تاریخ ایران باستان

به نام خدا تاریخ ایران باستان تهیه :حسین بخارائی فهرست • مقدمه • تمدن های پیش از آریایی ها • حکومت مادها • هخامنشیان حکومت • سلوکیان حکومت • اشکانیان حکومت • حکومت ساسانیان معرفی ایران و موقعیت جغرافیایی • ایران؛ چهارراه تمدن‌های جهان • ای4ران در جن4وب غ4ربی آس4یا و در قلب فالت ای ران ق4رار دارد .این مت4ر4ین س4ر4زمی4ن 4از د4یرب4ا 4ز ب4ه 4د4لی4ل م4و4قعی4ت 4جغر4اف4ی4ا4یی 4وی4ژه4 ،یکی ا4ز مه ‌ مراکز شکل‌گیری تمدن‌های بشری بوده است. • ویژگی‌های جغرافیایی • مس4احت ای4ران ام4روزی :ح4دود ۱٬۶۴۸٬۱۹۵کیلومتر مربع • قرار گ4رفتن می4ان آس4یای مرک4زی ،بین‌النه4رین ،قفق4از ،ش4به‌قاره هن4د و خلیج فارس نه4ای مرک4زی و کوهس4تان‌های له4ای ش4مال ت4ا بیابا ‌ • تن4وع اقلیمی از جنگ ‌ غرب • مهم‌ترین رشته‌کوه‌ها .1رشته‌کوه زاگرس .2رشته‌کوه البرز بازگشت • مهم‌ترین رودهای ایران باستان .1 کارون .2 کرخه .3 ارس .4 • اهمیت جغرافیایی ایران هیرمند • موقعیت ایران باعث شد این سرزمین: .1 محل عبور کاروان‌های تجاری باشد. .2 می4ان تم4دن‌های ش4رق و غ4رب ارتب4اط برق4رار کند. .3 بارها هدف حمله قدرت‌های بزرگ قرار گیرد. .4 به یکی از مراک4ز مهم ش4کل‌گیری امپراتوری‌ه4ای جه4ان تب4دیل شود. اهمیت فالت ایران • فالت ایران • فالت ای4ران منطقه‌ای وس4یع اس4ت 4تان، شه4ای4ی 4از 4ا4ی4ران 4،افغ4انس 4 خ ‌ هب4 ک4 4 پاکس44تا4ن و کش4و 4ره4ای همس4ای4ه را در بر می‌گیرد. • این منطق4ه از ه4زاران س4ال پیش مح4ل اس4تقرا4ر اق4وام گون4اگون ب4وده 4 است. • ویژگی‌های فالت ایران .1ارتف4اع متوس4ط ح4دود ۱۲۰۰م4تر شت‌های حاصلخیز .2وج4ود د 4 .3منابع فراوان فلزات .4معادن سنگ و مس .5مرات4ع مناس4ب دام4داری • اهمیت اقتصادی • فالت ای4ران از گذش4ته ب4ه دلیل: .1کشاورزی .2دامداری .3معدن‌کاری .4تجارت • از ثروتمن4دترین من4اطق آس4یا محس4وب می‌شد. • راه‌های بازرگانی • راه‌ه44ای مهمی ک44ه از ای44ران عب44ور می‌کردند: .1راه شاهی .2شاخه‌هایی از ج4اده ابریشم .3مس4یرهای تج4اری خلیج فارس • این مس4یرها ک4اال ،فرهن4گ ،فن4اوری و ان4دی4ش4ه را 4می4ان 4ش4رق و 4غ4رب 4منتق4ل می‌کردند. تمدن‌های پیش از آریایی‌ها • .۱تمدن عیالم • عیالم • زم ان :ح4دود ۳۲۰۰ت ا ۵۳۹ پیش از میالد • مرکز :شوش • ویژگی‌ها: ق444444دیمی‌ترین از .1یکی حکومت‌های جهان .2خط و زبان مستقل .3رواب4ط گس4ترده ب4ا بین‌النهرین .4معماری پیشرفته • مهم‌ت4رین اث4ر باقی‌مان4ده از این ل تم 4د4ن ،زیگ ورات چغازنبی 4 4ث ا4س4ت 4ک4ه 4در 4ف4هر4س4ت م4یرا 4 جهانی یونسکو قرار دارد. • • • • • • • • • .۲تمدن جیرفت: جیرفت قدمت :ح44دود ۳۰۰۰پیش از میالد کش4ف آث4ار این تم4دن نش4ان داد ک4ه ن یک4ی از 4مرا4ک4ز ج4ن4وب 4ش4رق 4ا4ی4را 4 م4هم 4تم4دن در 4عص4ر مف4رغ 4ب4ود4ه است. ویژگی‌ها: ظروف س4نگی بس4یار نفیس هنر پیشرفته کشاورزی و تجارت ارتب4اط ب4ا تم4دن‌های بین‌النه4رین و دره سند بازگشت • .۳تمدن سیلک • تپه سیلک • قدمت :بیش از ۷۰۰۰سال • ویژگی‌ها: • نخستین روستاهای دائمی • سفالگری پیشرفته • ذوب فلزات • آغاز شهرنشینی در مرکز ایران • اهمیت تمدن‌های اولیه • این تم4دن‌ها زمین4ه را ب4رای ش4کل‌گیری حکومت‌ه4ای ب4زرگ ای4رانی ف4راهم 4کر4دن4د 4و 4بس4ی4اری 4از 4دس4تاو4رده4ای آن‌ه4ا بع4ده4ا در 4دو4ره م4اده4ا و هخ4امنش4یان ادامه یافت. ورود اقوام آریایی • • .1 .2 .3 • • • .1 .2 .3 .4 .5 حدود ۲۰۰۰ت ا ۱۵۰۰پیش از میالد، ه ب44ا ن4ا4م گر4وه‌ه4ای4ی از 4اق4وا4م 4هن4دو4ارو4پای4ی ک4ه ام4ر4وز 4 آریایی‌ه ا ش4ناخته می‌ش4وند ،ب4ه فالت ای4ران مهاجرت کردند. مهم‌ترین قبایل آریایی مادها پارس‌ها پارت‌ها این قبای4ل در من4اطق مختل4ف ای4ران س4اکن ش4دند و به‌تدریج حکومت‌های قدرتمندی تشکیل دادند. دالیل مهاجرت پژوهش4گران عوام4ل مختلفی را مط4رح کرده‌ان4د، از جمله: تغییرات اقلیمی کمبود منابع ست‌وجوی مرات4ع مناسب ج 4 افزایش جمعیت رقابت میان قبایل • ویژگی‌های آریایی‌ها .1دام4دار و کش4اورز بودند. .2به اس44ب و اراب44ه جنگی اهمیت زیادی می‌دادند. .3ساختار اجتم4اعی ق4بیله‌ای داشتند. .4زب4ان آن4ان منش4أ زبان‌ه4ای ای4رانی شد. • دین آریایی‌ها • پیش از گس44ترش آیین زرتش44ت، ن متع444ددی 4را آ4ر4یا4یی‌ه444ا 444خ444دای4ا 4 ر ط4بیعی مانن4د4 یپ4رس4تیدن4د و