صفحه 1:
" ساختار کلان تشکیلات
دولت در جمهوری
اسلامی ایران
:ارائه
صفحه 2:
مقدمه
“ل قانون اساسی ۱۳۵۸ بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تدوین و نوعی حکومت جمپوری مبتنی بر
ارزش ها و ایدئولوژی اسلامی تأسیس شد. مطابق قانون اساسی. قدرت حکومت بر اساس
تفکیک قوا به سه قوه مقننه. مجریه و قضاییه زیر نظر رهبر ولی فقیه) تقسیم می شود.
رهبربه وسیله مجلس خبرگان انتخاب می شود. مجلس خبرگان از علمای بصیر و آگاه به امور
زمانه تشکیل شده است که با ری مستقیم مردم انتخاب می شوند. رهبر پر سه قوه مقننه.
مجریه و قضاییه نظارت و فرماندهی کل قوای مسلح کشور را به عهده دارد. بر اساس قانون.
هنگامی که رهبر از ادامه وظایفش ناتوان بماند. شورای رهبری مرکب از رئيس جمهورء رئيس
قوه قضاییه و یکی از اعضای شورای نگهبان به طور موقت وظایف وی را انجام می دهند (قانون
اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ ۱۳۶۸).
صفحه 3:
صفحه 4:
نهادها و دستگاه های زیر نظر رهبری
در جمهوری اسلامی ایران نهادها و سازمان هایی وجود دارد که جزیی از بوروکراسی دولتی
است. اما زیر نظر قوه مجریه با قوای دیگر نیست و مقام رهبری لن را اداره می کند. مهم
ترین اين نهادها و سازمانها عبارت است
۱. مجمع تشخیص مصلحت نظام
۲. سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلام ایران
۲ بتیاد شهید و امور ایثارگران
۴بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی
۵. سازمان تبلیغات اسلامی
۶ بنیاد پانزده خرداد
۲ ۲. ۲ ۳ ۲ ۳ ۴
۷ کمیته امداد امام خمینی (ره)
صفحه 5:
جهاد دانشگاهی
< قوه مجریه اجرای قوانین و مقررات برای اداره امور عمومی. همچنین مسئولیت های
اجرایی کشور با قوه مجریه است. رباست قوه مجریه با رئیس جمهور است که در اصل
۱۳ قانون اساسی آمده است: «پس از مقام رهبری, رئیس جمهور عالی ترین مقام
رسمی کشور است و مسئولیت اجرای قانون اساسی و ریاست قوه مجریه را جز در اموری
که مستقیما به رهبری مربوط می شود بر عهده دارد.» ارکان قوه مجریه عبارت است از:
“ الف) رئيس جمهور
٠“ ب) وزرا و وزارتخانه ها
* ج) سازمان های مستقل دولتی زیر نظر رئيس جمهور
* ساختار کنونی قوه مجریه در جمهوری اسلامی ایران در شکل ۲ نمایش داده شده است.
صفحه 6:
iL حفاطت محبط زیست
اسازماك سناد و كتايخات مل Fa got Gee Kap ee
ae انا OAS
فرهنکستان هر فرمکستان عم جمهوری اسلای اب
جهاد كشاويقق
oD
fists» salsa}
نت |[ برارت عنربه
تسفقات و تارری
کار و ره اجتماض |
شکل ۲. ساختار قرف مجریه در جمهوری اسلامی ایران
صفحه 7:
رئيس جمهور
رئيس جمهور براى مدت جهار سال و با ری مستفیم مردم انتخاب می شود. انتخاب مجدد او به صورت متوالی
تنها برای یک دوره بلاملنع است. رئيس جمهور در حدود اختیارات و وظایفی که به موجب قانون اساسی با قوانین
عادى برعهده دارد در برابر ملت؛ رهبر و مجلس شورای اسلامی مسئول است. وظایف و اختیارات رئیس جمهور در
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است :
اجرای قانون اساسی. یکی از مهم ترین وظلیف رئیس جمهور اجرای قانون اساسی است و می تولند از
ارت. کسب اطلاع. بازرسی و پیگیری اقدام های لاژم را به عمل آورد و در صورت توقف یا عدم اجرای
اصلی از اصول قانون اساسی به نحو مقتضی اقدام کند.
