه ما

صفحه 1:
۴ محمد صدرا صبوری 

صفحه 2:
ا 0ك b weal 1 ‏جا به جايى قاره‎ iby Jad OPER pte ‏ع‎ تغییر گونه ی جانداران 

صفحه 3:
00 10 58 مك خواهد تاريخ تمدن ها و ملث ها را مطالفة 05ا و وراره ی حوادت گذشته جمع آوری کند. در ۳ تأریخچه ی زمین نیز باید نظیر همین کار را انجام داد. بیشتر این شواهد از لایه های سنگ های رسوبی و فسیل های درون آنهاست. ۱۲٩ ۰3 ‏رسوبی معمولاً به صورت موازی بر روی هم انباشته می‎ slo Siw ۳۳ ۱ ‏لان ورقه های کتاب اند. در یک سری لایه آز جنس سنگ‎ BS ‏بالایی هستند. اما در صورتی‎ slo a) ‏اصولاً لایه های زیرین قدیمی تر از‎ ۳۳٩۶ ‏درست بدانیم‎ YL ‏سنك ها جين خورده باشند , نمی توانیم اصل‎ ‏دتبال شواهد ديگری بر گردیم:‎ al lel ‏ی‎ 9 Sta INTERVIEWS 

صفحه 4:
Schall INTERVIEWS 

صفحه 5:
‎oe‏ را مانند دریا ها و دریاچه ها مناسب تر ی ل 0 ای ای اخ همچنین اين مناطق - تسيكا به 01 1077 78 كلت (إرايظ ‎OM‏ ‏ا ل ‎me os‏ ا ا ‎els‏ ‎ecg ee Me]‏ ا ا ا ل 300 ار ا 5۱۱ ‎ncn‏ ا ‎ares) Courie ec vanrerery] pve‏ ۳ ‎inti try SA Ree‏ دا ۱ 29 ‎۱۳9۲ MGM MMEMORUSAED GS <5 scl. 2>5 ‎lic, Alley (Al 2 ‎ 

صفحه 6:


صفحه 7:
[ ‏با مطالعه در روی فسیل های به دست آمده از میان لایه های رسوبی مختلف , مشخص‎ PBR eS 0 renner pure sean Pere rrvirs) oees Pietro nee nEA Ene eerie nce Ce wre trite yaar eae ees Pr ee Te anes Pee ‏ا ا‎ preety BONN aron ec. ‏ا‎ RSPR Wen peg ‏اام ا‎ Reems) TT rR ‏خونگرم , یعنی پرنده ها و پستانداران است. گیاهان نیز در آغاز محدود به جلیک های‎ 000 ‏سس‎ Samet PRAVEEN | ۱ OP eaelS) 

صفحه 8:
‎ia ¥- £‏ زر یران سنوروئیک (قیات جدید): فراوانی پستانداران و گیاهان کلدار (83 لین تال پیش | ‏2وران مزوزوئیک (حبات میانی) : فراوانی خزندگان و پیدایش اولین گیاهان گلدار (250 میلیون سال پیش) ‎' 01 + ‏االذوروتیک (حبات قدیمی) : اواخر این دوره پیدایش كباهان‎ ٩ ۲ ۱۰ 570( ‏ره داران - اوایل اين دوره فراوانی بی مهره ها‎ ۳ ‏پیش)‎ ‏3 110 رکامبرین : پیدایش آغازیان وبی مهره های ساده (3 ۳۳۲۲ پیش) ‎ ‎86 am) EEE ‏ل‎ 7-7 eRe 

صفحه 9:
غير كربا فاص تباندارات یکی از مهم ترين كاربرد هاى فسيل بى بردن به جكونكى تغييرات شكل ظاهرى و ساختمان بدنى و در نتيجه به وجود أمدن انواع جديد جانداران است. با مطالعه ی فسیل ها متوجه می شویم هرچه از گذشته به زمان حال نزدیک 10 0 شا 1.1 هاى جانداران افزوده مى شود. این مطالعات هم 0 5010 205 ار جانداران (تنها در زمان خاصى به وجود آمده و يس از مدتى از بين رفته اند. لامارک » دانشمند فرانسوی , در قرن هجدهم , استفاده يا استفاده ‎ie‏ :زور #ببر ی دانست و عقیده داشت وقتی اندام ۱ واه شد و برعکس : اندامی که کار نکند رشد چندانی نخواهد داشت. به عقیده ی لامارک , صفاتى كه به اين ترتيب كسب می شوند , قابل به ارث رسیدن نیز خواهد بود. پس چون زرافه گردن خود را برای خوردن برگ درختان بالا کشانده , نسل به نسل بر طول گردنش اضافه شده است. Co Gaal 

صفحه 10:
فای ا ا ا ل 0 ا ا 0100000 اا 1 قطع كرد و اين عمل را تا 22 نسل روى 1592 موش تكرار كرد اا 1 ‎ge‏ ا ا 6 ل 000 اا ااا ‎err‏ ‏ویسمن: از این آزمايش نتيجه كرفت كه صفات اكتسابى هيج كاه ا ال ‎Reveal Prorat S) Cant‏ ‎wl> Slat! aawi> slo Jghy & oli‏ 

صفحه 11:
‎arare Pore)‏ ره و اویل زندکی به مطالعه ی گیاهان و جانوران علاقه مند بود , نظریه ی انتخا طمیعی را در کنابی به نام «مقشاً انواع» انتشار کرد. انتخاب طبیعی به این ‎Oar Co PRC reat apne ny Mart een ey‏ 00 ا ا ‎Byes Gla yl‏ دووريعي: در اوايل فرن بيستم يك دانشمند هلندى به نا دوو دووریس نظریه ی جهش رازارانه دادو ‎Gee RS ee‏ ‎"> ‎a ‎REAP) Perea ‏ا‎ RSC Cua ‏بعدى نيز هستند. جاندارانى را كه در آنها صفات جديد به جود آمده‎ 3010 ec car Career eran Fe mnnor greeter on TE] CTA ey NS Beer fee elt ‏من شود‎ / ‏ندرت در يك جهش صفات مفيد هم ظاهر مى شود. جاندارانى كه‎ eves ‏و ا ا‎ 0 aad 9 8S re bau Laas Le sytte S 1S Ly [۱ ‎ 

صفحه 12:
مشاهده ی دقیق کروموزوم ها نشان داده است که ماده ی اصلی سازنده ی آنها , مولوکول های 0۱۷۸ است که در سلول های جانداران وجود دارد امروزه آن هارا عوامل به وجود آورنده ی صفات مختلف در همه جانداران مى شناسيم پس آگر فرار باشد تعییری در صعات جانداران بديد ايد : این تغيير بايد در ساختمان ‎gil gl DNA‏ بگذارد. هلاه مولکولی تسیا ۳ انلس نو سس اختماران؟ متر دچار 7 عبر ‎ay‏ هر را ار ‎il‏ مشا كد كا مواء را دوک و از مداد داروییرا از جمله لینعوامل‌مدلنند. ‎ 

صفحه 13:
وجود شباهت های فراوان در میان جانداران , حاکی از وابسته بودن ‎sires | manor pcenen ava e1)‏ 7 شباهت كروه ۱ يستانداران در سطح بدن مو دارند و به بجه هاى خود شير مي دهند.بدیهی است که ساختمان اندام های داخلی مانند دستگاه تنفس , ‎PROCES Por) ede] ern SPM Mere ae oes‏ فعاليت هاى حياتى مانند تغذيه . تنفس و غيره را انجام مى دهند. جنين شباهتى به ترتيب در ميان افراد كروه هاى ديكر مهره داران كمتر 0 ا ‎cere‏ جانداران از اجداد قديمى و مشتركى به وجود آمده اند. 00 ‏ا ا‎ eae teraty)») hele rere ye Sepik pert ram Pa oe ‏ا‎ ‎Reeve Ieee Fi Peni te neoprene re Peer rycen ea Cats me 

صفحه 14:
50 در سال 1912 میلادی یک دانشمند آلمانی به نام «وگنر» با شواهدی که به دست ۷ آورده بود , اظهار داشت که حدود 200 میلیون سال پیش تمام خشکی ها به هم متصل ‎oe‏ ا این خشکی عظیم رفته رفته به 2 خشکی ال 1۱ قاره ال ‎len] eae S Reni Caer Rese Me ras‏ نظريه ى وى را تحسين برائكيز خواندند و براى اثبات آن به دنبال شواهد بهترى بودند. در فاصله ى سالهاى 1950 تا 1968 , يبشرفت شايان فناورى , امكان مطالعه ى ‎[gre clea ou epee anger carers id cares overt erp mer Binc] rc rn ners‏ فراهم آورد. در سال 1968 , با توجه به مجموعه اطلاعات و شواهد به دست آمده , ‎Oca Vane IsvsT PEC Yee‏ | 

صفحه 15:
بر اساس ‎gil‏ نظریه , سنگ کره ی زمین یک تکه نیست , بلکه از تعدادی ورقه های کوچک و بزرگ تشکیل شده است. برخی از این ورقه ها در زیر اقبانوس ها واقع اند + برخن در زیر قاره ها و پاره ای هم , قسمت هایی از هر دورا در برمیگیرند. هم ‎NS‏ ‏ها که تا عمق 20 تا 15 کیلومتری ادامه دارند , می توانند آزادانه م مستقل از هم حرکت کنند. دانشمندان عقیده دارند که دما و فشار در زیر سنگ کره به اندازه ایست که سنگ ها حالتی شکل پذیر و خمیر مانند دارند. دما در همه قسمت های این بخش خمیری یکسان نیست ؛ قسمت های زیرین , دمای بیشتر و فسمت های رولی دای کی ۱ ۲۱۰ اختلاف دما باعث می شود که قسمت های زبرین جكالى كمترى نسبت به قسمت های رویی داشته باشد. اختلاف چگالی در قسمت های خمیری گوشته سبب برقراری جریان جابه جایبی بسیار کندی می شود ؛ یعنی مواد سازنده ی نرم کره به آرامی بالاامی آیتد : سپس به طرفین و سر انجام به سمت پایین کشیده می شوند.وقتی در نرم کره ‎UH‏ ‏جریانی به وجود آید , ورقه های سنگ کره روی آن می خزند و همراه آن جابه جا به شوندو در این حالت ورقه های سنگ کره در محلی که جریان روبه بالا باشد از هم دور می شوند و سپس به زیر ورقه ها مقابل فرو می روند. | EX [ap 

صفحه 16:
+ پدیده فای ساصل اژتدرکت ووقا فا 1 ‏اال‎ el PORNO ens Corrie Wwe ‏ورقه هاى دور شونده : بيشتر محل هايى كه ورقه ها از هم دور مى شوند . در‎ )1 ‏اقيانوس ها قرار دارند. در اين مناطق . مواد مذاب از شكاف موجود در بين دو ورقه‎ ‏خارج شده و در همان جا سخت مى شوند و بوسته ى جديدى را به وجود مى آورند. ان‎ ‏این رو . هرساله چند سانتی متر بر وسعت آقیانوس ها افزوده می شود. خروج مواد‎ ‏مذاب در این مناطق سبب بوجود آمدن رشته کوه هایی در میان اقیانوس ها می شود.‎ ‏اى زشته كوه ها زنجيزه ى بيوسته اى را مى سازد كه طول أن در مجموع بيش از‎ 0 ‏ا‎ Ice anes ec are pon RAN Ra 1010) برزه ها و آنش فشان هاست. 

صفحه 17:


صفحه 18:
محل ها نه پوسته ی جدیدی به وجود می آید و نه ورقه ای تخریب می شود , بلکه فقط ورقه ها از کنار هم عبور می کنند. در بیشتر مواقع ممکن است این جابه جایی برای مدتی صورت نگیرد و انرژی ذخیره گردد و به هنگام آزاد شدن اترژی , حرکت ناگهانی ورقه ها سبب زلزله های شدیدی شود. 

صفحه 19:
Paes Pe acer net ec) Os Nady Mea ‏کر‎ ‎171 ‏رک‎ eter er, 1 MRCP TS mRUp ‏ا‎ SUE emery free ‏ا‎ iy cent reer ca Pi eT SOS eS EO AIT Th 1 cee mor SEES SUES) Snel Seb] ree mCN eran Ee) ‏رك‎ eae.) ‏ل‎ ‏سيارات ديكر يعنى مشترى , زحل , اورانوس و نيتون را به وجود آوردند.‎ ‏ل ا ا ا ا كا‎ gee 23 UAT | 1 anit SIC Penge ene S tT] {MLC Oa ‏را ی زر‎ 1 ‏کر ا ار م‎ ‏ازند.‎ 

صفحه 20:
‎spe‏ تشه ‏خورشید نستاره ایست ‎DEEP ie ot WRISTS. 2S‏ درضد را هلیوم ‎Adis) epee co ne‏ مليون كيلومتر 0 برایر قطر زمین) است. خورشید , چنان ‎Eb‏ است كد كار دهده ی آن به حالت درخشان درآمده ‎es pee‏ 1 شد 0000م همين علت ات 7 0 11 هات ۸ , وجود دارند كه تبره ( ‎Pe enh jg) SINT sR‏ ‎PES Gey ee 0 bias) aly. j‏ 7 منشأ كرجات خورش واکتتی های هسته ای 0107 قر واکنش های هیدرون به هلیوم تبدیل می شود و گرمای فراوانی ‎eel |,‏ ‎a Jon INTERVIEWS ‎ 

صفحه 21:
‎S.¢: cabins)‏ 59 00 آشماسین ‏سیارک ها : انداره کیری های تجویی نشان می دهد که فاص ی سل سیاره مریخ با سیاره ی مشتری بسیار زیاد است. هم چنین , بررسی ها نشان داده که در فاصله ی بین این دو سیاره , قطعات سنگی و فلری بسیاری , که قطر آنها از چند سانتی متر تا صد ها کیلو متر متفاوت است و به آن ها سیارک می گویند , در روی یک مدار و در جهت حرکت سایر سیارات , به دور خورشید می چرخند. ‏جات ان قلعت کی سای ورود به انمسعر بر اثرااسطکای با هوا داغ و تبخیر می شوند.در صورتی هم که این سنگ ها بزرگ باشند هی سورد و توری را ایجاد می کته که قابل مشاهده است به‌این بورها شهاب و به قطعه سنگ های بزرگی که از اتمسفر هم می گذرند و روی زمين مى افتند . شهابسنگ می گویند. ‎ 

صفحه 22:
1 ‏ا‎ a [Pry pers eo ere IN Lane pre Ny eevee rare) ‏دارنداتعضي از دتباله دار ها را كه به زمين نزديكق‎ 00 ‏می ا ل‎ ‏آنها را بايد با تلسكوب ببينيم. وقتى دنباله دار‎ ‏به خورشيد نزديكا الثاوند , بخ أنها بخار مى شود‎ 1۱ ‏ا‎ pte 20 ‏ا‎ ‏قمر ها ؛ از اجزاى ديكر منظومه ي شمسى‎ ‏قمر ها هستند كه به دور سيارات م جرخند. به‎ ‏بقيه سيارات منظومة‎ ٠ ‏جز عطارد و زهره‎ ‏شمسی جداقل یک قمر دارند. بزرکی بعضی از‎ ‏قمر ها به بزركى سياره اى مانند عطارد است.‎ ۱ Bir Papo ive gr se regs ue coer greg) Ri 0000 

صفحه 23:
نور:,۱ ی یک ستاره از زمین و جرم ستاره بر مقدار تور تأثیر دارند. پس ‎is ety ol olin uss‏ ‎ye te Oi eo | oS cul‏ دماء ‎I ote tis]‏ روت رک هر ار سا نا ۱ ۳ ۱۳۳۳ 0 هرمز موی ‎ae‏ ‏سطحی لن در جدود 8000 ره ار و 3000 ‎Boras‏ ‏عوض , ستاره های ‎Gul‏ بسیار داغند . دمای سطحی آن ها به 20 تا 35 هزار درجه می رسد. ترگیب : تجزیه تور ستاره , اطلاتادی هم درباره ی ترکیب لن در احتیار می کار برلی ‎gO a RGIS GA‏ ليف تكار اسشفاره من انرود وجود نوار های تیره نشان می دهد که بعضی از طول های موج های نور حذف شده توسط گازهای موجو در اتمسفر ستاره جذب شده است. ش موسوم برای تعیین فاصله ی ستاره , مثلث بندی است. 

صفحه 24:
7 aye) ا ا ‎S|‏ ال ا ‎Bey‏ ‏آسمان مى ديدند , در كروه هاى خاصى قرار مى دادند و شكل هاى )27 ال ا ل | به اين مجموعه ستاركان نام عمومى صورت فلكى داده شده است.معروفترين صورت فلكى دب اكبر است.امروزه 88 صورت فلكى مشخص شده است. 

صفحه 25:
با تشکر فراوان از مرحوم محمدزاده دبیر علوم سوم راهنمایی 

زمین زیستگاه ما محمد صدرا صبوری زمین زیستگاه ما سرگذشت زمین زمین ساخت ورقه ای فراتر از زمین فسیل جا به جایی قاره ها منظومه ی شمسی تحول در حیات پدیده های حاصل ستارگان تغییر گونه ی جانداران صورت های فلکی سرگذشت زمین مطالع0ه درباره ی گذشت0ه ی زمی0ن ،بس0یار شبی0ه ب0ه مطالع0ه در تاری0خ ملت هاس0ت .کس0ی ک0ه م0ی خواه0د تاری0خ تمدن ه0ا و مل0ت ه0ا را مطالع0ه کن0د ،باید شواه0د زیادی درباره ی حوادث گذشت0ه جم0ع آوری کند .در مطالعه ی تاریخچ0ه ی زمی0ن نی0ز بای0د نظی0ر همی0ن کار را انجام داد .بیشت0ر ای0ن شواهد ، از الیه های سنگ های رسوبی و فسیل های درون آنهاست. س0نگ های رس0وبی معموال ً به ص0ورت موازی بر روی ه0م انباشت0ه م0ی شوند و مانن0د ورق0ه های کتاب اند .در ی0ک س0ری الی0ه از جن0س س0نگ های رسوبی ، اصوال ً الیه های زیرین قدیمی تر از الیه های باالیی هستند .اما در صورتی که س0نگ ه0ا چی0ن خورده باشن0د ،نم0ی توانی0م اص0ل باال را درس0ت بدانیم و برای تع0یین گذشته ی آنها باید دنبال شواهد دیگری برگردیم. فسیل ب0ه آثار و بقایای موجودات قدیم0ی ک0ه در بی0ن برخ0ی از مواد تشکیل دهنده ی پوس0ته ی زمی0ن پیدا م0ی شون0د ،فس0یل م0ی گویند .از میان جانداران گذشته فق0ط مقدار کم0ی ب0ه ص0ورت فس0یل در آمدند .جانداران0ی که دارای اعضای نرم و فاق0د اس0کلت س0خت داخل0ی ی0ا خراج0ی بوده ان0د ،در برابر عوامل مخرب طبیع0ی مقاومت0ی نداشت0ه و پ0س از مرگ ،در مجاورت هوا ی0ا زی0ر آب تجزی0ه گردیده ی0ا خوراک جانداران دیگ0ر شده و بدون آنک0ه از خود اثری به جای بگذارن0د ،از بی0ن رفت0ه اند .در میان جانداران گذشت0ه ،آنهای0ی که دارای اعضای س0خت مانن0د اس0تخوان ،دندان ،ص0دف ،کیتی0ن ی0ا باف0ت چوبی بوده ان0د ،امکان فس0یل شدنشان وجود داشت0ه اس0ت .ای0ن جانداران بای0د بالفاصله بع0د از مرگ ،در محلی قرار گ0یرند تا در معرض تجزیه و فساد قرار نگیرند. مکان های مناسب برای فسیل شدن برای فس0یل شدن ،محی0ط های رس0وبی مانن0د دریا ه0ا و دریاچه ه0ا مناس0ب تر از س0ایر مناط0ق اند .در ای0ن مناط0ق ،رس0وب گذاری شدی0د است و بقایای جانداران ب0ه وس0یله ی رس0وبات بهت0ر مدفون و پوشیده م0ی شود .همچنین ای0ن مناط0ق ـ نس0بت ب0ه س0ایر نقاط ـ ب0ه عل0ت شرای0ط مناسب حیات ، جانداران متنوع0ی دارد ک0ع تع0دادشان نی0ز زیاد اس0ت .ب0ه همی0ن عل0ت در آنجا امکان فس0یل شدن بیشت0ر فراه0م م0ی شود .در خشک0ی ه0ا نی0ز گاه0ی فسیل ب0ه وجود م0ی آی0د ول0ی تعدادشان نس0بت ب0ه فس0یل های0ی ک0ه در دریاه0ا تشکیل م0ی شون0د ،بس0یار ناچی0ز اس0ت .یخچال ،غار ،طوفان های ش0ن و ماسه ، شیره های گیاه0ی ،مواد نفت0ی و خاکس0تر های آن0ش فشان0ی شرایط0ی را به وجود م0ی آورن0د ک0ه جانوران ی0ا گیاهان قب0ل از فس0اد و تجزی0ه ،هم0ه یا قسمتی از جسد آنها سالم بماند. استفاده از فسیل ها برخ0ی از فس0یل ه0ا مانن0د زغال س0نگ و نف0ت ب0ه طور مس0تقیم در تأمی0ن انرژی و برخ0ی مواد کابرد مس0تقیم دارند .از س0ایر فس0یل ه0ا نی0ز برای تعیی0ن مح0ل بعضی از مواد مع0دن0ی اس0تفاده م0ی کنند .فس0یل ه0ا در تشخی0ص آ0ب هوای گذشت0ه نیز قاب0ل اس0تفاده اند .ب0ه کم0ک فس0یل ه0ا م0ی توان اطالعات0ی درباره ی خشک0ی ها ، دریاها ،دریاچه ها ،بیابان ها و ...به دست آورد. تحول در حیات ب0ا مطالعه در روی فسیل های به دس0ت آمده از میان الی0ه های رسوبی مختلف ،مشخص شده اس0ت ک0ه فس0یل های موجود در الی0ه های قدیم0ی ت0ر ،ب0ا مقایس0ه ب0ا آنه0ا ک0ه در الیه های باالی0ی پیدا م0ی شون0د ،س'اختمان بدن'ی س'اده تری را نشان م0ی دهند .یعنی ، هرچ0ه ب0ه زمان حاض0ر نزدی0ک م0ی شوی0م ،ه0م س0اختمان بدن جانداران پیچیده ت0ر می شود ،هم بر تعداد انواع آنها اضافه می شود. دانشمندان ،ب0ه همی0ن ترتی0ب توانس0ته ان0د اوال ً با نوع تحوالت و تغییرات نوع جانوران در گذشته آشنا شوند ،ثانیا ٌ نوعی جدول زمانی را به کمک فسیل ها تنظیم کنند که راهنمای مناسبی برای تعیین قدمت الیه های رسوبی مجهول هم هست. ترتی0ب پیدای0ش جانوران ،از ب0ه مهره ه0ا ب0ه مهره داران خونس0رد و سپس مهره داران خونگرم ،یعن0ی پرنده ه0ا و پس0تانداران اس0ت .گیاهان نی0ز در آغاز محدود ب0ه جلبک های دریای0ی بودن0د ،و در زمان های بع0د س0رخس ه0ا و انواع مشاب0ه پدی0د آمدند .پیدایش گیاهان گلدار ،ک0ه انوع0ی کام0ل ت0ر و پیچیده تری از اقس0ام هاگدار اس0ت ،در زمانهای0ی نزدی0ک به زمان حال در روی زمین حاضر شدند. سیر تکاملی حیات )1دوران سنوزوئیک (حیات جدید) :فراوانی پستانداران و گیاهان گلدار (65 میلیون سال پیش) )2دوران مزوزوئیک (حیات میانی) :فراوانی خزندگان و پیدایش اولین گیاهان گلدار ( 250میلیون سال پیش) )3دوران پالئوزوئیک (حیات قدیمی) :اواخر این دوره پیدایش گیاهان بی گل و نخستین مهره داران ـ اوایل این دوره فراوانی بی مهره ها ( 570میلیون سال پیش) )4دوران پرکامبرین :پیدایش آغازیان و بی مهره های ساده ( 3میلیارد سال پیش) تغییر گونه های جانداارن یک0ی از مه0م تری0ن کاربرد های فس0یل پ0ی بردن ب0ه چگونگ0ی تغییرات شکل ظاهری و س0اختمان بدن0ی و در نتیج0ه ب0ه وجود آمدن انواع جدی0د جانداران است. ب0ا مطالع0ه ی فس0یل ه0ا متوج0ه م0ی شوی0م هرچ0ه از گ0ذشت0ه ب0ه زمان حال نزدیک م0ی شوی0م بر تع0داد گون0ه های جانداران افزوده م0ی شود .ای0ن مطالعات هم چنی0ن نشان م0ی ده0د ک0ه برخ0ی از جانداران ،تنه0ا در زمان خاص0ی به وجود آمده و پس از مدتی از بین رفته اند. المارک ،دانشمن0د فرانس0وی ،در قرن هجده0م ،اس'تفاده ی'ا استفاده نکردن اندام ه0ا را عام0ل بروز تغیی0ر م0ی دانس0ت و عقیده داش0ت وقتی اندام زیاد ب0ه کار برده شود قوی خواه0د ش0د و برعک0س ،اندام0ی ک0ه کار نکن0د رشد چندان0ی نخواه0د داشت .ب0ه عقیده ی المارک ،ص0فاتی ک0ه ب0ه ای0ن ترتی0ب کسب می شوند ،قابل به ارث رسیدن نیز خواهد بود .پس چون زرافه گ0ردن خود را برای خوردن برگ درختان باال کشانده ،نس0ل ب0ه نس0ل بر طول گردنش اضافه شده است. نظریه های مختلف ویس'من :وی آزمایش جالب0ی به یک دسته موش انجام داد .او برای آنک0ه ب0ه هم0ه ی موش ص0فات اکتس0ابی بده0د ،دم آنه0ا را قطع ک0رد و ت0ا مرحل0ه ی تولی0د نوزاد ،مراق0ب آنه0ا شد .س0پس دم نزادان را هم قطع کرد و این عمل را تا 22نسل روی 1592موش تکرار کرد .بر اس0اس نظری0ه ی المارک ،بای0د موش های نس0ل بعد دم های کوتاه تری دارا م0ی شدن0د ،ام0ا چنی0ن وضعی اتفاق نیافتاد و موش های آخری0ن نس0ل ،دم های0ی ب0ه بلندی دم موشهای نسل اول داشتند. ویس0من از ای0ن آزمای0ش نتیج0ه گرف0ت ک0ه ص0فات اکتس0ابی هیچ گاه ارث0ی نم0ی شون0د ،یعن0ی ،تغ0ییرات س0لول های عادی بدن را نمی توان به سلول های جنسی انتقال داد. داروی'ن :چارل0ز داروی0ن ،زیس0ت شناس انگلیس0ی ،در قرن نوزده0م ،که از اوی0ل زندک0ی ب0ه مطالع0ه ی گیاهان و جانوران عالق0ه من0د بود ،نظریه ی انتخاب طبیع'ی را در کتاب0ی ب0ه نام «منش'أ انواع» انتشار کرد .انتخاب طبیع0ی ب0ه این معناس0ت ک0ه طبیع0ت در ه0ر محی0ط افراد س'ازگار ت'ر را انتخاب م0ی کند و آنهای0ی را ک0ه برای زیس0تن در آ0ن محی0ط مناس0ب نیس0تند ،از میان م0ی برد. دووری'س :در اوای0ل قرن بیس0تم ی0ک دانشمن0د هلندی ب0ه نام دووری0س نظریه ی جهش را ارائه دادو دووریس معتقد بود ،صفاتی به طور ناگهانی در ی0ک فرد ظاه0ر م0ی شود ک0ه ای0ن ص0فات قاب0ل انتقال ب0ه نسل های بعدی نی0ز هس0تند .جانداران0ی را ک0ه در آنه0ا ص0فات جدی0د به وجود آمده اص0طالحا جه0ش یافت0ه م0ی گویند .ص0فات جدیدی ک0ه در ی0ک جه0ش ظاهر م0ی شود افل0ب مض0ر هس0تند و س0بب نابودی جاندار م0ی شون0د ،گاه0ی به ندرت در ی0ک جه0ش ص0فات مفی0د ه0م ظاه0ر م0ی شود .جانداران0ی که در آنه0ا ی0ک ی0ا چن0د ص0فت مفی0د ظاه0ر م0ی شود ،نس0بت به همنوعان خود ، س0ازگاری بیشتری ب0ا محی0ط پیدا م0ی کنن0د و رفت0ه رفت0ه تعداد آ0ن ها در محیط افزایش می یابد. چگونگی بروز جهش مشاهده ی دقی0ق کروموزوم ه0ا نشان داده اس0ت ک0ه ماده ی اص0لی سازنده ی آنه0ا ،مولوکول های DNAاس0ت ک0ه در سلول های جانداران وجود دارد امروزه آ0ن هارا عوام0ل ب0ه وجود آورنده ی ص0فات مختل0ف در همه جانداران م0ی شناس0یم .پ0س اگ0ر قرار باش0د تغییری در ص0فات جانداران پدی0د آی0د ،این تغییر باید در ساختمان DNAآن اثر بگذارد. DNAمول0کول0یب000س0یار ب000ا ث000باتا0س0تو س00اخ0تمانآ0نک00مت0ر د0چار ت000غیی0ر م0ی شود .عوا0م0ل0یک00ه س00ببب000روز ت000غیی0ر در س00اخ0تمانچ0نی0نم0ول0کول0یم0یش00وند ، بای0د ب000س0یار ق00ویب000اش0ند .مواد راد'یوا'کتی'و و0ب0عض0یاز مواد ش''یمیای'یو دارو'ی'یرا از ج0مله ا0ی0نعوا0م0لم0یدا0ن0ند. شواهد تغییر گونه ها وجود شباه0ت های فراوان در میان جانداران ،حاک0ی از وابسته بودن آنه0ا ب0ه همدیگ0ر اس0ت ، .البت0ه شباه0ت میان جانداران ی0ک گروه زیاد تر از شباه0ت گروه های دورت0ر از ه0م اس0ت .ب0ه طور مثال ،تقریبا ً همه ی پس0تانداران در س0طح بدن م0و دارن0د و ب0ه بچ0ه های خود شی0ر می دهند.بدیه0ی اس0ت ک0ه س0اختمان اندام های داخل0ی مانن0د دس0تگاه تنفس ، گردش خون ،کلی0ه ه0ا و غیره ه0م در آنه0ا بس0یار شباه0ت دارد و همگی فعالی0ت های حیات0ی مانن0د تغذی0ه ،تنف0س و غیره را انجام می دهند. چنی0ن شباهت0ی ب0ه ترتی0ب در میان افراد گروه های دیگ0ر مهره داران کمتر م0ی شود ،ب0ا ای0ن جال میان ای0ن گروه ه0ا ه0م شباه0ت زیاد است.در مجموع مشاهدات انجام شده حاکی از آن اند که : ـ جانداران از اجداد قدیمی و مشترکی به وجود آمده اند. ـ تغییرات در جمعی0ت جانداران پدی0د م0ی آی0د ،ن0ه در افراد .زیرا یک فرد پس از مدت کم و بیش کوتاهی می میرد ولی جمعیت ثابت است. ـ زندگی از حالت ساده و ابتدایی به صورت پیچیده تحول یافته است. جا به جایی قاره ها در س0ال 1912میالدی ی0ک دانشمن0د آلمان0ی ب0ه نام «وگن0ر» ب0ا شواهدی ک0ه ب0ه دست آورده بود ،اظهار داشت که حدود 200میلیون سال پیش تمام خشکی ها به هم متصل بوده و خشک0ی ی0ک تک0ه ای را م0ی س0اخته اند .ای0ن خشک0ی عظی0م رفت0ه رفت0ه ب0ه 2خشکی بزرگ تقس0یم ش0د و پ0س از میلیون ه0ا س0ال ه0ر ی0ک از 2خشک0ی قطع0ه قطع0ه شدند و قاره های امروزی را ب0ه وجود آوردند .پ0س از مرگ وگن0ر ،تعداد کم0ی از زمی0ن شناسان نظریه ی وی را تحسین برانگیز خواندند و برای اثبات آن به دنبال شواهد بهتری بودند. در فاص0له ی س0الهای 1950ت0ا ، 1968پیشرف0ت شایان فناوری ،امکان مطالعه ی زمی0ن شناس0ان را بر روی قس0مت های ناشناخت0ه ی زمی0ن خص0وصا ً ک0ف اقیانوس ها فراه0م آورد .در س0ال ، 1968ب0ا توج0ه ب0ه مجموع0ه اطالعات و شواه0د ب0ه دست آمده ، نظریه ی وگنر تبدیل به یک نظریه ی جامع تر با عنوان زمین ساخت ورقه ای شد. بر اس0اس ای0ن نظری0ه ،س0نگ کره ی زمی0ن ی0ک تک0ه نیس0ت ،بلک0ه از تعدادی ورقه های کوچ0ک و بزرگ تشکی0ل شده اس0ت .برخ0ی از ای0ن ورق0ه ه0ا در زی0ر اقیانوس ه0ا واق0ع اند ، برخ0ی در زی0ر قاره ه0ا و پاره ای ه0م ،قس0مت های0ی از ه0ر دورا در برمیگیرند .هم0ه ی ورقه ه0ا که ت0ا عم0ق 20ت0ا 15کیلومتری ادام0ه دارن0د ،م0ی توانن0د آزادان0ه م مس0تقل از ه0م حرکت کنند. دانشمندان عقیده دارن0د ک0ه دم0ا و فشار در زی0ر س0نگ کره ب0ه اندازه ایس0ت ک0ه س0نگ ها حالت0ی شک0ل پذی0ر و خمی0ر مانن0د دارند .دم0ا در هم0ه قس0مت های ای0ن بخ0ش خمیری یکسان نیس0ت ؛ قس0مت های زیری0ن ،دمای بیشت0ر و قس0مت های روی0ی دمای کمتری دارند .این اختالف دم0ا باع0ث م0ی شود ک0ه قس0مت های زیری0ن چگال0ی کمتری نس0بت ب0ه قسمت های روی0ی داشت0ه باشد .اختالف چگال0ی در قس0مت های خمیری گوشت0ه سبب برقراری جریان جاب0ه جابی0ی بس0یار کندی م0ی شود ؛ یعن0ی مواد س0ازنده ی نرم کره ب0ه آرام0ی باال م0ی آیند ، س0پس ب0ه طرفی0ن و س0ر انجام ب0ه س0مت پایی0ن کشیده م0ی شوند.وقت0ی در نرم کره چنین جریان0ی ب0ه وجود آی0د ،ورق0ه های س0نگ کره روی آ0ن م0ی خزن0د و همراه آ0ن جاب0ه ج0ا به شوندو در ای0ن حال0ت ورق0ه های س0نگ کره در محل0ی ک0ه جریان روب0ه باال باش0د از هم دور می شوند و سپس به زیر ورقه ها مقابل فرو می روند. پدیده های حاصل از حرکت ورقه ها ورقه ها به سه شکل مختلف می توانند نسبت به هم جا به جا شوند : )1ورق'ه های دور شونده :بیشت0ر مح0ل های0ی ک0ه ورق0ه ه0ا از ه0م دور م0ی شوند ،در اقیانوس ه0ا قرار دارند .در ای0ن مناط0ق ،مواد مذاب از شکاف موجود در بی0ن دو ورقه خارج شده و در همان ج0ا س0خت م0ی شون0د و پوس0ته ی جدیدی را ب0ه وجود می آورند .از ای0ن رو ،هرس0اله چن0د س0انتی مت0ر بر وس0عت اقیانوس ه0ا افزوده می شود .خروج مواد مذاب در ای0ن مناط0ق س0بب بوجود آمدن رشت0ه کوه های0ی در میان اقیانوس ه0ا می شود. ای رشت0ه کوه ه0ا زنجیره ی پیوس0ته ای را م0ی س0ازد ک0ه طول آ0ن در مجموع بیش از 60000کیلومت0ر اس0ت .رشت0ه کوه های میان اقیانوس0ی ،مح0ل وقوع تعدادی از زمین برزه ها و آنش فشان هاست.  )2ورق'ه های نزدی'ک شونده :چون ورق0ه های نزدی0ک شونده خص0وصیات فیزیکی و شیمایی مختلفی دارند ،پدیده های حاصل به یکی از صورت های زیر خواهد بود. ال0ف)برخورد ورق'ه ی اقیانوس'ی ب'ا ورق'ه ی قاره ای :در ای0ن مح0ل ه0ا ورقه ی اقیانوس0ی ،ب0ه زی0ر ورق0ه ی قاره ای کشیده م0ی شود و ب0ا خ0م شدن لب0ه ی ورق0ه ها ، گودال عمی0ق اقیانوس0ی ب0ه موازات قاره در داخ0ل اقیانوس ب0ه وجود م0ی آید .ورقه ی اقیانوس0ی ب0ه همراه خود مقداری از رس0وبات را ب0ه پایی0ن م0ی کشاند .وقت0ی ای0ن مواد به عم0ق حدود 100کیل0و متری م0ی رس0ند ،ذوب م0ی شون0د و از شکاف های ورقه ی قاره ای ،خود را ب0ه باال م0ی کشانن0د و س0بب بوجود آمدن کوه های آتشفشان0ی بر روی قاره ها می شوند .گودال های عمیق و اطراف آن ،محل وقوع زلزله های شدید است. ب) برخورد دو ورقه ی اقیانوس'ی :در ای0ن محل ه0ا ،یک0ی از ورق0ه ها ب0ه زیر دیگری فرو م0ی رود و ب0ا خ0م شدن لب0ه ی ورق0ه ه0ا ،گودال عمی0ق اقیانوس0ی ب0ه وجود م0ی آید .با ادامه ی فعالیت آتشفشان ها ،جزایری سر از آب بیرون می آورند که به مجموع0ه ی آنها جزای'ر قوس'ی گفت0ه م0ی شود .اطراف ای0ن گودال ه0ا ،مح0ل وقوع تعداد دیگری از زلزله های شدید است. پ) برخورد دو ورقه ی قاره ای :در این محل ها ،ورق0ه ای به زی0ر ورقه ی دیر فرو نم0ی رود ؛ زیرا جرم ه0ر دو ،ک0م و مس0اوی اس0ت .نتیج0ه ی چنین برخوردی ،ایجاد کوه و زلزله های شدید است.  )3ورق'ه های'ی ک'ه در کنار ه'م م'ی لغزن'د :در این مح0ل ه0ا ن0ه پوس0ته ی جدیدی ب0ه وجود م0ی آی0د و ن0ه ورقه ای تخری0ب م0ی شود ،بلک0ه فق0ط ورق0ه ه0ا از کنار هم عبور م0ی کنند .در بیشت0ر مواق0ع ممک0ن اس0ت ای0ن جابه جای0ی برای مدت0ی ص0ورت نگیرد و انرژی ذخیره گردد و ب0ه هنگام آزاد شدن اترژ0ی ،حرک0ت ناگهان0ی ورق0ه ها سبب زلزله های شدیدی شود. منظومه شمسی حدود 10میلیارد سال پیش ،در قس0متی از فض0ا توده ی عظیم ابر مانند به وجود آم0د ک0ه 80درص0د آ0ن هیدروژ0ن 15 ،درص0د هلیوم و 5درص0د بقیه ، بیشت0ر ،شام0ل گازهای0ی چوناکس0یژن ،نیتروژ0ن ،کرب0ن و مواد سنگین تری چون س0یلیسیم ،آلومینیوم ،آه0ن ،منیزی0م و کلس0یم بود .بع0د از مدتی بیشت0ر گازه0ا در وس0ط ای0ن شک0ل جای گرفتن0د و خورشی0د را تشکی0ل دادند و مواد س0نگین ت0ر ،س0یاراتی چون عطارد ،زهره ،زمی0ن و مری0خ به وجود آوردند .بقی0ه ی مواد نی0ز ک0ه ه0م مواد س0نگین و ه0م مواد گ0ازی داشتند س0یارات دیگ0ر یعن0ی مشتری ،زح0ل ،اورانوس و نپتون را به وجود آوردند. از ای0ن جه0ت ،س0یارات منظوم0ه را ب0ه دو گروه زمی0ن مانن0د (سیارات داخل0ی) و مشتری مانن0د (س0یارات خارج0ی) تقس0یم م0ی کنند .در ای0ن تقسیم بندی نهمی0ن س0یاره یعن0ی پلوتو جای ندارد .س0یارات داخل0ی بیشت0ر از سنگ و فل0ز س0اخته شده ان0د و نس0بت ب0ه س0یارات خراج0ی ،اندازه ی کوچک0ی دارند ول0ی س0یارات خارج0ی اندازه های بزرگ0ی دارن0د و بیشت0ر از مواد مایع و گ0ازند. خورشید خورشی0د س0تاره ایس0ت 0ک0ه 73درص0د حج0م آ0ن هیدروژن و 25 درص0د را هلیوم تشکی0ل م0ی دهد .قط0ر خورشید در حدود 1/4 ملیون کیلومت0ر ( 110برابر قط0ر زمی0ن) اس0ت .خورشید ،چنان داغ اس0ت ک0ه گازهای تشکی0ل دهنده ی آ0ن ب0ه حالت درخشان درآمده اند .نوری ه0م ک0ه از آ0ن ب0ه اطراف پخ0ش م0ی شود ،به همی0ن عل0ت اس0ت.در س0طح خورشی0د ،قس0مت های س0ردتری هم وجود دارن0د ک0ه تیره رنگن0د و ب0ه نام لکه های خورشیدی معروفند. دوام لکه ها بین چند روز تا چند ماه است. منش0أ گ0رمای خورشی0د ،واکن'ش های هس'ته ای اس0ت .در این واکن0ش های هیدروژ0ن ب0ه هلیوم تبدی0ل م0ی شود و گرمای فراوانی را حاصل می آورد. اجزای دیگر منظومه شمسی س'یارک ه'ا :اندازه گیری های نجوم0ی نشان م0ی ده0د ک0ه فاص0له ی بین س0یاره مری0خ ب0ا س0یاره ی مشتری بس0یار زیاد اس0ت .ه0م چنی0ن ،بررس0ی ها نشان داده ک0ه در فاص0له ی بی0ن ای0ن دو س0یاره ،قطعات سنگی و فلزی بسیاری ،ک0ه قطر آنه0ا از چند سانتی متر تا صد ها کیلو متر متفاوت است و ب0ه آ0ن ه0ا س0یارک م0ی گوین0د ،در روی ی0ک مدار و در جه0ت حرک0ت سایر سیارات ،به دور خورشید می چرخند. شهاب :ای0ن قطعات س0نگی هنگام ورود ب0ه اتمس0فر بر اث0ر اص0طکاک با هوا داغ و تبخی0ر م0ی شوند.در ص0ورتی ه0م ک0ه ای0ن س0نگ ه0ا بزرگ باشند می سوزند و نوری را ایجاد می کنند ک0ه قابل مشاهده است .به این نورها شهاب و ب0ه قطع0ه س0نگ های بزرگ0ی ک0ه از اتمس0فر ه0م م0ی گذرند و روی زمین می افتند ،شهابسنگ می گویند. دنبال'ه دار ه'ا :ای0ن اجرام ،ای جن0س غبار و یخ ان0د و ت0ا حدی ب0ه «گلول0ه برف گ0ل آلود » شباهت دارند .بعض0ی از دنبال0ه دار ه0ا را که ب0ه زمی0ن نزدیک م0ی شون0د ،م0ی توان ب0ا چش0م ه0م دی0د ،ام0ا بیشتر آنه0ا را بای0د ب0ا تلس0کوپ ببینیم .وقت0ی دنبال0ه دار ها ب0ه خورشی0د نزدی0ک شون0د ،ی0خ آنه0ا بخار می شود دم درازی به طول هزار ها کیل0و مت0ر می سازد .دم همیشه در جهت مخالف خورشید قرار می گیرد. قم'ر ه'ا :از اجزای دیگ0ر منظوم0ه ی شمسی قم0ر ه0ا هس0تند ک0ه ب0ه دور س0یارات م0ی چرخند .به ج00ز عطارد و زهره ،بقی00ه س00یارات منظومه شمس0ی حداق0ل ی0ک قم0ر دارند .بزرگ0ی بعضی از قم0ر ه0ا ب0ه بزرگ0ی س0یاره ای مانن0د عطارد است. س0نگ های0ی ک0ه فضانوردان ب0ه زمی0ن آورده اند نشان م0ی ده0د ک0ه مواد س0ازنده ی ای0ن قم0ر مانند مواد سازنده ی زمین و سیارک هاست. ستارگان نور :فاص0له ی ی0ک س0تاره از زمی0ن و جرم س0تاره بر مقدار نور تأثی0ر دارند .پس وقت0ی س0تاره ای پرنور ت0ر از س0تاره ی دیگ0ر ب0ه نظ0ر م0ی رس0د ،معنای0ش آن است که یا جرم بیشتری یا دارد یا فاصله ی کمتری با زمین دارد. دم'ا :اخت0ر شناس0ان از روی رن0گ ه0ر س0تاره ،مقدار دمای س0طحی آ0ن را تعیین م0ی کنند .س0تاره زرد رنگ0ی مث0ل خورشی0د ،نس0بتا ً داغ محس0وب م0ی شود و دما س0طحی آ0ن در حدود 6000درج0ه اس0ت .س0تاره ی قرمز 3000درجه .در عوض ،س0تاره های آب0ی بس0یار داغن0د .دمای س0طحی آ0ن ه0ا ب0ه 20تا 35هزار درجه می رسد. ترکی'ب :تجزی0ه نور س0تاره ،اطالعات0ی ه0م درباره ی ترکی0ب آ0ن در اختیار می گذارد .برای ای0ن ک0ار از دس0تگاهی ب0ه نام طی'ف نگار اس0تفاده می شود .وجود نوار های تیره نشان م0ی ده0د ک0ه بعضی از طول های موج های نور حذف شده یا توسط 0گازهای موجو در اتمسفر ستاره جذب شده است. فاصله :یک روش موسوم برای تعیین فاصله ی ستاره ،مثلث بندی است. صورت های فلکی اجداد م0ا بر اس0اس تص0ورات خود ،س0تارگانی را ک0ه در نزدیک0ی هم در آس0مان م0ی دیدن0د ،در گروه های خاص0ی قرار م0ی دادن0د و شکل های ویژ0ه ای را ه0م برای آ0ن ه0ا در نظ0ر م0ی گرفتند .ب0ه ای0ن مجموعه س0تارگان نام عموم0ی ص'ورت فلک'ی داده شده است.معروفترین ص0ورت فلک0ی دب اک0بر اس0ت.امروزه 88ص0ورت فلک0ی مشخص شده است. با تشکر فراوان از مرحوم محمدزاده دبیر علوم سوم راهنمایی