عن4اص4 4 م ‌ 4 خورش4ید ،4آت4ش ،آب و 4ب4اد در 4باوره4ای آنان جایگاه ویژه‌ای داشت. • این باوره44ا بع44دها ب44ا ظه44ور آیین زرتشت دگرگون ش4د. تشکیل حکومت ماد • • • .1 .2 .3 • • • • .1 .2 .3 .4 پس از اس4تقرار اق4وام آری4ایی در غ4رب ای4ران ،قبای4ل ماد در ن4واحی کوهس4تانی زاگ4رس س4اکن ه دلی4ل تهدی4د 4همس4ای4گان، ش4دند4 .4در 4اب4ت4دا 4این ق4بای4ل ب4ه ص4ور4ت مس4تق4ل زن4د4گی 4می‌کر4دن4د ،ا4م4ا ب4 4 به‌ویژه آشوریان ،به تدریج به اتحاد روی آوردند. سرزمین ماد مادها بیشتر در مناطق زیر سکونت داشتند: غرب و شمال‌غرب ایران دامنه‌های رشته‌کوه زاگرس بخش‌ه4ایی از آذربایج4ان ،کردس4تان ،کرمانش4اه و همدان امروزی شرایط سیاسی در س4ده هش4تم پیش از میالد ،حک4ومت آش4ور ق4درت برت4ر منطق4ه ب4ود و باره4ا ب4ه س4رزمین م4اد حمله می‌کرد. این تهدی4د ب4اعث ش4د قبای4ل م4اد ب4رای دف4اع از خ4ود ،نخس4تین حک4ومت ب4زرگ ای4رانی را تش4کیل دهند. اهمیت حکومت ماد نخستین دولت فراگیر ایرانی ایجاد وحدت میان قبایل آریایی زمینه‌ساز شکل‌گیری شاهنشاهی هخامنشی آغاز سنت حکومت‌های بزرگ ایرانی بازگشت دیاکو و اتحاد مادها • دیاکو • بر اس44اس روایت ه44رودوت، دیاکو نخست4ین پادشاه ماد بود. • وی در ح44دود ۷۰۰پیش از 4اد ل پ4را4کن4ده م 4 میالد توانس4ت ق4بای4 4 را متحد کند. • اقدامات دیاکو: .1ایجاد حکومت مرکزی .2برقراری نظم و قانون .3تش4کیل دس4تگاه قض4ایی .4ایجاد ارتش منظم .5انتخ4اب هگمتان ه ب4ه عن4وان پایتخت • هگمتانه • هگمتان44ه (اکبات44ان) یکی از باش4کوه‌4ترین ش4هره4ای جه4ان باستان بود. • ویژگی‌های آن: .1هفت دی4وار متح4دالمرکز .2کاخ‌های سلطنتی .3خزانه بزرگ .4مرک44ز اداری و سیاس44ی مادها .5ام4روزه بقای4ای این ش4هر در ش4هر همدا4ن قرا4ر دارد. هووخشتره و سقوط آشور • پس از چن4د پادش4اه ،هووخشتره ( )Cyaxaresب4ه ق4درت رس4ید و ماده4ا را ب4ه ی4ک ق4درت ب4زرگ منطقه‌ای تبدیل کرد. • اصالحات نظامی • هووخشتره: .1 ارتش را سازمان‌دهی کرد. .2 سواره‌نظام و پیاده‌نظ4ام را از هم تفکی4ک ک4رد. .3 تجهیزات نظامی را بهبود بخشید. .4 قدرت دفاعی مادها را افزایش داد. • نابودی آشور • د4. در س4ال ۶۱۲پیش از میالد ،ماده4ا ب4ا همک4اری بابلیان به پایتخت آشور ،نینوا ،ح4مله کردن4 4 • پس از س4قوط نین4وا ،ام4پراتوری آش4ور ک4ه سال‌ها بر خاورمیانه حکومت می‌کرد ،از میان رفت. • اهمیت این پیروزی .1 پایان امپراتوری آشور .2 تبدیل ماد به قدرت اول منطقه .3 گس4ترش قلم4رو م4اد از آس4یای ص4غیر ت4ا ش4رق ایران سقوط مادها و ظهور هخامنشیان • آخرین پادشاه ماد ،آستیاگ بود. • در این زم4ان ،پارس‌ه4ا ک4ه در جن4وب ای4ران زن4دگی می‌کردن4د ،ق4درت زی4ادی یافت4ه بودند. • قیام کوروش • کوروش بزرگ ،فرم4انروای پ4ارس ،علی4ه آستیاگ قیام کرد. • در س4ال ۵۵۰پیش از میالد ،ک4وروش ماده4ا را شکست داد. • پیامدها: .1 پایان حکومت ماد .2 اتحاد مادها و پارس‌ها .3 آغاز شاهنشاهی هخامنشی .4 گت4رین ام4پراتوری جه4ان ت4ا آن زمان شکل‌گیری بزر ‌ • نکت4ه مهم این اس4ت ک4ه بس4یاری از نخبگ4ان و س4اختارهای اداری م4اد در دولت ه4خامنش4ی حف4ظ ش4دند4 4و ان4تق4ال 4ق4درت ب4ا4ن4ابود4ی کام4ل ن4ظ4ام پیش4ین هم4راه نبود. میراث حکومت ماد • • • • • • • • • • • • اگرچ4ه حک4ومت م4اد تنه4ا ح4دود ی4ک ق4رن دوام آورد ،ام4ا نقش آن در ت4اریخ ای4ران بس4یار مهم است. مهم‌ترین دستاوردهای مادها .۱ایجاد نخستین حکومت ایرانی برای نخس4تین ب4ار ،قبای4ل ای4رانی تحت ی4ک حکومت واحد قرار گرفتند. .۲پایه‌گذاری نظام اداری بخش مهمی از س4اختار اداری و سیاس4ی ماده4ا بعدها توسط هخامنشیان توسعه یافت. .۳تقویت هویت ایرانی اتح4اد قبای4ل م4اد ،پ4ارس و دیگ4ر اق4وام ای4رانی زمین4ه ش4کل‌گیری ه4ویت سیاس4ی مش4ترک را ف4راهم کرد. .۴نابودی امپراتوری آشور این پ4یروزی ،ت4وازن ق4درت در خاورمیان4ه را تغی4یر داد و راه را ب4رای ظه4ور هخامنش4یان هم4وار ساخت. ارزیابی تاریخی برخی اطالع4ات مرب4وط ب4ه ماده4ا ،به‌وی4ژه درب4اره دی4اکو ،از نوش4ته‌های ه4رودوت ب4ه دس4ت م4ا ل ن ح4ال4 ،اص4 4 ها4ی 4متف4ا4وت4ی 4دا4ر4ن4د .ب4ا 4ای 4 ت 4آن 4دی4دگاه‌ 4 4رس4ی4ده 4اس4ت 4و 4پژ4وهش4گرا4ن 4در م4و 4ر 4د 4جزئی4ا4 4 وج4ود دولت م4اد و نقش مهم آن در ش4کل‌گیری نخس4تین حک4ومت ای4رانی ،م4ورد تواف4ق بیش4تر تاریخ‌دانان است. پیدایش شاهنشاهی هخامنشی • • • • • • .1 .2 .3 .4 • • گت4رین امپراتوری‌ه4ای شاهنش4اهی هخامنش4ی نخس4تین ام4پراتوری ب4زرگ ای4رانی و یکی از بزر ‌ ت4ا4ریخ 4ج4ه4ان ب4ود4 .این حک4ومت ا4 4ز ۵۵۰تا ۳۳۰پیش از میالد ب4ر 4بخش وس4یعی 4از آس4یا 4،آفریق4ا4 و اروپا فرمانروایی کرد. هخامنشیان چه کسانی بودند؟ هخامنش4یان از خان4دان پارس4ی بودن4د ک4ه در منطق4ه پارس (استان فارس امروزی) زن4دگی می‌کردند. بنیان‌گ4ذار این شاهنش4اهی کوروش بزرگ بود. وسعت امپراتوری در زم4ان داریوش بزرگ ،قلم4رو هخامنش4ی از: رود سند در شرق تا لیبی و مصر در غرب از آسیای مرکزی در شمال تا خلیج فارس و دریای عمان در جنوب گسترش یافت. وس4عت آن ح4دود ۵تا ۵٫۵میلیون کیلومتر مربع ب4رآورد ش4ده و جمعیت آن احتم4اًال بین ۳۵ تا ۵۰میلیون نفر بوده است؛ یعنی بخش بزرگی از جمعیت جهان آن روزگار. بازگشت • ویژگی‌های شاهنشاهی: .1بزرگ‌ترین امپراتوری جهان در زمان خود .2حکومت بر ده‌ها قوم و ملت .3احترام نسبی به فرهنگ‌ها و ادیان محلی .4نظام اداری پیشرفته .5ارتش منظم .6شبکه گسترده راه‌های ارتباطی کورو ش کوروش بزرگ؛ بنیان‌گذار امپراتوری • کوروش ب44زرگ یکی از مش44هورترین فر4مانروایان تاریخ ج4هان 4است. • او ح4دود ۶۰۰ی ا ۵۷۶پیش از میالد 4تالف اس4ت) 4متول4د ل 4اخ 4 (ت4ا4ریخ 4د4قی4ق مح4 4 ش4د4 4و 4در 4س4ال ۵۳۰4پیش از میالد درگذشت. • • مهم‌ترین فتوحات فتح ماد ( ۵۵۰پیش از میالد) .1 .2آغ4از شاهنش4اهی هخامنشی • فتح لیدیه ( ۵۴۶پیش از میالد) اتحاد مادها و پارس‌ها .1 .2 .3 شکست کرزوس تصرف آسیای صغیر دسترس4ی ب4ه س4واحل دری4ای اژه • فتح بابل ( ۵۳۹پیش از میالد) • یکی از مهم‌ت4رین پیروزی‌ه4ای ک4وروش ،فتح بابل بود.4 • بر اس4اس من4ابع ب4ابلی ،ش4هر ب4دون وی4رانی د و ک4ور4وش خ4ود را ف 4درآم4 4 4گس4ترد4ه 4ب4ه4 4تص4ر 4 4پا4دش4اه4ق4ا4نون4ی ب4اب4ل مع4رفی4کرد. • سیاست‌های کوروش .1 اح4ترام ب4ه آیین‌ه4ای محلی .2 بازسازی معابد .3 آزادی ب4رخی تبعی4دیان ،از جمل4ه بخش4ی از یهو4دیا4ن تبع4ید4شده به با4بل .4 اس44تفاده از نخبگ44ان محلی در اداره سرزمین‌ها .5 این سیاس4ت‌ها در من4ابع باس4تانی ،از جمل4ه ه ک4وروش 4 4و ب4رخ4ی م4ت4ون ب4ا4بلی و اس4ت4وان 4 عب4ری ،باز4تاب یا4فته‌اند. 4 مقبره کوروش کبیر منشور کوروش • • • • • .1 .2 .3 .4 • • • استوانه کوروش استوانه کوروش گل‌نوش4ته‌ای اس4توانه‌ای از جنس س4فال پخت4ه اس4ت ک4ه پس از فتح باب4ل نوش4ته شد. ود4.4 یش4 4 دا4 4ری44م‌ 4 این اث4ر در س4ال ۱۸۷۹در باب4ل کش4ف ش4د و امروزه در موزه بریتانیا نگه 4 محتوای استوانه در این متن ،کوروش: فتح بابل را شرح می‌دهد. خود را پادش4اهی برگزی4ده از س4وی خ4دای ب4ابلی مردوک معرفی می‌کند. از بازسازی معابد سخن می‌گوید. هه4ایی از تبعی4دیان ب4ه سرزمین‌هایش4ان اش4اره می‌کند. هه4ای خ4دایان و گرو ‌ به بازگردان4دن ب4رخی پیکر ‌ اهمیت تاریخی اس4توانه ک4وروش یکی از مهم‌ت4رین اس4ناد دوره هخامنش4ی اس4ت و اطالع4ات ارزش4مندی درب4اره سیاست‌های آغازین حکومت کوروش در بابل ارائه می‌دهد. یش4ود ،ام4ا نکته علمی :در من4ابع عم4ومی ،این اث4ر گ4اهی «نخس4تین منش4ور حق4وق بش4ر» نامی4ده م ‌ ه با4ی4د د4ر ی 4م4ی‌دانن4د 4ک4 4 ی آ4ن را ب4ی4ش 4از ه4ر 4چ4ی4ز ی4ک مت4ن 4س4لط4نت4ی ب4ابل 4 ن ا4م4رو4ز 4 بس4یا4ری 4ا4ز پ4ژوهش4گ4را 4 چارچوب سنت کتیبه‌های پادشاهی بین‌النهرین تفسیر شود. کمبوجیه دوم و فتح مصر • د4. ی4ر4سی 4 ش4اه4 4 پس از م4رگ ک4وروش ،پس4رش کمبوجیه دوم در سال 4۵۳۰پ4یش4از میال 4د به پاد 4 • مهم‌ترین اقدام • فتح مصر ( ۵۲۵پیش از میالد) • کمبوجی4ه در نبرد پلوزیوم ارتش مص4ر را شکست داد. • در نتیجه: .1 مصر به قلمرو هخامنشی افزوده شد. .2 حکومت فراعنه مستقل پایان یافت. .3 هخامنش4یان ب4ه بزرگ‌ت4رین ام4پراتوری جه4ان تبدیل شدند. • سایر اقدامات .1 حفظ ساختار اداری مصر .2 احترام به برخی سنت‌های مذهبی مصریان .3 گسترش قلمرو تا شمال آفریقا • مرگ کمبوجیه • در س4ال ۵۲۲پیش از میالد ،کمبوجی4ه در مسیر بازگشت به ایران درگذشت. • پس از م4رگ او ،بح4ران جانش4ینی آغ4از ش4د و ف4ردی ب4ه ن4ام گئومات م4دتی ق4درت را در دس4ت گ4رفت؛ ام4ا ان4دکی بع4د داریوش بزرگ حکومت را به دست آورد. داریوش بزرگ؛ معمار امپراتوری • داریوش بزرگ از س4ال ۵۲۲تا ۴۸۶پیش از ت ک4ر4د 4و بس4یار4ی او را 4بزرگ‌ت4رین میالد ح4ک4وم 4 سازمان‌دهنده شاهنشاهی هخامنشی می‌دانند. • تثبیت حکومت • در آغ4از س4لطنت ،داری4وش ب4ا ش4ورش‌هایی در نق4اط مختلف امپراتوری روبه‌رو شد. • او این ش4ورش‌ها را س4رکوب ک4رد و ش4رح این ی از روی4د4ادها 4ر4ا در 4کتیبه بیستون ثبت ک4ر4د؛ یک 4 مهم‌ترین اسناد تاریخی ایران باستان. مهم‌ترین اصالحات داریوش .1تقسیم کشور به ساتراپی‌ها (استان‌ها) .2ایجاد نظام مالیاتی منظم .3ضرب سکه طالی دریک .4توسعه شبکه راه‌ها .5ایجاد چاپارخانه .6اصالح قوانین و نظام اداری .7تقویت ارتش و ناوگان دریایی • جایگاه داریوش در تاریخ • داری4وش ن4ه تنه4ا ی4ک فرمان4ده نظ4امی ،بلک4ه م4دیری توانمن4د ب4ود ک4ه ی 4بع4دی 4،ا 4ز جمل4ه ب4رخی4 ته4ا 4 ی ا4 4و ب4ر 4ب4س4ی4ار4ی از 4حکوم ‌4 س4اخت4ار ادا4ر 4 د4ولت‌های هل4نیستی و4حتی ام4پراتو4ری روم ،تأثیر4گذاشت. اصالحات اداری و اقتصادی داریوش بزرگ • • • • .1 .2 .3 .4 .5 • تقسیم کشور به ساتراپی‌ها داری4وش ام4پراتوری را ب4ه ح4دود ۲۰تا ۳۰ س اتراپی (اس تان) تقس4ی4م 4ک4رد (4تع4داد د4قی4ق د 4ر د 4و 4ره‌ه4ای مخت4ل4ف ان4دکی 4تغی4یر می‌کرد). هر س44اتراپی توس44ط ی44ک س اتراپ (استاندار) اداره می‌شد. وظایف ساتراپ: اجرای قوانین شاه جمع‌آوری مالیات حفظ امنیت اداره امور قضایی فرمان44دهی نیروه44ای محلی (در کن44ار فر4ماندهان4ن4ظامی م4نصوب شاه) برای جلوگ4یری از تمرک4ز ق4درت ،داری4وش ت 4نظ4امی ،م4الی و ادا4ری را خ4تی4ارا 4 م4عم4وً4ال ا 4 می4ان44مق4ام‌ه4ای4مخت4لف ت4قسیم44می‌کرد. • نظام مالیاتی • برای نخس4تین ب4ار ،مالی4ات ه4ر س4اتراپی ب4ر ا4ساس 4ت4وا4ن4اقتص4اد4ی آن تعیین شد. • مزایای این نظام: .1افزایش درآمد دولت .2عدالت بیش4تر در دری4افت مالیات .3برن44امه‌ریزی به44تر ب44رای هزینه‌ه44ای عمومی • سکه‌های هخامنشی • داری4وش س4که‌های اس4تانداردی ض4رب کرد: • دریک (طالی خالص) • ِش ِکل یا سیگلوس (نقره) • این س4که‌ها تج4ارت داخلی و بین‌المللی را 4آس44ان‌تر ک4ردن44د 4و در س4راس44ر4 امپراتوری رواج یافتند. راه شاهی و چاپارخانه • یکی از بزرگ‌ت4رین دس4تاوردهای داری4وش، ای4جا4د شبکه‌ای ا4ز راه‌های ارتبا4طی بود. • راه شاهی • مهم‌ت4رین ج4اده ام4پراتوری ،راه ش اهی بود. • مشخصات • طول تقری44بی :ح دود ۲۵۰۰ت ا ۲۷۰۰ کیلومتر • از شوش تا سارد • عبور از چندین ساتراپی • اهمیت راه شاهی • انتق4ال س4ریع نیروه4ای نظامی • توسعه تجارت • ارتب4اط به4تر می4ان استان‌ها • انتق4ال اخب4ار و فرمان‌های شاه • چاپارخانه • هخامنش44یان یکی از نخس4تین ش4بکه‌های م4نظ4م پست4ی جهان ر4ا ایج4اد کردند. • در ط4ول راه ش4اهی ،ایس4تگاه‌هایی س4اخته نه4ا 4اس4ب‌های 4ت4ازه‌نفس ه ب4ود 4ک4ه 4در 44آ ‌ ش4د 4 آماده ب4ودند.4 • چاپاره4ا ب4ا تع4ویض اس4ب در این ایس4تگاه‌ها، ی پی4ام‌ه4ای ح4کوم4تی ر4ا ب4ا س4رع4ت زی4اد 4 ج4ابه‌4ج4ا می‌4کر4دند. • جمل ه مش هور ه رودوت درب اره چاپارها • «ن4ه ب4رف ،ن4ه ب4اران ،ن4ه گرم4ا و ن4ه ت4اریکی ش44ب 44آن44ان 44را 44ا4ز انج44ا4م م44أمو4ریت بازنمی‌دارد». • این عب4ارت بع4دها اله4ام‌بخش ش4عار خ4دمات پ4ست4ی د4ر برخ4ی4کشو4رها4شد. تخت جمشید؛ شکوه معماری هخامنشی • تخت جمشید • تخت جمش4444ید (پارس4444ه) باش4کوه‌ترین مجموع4ه معم4اری هخامنشی است. • ساخت آن در زم4ان داری4وش آغ4از ش4د 4و در د4وران 4خشایارش ا و4 اردشیر یکم ادامه یافت. • مهم‌ت رین بخش‌ه ای تخت جمشید .1کاخ آپادانا .2دروازه ملل .3کاخ تچر .4کاخ هدیش .5خزانه شاهی .6تاالر صدستون • ویژگی‌های معماری .1ستون‌های عظیم سنگی .2نقش‌برجس4ته‌های دقی4ق .3پلکان‌های باشکوه .4تلفی4ق ه4نر ای4رانی ،مص4ری ،ب4ابلی و یونانی .5اس4تفاده از مهندس4ی پیشرفته • نقش‌برجسته‌ها • بر دیواره4ای تخت جمش4ید ،نماین4دگان ت‌ه44ای 44مختل44ف ا4م44پر4اتور4ی د4ی44ده مل 4 یش4و4ند ک4ه ب4ا ه4دایا4ی خ4ود 4ب4ر4ای دی4دار م ‌4 شاه آمده‌اند. • این تص44اویر نم44ادی از گس44تردگی شا4هنش4اهی و هم4ک4اری اق4وام مختل4ف هستند. خشایارشا و جنگ‌های ایران و یونان • پس از داری4وش ،پس4رش خشایارشا در س4ال ۴۸۶پیش ا4ز میالد ب4ه س4لطنت رسید. • علت جنگ‌ها • برخی از ش4هرهای یون4انی آس4یای ص4غیر د وم4ت ه4خا4م4نش4ی ش4و 4رش 4کردن4 4 عل4ی4ه حک4 4 4 ت‌ش44هرهای ی4ون44انی، 4و 4ت4ع44د4اد4ی 44از دو4ل 4 4به‌4وی4ژ4ه آ4ت4ن 4،ا 4ز 4آن‌ه4ا حم4ا4یت ک4ردن4د .4این4 4ا ه 44مجم44وعه‌ای44 4از44 4در4گیری‌ه44 مس4ئ4له ب4 4 ان4جام4ی4د 4ک4ه ب4ه جنگ‌ه ای ای ران و یونان مشهور است. مهم‌ترین نبردها • نبرد ترموپیل .1مق4اومت مش4هور نیروه4ای اس4پارت ب4ه ی لئونیداس یکم فر4مان4ده 4 .2پیروزی ارتش هخامنش44ی و ادام44ه ب یونان پیشروی 4به جنو 4 • نبرد ساالمیس .1نبرد دری44ایی می44ان ای44ران و دولت‌شهر4های یونان4ی .2پیروزی ناوگان یونانی .3عقب‌نش44ینی بخش ب44زرگی از ن4یروهای هخامنش4ی از یونان • پیامدهای جنگ .1 .2 .3 پای44ان تالش هخامنش44یان ب44رای ت4س4لط کا4م4ل ب4ر 4س4رز4مین اص4لی یونان ادام44ه ق44درت هخامنش44ی در بخش‌های4وسیعی 4از آسیا اف4زایش نف4وذ سیاس4ی و ف4رهنگی آتن 4در جهان یونانی4 خشایارشا جامعه ،دین و فرهنگ هخامنشی نه4ا و • شاهنش4اهی هخامنش4ی مجم4وعه‌ای از اق4وام ،زبا ‌ ن ب4ود ک4ه ب4ا س4یاس4ت4ی ن4س4بتًا فرهنگ‌ه4ای گون4اگو 4 مداراگرانه اداره می‌شد. • دین • درب4اره دین رس4می هخامنش4یان می4ان پژوهش4گران 4ین ی وج4ود 4د4ارد ،ا4م4ا ب4س4یاری ب4ر 4ا 4 د4ی4د4گ4اه‌های 4م4تف4ا4وت 4 ی ،4به‌وی4ژه دا 4ری4وش 4و ر ه4خام44نش4 4 خ4 4با4و 4رن4د 4ک4ه ش4ا4ها4ن مت4أ 4 هه4ای زرتشت و پرس4تش جانش4ینانش ،تحت ت4أثیر آموز ‌ اهورامزدا بودند. نه4ای محلی اق4وام • در عین ح4ال ،حک4ومت معم4وًال ب4ه آیی ‌ مختلف نیز اجازه فعالیت می‌داد. • زبان • در دس4تگاه اداری هخامنش4ی از چن4د زب4ان اس4تفاده می‌ش4د ،از جمله: .1پارسی باستان .2عیالمی .3اکدی (بابلی) .4آرامی (به‌عن4وان زب4ان اداری رایج در بس4یاری از مناطق) • هنر • ویژگی‌های هنر هخامنشی: .1تلفیق هنر ملت‌های مختلف .2سنگ‌تراشی ظریف .3فلزکاری پیشرفته .4معماری باشکوه .5اس4تفاده از نماده4ای س4لطنتی مانن4د ش4یر ،گ4او و گل نیلوفر سقوط شاهنشاهی هخامنشی • در اواخ4ر حک4ومت هخامنش4ی ،مش4کالت داخلی و رقابت‌های سیاسی افزایش یافت. • آخ4رین ش4اه هخامنش4ی ،داریوش سوم ،ب4ا حمله اسکندر مقدونی4ر4وبه4 ‌4رو44ش4د. • مهم‌ترین نبرد • نبرد گوگمل • در این ن4برد ،س4پاه اس4کندر ب4ر ارتش هخامنش4ی پیروز شد. • پس از آن: .1 شوش سقوط کرد. .2 تخت جمشید تصرف شد. .3 بخش ب4زرگی از ام4پراتوری ب4ه دس4ت اس4کندر افتاد. • آتش‌سوزی تخت جمشید • ان4دکی پس از تص4رف ش4هر ،بخش ب4زرگی از کاخ‌ه4ای تخت جمش4ید در آتش س4وخت .درب4اره علت این روی4داد، در 4و ب4رخی 4نتیج4ه جش4ن پ4ی4روزی ی4ا ی اس4کن 4 ی عم4د4ی از س4و4 4 ی 4مختل4فی 4وج4ود دار4د؛ 4ب4رخی 4آن 4ر4ا اق4دام 4 دی4د4گا4ه‌ها 4 عوامل دیگر می‌دانند. • پایان هخامنشیان • در س4ال ۳۳۰پیش از میالد ،داری4وش س4وم کش4ته ش4د و شاهنش4اهی هخامنش4ی پس از بیش از دو ق4رن حکومت به پایان رسید. میراث هخامنشیان • شاهنش4اهی هخامنش4ی یکی از تأثیرگ4ذارترین دولت‌ه4ای جه4ان ن‌ه4ا ب4ر تم4دن‌های بع4دی اث4ر باس4تان 4ب4ود 4و م4یرا4ث آن 4ت4ا قر 4 گذاشت. • مهم‌ترین دستاوردها .1ایجاد نخستین امپراتوری چندملیتی بزرگ .2توسعه نظام اداری و ساتراپی .3ایجاد شبکه گسترده راه‌ها و چاپارخانه .4رونق تجارت بین‌المللی .5پیشرفت معماری و هنر .6ترویج م4دیریت مبت4نی ب4ر همک4اری ب4ا نخبگ4ان محلی .7تأثیر ب4ر نظام‌ه4ای حکوم4تی بع4دی در خاورمیان4ه و مدیترانه حمله اسکندر و پایان عصر هخامنشی • پس از پ4یروزی در نبرد گوگمل ،اسکندر مقدونی بیش4تر س4رزمین‌های شاهنش4اهی هخامنش4ی را تص4رف کرد. • در س4ال ۳۳۰پیش از میالد ،ب4ا کش4ته ش4دن داریوش سوم ،حکومت هخامنشی پایان یافت. • اقدامات اسکندر: .1 حفظ بخشی از نظام اداری هخامنشی .2 استفاده از کارگزاران ایرانی در حکومت .3 ازدواج با رکسانا .4 تش4ویق ب4ه آمیختگی فرهنگ‌ه4ای ای4رانی و یونانی .5 تأس4یس ش4هرهای جدی4د ،از جمل4ه چن4دین ش4هر با نام اسکندریه • مرگ اسکندر: • اس4کندر در س4ال ۳۲۳پیش از میالد در بابل ،در حدود ۳۲سالگی44،درگذشت.4 • علت دقی4ق م4رگ او همچن4ان روش4ن نیس4ت و فرض4یه‌هایی مانن4د بیم4اری ی4ا مس4مومیت مط4رح شده است. • پیامدهای حمله: .1 پایان شاهنشاهی هخامنشی .2 گسترش فرهنگ هلنیستی .3 آغاز رقابت میان سرداران اسکندر .4 ته4ای هلنیس4تی ،از جمل4ه دولت سلوکی شکل‌گیری دول ‌ بازگشت حکومت سلوکیان • پس از م4رگ اس4کندر ،ام4پراتوری او می4ان سردارانش تقسیم شد. • ای4ران ب4ه دس4ت سلوکوس یکم نیکاتور افت4اد و حکومت سلوکیان4شکل 4گرفت. • ویژگی‌های حکومت سلوکی • حک4ومت از ۳۱۲تا حدود ۱۴۱پیش از میالد .1 گسترش فرهنگ و زبان یونانی .2 ساخت شهرهای جدید .3 توسعه تجارت با مدیترانه .4 نفوذ هنر و معماری هلنیستی • مشکالت سلوکیان .1 وسعت زیاد قلمرو .2 شورش‌های مداوم .3 ضعف حکومت مرکزی .4 ظهور قدرت‌های محلی • همین عوام4ل ب4اعث ش4د س4لوکیان ب4ه ت4دریج بخش بزرگی از ایران را از دست بدهند. ظهور اشکانیان • رد4.4 در ح4دود ۲۴۷پیش از میالد ،قبیل4ه پرنی ب4ه رهبری ارشک یکم ع 4لی4ه سلوکی44ان44ق4ی4ام 4ک4 4 • این قی4ام آغ4از تش4کیل شاهنشاهی اشکانی (پارتی) بود. • گسترش حکومت • در دوران مهرداد یکم ،اشکانیان: .1 ماد .2 بابل .3 پارس .4 بخش بزرگی از فالت ایران • را تصرف کردند. • ویژگی‌های حکومت اشکانی .1 احیای استقالل ایران .2 تکیه بر سواره‌نظام .3 حکومت ملوک‌الطوایفی .4 رونق جاده ابریشم .5 حفظ بسیاری از سنت‌های ایرانی بازگشت ساختار حکومت اشکانی • ی 4)4د4وام 4آور4د. 4ال 4د4تا4۲۲۴4م4یالد 4 می4 شاهنش4اهی اش4کانی بیش از ۴۷۰سال (ح4دود 4۲۴۷پیش از 4 • نظام سیاسی • برخالف هخامنش4یان ،حک4ومت اش4کانی تمرک4ز کمتری داشت. • ویژگی‌ها: .1 قدرت زیاد خاندان‌های اشرافی .2 استقالل نسبی ایاالت .3 نفوذ شورای بزرگان در انتخاب شاه .4 مشارکت خاندان‌های بزرگ در اداره کشور • اقتصاد .1 رونق تجارت بین چین و روم .2 دریافت مالیات از کاروان‌های جاده ابریشم .3 توسعه کشاورزی .4 ضرب سکه‌های فراوان • فرهنگ • اش4کانیان بس4یاری از س4نت‌های ای4رانی را حف4ظ کردن4د و در عین ح4ال از ه4نر و فرهن4گ یون4انی ن4یز ت4أثیر پذیرفتند. جنگ‌های ایران و روم • بزرگ‌ت4رین رقیب اش4کانیان ،جمهوری روم و سپس امپراتوری روم ب4ود. • هه4ای تج4اری ب4ا یک4دیگر رقابت کردند. دو ق4درت نزدی4ک ب4ه س4ه ق4رن ب4رای کن4ترل بین‌النه4رین ،ارمنس4تان و را ‌ • نبرد حران (کاره) • در س4ال ۵۳پیش از میالد ،مارکوس لیسینیوس کراسوس به ایران حمله کرد. • در نبرد حران ،س4پاه اش4کانی ب4ه فرمان4دهی سورنا ارتش روم را شکست داد. • اهمیت این پیروزی .1 یکی از بزرگ‌ترین شکست‌های تاریخ روم .2 اثبات برتری سواره‌نظام اشکانی .3 افزایش اعتبار سیاسی ایران • تاکتیک نظامی • اشکانیان به استفاده از: .1 تیراندازان سواره .2 عقب‌نشینی‌های فریبنده .3 حمالت سریع • شهرت داشتند. • اص4طالح «ت4یر پ4ارتی» ( )Parthian Shotاز همین شیوه نبرد گرفته شده است. فرهنگ ،هنر و اقتصاد اشکانی • • • • • • • دوران اش44کانی از نظ44ر ف4رهنگی ،دوره‌ای 4ا 4ز تلفی4ق س4نت‌های ای4رانی و هلنیس4تی بود. هنر ویژگی‌های هنر اشکانی: مجسمه‌س444ازی ط444بیعی‌تر هه4ای پیش4ین نس4بت ب4ه دور ‌ نقاشی دیواری اس4تفاده از ط4اق و ای4وان گسترش معماری کاخ‌ها • • • • • • • • • • • اقتصاد رونق جاده ابریشم صادرات ف444رش ،فل444زات و منسوجات واردات ابریش4م چین و کااله4ای رومی توس4عه کش4اورزی و دامداری دین در این دوره ،آیین‌ه4ای مختلفی در ایران روا4ج داشت ،از جمله: آیین زرتشتی باورهای محلی ایرانی نه4ای یون4انی در ب4رخی ش4هرها آیی ‌ این تن4وع م4ذهبی از ویژگی‌ه4ای مهم دور4ه اشکانی بود. ضعف و سقوط اشکانیان • • .1 .2 .3 .4 .5 • • • • .1 .2 .3 در اواخ4ر حک4ومت اش4کانی ،مش4کالت داخلی افزایش یافت. عوامل ضعف: رقابت خاندان‌های اشرافی جنگ‌های طوالنی با روم ضعف حکومت مرکزی بحران جانشینی کاهش درآمدهای دولت ظهور اردشیر بابکان در اس4تان پ4ارس ،فرم4انروایی محلی ب4ه ن4ام اردشیر بابکان قدرت گرفت. او در س4ال ۲۲۴میالدی ،آخ4رین ش4اه اش4کانی اردوان چه ارم را در ن برد هرمزدگ ان شکست داد. پیامدها: پایان حکومت اشکانی آغاز شاهنشاهی ساسانی تمرکز دوباره قدرت در حکومت مرکزی میراث اشکانیان • شاهنش4اهی اش4کانی نزدی4ک ب4ه پنج ق4رن از اس4تقالل ای4ران در براب4ر قدرت‌های خارجی دفاع کرد. • مهم‌ترین دستاوردها .1 احیای استقالل ایران پس از سلوکیان .2 جلوگیری از گسترش روم به شرق .3 رونق تجارت جاده ابریشم .4 توسعه سواره‌نظام زره‌پوش (کاتافراکت) .5 • جایگاه تاریخی حف4ظ و انتق4ال س4نت‌های ای4رانی ب4ه دوره ساسانی • اگرچ4ه من4ابع ت4اریخی درب4اره اش4کانیان کم4تر از هخامنش4یان و ساس4انیان ظ ه4وی4ت سی4اس4ی4 4ای4ران و 4ایج4اد تع4ادل 4ق4درت اس4ت4 ،4ام4ا نق4ش آن4ا4ن در حف4 4 میان شرق و غرب بسیار مهم بوده است. تأسیس شاهنشاهی ساسانی • شاهنش4اهی ساس4انی آخ4رین ام4پراتوری ای4ران پیش از اس4الم ب4ود و از ۲۲۴تا ۶۵۱میالدی ب4ر ای4ران و بخش‌های وسیعی از غرب آسیا حکومت کرد. • بنیان‌گذار • اردش یر بابک ان ،فرم4انروای پ4ارس ،پس از شکس4ت آخ4رین ش4اه اش4کانی در نبرد هرمزدگان، حکومت ساسانی را بنیان نهاد. • اهداف اردشیر: .1 ایجاد حکومت مرکزی نیرومند .2 کاهش قدرت اشراف محلی .3 احیای شکوه ایران .4 تقویت ارتش .5 سامان‌دهی نظام اداری .6 حمایت از آیین زرتشتی • اهمیت ساسانیان • ساس4انیان ای4ران را ب4ار دیگ4ر ب4ه یکی از دو ابرق4درت جه4ان ،در کن4ار ام4پراتوری روم و س4پس ب4یزانس، تبدیل کردند. بازگشت سنگ نگاره اهورامزدا و اردشیر بابکان شاپور اول و اوج قدرت ساسانیان • • • • • • • • • • • • • • • پس از اردش4یر ،پس4رش شاپور یکم ب4ه سلطنت رسید. او یکی از بزرگ‌ت4رین فرمانروای4ان ت4اریخ ای4ران محسوب می‌شود. مهم‌ترین اقدامات گسترش قلمرو ایران ساخت شهرهای جدید مانند بیشاپور توسعه راه‌های ارتباطی حمایت از دانش و هنر جنگ با روم شاپور سه بار با امپراتوری روم جنگید. مهم‌ت4رین پ4یروزی او در س4ال ۲۶۰میالدی رخ داد. اسارت امپراتور روم در ن4برد نبرد ادسا ،ش4اپور موف4ق ش4د والرین را اسیر کند. این تنه4ا م4ورد شناخته‌ش4ده در ت4اریخ روم اس4ت ک4ه ی4ک ام4پراتور رومی در می4دان ن4برد ب4ه اس4ارت دش4من درآمد. نقش‌برجسته‌های ساسانی این پ4یروزی در نقش‌برجس4ته‌های ساس4انی ،از جمل4ه در نقش رستم و نقش رجب ،ب4ه تص4ویر کش4یده شده است. سنگ نگ4اره پ4یروزی ش4اپور ب4ر وال4رین ک4ه در محوط4ه نقش رس4تم و در ن4زدیکی آرامگ4اه داری4وش ب4زرگ ب4ر س4ینه ص4خره‌ای تراش4یده شده است. ساختار حکومت ساسانی • ساس4انیان یکی از منظم‌ت4رین نظام‌ه4ای اداری جهان ب4استان را ا4ی4جاد کر4دند. • شاهنشاه • در رأس حک4ومت ،شاهنش اه ق4رار داش4ت ک4ه ی و دی4نی 4کش4ور بود. 4االت4ر4ین44مق4ام 4سی4اس4ی4،4نظ4ا4م 4 ب4 • تقسیمات کشوری • کش4ور ب4ه اس4تان‌های مختل4ف تقس4یم می‌ش4د ک4ه ی فر4مان4دا 4ر بودن4د4 .4نظ4ام 4مالی4اتی و م د4ا4را 4 ه4ر 4ک4دا 4 کا4ن4ی متمر4ک4زتر44بود. ه4اش 4 ا4دار4ی ن4سب4ت44به4دو4ر 4 • طبقات اجتماعی .1 روحانیان .2 جنگاوران .3 دبیران و کارگزاران .4 شه‌وران و بازرگانان کش4اورزان ،پی 4 • جابه‌ج4ایی می4ان این طبق4ات دش4وار ب4ود و این س44اخ4تا4ر 4د4ر اوا4خ4ر د4و4ره ساس4انی 4ب4ه یک4ی از ع4وام4ل نارضا4یتی 4اج4تم4اعی تبد4یل شد.4 • ارتش • ارتش ساس4444انی از نیرومن44دترین ارتش‌ه44ای جهان بود. • ویژگی‌ها: س44444نگین .1سواره‌نظام (کاتافراکت) .2فیل‌های جنگی .3استحکامات مرزی .4فرماندهی منظم دین ،فرهنگ و هنر ساسانی • ساس4انیان یکی از درخش4ان‌ترین دوره‌ه4ای ف4رهنگی ای4ران باستان را رقم زدند. • آیین زرتشتی • در دوره ساس4انی ،آیین زرتشت جایگ4اه رسمی یافت. • ویژگی‌ها: .1حمایت حکومت از آتشکده‌ها .2سازمان‌دهی روحانیت زرتشتی .3تدوین بخش مهمی از متون اوستا .4گسترش آموزش دینی • در کن4ار زرتش4تیان ،پ4یروان ادی4ان دیگ4ری مانن4د مس4یحیت، خش‌ه4ایی 4از ا4م4پ4راتو4ری زن4دگ4ی ی4ه4ودیت و 4م4ان4ویت ن44یز 4د4ر ب 4 می‌کردن4د ،هرچن4د م4یزان آزادی آن4ان در دوره‌ه4ای مختل4ف یکسان نبود. • معماری • از مهم‌ترین آثار این دوره: .1 طاق کسری .2 طاق بستان .3 کاخ‌های فیروزآباد .4 شهر بیشاپور • هنر • هنر ساسانی شامل: .1 فلزکاری .2 پارچه‌بافی .3 جواهرسازی .4 نقش‌برجسته‌های سنگی .5 ظروف نقره‌ای نفیس • هنر این دوره ب4ر ه4نر اس4المی ،بیزانس4ی و ح4تی اروپای قرون وسطی تأثیر فراوان گذاشت. به ترتیب از راست به چپ :طاق کسری و طاق بستان خسرو اول انوشیروان • • • .1 .2 .3 .4 .5 • • • خس رو اول انوش یروان ( ۵۷۹–۵۳۱میالدی) یکی از مش4هورترین پادش4اهان ای4ران باس4تان است. او در من4ابع ای4رانی ب4ا لقب «انوشیروان دادگر» ش4ناخته می‌ش4ود ،هرچن4د ب4رخی پژوهش4گران معتق4دن4د 4این تص4ویر 4بیش از آ4نک4ه 4بازت4اب کام4ل واقعیت ت4اریخی باش4د ،نتیج4ه س4نت‌های ادبی و تاریخی بعدی نیز هست. مهم‌ترین اصالحات اصالح نظام مالیاتی سامان‌دهی ارتش تقویت دستگاه قضایی توسعه کشاورزی ساخت سدها و کانال‌های آبیاری دانشگاه گندی‌شاپور در این دوره ،دانشگاه گندی‌شاپور ب4ه یکی از مهم‌ترین مراکز علمی جهان تبدیل شد. در آنج4ا :پزش4کی -فلس4فه -ریاض4یات -نج4وم ت4دریس می‌ش4د و دانش4مندانی از ای4ران ،هن4د و سرزمین‌های روم شرقی در آن فعالیت داشتند. جنگ‌های ایران و بیزانس • مهم‌ت4رین رقیب ساس4انیان ،امپراتوری بیزانس بود. • این دو ق4درت بیش از چه4ار ق4رن درگ4یر جنگ‌های متناوب بودند. • خسرو دوم پرویز • در زم4ان خسرو دوم ،ای4ران ب4ه بیش4ترین وس4عت خ4ود پس از هخامنش4یان رسید. • سپاه ساسانی: .1 شام .2 مصر .3 فلسطین .4 بخش‌هایی از آسیای صغیر • را تصرف کرد. • بازگشت بیزانس • ام4پراتور هراکلیوس ب4ا س4ازمان‌دهی دوب4اره ارتش ،ض4دحمله م4وفقی انج4ام داد. • گه4ای ط4والنی ،خس4ارت‌های م4الی و انس4انی ف4راوانی ب4ر ه4ر دو ام4پراتوری وارد ک4رد و ه4ر دو جن ‌ ه فتوحات 4مسلما4نان تضعی4ف نمو4د.4 ر4ا د 4ر آست4ان 4 سقوط شاهنشاهی ساسانی • • • • • • • • • هه4ای پای4انی حک4ومت ساس4انی ،ای4ران در ده ‌ ی ا 4ز 44بحر4ان‌ه44ای داخ4لی 44و ب 44ا 44مجم 4و4عه‌4ا 4 4ن4ار خ4ار4جی 4ر4وب4ه‌رو ش4د4 .4ای4ن عوام4ل4 4در ک 4 ‌جزیره 4 ظه4و4ر 4قد4رت 4ج4دی4د مس4ل4ما4نا4ن در 4ش4به ن شا4هنش44اهی عر4بس44تا4ن ،ب44ه س 4ق4و4ط 44ای 4 4 انجامید. مهم‌ترین عوامل سقوط .۱جنگ‌های طوالنی با بیزانس بیش از دو ده4ه جن4گ می4ان ای4ران و بیزانس: خزان4ه کش4ور را تض4عیف کرد. کش4اورزی و تج4ارت را آس4یب زد. توان نظ4امی را ک4اهش داد. .۲بحران سیاسی پس از کش4ته ش4دن خسرو دوم در س4ال چن4د س4ا4ل چ4ن4دین 4پادش4اه 4 ۶۲۸میالدی ،ط4ی 4 ب4ر ت4خت 4ن4شس4تند 4و ح4ک4ومت مرک4زی دچ4ار بی‌ثباتی شد. • .۳مشکالت اقتصادی • مالیات‌های سنگین • کاهش تولید کشاورزی • شیوع بیماری‌ه4ا (از جمل4ه همه‌گیری‌ه4ای آن دوره) • کاهش درآمد دولت • .۴نارضایتی اجتماعی • نظ4ام طبق4اتی سخت‌گیرانه • افزایش قدرت اشراف • فش4ار م4الی ب4ر کشاورزان • رق4ابت می4ان خان4دان‌های بزرگ • .۵فتوحات مسلمانان • پس از وح4دت قبای4ل ع4رب تحت اس4الم، ه ق4لم4ر 4و ساس4انیا4ن وارد س4پ4اهیان 4مس4لما4ن ب4 4 ش4دن4د 4و د 4ر 4چن4د ن4ب4ر4د س4ر4نوشت‌س4از پ4ی4روز شدند4. نبردهای سرنوشت‌ساز و پایان ساسانیان • نبرد قادسیه • یه4ای ت4اریخ ایران بود. این ن4برد یکی از مهم‌ت4رین رویاروی ‌ • پس از شکست سپاه ساسانی: .1 راه پایتخت ،تیسفون ،گشوده شد. .2 خزانه سلطنتی به دست مسلمانان افتاد. • نبرد نهاوند .1 این ن4برد در من4ابع اس4المی ب4ا عن4وان «فتح‌الفتوح» نیز شناخته می‌شود. .2 با شکس4ت س4پاه ساس4انی ،مق4اومت سازمان‌یافته حکومت مرکزی تا حد زیادی از میان رفت. • پایان حکومت • آخ4رین ش4اه ساس4انی ،یزدگرد سوم ،پس از چن4د س4ال عقب‌نش4ینی ،در س4ال ۶۵۱میالدی کشته شد. • با م4رگ او ،شاهنش4اهی ساس4انی پس از بیش از چهار قرن حکومت پایان یافت. • پیامدهای سقوط .1 پایان دوران ایران باستان .2 آغاز دوره تاریخ ایران پس از اسالم .3 گسترش تدریجی اسالم در ایران .4 تداوم بس4یاری از س4نت‌های اداری و ف4رهنگی ایران در حکومت‌های اسالمی میراث ایران باستان • • فرهنگ و اندیشه ای4ران باس4تان یکی از تأثیرگ4ذارترین تم4دن‌های ت4ا4ریخ 4جه4ان 4ب4ود 4و 4آث4ار 4آن 4در 4سیاس4ت ،فرهن4گ، می‌شو4د. ه 4 هن4ر4و4مد4یری4ت44تا 4امر4وز 4دید 4 4 .1 گس4ترش زبان‌ه4ای ایرانی .2 توس4عه ه4نر و ص4نایع دستی • مهم‌ترین میراث‌ها .3 پیش4رفت فلزک4اری و معماری • نظام حکومتی .4 شه‌های ای4رانی بر جهان باستان تأثیر اندی 4 .1 ایج4اد ام4پراتوری چندملیتی • .2 نظام ساتراپی .1 پیش4رفت پزش4کی در گندی‌شاپور .3 دیوان‌ساالری پیشرفته .2 توسعه نجوم .4 شبکه راه‌ه4ا و چاپارخانه .3 مهندسی آب و قنات .4 ریاضیات و تقویم • معماری • آثار برجسته: علم • تأثیر جهانی • ته4ای بع4دی ،از جمله: بس4یاری از ویژگی‌ه4ای حکوم ‌ .1 تخت جمشید .1 دیوان‌ساالری .2 پاسارگاد .2 نظام مالیاتی .3 چغازنبیل .3 شبکه ارتباطی .4 طاق بستان .4 معماری کاخ‌ها .5 طاق کسری • هه4ای ای4ران باستان الهام گرفتند. از تجرب ‌ جدول زمانی ایران باستان دوره تاریخ تقریبی تمدن عیالم ۵۳۹–۳۲۰۰پیش از میالد مادها حدود ۵۵۰–۶۷۸پیش از میالد هخامنشیان ۳۳۰–۵۵۰پیش از میالد سلوکیان ۱۴۱–۳۱۲پیش از میالد (در بخش بزرگی از ایران) اشکانیان حدود ۲۴۷پیش از میالد– ۲۲۴میالدی ساسانیان ۶۵۱–۲۲۴میالدی