۷ ریات شورای عالی آمتیت ملی: طبق اصل ۱۷۶ قانون اساسی:بنه منظور تافین مدافع ملی و پاسداری از
نقلاب اسلامی و تمامیت ارضی و حاکمیت ملی شورای عالی امنیت ملی به ریاست رئیس جمهور تشکیل می شود.
۲ انتخاب و عزل وزیران؛ به موجب اصل ۱۳۳ قانون اساسی. وزیرا
اعتماد.به مچلین:معرفی مین گند.
۴۰ ریاست هیثت وزیران؛ رئیس جمهور پر کار وزیران نظارت و با اتخاذ تدابیر لازم به هماهنگ کردن تصمیم های
وزیران اقدام می کند.
را رئیس جمهور تعیین و برای گرفتن رلی
صفحه 8:
۵مسئولیت اقدام های وزیران هر یک از وزیران مسئول اقدام ها و وظایف خویش است و رئیس جمهور
مسئول اقدام های وزرا در مقابل مجلس است.
۶ توشیح قوانين و عهدنامه ها. مصوبات قانونی و عهدنامه ها و مقاوله نامه ها وقتی لازم الاجرا می شود
که از طرق رئیس جمهور رسما امضا و بهمأموراناجرایی کشور ابلاغ شود .
۷ آختیار وقع آیین نامه های اداری. طبق أصل ۱۳۸ قانون اساسی. هیشت وزیران می تواند برای انجام
وظليف قانونی خود به وضع نظام ها و آیین نامه های عمومی مبادرت کند. ریاست جمهوری رئیس هیئت
وزيران است:
A اعزام سفیران به خارج و پذیرش سفرای خارجی در ایران به ييشنهاد وزير امور خارجه و تصويب رئيس
جمهور تعیین مي lp
#اعطای فشان هی مولتن» طبق اصل :۱۳۹ قالون اساسی: اعطای نشان های دولتی با زثیسن, جمهوز است.
صفحه 9:
وزرا و وزارتخانه ها
۶ حیطه مسئولیت وزرا را از دو دیدگاه می توان بررسی کرد. نخست. در شکل هیشت
وزیران که طبق اصل ۱۳۸ و ۱۳۹ قانون اساسی برخی وظایف آنها به این شرح است
* ۱. تهیه و تصویب لوایحی که با یا به مجلس تقديم شود
٠“ ؟. تصمیم گیری درباره مسائل مختلف مملکتی
YP تصمیم گیری در خصوص دعاوی مربوط به اموال عمومی با دولتی و ارجاع
صفحه 10:
ن نامه باید به تصویب
FP بررسی و پژوهش پیرامون مواردی که در شکل تصویب نامه
هیئت وزیران برسد در رفع اختلاف نظر با تداخل در وظایف قانونی دستگاه های دولتی
* وظلیف وزرا در شکل فردی و وزیر یکی از وزارتخلنه هابه لین شرح اسما ۰۱ ایجاد هماهنگی
و اعمال كنترل و نظارت در محل وردة تحت سرپرستی ۲. اداره امور وزارتخانه های تحت
سرپرستی ۳. تقدیم لوایح قانونی به مجلس و استرداد آنها ۴ در خواست تشکیل جلسه
* ۵. حضور در مجلس و پاسخگویی به سوال های نمایندگان مردم
“« ۶ وضع آیین نامه و صدور بخشنامه.
صفحه 11:
* وزرا در برابر رئیس جمهور و مجلس مسئولیت دارند و اين مسئولیت به طور فردی و نیز
در قبال تصمیم های سایر وزارتخانه ها در شکل هیثت وزیران است علاوه بر مسئولیت
فرق» وزرا در ارتباط با مقام و ست اداری خود مسئولیت کیفری و مدنی نیز دارند
* دولت جمهوری اسلامی ایران تا سال ۱۳۹۰ دارای ۱ ۲ وزیر و وزارتخانه بود. اما از لن
سال پس از ادغام چند وزار
هجده عدد رسید. این وزارتخانه ها به شرح زیر است:
تخلنه و تأسیس وزارت ورزش و جوانان, تعداد وزارتخلنه ها به
۴ .وزارت آموزش و پرورش
* ۲. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
* ۲ وزارت اطلاعات
صفحه 12:
ا« ۳ ۳ ۳ ۲ ۲ ۲ ۲ ۲ ۲ ۲ ۲ ۲ .۲
۴وزارت امور لقتصادی و دارایی
وزارت امور خارجه
وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی
۷ .وزارت جهاد کشاورزی
۸ وزارت دادگستری
٩ وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
۰ وزارت راه و شهرسازی
۱ وزارت صنعت؛ معدن و تجارت
۳۲ وزارت علوم. تحقیقات و فناوری
۳ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
۵ وزارت کشور
۶ وزارت نفت
۷ وزارت نیرو
۸ وزارت ورزش و جوانان.
صفحه 13:
“ل اداره امور وزارتخانه ها را وزیر و معاونان وی و مدیران و رسای مختلف واحدها برعهده دارند.
سلسله مراقب آن به شرح زیر است :
* ۱ حوزه وزارت. در این محدوده وزیر و دفتر مخصوص وی با عنوان اداره کل دفتر وزارتی قرار
دارد. در برخی وزارتخانه ها مشاور با مشاوران وزیر در این حوزه قرار دارند.
* ۲ حوزه معاونت. در اين محدوده یکی از معاونان وزیر قرار دارد که پسر کار چند مدير يا مدير
کل نظارت و کنترل دارند و هماهنگی های لازم رابه عمل می آورند هر کدام بر اساس اصول
تقسیم وظایف مسئولیت اجرایی قسمتی از وظایف وزارتخانه را بر عهده دارند .
۶ ۲ حوزه مدیریت در محدوده حوزه مدیریت. یکی از مدیران که قسمتی از وظلیف حوزه معاونت
را بر عهده دارد اعمال سر پرستی می کند بایر و زبلله ها در این موارده و دمای بلند ادارهه فی
هست. اگر قرر دارد که یکی با چند وظیفه اجرایی و فعالیت معینی را بر عهده دارند (مینی.
۸۱ ۱۱۷-۱۱۴
صفحه 14:
موّسسه های دولتی مستقل
)1 نظر ۳ با ست جمهوری
* منظور از این سازمان ها سازمان هلیی است که برای انجام وظلیف خاصی به وجود می آیند.
اما وظایف و مأموریت آنها ارتباطی با وزارتخانه ها ندارد. به همین دلیل نمی توانند به
وزارتخانه ای خاص وابسته باشند. از طرفیء به دلیل پاره ای ملاحظات قانون اساسی. باید زیر
نظر مقام خاصی انجام وظیفه کنند. در ایران, این گنه سازمان ها زیر تدار عللی ترین مقام
اجرايى كشورء یعنی ریاست جمهوری, قرار دارد که مهم ترین آنها به شرح زیر است:
۴ از سازمان مدیریت و برنامه ریزی
۶ ۲سازمان انرژی اتمی
٠“ ۳ .سازمان حفاظت محیط زیست
* ۴.کتابخانه ملی
* ۵ نهاد ریاست جمهوری
صفحه 15:
ie ond
۶ قوه مقننه در جمهوری اسلامی ایران شامل دو رکن مجلس شورای اسلامی
و شورای نگهبان است که زیر نظر مقام رهبری وظایف خود را انجام می
دهد. از نظر قانون اساسی مظهر قدرت. حاکمیت مردم و تیلور دموکراسی
است. سایر قوا مصوبات آن را اجرا می کند.
صفحه 16:
ye
در اصل ۵ قانون اساسی آمده است. اعمال قوه مقننه از طریق مجلس شورای اسلامی است که
نمایندگان آن با رلی مستقیم مردم انتخاب می شوند.البته. طبق اصل ٩ ۵ قانون اساسی به روش
دیگری غیر از مجلس شورای اسلامی هم قانونگذاری ممکن است که همان همه پرسی است. بر اساس
اصل مذکور در مسلئل بسیار مهم اقتصادی, سیاسی. اجتماعی و زندگی پس از تر بود و توان حداقل
دود و کلی نمایندگان درخواست همه پرسی ممکن است.مجلس شورای اسلامی نهاد نسبتا مقتدری
است که سیاست های کلی دولت را ترسیم. و بودجه ها و طرح های توسعه اقتصادی - اجتماعی را
تصویب می کند. در حلل حاضرة عدة آعضای مجلس شورای اسلامی ۲۹۰ تن است که برای دوره ای
چهار ساله انتغاب مسی شونده دستگاه هی زیر نظر مجلس ظورای اسلامی عبارتا است از ۱دیوان
محاسبات کشور. طبق اصل ۵۴ و ۵۵ قانون اساسی, دیوان محاسبات کشور زیر نظر مجلس شورای
اسلامی فعالیت می کند و به تمامی حساب های وزارتخانه هاء مژسسه ها و شرکت هلی دولتی و
معایر دستگلههای مشمول بودجة کشور رسیدگی می کند. این سازمان هر سال حساب هاء اسناد و
مدارک تمام دستگاه ها را برابر قانون جمع آوری و گزارش تفریغ بودجه را همراه با نظرات خود به
مجلس شورای اسلامی ارائه می کند ۲. مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی, این مقسسه در
سال aad Gael HVE
صفحه 17:
* ۲. هدف آن تأمین نیازهای اطلاعاتی نمایندگان و مطالعه کارشناسانه لایحه ها و طرح های
ارائه شده به مجلس شورای اسلامی. و بهره برداری از اطلاعات و تحقیقات کار آمد در امر
قانون گذاری است.
۴ ب) شورای نگهبان اصل 1۹-٩۱ قانون اساسی به تشکیلات و وظایف شورای نگهبان اختصاص
دارد. طبق اصل ٩۱ به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر مغایرت نداشتن
بات مجلس شوراى اسلامى با آن» شورایی به نام شورای نگهبان تشکیل می شود.
تمامی مصوبه های مجلس شورای اسلامی به شورای نگهبان فرستاده می شود و این شورا
موظف است ظرف ده روز مصوبه را بررسی کنند و چنانچه مغلیر با احکام اسلام و قانون اساسی
تشخیص داد برای تجدید نظر به مجلس عودت دهد. هرگاه مجلس شورای اسلامی نظر شورای
نگهبان را رعلیت کند. مصوبه به صورت قانون در می آید و در صورتی که نمایندگان مجلس به
نظر خود اصرار داشته باشند مصوبه به مجمع تشخ لحت نظام ارجاع می شود. اعضای
شورای نگهبان از دو گروه کا شده است : فتهای شورای نگهبان مرکب از شش تن از فقهای
طراز اول که به طور مستقیم رهبر انتخاب می کند : حقوقدانان شورای نگهبان مرکب از شش
تن که قوه قضاییه به مجلس معرفی و نمایندگان مجلس انتخاب می کنند.
صفحه 18:
فوه فضاییه
| “ قوه قضاییه نهادی سیاسی نیست. اما پاره ای از فعالیت ها و تصمیم های آن رنگ و بوی
سیاسی دارد. تفاوت اصلی قوه قضاییه با دو قوه دیگر در چگونگی اجرای وظایف است. قوه
مقننه و قوه مجریه در هر حال به فعالیت های خود مشغول اند. اما فعالیت قوة قضاییه اغلب
با درخواست ذی نفع آغاز می شود. به عبارت دیگره هرگاه از قضات تقاضای دادخواهی نشود.
قوه قضاییه کار زیادی نخواهد داشت (ایو الحمد. ۱۳۶۸: ۱۸۳ به نقل از برهانی» ۱۳۹۰: ۸۳.
* آصل ۱۵۶ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در تعربف وظایف قوه قضاییه بیان داشته
است که قوه قضاییه قوهای است مسنقل که پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسئول
تحقق بخشیدن به عدالت و عهده دار وظایف زیر است.
صفحه 19:
P فعالیت ها و مسترلیتهای قوه قضاییه اعم از مسئولیت های قضایی با سازمانی و غیر قضایی به
وسیله قانون اساسی با قوائین عادی مشخص می شود. قوه قضاییه در رسیدن به این اهداف از
طریق سازمان های قضلیی و غیر قضلیی زیر مجموعه خود عمل می کند. وظلیف قوه قضاییه را
قانون اساسی و بعضی قوانین عادی تعیین می کند. اهم وظایف این قوه بر اساس اصل ۱۵۶
قانون اساسی عبارت است از:
۲ ۱. رسیدگی و صدور حکم در مورد تظلمات. تعذیات. شکایات. حل و فصل دعاوی و رفع
خصومت هاء و أَخذ تصمیم و اقدام لازم در آن قسمت از امور حسبیه که قانون معین می
۲ احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادی های عمومی.
۳ .نظارت بر حسن اجرای قوائین .
“ ؟. كشف جرم و تعقيبان
اسلام.
۶ ۵. اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمین در ادامه تشکیلات قوه قضاییه
آمده است.
ات و تعزیسر مجرمیسن و اجرای حدود و مقررات مدون جزایبی
صفحه 20:
رئيس قوه بيه
در رأس قوه قضاييه. رئيس قوه به عنوان عالى ترين مقام قضايى كشور. قرار دارد كه مقام رهبرى به مدت
ال منصوب مى كند. طبق اصل 18/8 قانون اساسى وظایف و مسئولیت های رئیس قوه قضاییه
رت است از
* .۱ایجاد تشکیلات لازم در دادگستری
۲. تهیه لوایج قضایی مناسب با جمهوری اسلامی ایران
۳ استخدام و عزل و نصب قضات
۴. انجام سایر امور اداری و تکالیف قانونی
ت بر دارایی وهیر» رئيس جمهور, معاونان رئیس جمهوره وزیران و همسر و
زندان آنان قبل و بعد از خار است تا به ناحق افزایش نيافته باشد -
اسایی محکومان واجد شایستگی بخشش با تخفیف مجازات و تقدیم فهرست اسامی آنها به رهبر,
صفحه 21:
۶ دادکسیری چمهوری اسلانی ابرآن مرج زسمی فکایاله مرجم آنسه: دادکستری در آمر:- قضا دارآ دو
سازمان دادسرا و دادگاه است.دادسرا تشکیلاتی است که تحقیق مقدماتی جرایم را به عهده دارد و نهادی
است تا که وظیفه اش حفظ حقوق عامه. تعقیب بزهکاران و اجرای قوانین حقوفی و جزلیی - است. ریاست
دادسرا برعهده دادستان است وبه ترتیب باز پرس و داد پار زیر نظر دادستان - فعالیت می کنند. دادستان
كل را رئيس قوه قضابيه به مدت بنج سال منصوب مى كند -دادكاه تشكيلاتى است كه در لن قاضى بر
اساس محتویات پرونده و قوانین و مقررات قضایی حکم لازم را صادر می کند. دادگاه بر اساس نوع جرايم به
دادگاههای کونی اور ان گادانی جاری تماس با ما وزیر دادگستری از میان کسانی انتخاب می شود که
رئیس قوهقضاییهبه ما رئیس جمهور پیشنهاد می کند. رئیس قوه قضلیه می تولن اختیراتاداری: ملی را
استخدامی (غیر فضات را به وزیر دادگستری تفویض کند. وزیر دادگستری مسئولیت و تمامی مسائل مربوط
به رویط قوه قضاییه با قوه مجریه و قوه مقنه را به عهده دار. با دیوان عالی کشوره بر اساس اصل ۱۶۱
قانون اساسی. بر اجرای صحیح قوانین نا در محاکم و ایجاد وحدت رویه قضایی نظارت می کند. همچنین.
انجام مسئولیت هایی د را بر عهده دارد که طبق قانون به ن محول می شود. همچنین بر اساس ضوابطی
تشگیل می شود که رئیس قوه قضاییهتعیین می کنده رئیس دیوان عللی كقور را رئیس قوه و قضاییه به
مدت پنج سال منصوب می کند.
صفحه 22:
>
نظارت بر بوروکراسی در جمهوری
اساتی ارام
قدمه. نظارت و کنترل اساسی تریسن وظیفه مدیران از رئیسس جمهور تا رده های
پرستی در هر یک از سازمان هاست. این امر ناشی از مسئولیت مدیران برای اجرای
يوناسةدر سطوح مختلف: سازمائ: انسته ایزان دازای نظام سیا سین مشب رکزی امه در
سطح حکومت مرکزی برزو تراسی دن عمل پر وزارتخلنه ها و موسسه تای درونی است.
همه وزازتخانه ها و موسههای دولتی صرف نظر از درجه استقلال مالی و اداری بای
زیر نظر یکی از وزرا یا تخص رئیس جمهور باشد. در ایران از طریسق رهسبری بر
بوروکراسی قوه مقيننه. قوه مجریه و قوه قضاییه نظارت می شود. روش های نظارت به
شرح زیر است.)
صفحه 23:
هدف های یادگیری از دانشجویان
انتظار مى رود بعد از مطالعه اين
“ .روش های مختلفه قسمت توا ی
۶ ۲. نحوه نظارت رهبری را بر بوروکراسی توضیح دهند.
* ۲شیوه های نظارت قوه مقننه را بر بوروکراسی تشریح کنند.
صفحه 24:
نظارت رهبری بر بوروکراسی
* وهبربير اعمال قوه:مجرينه نظارت:ذارد: اين 'قذرث ازاطريق جنا flee! MU مبى شود
رقبير درامورة سياست :قا كلى نظام انتضاب واعزل رئيس جمهور وانظارت. برثنيوة
gle اجرای سیاستهلی کلی نظام تصمیم: گیری.سی کندد
صفحه 25:
نظارت قوه مقننه بر بوروکراسی
۴ مجلس شورای اسلامی کنترل زیادی بر قوه مجریه دارد. این کنترل از طریق وضع قانون»
رأی اعتماد به وزیران. سوال و استیضاح وزیران (و حتی رئيس جمهور). تحليل و نقد
بودجه سالائه کشور و تصویب برنامه های پنج ساله اقتصادی- اجتماعی اعمال می شود.
« علاوه بر این نظارت هاء مجلس شورای اسلامی از طریق دیوان محاسبات کشور عملکرد
مالی قوه مجربه را نیز کنترل می کند. دیوان محاسبات از طریق بررسی و حسابرسی
تفصیلی دستگاههای دولتی بر عملکرد مالی آنها نظارت می کند .
P همچنین مطلبق اصل نود قانون اساسی کمیسیون اصل ٩۰ مجلس شورای اسلامی شکایات
مردمی را درباره عملکرد قوه مجریه دریافت و رسیدگی می کند.
صفحه 26:
نظارت قوه مجریه بر
بوروکراسی
مسئوليت رئيس جمهور در كنترل بوروكراسى فراتر از اجراى قانون اساسى است رئيس جمهور
بر عملکرد وزرا نظارت دارد و در صورت نیاز آنها را عزل می کند.همچنین رئيس جمهور بازوى
مهمی برای کنترل بوروکراسی به نام سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور دارد. لین سازمان که
زیر نظر رئیس جمهور است. اختبار وسیعی در خصوص مدیریت مالی حکومت دارد یعنی
gig اجرا و کنترل بودجه نظارت قوه قضاییه بر بوروکراسی قوه قضاییه اختیار نظارت بر
اجرای قوانین توسط قوه مجریه را دارد. این مسئولیت را دادگاه ها و دیوان عللی کشور بر عهده
حاردقوه قضابیه دز سارتان تختسی برای"بزرنسی نفعلکره بوروگراسی دولسی دارد: و دتوان
عدالت اداری. دیوان عدالت اداری به شکایت هاء نابرابری هاء و اعتراض های افراد نسبت به
کارکنان. سازمان ها و مقررات دولت رسیدگی می کند. و سازمان بازرسی کل کشور. اين
ازمان وظیفه کنترل شیوه های اجرایی قوانین حکومتی در دستگاه اداری دولت را به عهده
دارد (فقیهی و دانایی فرد. ۱۳۹۰ (۲۶۱۸/۸ - ۲۸).
we
صفحه 27: