مسجد و مدرسه آقا بزرگ

صفحه 1:
بسم الله الرحمن الرحیم 

صفحه 2:


صفحه 3:
این روزها که خنکی هوا به مناطق کویری رسیده است, فرصت خوبی است کهیکی از رورهای ار هفته را برای سفر كاشان برنامه ريزى كنيد. اين بار. وقت خوبی است تا سری به مسجد و مدرسه .آقابزرگ بزنید که یکی از جالب ترین معماری های این شهر را دارد مسجد آقا بزرگ را باید در خیابان فاضل نراقی ببینید. یک شاهکار معماری دیگر از کاشانی ها که در روزگار پادشاهی محمد شاه قاجار کلنگ آن به مین خورد و در سال‌های اول سلطنت ناصر الدین شاه 2 درشت جاع محمد نفد ار بدا بانان رسيد. اد ابن (مسكد را براق اقافة تماز جماعت و بدرسن داماد خود حاج ملا مهدی نراقی ملقب به آقا بزرگ ساخت و .سردرش را با تزیینات کاشی کاری ظریفی تزئین کرد 

صفحه 4:
تت ل ‎a‏ اين مجموعه ظاهرا روى آثار به جا مانده از زلزله سال 1192 ق /1778 م ساخته شده است. به خصوص شبستان 40 ستون شمالى مسجد كه احتمالا ييش از احداث كنبدخانه بر روى بقاياى خانة مقبره و مدرسه خوا اواسط سده 9 ق / 15: .است 

صفحه 5:
صحن وسیع دو طبقه, مقصوره بزرگ با گنبد عظیم و مناره‌های کاشی کاری از ویژگی های این مسجد است و در گوشه و کنار آن می توانید کتیبه‌هایی ببینید که روی آنها تاریخ 1263, 1264, 8 ق / 1847, 1848, 1852 م, به چشم می خورد. این کتیبه ها به ترتیب در صفه .شبستان, داخل شبستان زیر گنبد و بر ازاره محراب و سر در ورودی مسجد به چشم می خورند كه هيج زياددروى در تزيينات» اكر اين مسجد را با بقيه مساجد تاريخى مقايسه كنيد. مى ات كم اين بنا به سادكى و كاشى كارى ها و سردرها به جشم نمىخورد. به طورى كه معدويت أن دامن زده امت و ی بر زرك كنبد خانه اين مسجد است كه روي 8 يايه عظیم بر پا شده است. چون در طرح مساجد قدیمی ایران ایجاد گنبد بر روی پایه‌های آزاد به ندرت دیده می‌شود. نتیجه چنین طرحی, جریان یافتن هوای خنک در فضای گنبد خانه در فصول گرم و تابستان‌های داغ منطقه کویری است. بنابراین می شود گفت که در این مسجد, بر خلاف دیگر مساجد که بخش جنوبی گنبد خانه را برای ایجاد محراب مسدود می‌کنند, بخش جنوب, جتوب شرقی و جنوب غربی آزاد است و محراب در دیوار رواقی که اطراف گنبد خانه قرار .دارد, ساخته شده است 

صفحه 6:


صفحه 7:
محم ویژگی دیگر, گودال باغچه در حیاط پایینی است که حوض بزركى در آن به جشم می خورد و باغچه‌هایی زیبایی آن را تزئین کرده است. ‎let‏ ‎een | nce‏ اك .و خنک تبدیل کند اگر اين مسجد را با بقیه مساجد تاریخی مقایسه کنید, می بینید که هیچ زیاده‌روی در تربینات. کاشی کاری ها و سردرها به چتشم نمی خورد .تزئینات کم این بنا به سادگی و معئوبت آن دامن زده أن 

صفحه 8:
در ما اسلی متسد ی فس ا ا نو کارت و با گره چینی و گل میخ تزیین شده است. این شاید ارزشمندترین و زیباترین تزئینات مسجد باشد. به جز اين. تمام پنا با جر ساخته شده و در گوشه و کنار آن تزئینات ظریف و کمی به چشم می خورد. حاج محمد تقی خانبان این مسجد را برای اقامه نماز جماعت و ندریس ذاماد اود ناج علا قهدى نراقت ملقب بد آنا بر ساح و سرد يي را با تزيينات كاشى كارى ظريفى تزئين كرد اين مسجد جند بار مورد مرمت اساسى قرار كرفت و تغييراتى در آن تاه بش تسا سار عبلى ار متعاران اصولت وه اس مار ای ای ای و به قضاى بار راء داشته پاش ‎job‏ تایسان ۲ حریان باقن هوا موه یی صورت کیره آنا در زمان جاح لمحم على ‎BS Oh es‏ آقا بررگ ۵12۵5 1668 ‎Ge ola (s‏ دياك ا د واي سیستم خنک کننده بهم خورد. با اين حساب می توان گفت که 40 

صفحه 9:


صفحه 10:
el ‏ا‎ در سال‌های بعد هم در بعضی قسمت‌ها, به خصوص در و پنجره‌های مجموعه, تغییراتی داده شد. در و پنجره‌های ارسی بالا رو تبدیل به درگاه‌هایی با دو نیم دایره شد که در معماری ایرانی سابقه نداشت و از زمان بازگشت .ناصرالدین شاه از سفر دوم اروپا در بناها معمول شد 

صفحه 11:
تا قرن چهارم که بنا بر منابع تاریخی 29790 ‎ore”‏ مدارس دینی در جهان اسلام شکل گرفتندٍ ,مساجد علاوه بر مرکزیت عبادی .محلی برای آموزش علوم دینی نیز محسوب می شدند. بعد از اين تاريخ نيز مساجد همچنان محل آموزش بوده و در برخی از آنها در كنار برگزاری مراسم مختلف عبادی و ارشاد مسلمانان ,گاه حجره هایی محدود برای آموزش علوم دینی احداث می شد.از قرن ‎ery‏ مدارس به عنوان نهادهای دینی به یکی از ارکان .اصلی شهر های اسلامی تبدیل شدند 

صفحه 12:


صفحه 13:
ارتباط بين دو مرکز عبادی و علمی یعنی مسجد و مدرسه در طول تاریخ اسلام به صور مختلف وجود داشته که هم از نظر علمی و معنوی و هم از بعد معماری قابل تأمل است.معمولا بسیاری از مدارس در نزدیکی مساجد بخصوص مساجد جامع احداث می شدند . در مجموعه های شهری بزرگ هر چند مدرسه و مسجد دو رکن اصلی آنها به حساب مى اک ای اس وا ال شدند . اولین نمونه های تلفیق این دو عملکرد را مي توان از دوره ی قاجار مشاهده كرد. تلفيق اين دو عملكرد و احداث آن در قالب یک بنا باعث شد تا معماران به ناچار با ترکیب عملکرد های مختلف دو بنا ,که گاه مشتری بودند تعیرانی را در پرخی الگوها ی متداول ویایدار موجود معماری آنها وارد کنند که به نوعی نو آوری در طراحی فضاها و .ترکیبات فضایی انجامید 

صفحه 14:
تاریخچه مسچد - مدرسه ی آقا بزرگ کاشان توسط حاج محمد تقی مشهور به خانیان برای امام دامادش ملا مهدی نراقی ملقب به آقا بزرگ احداث شده است.این بنا به نام های حاج محمد تقی, و تراقى مشهور است. ملا مهدي نراقن یکی از ينج پسر ملا مهدی ترافی کاشانی. خاندان نراقی بود. از آنجا که پیش از ولادت او پدرش ملا مهدی جهان را بدرود گفت, به نام پدر معروف شد و به نام ‎lil‏ کوچک نامیده می شد. وی از علمای بزرگ زمان خود بود. درمان حباط او وقتی محمد شاه قاجار از سفر اصفهان به کاشان آمد. در پی حوادثی که در اين شهر پیش آمد و منجر به فرمان مجازات عده ای توسط شاه شد, محمد شاه که به خانه حلا مهد نراقی وارد شده بود هم به منظور احترام و هم دل جوبی, وى را به آقا بزرك ملقب کرد. تاریخ دقیق آغاز ساختمان بنا بر آنچه از روی کتیبه سردرد میتوان یافت به سال ۱۲۴۸ق. بوده اتی. اما ات برخی تزيينات و بای مجراب و تخمهای فرعی آن نچنان که از سایر ‎clone gee‏ گویا تا سال۱۲۶۴ق. ادامه داشته است. ساختمان بنا در روزگار پادشاهی محمد شاه قاجار آغاز شد و در سال های نخستین سلطنت ناصرالدین شاه به پایان رسید. خیالها پیش از احداث ‎ysl‏ بنا در محل این مسجد و مدرسه, مسجدی وجود داشته که در حادثه زلزله بخش زیادی ار آن تخریب شده بود. محل مسجد قدیمی به صورت مسجد .زمستان نشین بازسازی شده و حبشی از بنای فعلی است 

صفحه 15:
یکی از مشخص ترین ویژگی های این بنا تعدد عملکردهاست که به نجو مطلوبی در سطح زمینی که به نسبت عملکردهای موجود وت کافی بذارد واز ی تاسات بر مطاوت تست بای داده شده اند. عملکردهای موجود در مدارس علمیه عمدتا محدود و مشخص است و حتی در مدارس بزرگ که عمدتا توسط حکام ساخته می شد از حد عملکردهای سنتی فراتر نمی رفت اما در اين بنا علاوه بر ترکیب دو عملکرد مدرسه و مسجد با توجه به مخدودیت مکان» همه فضاهای متنوع و مورد نیاز مدرسه و . فضاهایی بیشتر از سایر مدارس پیشبینی و احداث شده است تعداد و تنوع عملکرد, گذر از سادگی به پیچیدگی را در اين بعد از ویژگی های بنا نشان می دهد. گذری که با توجه دقیق به نحوه طراحى بنا به در نظر كرفتنٍ محدویت زمین می توان به دشواری اا طاح ع ال ين رات جور نوكي الاش بيات بیرون آمدن از محدودیت هاى طراحى سنتى بناهاى عمومى چون 

صفحه 16:


صفحه 17:


صفحه 18:
بای سردر که به صهرت بایی میزا و خاک ظراحی شوه اس خاطره سردر إن های ‎IC ec isi eas,‏ ری ی .بیشتر کاملا در دل بنای حوزه جای گرفته و به صورت بنای مجزا طراحی نمی شود در ورومی از ظریی هه شمالی به ها دراه داد و متعمل امس بر سردر مرووی. درچوبی و کنده کاری شده و سکوهای سنگی در دوطرف. در سه ضلع سردر ورودی و درست در ارتفا بالآى در جوى كيه اى كاشنى با قصيده ای ار حسرت که نام سراينده است نصب شده و بالاى اين كتيبه قطعه سنكى از مرمر حجارى شده حاوى .فرمانی از محمد شاه در معاف داشتن قصابان و دباغان از تکالیف دیوان وجود دارد بنای سردر شامل دو طبقه است, در طبقه هیکت بعد از ورودی اصاي بتاء محوصاه نسبتا وسع هشتی در محور اصلی قرار دارد. اتاق خادم و پله ای برای طبقه پایین در دو طرف هشتی واقع شده اند. در دو طرف فضایی که تصویری اولیه از مسجد و جدرسه رامی دهد. «و راهرو تست طولانی به شیبی مجدود در انتها که نه علت اعلاف سطع ‎oe terse‏ قضاى ,ارون ضكر كه در راف سفق حور های مورسه است 

صفحه 19:
در مسیر راهرو طولانی با شیب موجود درگاه هایی باز شده تا با چند پله ‎oly‏ ورود به سقفی که در واقع صحن شمالی مسجد است, باشند صحنی که خود سقف نیم طبقه مدرسه علمیه است و مسجد زمستانی بنا. از جبهه شمالی که سردر در آن واقع است, بنا به صورت چهار طبقه در می آید که دو طبقه متعلق به سردر است و در طبقه زیرین به صورت دونیم طبقه است, نیم طبقه بالا به صورت مسجد زمستانی و ‎ee gallica‏ که بر ان وان ری تا شود. طبقه بالای سردر شامل چهار اتاق است که از دو طرف به وسیله درگاه هایی باز است از یک طرف با منظر زیبای مسجد و از طرف دیگر با خارح بنا ارتباط تصویری ایجاد می کند. از داخل بنای سردر راه پله ای برای ورود به این بخش موجود نيست و بايد از يله های پشت بام برای رسیدن به آن استفاده کرد 

صفحه 20:


صفحه 21:
OQ ‏در دوطرف و کمی جلوتر ار‌تتای سردر بارعا دگیردو‎ ‏و ابعادی متناسب بر جلوه و زیبایی بنا افزوده اند. از‎ ‏بادگیرها توسط کانالهایی هوای خشک به مدرسه تابستانی‎ ‏رسانده می شود. بادگیرها در عین حالت ایستادگی و‎ w Joli 9 ‏وقاری کهایجاد کرده اند, تناسب‎ ‏حجمی متفاوت بنا بعنی سردر و مسحد را‎ ‏کنند‎ 

صفحه 22:


صفحه 23:
بش مس بنا با سایر مسا موجود شاوهایی دارد بنا بر ست معمول مساسد ‎ol aloo‏ شبستان اصلی و گنیدتانه معبولا در چهار جبهد يا حداقل سه جبهه بسله اهسترد: به خصوص جهت مكراب حتما بسته و يدون در و بتكرة ساحته م يدم الست آما د أبن با ري ‎ee ee [Sell peepee eels‏ فصول ‎ys‏ ‏و تابستان های داغ منطقه کوبری می شد اما بعد از احدات بنا به شیوه گفته شده در سعت كرب آن ‎es les‏ وشيلة مه درگاه ری اب جوبى سيك به محوظه كنبدخانه راد دارد و از لين شبنستان به عنوان فهای اصلی کشت سا وم شیر تست ال کت عاه ای ‎wig ose Uta‏ مرك كه روی هشت پایه ضخیم و جرزهای قطور قرار دارد. گنبد دو پوسته آجری به صورت ته ميان تهی است و در اطراف آن روی گوشواره های ایوان مرتفع جلو گنبد. دو گلدسته با پوششی از کاشی معرق ساخته شده است. آنچه در تناسبات أبن نجش علب توجه دى تند اريقاع ریاد آن است بد خصوص ارتفاع زياد كنيد آن كه يا توجه به ‎rus‏ كونان و باريك شیاه حلب توجه رمن كند. كنيد حدود ۶ زر از گلدسته پلندتر انست 

صفحه 24:
محراب مسچد در زاویه جنوبی گنبد با تزیینات مقرنس و گچ کاری و کتیبه ای که تاريخ احداث به ‎oe el i‏ اد مار ال ی از آتجاکه جبهه جنوبی مسجد باز است. قرارگیری محراب که جهت جنوب غربی دارد در دیوار غربی دور از انتظاز تیست_ در اغار جبهه غربی مانتد شه جبهه دیگر باز بوده و تنها دهانه بسعه ‎Ol‏ همین دهانه ای بود که محزاب درآن احداث شده است اما در شبستانی که در بخش غربى ‎Ly‏ اجدات شده تبر هیچنان محل مخران در منتهی البه کوشه جتون غرس و در جهت ‎AUS‏ ‏.اصلی قرار گرفته است گفته می شود بنابر حدیثی در صورت مخیر بودن در جماعت, قرار گرفتن در سمت راست امام جماعت, اولی تر است؛ بدین لحاظ محراب بخصوص در بخش شبستان در اين قسمت قرار گرفته است. تکته دیگر این است که با وجود محراب در اين بخش درهنتگام جماعت حداکثر استفاده از فضاامی شود. چراکه اگر مخراب در محور وسط آنگونه که سنت است قرار مى گرفت, بخش وسیعی از شبستان در قسمت جنوب غربی در هنگام جماعت خالی می ماند؛ و این تصمیم به منظور بهترین استفاده از فضا بوده است. در بخش جنوبی شبستان زمستانی فضاهایی وجود دارد که کاربری های اولیه آن برای نگارنده زوشن نیست. اما هم اکنون به صورت وضو خانه و انبار مورد استفاده قرار می گیرد. لازم به ذکر است که از اين شبستان زمستانی به دلیل بسته بودن فضا به عنوان شبستان اصلی مسجد استفاده می شود 

صفحه 25:
آرامگاه خاندان نراقي | | ملحفات صحن ‎GS‏ ءصحن غربی و 

صفحه 26:
صحن شرقی و غربی مسجد که در واقع سقف حجره های مدرسه ‎nase en ees ee rom‏ ۱ و نات متسجة را دارنة با عرق هارن كد بها شارك شود ونان هاى كوجكى را بوجود اورده اند. در جهار زاويه ى اين راهرو .يله .هايى براى ورود به طبقه ى تحتانى و حجره هاى مدرسه وجود دارد 9 وسط غرقه كاي الدرقن كل مقير اى اشب كه مكدوده 5 آن ] کر روی کاشی ‎sl‏ بالای صفه با خط نستعلیق عبارت « آرامگاه ابدی خاندان نراقی » نقش بسته است. در میان درگاه های صفه بر لوحه ای از سنگ مرمر آاسامی افرادی از خاندان نراقی که در اين مقبره .مدفون هستند, آمده است 

صفحه 27:
علمیه 7 ده و ات ترا من رای رن کر ری ی مدرس بزرگ بادو راهروی جنبی که راه ورود به حجره ها را نیز ممکن می سازد در جبهه ی جنوبی قرلر دارد. حجره ها طراحی خاص خود را دارند.هر حجره چند تاقچه و یک صندوقخانه دارد. راه ورود به حجره ها . از طریق راهروی کناری است در جبهه ی جنوبی ,شبستانی روی مسجد قدیمی موجود احداث شده انس كه اه ار ی ار تن مدرسه قرار دارد.اين بخش که هم اکنون نیز به عنوان مسجد قدیمی کو انتاده ی فراوان دارد یه وله ی نتستکی هی ‎aS‏ رای تور گیری در سقف آن ایجاد کرده اند واجد فضای روشن و مطلوبی است 

صفحه 28:
در عین اینکه این نورگیرها در صحن مسجد جلوه ی خاصی بدان داده است. در قسمت تحتانی این مسجد سرداب کوچکی به صورت مدرس قرار دارد که به شکل نیم طبقه پایین صحن مدرسه واقع شده است .از بادگیرهای دو طرف سردر به وسیله ی کابال هایی هوای خبک به این فضامی رسد با این اوصات این بخش که در واقع جبهه ی شمالی بناست,در چهار طبقه احداث شده است.دو طبقه سردر و دو طبقه مدرس تابستانی و مسجد قدیمی است که در معماری سنتی چندان متداول نبوده است. * پله های ورود به مسجد در چهار گوشه صحن مسجد قرار دارد. در محل ورودی مدرسه اتاق ‎sly wile‏ انبار و خادم مدرسه پیش بینی شده .است 

صفحه 29:
هم سطح با مدرسه از یک ورودی که در گوشه ی حیاط قرار دارد به وسیله ی راهرویی طولانی به صحن دیگری مى رسيم كه جند كاربرى ديكّر دارد. در يك طرف راه به انبارى دارد؛در يىك طرف اتاقى كه در آن جاه آبى وجود داشته و در طرف دیگر که وضوخانه که بعدا اضافه شده اند.در وسط راهرو برای ارتباط با طبقه ی بالا راه پله ی دیگری نیز وجود داشته است.اطراف صحن را با تاقنماهایی اجری زینت داده اند .در بخش جنوب غربی نیز در پی راهرویی اتاقی وجود دارد که عملکرد خاص آن بر نکارنده روشن نشد 

صفحه 30:
تلفیق برابر دو عمکرد مسجد و مدرسه در معماری مساجد و مدارس مهمولا این دو عملکرد به صورت جدا وجود داشته اند و در صورت تداخل یکی از عملکردها که معمولا مدرسه بوده است به شکل بسیار فرعی مطرح می شده است مانند مسجد-مدرسه رحیم خان در اصفهان؛ بنای اصلی مسجد است که در اطراع صحن حجره هايى هم براى طلاب داشته است. اما در اين نمونه دو عملكرد مسجد و مدرسه با اهميتى نسبتا مساوی خودنمایی کرده اند هیچ یک دیگری را تحت الشعاع قرار نمی دهد و به اين دلیل معمار امکان استفاده از ترکیب جدید به خصوص حجمی و عملکردی در .بنا را به دست آورده است 

صفحه 31:
مس بای سیب و سور کاعلا دار هر کرت دگری ‏ خصوص مدرسه و فقط در جوار آن ساخته شده است یعنی در عین ار 0 مساجد سعی می شده است هیچ فضایی حتی حجره های مدرسه که در آن افراد زندگی روزانه را می گذراندند. ارتباط مستقیم با فضای مسجد نداشته باشد. ترکیب مسجد و مدرسه و تعدد عملکردها نیز که به نحو شایسته ای حل شده است خود وجه مشخصه دیگر این .بناست در ترکیب دو سنت طراحی مدارس علمیه و مسجی هرچند سعی شده اصول محترم شمرده شود اما در نهایت بنا واجد تحرک و تنوع فضایی ‎cul or.‏ که تفاوت های عمده ای با بناهای پیش از خود دارد 

صفحه 32:
در عین استفاده از نظام هندسی بناهای سنتی, در مواردی از سنت های متداول عدول شده است. مدرسه تقریبا هماهنگ با الگوی سنتی مدارس شکل گرفته است, در عین اينکه ابتکاراتی در طراحی مدارس و مسجد قدیمی و به خصوص سرداب طبقه زیرین که به عنوان مدرس نیز استفاده می شود وجود دارد. اما در بنای مسجد تفاوتهایی با مساجد سنتی دیده می شود. در ابتدا باز بودن مسجد از چهار طرف بارزترین آن است. به نظر می آید سازنده بنا به دلیلی تلاش می کند تا خود را از محدودیت های فرم و خلق فضاهای موجود آزاد سازد. در این میان اشکالاتی نیز دیده می شود. مهم تر از همه مکان قرار گیری قبله و محورد جهت .قبله است که تا حدی زیر پاگذاشته شده است 

صفحه 33:
در واقع آن اهمیت محوری که جهت قبله داشته تا حدی مخدوش شده است. عجیب به نظر می رسد که سازنده هنرمند و آگاه بنا از این مسئله آگاه نبوده باشد. شاید محدودیت هایی باعث این تصمیم شده باشد. آنچه که در ين بنا جلب ‎weary‏ کید تاسبات زمین موجود است كه بسيار كشيده و تامتتاسب ابت ديكر اين كه سارنده بثا به دلبل وجود مسجد قريمن و سعی در احياى آن محدوديت داشته است. جهت قبله مسجد اصلى در واقع به دليل از مسجد قديمى به أرن صورت درآهده أست. وجود ناى تاريكن ور جبهه شرقى به نام بقعه خواجه تاح الدين كه قدمتى حدود ‎٠٠٠١‏ سال دارد و محدودیت گسترش بنا را درآن جهت نشان می دهد, در تصميم كيرى معمار برای محوربندی بنا بی تأثیر نبوده است. 

صفحه 34:


صفحه 35:


صفحه 36:


صفحه 37:
شاید توجه به ترکیبات و تنوع فضایی و حجمی در این بنا به بتوان مشخصه اصلی و دلیل همده خاص بودن اين بنا در بين بناهای هم عصرآن داننست. تركيت دوعطلکرد استفاده از گودال باغچه عدم تبعیت دقیق از نظام هدس تسس تعماری مساجد. محوود کرد ‎sys‏ درسای اصلت و سایش مصالخ اصلى در همه سطوح را مى توان از زمينه هاى اين مسئله ذانست. ترکیب دو عملکرد مسجد و مدرسه که هر کدام ویژگی خاص خود را دارند و مخصوص ابتفاده از کودال باعچه باعت شده است ابا استفاد از موع عملكردها به ابن دهم دست بابد السقادة ار يناس به عدوان سردر كه مع ولا در معمارى مدارس يا مساجد جندان متداول نيست و انسان را بياد باغهاى قوب ‎Be‏ اندارد جدا بودن حجدى ,نا وابجاد سه ارتفاج متقاوت بوسط سردرء رواقهاى شرقى و غربى و در نهايت در كنبدخانه مسجد با ارتفاعى که شنار يشير ان جد امظار ات و در عين حال اسفاده ار دو اكير براق ایا ال ی و مجن الشتفاده ار ارتفاع ‎Gare‏ وال تنوع حجمی بدیعی را بوجود آورده است 

صفحه 38:
plas l تععار این ‎Ly‏ با فزار دادن انسان در قضایی با تتاسیان حساب شده در ایعاراعساس آرافش معنوی دلخواه این دو تملکره تسیار موفی بوده ای انيد كد عباط در للم اس ‎i‏ ‏نا كودال بافجه باعك وود آیدن فصایی حمر لزاى مدللسه شده امت ا انحا ضعن مسح در اطراف و ی تور يطورى كه ديوارها با فاصله از كودال باغجه قرار كيرند. هرچند سازمده بنا از جهاتى طراحى خود را دجار مشكلاتى ساخته اما در نهايت بهترين و مناسبترین تناسبات را برای انسانی که در حیاط مدرسه علمیه ایستاده, ‎enn llosys oul‏ ال تب ورن ی ی ار استفاده معنوی از جلوه های روحانی بنای مسجد., که پیش رویش قرار ار محيطى ارام و فضابي ثير براى مظالعه در اختيار داود 

صفحه 39:
یکی از بارزترین خصوصیات ‎a‏ ایران, هماهنگی با اقلیم و پاسخگویی به همه نیازها در این بعد است. دربنای حاضر علاوه بر اینکه ازجهات کلی فضایی, این انطباق وجود دارد, با استفاده از گودال باغچه قدمی دیگر در اين راه برداشته شده است. استفاده از اين عنصر در بنا علاوه بر ایجاد فضایی مناسب از نظر اقلیمی برای بنا فواید بسیار دیگری را هم دارد که ازجمله تأمین مصالح ساخت و دسترسی به آب قنات است. اين حرکت هرچند در ایران سابقه داشته, اما استفاده برای مدارس علمیه و بخصوص استفاده به منظور ترکیب دو عملکرد به این صورت دلنشین مشخصه بنای مسجد-مدرسه آقا بزرگ است...این.مسئله. امکان, ایجاد. تنوع, ججمی, مطلوبی,ر ‎eS ee ee‏ 

صفحه 40:
استفاده از انواع قابلیتهای فضا بصورت بسته, فضای نیمه باز و فضای باز در اين بنا قابل توجه است. از اين قابلیتها در جهت ایجاد فضاهای متنوع و ارائه مناظر مطلوب به بهترین وجه استفاده شده است. فضای باز در اين بنا به تبعیت از معماری سنتی ایران اما با توجه ودقت بیشتری تعریف شده است . مجموعه ای ‎polis jl‏ به صورت ترکیبی با تناسباتی متفاوت فضاهایی را شکل داده اند که هرچند فضای باز تلقی می شوند,اما هر گوشه آن هویت و شخصیت خاص خود را دارد.چنانچه انسان انتظار دارد که هر گوشه ای نامی برای خود داشته باشد .فضای نیمه باز در اين بنا معنایی دیگر دارد فبه خصوص صحن مسجد که اصولا بر خلاف مساجد سنتی ایران به صورت نیمه باز طراحی شده است . در مجموع .استفاده از انواع فضا ها در اين مجموعه باعث غنایی شده استکه آن را از بناهای دیگر متمایز می سازد 

صفحه 41:


صفحه 42:


صفحه 43:


صفحه 44:
یکی از مهمترین نکاتی که در این بنا جلب توجه می کند, تزئینات بناست. تقریبا همه انواع مترهاق تزئينى معمارى ایران در این با به کمال مورد استفاده بوده است. انواع کاشیکاری, کادربندی, رسمی بندی و یزد بندی, مقرنس کاری, گچیری, تقاشی, کارهای چوبی در این بنا دیده می قود اما انتتفاده محدود وساده از آين تزئینات که به صورت استفاده غالب از نمای آچری بارنگ مطبوع آن است, آرامشی عارفانه در نما و سایر بخشها بوجود آورده که بخصوص در بدو ورود هر پیننده را تحت تاثیر قرار می دهد. كنيد تررك و خوش تناسب ينا ‎ps‏ كه ‎oiled‏ ‏آجری دارد علیرغم ارتفاع زیاد آن, واجد مردم واری و تواضع خاصی است که در تعداد کمی از اين گونه بناها دیده می شود. برخلاف بناهای سنتی ایران بخصوص مساجد که نماهای اصلی کاشیکاری شده و احجام را تحت تأثیر قرار می دهند, استفاده یکنواخت آجر و رنگ یکنواخت حاکم در نماهای اصلی و فرعی باعث شدم تا احمام با ود را بهتر بتمارانند. مجموعه این عوامل بای را نوجید آپرده که برخورد جدید ونوآورانه ای را در بنا به نمایش گذارده که نشانه هایی از تحولات زمانه خود را دارد 

صفحه 45:
بنای مسجد-مدرسه آقا بزرگ کاشان زمانی ساخته شده که اولین نشانه های تأثیر پذیری معماری ایران از غرب مشاهده می شود. تقریباً همزمان با این بنء بتاهایی چون کل کلسان با الهام از معماری غرب سا ده اند هم كر وه عالى قارى يكرك از بناها بخشوض مشاجدى كد رمان بادشاهد مجم شاه قاجار در رها مختلف ساخته شده اند مانند مسجد امام تهران با الهام کامل از معماری سنتی بویژه معماری صفویه راه معماری سنتی را پیموده اند اما بنای مورد بحث هیچ یک از اين دوراه زا تفت اشت درکن اک می وان اين بارا كاملا عتطيق با شيوه ممهاري. سنتی ایران دانست, نمی توان منکر تفاوتها و نوآوربهای گاه غیر قابل بیان آن با بناهای گذشته شد. گویی معمار این بنا هم متوجه تغییرات زمانی خود بوده و هم به ارزش های پایدار معماری گذشته این سرزمین بخوبی واقف بوده است. استفاده از اختلاف سطح قات ‎Belo cueses. ole helo cool Aelia‏ ای با نی كرشة و واه ‎Olle eae ells Gal slag‏ به راد مكرك افتاد و اين بنا بعنوان معدود نمونه هایی از این دست باقی ماند. اکنون می توان در نگاه بت قاری اران يس تا وان مق اقا پیت معلی ]عرو اسك 

صفحه 46: