تاریخ کشورهای اسکاندیناوی

به نام خدا تاریخ کشورهای اسکاندیناوی تهیه :حسین بخارائی فهرست • اسکاندیناوی آشنایی با • اسکاندیناوی پیدایش سرزمین • اسکاندیناوی عصر سنگ نو و آغاز تمدن‌های • شمال پیدایش وایکینگ‌ها و آغاز عصر دریانوردان • )عصر طالیی وایکینگ‌ها؛ فتوحات ،تجارت و اکتشافات ( ۱۰۶۶–۷۹۳میالدی • وایکینگ‌ها اکتشافات بزرگ ،اسطوره‌شناسی و پایان عصر • شکل‌گیری پادشاهی‌های اسکاندیناوی و قرون وسطی (قرن یازدهم تا چهاردهم ) • )اتحاد کالمار ،اصالحات دینی و رقابت دانمارک و سوئد (۱۶۱۱–۱۳۹۷ • )امپراتوری سوئد و رقابت برای سلطه بر دریای بالتیک (۱۷۲۱–۱۶۱۱ • )از عصر روشنگری تا شکل‌گیری اسکاندیناوی مدرن (۱۹۰۵–۱۷۲۱ • اسکاندیناوی در قرن بیستم و بیست‌ویکم اسکاندیناوی کجاست؟ ()Scandinavia • اسUUUUUUUکاندیناوی مUنطقه‌ای UUUتUUUاریخی ،UفUUUرهنگی Uو ی دUر UشUماUل اUرUوپUا اUسUت کUه جUغراUفیUاUی U ‏Uطق م‌تUریUن UمنUا U ‏Uاز UدUیرUبUاز UیUکی Uا Uز مهU U یرUوUد U.اUیUن ایUن UUقUاU Uره UبUهUU UشUUماU Uر م ‌U ص ت UخUا U مUنطقUه UبUه UدUلیUل مUوUق UعیU U ب‌وهUوUUای UسUرد U،سUواحل جUغرافUیUUایUی U،آ U ‏Uقش طUوالنUی و فUرهنUگ UدریUانوUرUدی ،ن U مهمی در تUاریخ اروپUا ایفUا کUرده است. • به ط ور س نتی ،اس کاندیناوی شامل سه کشور است: .1دانمارک .2نروژ .3سوئد • امUا در بسUیاری از منUابع ،اصUطالح کشورهای نوردیک (Nordic )CountriesبUه کUار می‌رود کUه عالوه بر سه کشور باال ،شامل: .1فنالند .2ایسلند • هم می‌شود. • همچUنین سUه قلمUرو خودمختUار نUیز بUUا این UمنطUقUUه پUیونUUد تUUاریخی دارند: .1جزایر فارو .2گرینلند .3جزایر آالند بازگشت کشورهای نوردیک موقعیت جغرافیایی • • • • • • • • • • • شبه‌جزیره اسUکاندیناوی یکی از بزرگ‌تUرین شUبه‌Uجزیره‌های اروپUا است. مسUاحت آن حUدود ۷۵۰ه زار کیلومتر مربع است.U از جه ات مختل ف ب ا این مناطق احاطه شده است: شمال: اقیانوس منجمد شمالی غرب: اقیUانوس اطلس و دریUای نروژ شرق: دریUای بالتیUک و خلیج بوتنی جنوب: اروپای مرکزی • ویژگی‌های طبیعی .1بیش از ۲۵هUزار کیلومUتر خط ساحلی .2هزاران جزیره .3کوهستان‌های مرتفع لهUای انبUوه مخروطی .4جنگ ‌ .5دریاچه‌های فراوان .6یخچال‌های طبیعی • همین ویژگی‌هUا بUاعث شUدند مUUUردم اUسUUUکاندیUناوی بUUUه دریUUانوردانی بسUUیار مUUاهر تبدیل شوند. ریشه نام اسکاندیناوی • واژه Scandinaviaاز واژه التین ScadinaviaگرفتUه شUده است. • مورخUان معتقدنUد این واژه احتمUاًال از زبان‌هUای ژرمUنی باستان آمده و به معنای: • «سرزمین خطرناک در کنار آب» • یا • «جزیره شمالی» • است. • نویسUندگان رومی ماننUد پلیUنی بUزرگ و بطلمیUوس از این هرUچنUد شUنUاخت مUنطقUه UبUا UناUم‌هUای مUشUابهU UیUاد UکرUده‌انUدU ،U دقیقی از مرزهای آن نداشتند. عصر یخبندان • حدود ۲٫۶میلیون سال پیش زمین وارد آخUرین دوره بUزرگ یخبندان شد. • در این دوره: .1سراسUر شUبه‌جزیره اسUکاندیناوی زیUر الیه‌ای عظیم از یخ قUرار گرفت. .2ضخامت یخ در بUرخی نقUاط بUه بیش از ۳کیلومتر می‌رسید. .3هیچ سUکونتگاه انسUانی دائمی در این منطقUه وجود نداشت. • فشUار این یخچال‌هUا بUاعث شUکل‌گیری بسUیاری از ویژگی‌هUای طبیعی امروزی شد؛ از جمله: .1دره‌های Uشکل .2آبدره‌ها (فیوردها) .3دریاچه‌های یخچالی .4صخره‌های عظیم گرانیتی بازگشت پایان عصر یخبندان • حدود ۱۲هزار سال قبل ،بUا افUزایش تUدریجی دمUای زمین، ‏Uیخ‌ها شروUع به عقب‌نشینUی کUردندU. • پیامدهای این تغییر عبارت بودند از: .1تشکیل هزاران رودخانه .2ایجاد صدها دریاچه .3به وجود آمدن فیوردهای مشهور نروژ .4گسترش جنگل‌ها .5مهاجرت جانوران به شمال اروپا • پس از این تغیUیرات ،نخسUتین گروه‌هUای انسUانی وارد این منطقه شدند. نخستین انسان‌های اسکاندیناوی • • • • • • • قدیمی‌ترین آثUار سUکونت انسUان در اسUکاندیناوی مربUوط بUه حدود ۱۱هزار سال پیش است. دو مسیر اصلی مهاجرت وجود داشت: مسیر جنوبی گروه‌هUایی از اروپUای مرکUزی وارد دانمUارک و جنUوب سUوئد شدند. مسیر شمال شرقی گروه‌هUایی از منUاطق امUروزی روسUیه و فنالنUد وارد شUمال اسکاندیناوی شدند. بررسUUی‌های ژنUUتیکی نشUUان می‌دهUUد کUUه جمعیت اولیUUه اسکاUندینUاوی حاصل ترکیUب اUین دو گروه بوUده‌اند. زندگی انسان‌های نخستین • زنUUدگی مUUردم این دوره بسیار سخت بود. • منابع غذایی: .1شکار گوزن شمالی .2شکار گوزن قرمز .3شکار خرس .4شکار فوک .5ماهیگیری .6جمع‌آوری گیاهUان وحشUی .7میوه‌های جنگلی • ابزارها شامل: .1تبر سنگی .2نیزه .3چاقوی سنگی .4تیر و کمان .5قالب مUاهیگیری از اسUتخوان • خانه‌ها اغلب از: .1 .2 .3 .4 پوست حیوانات چوب استخوان نهنگ ساخته می‌شد. فرهنگ شکارچیان شمال اروپا • این جوامUع کوچUک معمUوًال بین ۲۰تUا ۵۰نفUر جمعیت داشتند. • ویژگی‌های اجتماعی: .1زندگی قبیله‌ای .2تقسیم کار میان زنان و مردان .3احترام به سالمندان .4استفاده از آتش .5ساخت قایق‌های ابتدایی .6شواهد باستان‌شناسUی نشUان می‌دهUد کUه مUردم این دوره احتمUاًالUبUه اUروUاح طUبیعت Uو حیUوانUات اعUتقUا Uد داUشUتند و آیین‌های تدفین نسبتًا پیشرفته‌ای داشتند. مردم سامی؛ ساکنان بومی شمال اسکاندیناوی • • • • • • • نتUرین اقUوام سUاکن شUمال اسUکاندیناوی ،مردم سامی هسUتند .آنUان یکی از که ‌ ی UنUروژU ،سUوئدU ،فنالنUد و شUبه‌جزیره کUوال ت کUه UدUر UمنUاطUق شUماUل U ن UسUال اسU U هUزUارا U زندگی می‌کنند. ویژگی‌های برجسته سامی‌ها: زبان‌هUای سUامی از خUانواده زبان‌هUای اورالی هسUتند و بUا زبان‌هUای ژرمUنی اسUکاندیناUوی تفاوت Uدارند.U اقتصUاد سUنتی آنUان بUر پرورش گ وزن شمالی ،مUاهیگیری ،شUکار و تجUارت پوست استوار بود. یشUکل موسUوم بUه «الوو» ()Lavvu نهUا چادرهUای مخروط ‌ سکونتگاه‌های سUنتی آ ‌ بود. آنUان باورهUای شUمنی داشUتند و طUبیعت ،کوه‌هUا و حیوانUات را مقUدس می‌شUمردند. پس از گسUترش حکومت‌هUای اسUکاندیناوی ،سUامی‌ها تحت نفUوذ دولت‌هUای راU Uر گرUفتUنUدU ،امUUا فرUهنUگ U Uو زUبUان UخUود Uرا UتUا UامUرو Uز ت قU U رکUزی Uو UسUپس UمسUیحیU U مU ‏U نهUاUی UسUاUمی بUرای UحفUظ ‏UالنUدU U،UپاUرلUما ‌U د و U UفنU وUئ U حفUظ کرUده‌UانUد .UUامUرUوزه دU Uر UنUروژ ،UسU U ‏U یکUنند. ن مرUدم UفعاUلیتUم‌ U قUفرهUنگی وUزباUنی اUی U حقو U مردم سامی انقالب نوسنگی در اسکاندیناوی • حدود ۴۰۰۰سال پیش از میالد ،تغیUیر بUزرگی در شUیوه زنUدگی مUردم ن Uانقالب نوسنگی گUفتUه می‌UشUود .در ایUن ‏UاسUکاندیUناوUی رUخ دUاد کUه UبUه Uآ U دو Uره U،UانUسUان‌ها از زنUدگیU UشUکارچUی–UگردUآوUرنUده UبUه UکشUاورزی و UدامUداری روی آوردند. • مهم‌ترین تغییرات: .1 کشت گندم ،جو و چاودار .2 اهلی کردن گاو ،گوسفند ،بز و خوک .3 ساخت خانه‌های دائمی از چوب .4 افزایش جمعیت .5 شکل‌گیری روستاهای اولیه .6 این تغیUیرات ابتUدا از جنUوب دانمUارک آغUاز شUد و سUپس بUه تUدریج بUه جUنوبUسوئUد و نرUوژ گUسترش Uیافت. بازگشت فرهنگ جام قیفی ()Funnelbeaker Culture • یکی از نخسUتین فرهنگ‌هUای مهم کشUاورزی شUمال اروپUا ،فرهن گ ج ام قیفی UبUود کUه Uبین ۴۰۰۰U Uت ا ۲۸۰۰پیش از میالد درU ل آلمUان Uو Uبخش‌هUایی از ل UهسUتان رواج ب سUوئدU ،شUما U دانمUارUک ،جنUو U داشت. • ویژگی‌ها: .1سفال‌هایی با دهانه قیفی‌شکل .2کشاورزی پیشرفته .3دامداری .4ساخت آرامگاه‌های سنگی (دولمن‌ها) .5تجارت سنگ چخماق و کهربا • این فرهنUگ نخسUتین جامعUه نسUبتًا سUازمان‌یافته اسUکاندیناوی محسUوب می‌شود. تجارت کهربا؛ طالی شمال • یکی از مهم‌تUرین کاالهUای صUادراتی اسUکاندیناوی در دوران باسUتان، کهربا بود. • کهربUا ،صUمغ فسیل‌شUده درختUان اسUت کUه میلیون‌هUا سUال قUدمت دارد و بUیشتUر در Uسواحل دریای بUالتیک یUافت می‌شد. • اهمیت اقتصادی: .1صادرات به اروپای مرکزی .2استفاده در ساخت زیورآالت .3ارزش باالی تجاری .4ایجUاد نخسUتین مسUیرهای بازرگUانی بین شUمال و جنوب اروپا • به همین دلیUل ،مسUیرهای تجUاری کهربUا از نخسUتین شUبکه‌های تجاUرت بیUن‌المللی اUروپا به شمار می‌رونUد. عصر برنز در اسکاندیناوی • دوران برنUز اسUکاندیناوی از حUدود ۱۷۰۰ت ا ۵۰۰پیش از میالد ادامه داشت. • اگرچUه در اسUکاندیناوی معUدن‌های بUزرگی از مس و قلUع وجUود ه Uاز طUریUق تجUارUت بUا UاروUپUای نUداشUتU ،امUا UمUرUدم ایUن مUنطUقU U مرکزی مواد اولیه را تهیه می‌کردند. • دستاوردهای مهم: .1شمشیرهای برنزی با کیفیت باال .2سپر و کاله‌خودهای تزئینی .3زیورآالت طالیی .4ابزار کشاورزی مقاوم‌تر .5توسعه صنایع فلزکاری • در این دوره ،اختالف طبقUاتی نUیز بیشUتر شUد و رؤسUای قبایUل ثروUت و قدرUت بUیشتری بUه دست آUوردند.U هنر صخره‌ای اسکاندیناوی • یکی از مهم‌تUرین آثUار به‌جامانUده از عصUر برنUز ،نقش‌برجس ته‌های صخره‌ای است. • بیشUترین نمونه‌هUا در منطقUه تانوم در غUرب سUوئد یUافت شده‌اند. • این تصاویر شامل: .1 کشتی‌های بادبانی .2 شکارچیان .3 جنگجویان .4 خورشید .5 حیوانات .6 • هسUتند و اطالعUات ارزشUمندی دربUاره زنUدگی و باورهUای مUردم آن زمUان ارائUه می‌کنند. مراسم مذهبی باورهای مذهبی عصر برنز • در این دوره ،مUردم هنUوز دین سUازمان‌یافته‌ای نداشUتند ،امUا بUه نیروUهای طبیUعتUاحترامUمی‌گUذاشتندU. • نمادهای مهم: .1خورشید .2آب .3آتش .4درختان .5حیوانات • یکی از مشUهورترین آثUار این دوره ،ارابه خورشید ترون د‌هولم ت اسUت UکUه Uدر دUانUمUارUک کشUف شUده Uو احتUمUاًال نمUاUدی Uاز حUرUک U خورشید در آسمان بوده است. آغاز عصر آهن • حدود ۵۰۰پیش از میالد ،مUUردم اسUUکاندیناوی استفاده گسترده از آهن را آغاز کردند. • آهن نسبت به برنز: .1ارزان‌تر بود. .2استحکام بیشتری داشت. .3استخراج آن آسان‌تر بود. .4تولید ابزار و سالح را افزایش داد. • این تحUول بUاعث رشUد کشUاورزی ،افUزایش جمعیت و تقویت قدرت نظامی قبایل شد. جامعه عصر آهن • در عصUر آهن ،جامعUه اسUکاندیناوی سUاختار پیچیUده‌تری پیUدا کرد. • طبقات اجتماعی: .1رؤسای قبایل .2جنگجویان .3کشاورزان آزاد .4صنعتگران .5بردگان • بردگUان معمUوًال اسUیران جنگی یUا بUدهکاران بودنUد و در یکUردند. ت‌وساز کار م ‌ کشاوUرزی ،دامدUاری و ساخ U قبایل ژرمنی شمال اروپا • در عصUر آهن ،قبایUل مختلUف ژرمUنی در سراسUر اسUکاندیناوی زندگی می‌کردند. • مهم‌ترین آن‌ها: .1سوئون‌ها (نیاکان سوئدی‌ها) .2گوت‌ها .3گیت‌ها .4دان‌ها (نیاکان دانمارکی‌ها) .5نوروژی‌ها • این قبایUل زبان‌هUای ژرمUنی شUمالی را صUحبت می‌کردنUد کUه بعUدها بUه UزباUن‌UهUUای UامUرUوزی UدUانمUارکیU ،UسUوئUدیU ،UنUروژیU ،ایسUلندی U Uو فاروئی تبدیل شدند. تماس با امپراتوری روم • اگرچUه امUپراتوری روم هرگUز اسUکاندیناوی را فتح نکUرد ،امUا ارتبUاط تجUاری میUان دو منطقUه برقرار بود. • کاالهای صادرشده از اسکاندیناوی: .1 پوست حیوانات .2 کهربا .3 خز .4 برده .5 عاج گراز دریایی • کاالهای واردشده از روم: .1 سکه‌های طال و نقره .2 ظروف شیشه‌ای .3 شراب .4 سفال‌های مرغوب .5 سالح‌های پیشرفته • این ارتبUاط بUاعث انتقUال فنUاوری ،شUیوه‌های نظUامی و بUرخی عناصUر فUرهنگی بUه شUمال اروپUا شUد و زمینUه را برای شکل‌گیری جوامع قدرتمندتر فراهم کرد. اروپا در آستانه عصر وایکینگ‌ها • در اواخUر قUرن هشUتم میالدی ،اروپUا در حUال گUذر از دوره‌ای پUرآشUوب بUودU .درU UغUرب U،امUپرUاتUوUری UشUارUلمانی UبUخش UبUزرگیU ‏UازU UارUوUپUاUی غUرUبی UرUا UمUتحUد کUردUه UبUوU Uد U،اUمUا Uپس UاUز مUرUگ ا Uو اختUالفUاUت UدUاخUلی آغUا Uز شUد .دUر UشUرق ،UامUپراتUوری UبUیUزانس خالفUت‌هUای ن بUود Uو U ی Uاز قUدUرت‌هUاUی بUزرگ جهUا U همUچنUان یک U ‏U اسUالمی Uنیز در خاورUمیانه Uو شماUل آفریقا رونقUداشتند. • در همین زمUان ،اسUکاندیناوی هنUوز از حکومت‌هUای متمرکUز ه صUورت UمجمUوUعه‌ایU Uاز قبایUل و برخUورUداUر نUبUود و UبU U فUرماUنرUواUیی‌هUاUی Uمحلی UادUاره می‌UشUد U.بUا UایUن حUاUل ،UپیUشUرفت دUر UکشUتی‌سUازیU U،افUزایUش UجمUعیتU Uو رشUدU UتجUارت ،UشUرایط را UبراUیUآغا Uز عصرUوایکUیUنگ‌هاUUفراهUم کرد. بازگشت چرا عصر وایکینگ‌ها آغاز شد؟ • • • • • • مورخUان علت آغUاز این دوره را مجمUوعه‌ای از عوامUل می‌داننUد ،نUه یUک عامل واحد. .۱اف زایش جمعیت :زمین‌هUای حاصUلخیز محUدود بUود و همUه ه‌ها امکUان مالکیت زUمین نUداشتUند. خاUنواد U .۲پیشرفت فن اوری کشتی‌سازی :کشUتی‌های سUبک و مقUاوم م کردند. امUکان سفرهUای طوالنی را فUراه U .۳ث روت ص ومعه‌ها و ش هرهای اروپ ا :بسUیاری از صUومعه‌ها د امUا نUیرUوی نUظUامUی انUدکی ‏UداUرای طالU ،نقUره و آثUار UارزشUمنUد بUودنU U داشتند. .۴فرهنگ جنگاوری :در جامعUه نUورس ،شUجاعت و مUوفقیت در ی فرد راUافزایشUمی‌داد. نUبرد جایگUاه اجتماع U .۵توس عه تج ارت :وایکینگ‌هUا تنهUا غUارتگر نبودنUد؛ آنUان بUه دنبUال ت نیز بودUند. ی و کسب Uثرو U ایجاد UمسیرUهایUتجار U واژه «وایکینگ» به چه معناست؟ • واژه Vikingrدر زبUان نUورس باسUتان احتمUاًال بUه معنUای «کسUی کUه بUه سUفر دریUایی یUا یUورش می‌رود» بوده است. • امUروزه اصUطالح «وایکینUگ» بUه همUه مUردم یشUود ،اما در اسUکاندیناوی آن دوران اطالق م ‌ واقع: .1همه اسکاندیناوی‌ها وایکینگ نبودند. .2بسUیاری از مUردم کشUاورز ،مUاهیگیر یUا صUنعتگر بودند. .3تنهUUا بخشUUی از مUUردان و گUUاهی زنUUان در کشتی‌های وایکینگ؛ شاهکار مهندسی دریایی • مهم‌تUرین عامUل مUوفقیت وایکینگ‌هUا ،کشUتی‌های پیشUرفته آن‌هUا بود. • ویژگی‌های کشتی‌های دراز (:)Longships .1بدنه باریک و سبک .2آبخور کم ،مناسب برای رودخانه‌ها .3سرعت باال .4امکان حرکت با پارو و بادبان .5قابلیت حمل ده‌ها جنگجو .6امکUان فUرود مسUتقیم روی سUاحل بUدون نیUاز بUه بندر .7چوب بلUوط ،کUاج و زبان‌گنجشUک از مهم‌تUرین مصUالح سUاخت این کشتی‌ها بودند. انواع کشتی‌های وایکینگ • وایکینگ‌هUا بUرای اهUداف مختلUف ،کشUتی‌های متفUاوتی می‌ساختند: • کشتی جنگی (:)Longship .1باریک و سریع .2مناسب حمله و نبرد • کشتی تجاری (:)Knarr .1پهن‌تر .2ظرفیت حمل بار بیشتر .3مناسUب سUفرهای طUوالنی بUه ایسUلند ،گرینلنUد و اروپا • کشتی‌های ماهیگیری و محلی: .1کوچک‌تر .2مناسب حمل‌ونقل در سواحل و آبراه‌ها • این تنUوع نشUان‌دهنده مهUارت بUاالی صUنعت کشتی‌سUازی در اسUکاندیناوی است. ساختار جامعه وایکینگ‌ها • جامعه نورس به سه طبقه اصلی تقسیم می‌شد: • .۱یارل‌ها (:)Jarls • اشUراف ،فرمانUدهان نظUامی و رؤسUای قبUایل .آنUان مالUک زمUین‌های Uوسیع وUکشتی‌های بزرUگ بودندU. • .۲کارل‌ها (:)Karls • کشUUاورزان ،بازرگانUUان و صUUنعتگران آزاد .این طبقUUه بیشترین جمعیت را تشکیل می‌داد. • .۳ترال‌ها (:)Thralls • بردگUان کUه معمUوًال اسUیران جنگی یUا بUدهکاران بودنUد و در مزارع و خانه‌ها کار می‌کردند. نقش زنان در جامعه وایکینگ • برخالف بسUیاری از جوامUع اروپUایی آن زمUان ،زنUان در اسUکاندیناوی از حقUوق نسبتًا گسترده‌ای برخUوردا Uر بودند. • حقوق و مسئولیت‌ها: .1مالکیت اموال .2مدیریت خانه و مزرعه .3درخواست طالق در برخی شرایط .4مشارکت در تجارت خانوادگی .5ارث بردن در موارد مشخص .6اگUر مUردان بUرای مUدت طUوالنی در سUفر بودنUد ،زنUان عمًال اداره خUانواده وUدارایی را بر عهدUه داشتند. .7در بUرخی گورهUای باسUتانی نUیز زنUانی بUا تجهUیزات نظUامی دفن شUده‌اند کUه UدربUارهU Uنقش UاحتمUاUلی آنUانU Uدر جنUگ ،میUان UپژوهشUگران بحث UوجUود دارد. اقتصاد وایکینگ‌ها • اقتصUاد آنUان تنهUا بUر غUارت استوار نبود. • منابع اصلی درآمد: .1کشاورزی .2دامداری .3ماهیگیری .4شکار نهنگ و فوک .5تجارت .6صنایع فلزی .7کشتی‌سازی • کاالهای صادراتی: .1 خز .2 پوست حیوانات .3 آهن .4 چوب .5 عسل .6 کهربا .7 عاج گراز دریایی .8 بردگان • کاالهای وارداتی: .1 ابریشم .2 ادویه .3 شراب .4 نقره .5 شیشه .6 جواهرات شبکه‌های تجاری وایکینگ‌ها • وایکینگ‌هUا یکی از گسUترده‌ترین شUبکه‌های تجUاری قUرون وسUطی را ایجاد کردند. • مسیر غربی: .1انگلستان .2ایرلند .3فرانسه .4اسپانیا .5ایسلند .6گرینلند • مسیر شرقی: .1دریای بالتیک .2رود ولگا .3رود دنیپر .4دریای سیاه .5دریای خزر • از طریUق این مسUیرها ،بازرگانUان نUورس بUا سUرزمین‌های اسUالمی و امUUUپراتوری بUUUیزانس تجUUUارت می‌کردنUUد .سUUکه‌های نقUUره‌ای ضرب‌شUده در خالفت‌هUای اسUالمی در بسUUUیاری از گنجینه‌هUUUای کشف‌شUده در اسUکاندیناوی یUافت شUده‌اند کUه نشUان‌دهنده گسUتردگی این ارتباطات است. آغاز رسمی عصر وایکینگ‌ها • بیشUتر مورخUان ،آغUاز عصUر وایکینگ‌هUا را حمل ه ب ه ل شUرقی UانگلسUتان در صومعه لیندیسفارن درUشUما U ۸ژوئن ۷۹۳میالدی می‌دانند. • این صUومعه یکی از مهم‌تUرین مراکUز مUذهبی مسUیحیان گهUا UبUا ن آن UآمUاUدگی UنظUUامUی نUداشUتند .وایUکین‌ U بUوUد Uو راهUبUا U نبUهUا رUا UغUارت کرUدنUد وU ه ناگهUانی ،UUامUوUUال UگUرا‌ U حمUلU U بسیاUریUازUراهUبان را کUشUتند یUا بUه اساUرتUبUردنUد. • این رویUداد ،اروپUای مسUیحی را شUوکه کUرد و در منUابع ن زمUان به‌عنUوان نشUانه‌ای Uاز آغUاز دوUرUانی جدیUد اUز آ U یورش‌های دریایی ثبت شد. حمله به صومعه لیندیسفارن نخستین یورش‌ها به انگلستان شهUای وایکینگ‌هUا بUه • پس از حملUه بUه صUومعه لیندیسUفارن ،یور ‌ حمالتU ‏U ن ل UانUگلسUتاUن به‌سUرعUت UافUزایش یUافتU .UUدر اUبتUدUا ای U سUوUاح U می‌شUد ،UامUا اUز UاوUاسUط قUرن نUهم، کUوتUاUه Uو UبUا UهUدف UغUاUرت UانجUاUم U در ه‌جUاUی باUزگشUت بUه اسUکاندیناویU ،U بسUیاری از UوایکیUنگ‌هUا ب U انگلستان ساکن شدند. • دالیل موفقیت آنان عبارت بود از: .1نبUود اتحUاد سیاسUی میUان پادشUاهی‌های انگلستان .2ضعف نیروهای ساحلی .3سرعت باالی کشتی‌های وایکینگ .4تجربه نظامی فراوان • پادشUUاهی‌های آنگلوساکسUUون ماننUUد وس کس ،مرس یا، نورثامبری ا و آنگلی ای ش رقی بارUهUا مUورد حملUه قUرار گرفتند. بازگشت ارتش بزرگ کافر ()Great Heathen Army • در سUال ۸۶۵میالدی ،نUیرویی بUزرگ از جنگجویUان دانمUUارUکی بUه UاUنگUلسUتاUن حملUه UکUرد کUه UدرUمنUUابUعUانگلیسUی با نام ارتش بزرگ کافر شناخته می‌شود. • رهبران مشهور این لشکر عبارت بودند از: .1ایوار بی‌استخوان .2هالفدان راگنارسون .3اوبا راگنارسون • این ارتش بیشUUتر پادشUUاهی‌های آنگلوساکسUUون را ن را تصUرف شکسUت دUاد و بخش بUزرگUی از انگلسUتا U کرد. آلفرد کبیر و مقاومت انگلستان • تنهUا پادشUاهی وسکس توانسUت در برابUر وایکینگ‌هUا مقUاومت کند. • رهبر این مقاومت ،آلفرد کبیر بود. • او: .1ارتش را بازسازی کرد. .2دژهای دفاعی ساخت. .3نیروی دریایی ایجاد کرد. .4آموزش عمومی را گسترش داد. • پس از نبرد ادینگتون در سUال ،۸۷۸میUان آلفUرد و فرمانUده دانUمارکی گوترUوم صلحUبرقرار Uشد. منطقه دانالو ()Danelaw • پس از پیمUان صUلح ،بخش بUزرگی از شUمال و شUرق اUنگلسUتان Uتحت قUوانیUن دانمUارکی Uاداره می‌شUد کUه بUه آن دانالو می‌گفتند. • ویژگی‌های این منطقه: .1اجرای قوانین نورس .2گسترش زبان نورس باستان .3ازدواج میان نورس‌ها و انگلیسی‌ها .4توسعه شهرهای تجاری • واژه‌هUای فUراوانی در زبUان انگلیسUی امUروزی ،ماننUد sky، knife، windowو ،husbandریشه درUزبان UنوUرس دUارند. حمله وایکینگ‌ها به فرانسه • وایکینگ‌هUا بارهUا از طریUق رود س ن وارد فرانسUه شUدند و شهرها و صومعه‌های مسیر خود را غارت کردند. • در سUال‌های ۸۴۵و ۸۸۵میالدی حUتی شUهر پاریس نUیز مUورد محاصره قرار گرفت. • پادشUاهان فرانUک در بسUیاری از مUوارد بUرای جلوگUیری از حمالت ،به وایکینگ‌ها باج پرداخت می‌کردند. تشکیل نورماندی • در سUال ۹۱۱میالدی ،پادشUاه فرانسUه ،شUارل سUاده ،بUا رهUبر وایکینگ‌ها ،رولو ،پیمان بست. • بر اساس این پیمان: .1رولو سرزمین نورماندی را دریافت کرد. .2او مسیحی شد. .3از سUواحل فرانسUه در برابUر حمالت دیگUر وایکینگ‌هUا دفUاع کUرد. .4این رویUداد سUرآغاز پیUدایش دوک‌نشین نورماندی بUود کUه بعدها نقش مهمی در تاریخ اروپا ایفا کرد. نورمن‌ها و فتح انگلستان هتUدریج فرهنUگ و زبUان فرانسUوی را پذیرفتنUد • نوادگUان رولUو ب ‌ و به نورمن‌ها مشهور شدند. • در سUال ۱۰۶۶میالدی ،ویلیUام فUاتح بUا عبUور از کانUال ه انگUلسUتان U،هارولUد مUاUنش ،UدUر نUبUرد هیس تینگز U،پادشUا U دوم ،را شکست داد. • پیامدهای این پیروزی: .1آغاز حکومت نورمن‌ها بر انگلستان .2ورود زبان فرانسوی به دربار انگلستان .3دگرگونی نظام فئودالی .4تأثیر عمیق بر زبان و فرهنگ انگلیسی وایکینگ‌ها در شرق اروپا • گروهی از وایکینگ‌هUUای سUUوئدی کUUه بUUه وارنگی ان شUUUهرت داشUUUتند ،از مسUUUیر رودخانه‌هUای اروپUای شUرقی بUه سUوی دریUای سیاه و دریای خزر حرکت کردند. • آن‌ها: .1شهرهای تجاری تأسیس کردند. .2با قبایل اسالو دادوستد نمودند. .3امنیت مسیرهای تجاری را تأمین کردند. .4در تشUکیل دولت‌هUای اولیUه شUرق اروپUا نقش داشتند. پیدایش روس کیف • بر اسUاس روایت‌هUای تUاریخی ،روریUک در قUرن نهم میالدی حکومتی در نووگورود تشکیل داد. • پس از او ،جانشUینانش شUهر کی ف را بUه مرکUز حکUومت تبUدیل کردنUد و دولت روس کی ف را بنیUان گذاشتند. • این حکومت بعدها پایه شکل‌گیری کشورهای: .1روسیه .2اوکراین .3بالروس • شد. وایکینگ‌ها و امپراتوری بیزانس • • • بسUیاری از وایکینگ‌هUا از طریUق رود دنیUپر بUه شUهر قسUطنطنیه ،پUایتخت امپراتوری بیزانس ،سفر می‌کردند. برخی از آنUان بUه عضUویت گارد وارنگی درآمدنUد؛ واحUدی از محافظUان نخبUه امپراتور که به وفاداری و مهارت نظامی شهرت داشت. امUپراتوران بUیزانس بUه این جنگجویUان اعتمUاد زیUادی داشUتند ،زیUرا وابسUتگی سیاسی به اشراف محلی نداشتند. کشف جزایر فارو گهUا در آن • یکی از نخسUتین منUاطق اقیUانوس اطلس شUمالی کUه وایکین ‌ سUاکن شدUند ،جزایر فارو بود. • این جزایUر کUه میUان نUروژ ،ایسUلند و اسUکاتلند قUرار دارنUد ،احتمUاًال در وسUط دUریUانوUردان نUورس م میالدی تU U اUواخUر UقUرنU UهشUتم UیUا اUوایUل قUرن Uنه U کشف شدند. • دالیل سکونت در جزایر فارو: .1مراتع مناسب برای پرورش گوسفند .2منابع غنی ماهی .3موقعیت مناسب برای سفرهای دریایی .4جمعیت اندک و نبود حکومت مرکزی • امUروزه زبUان فUاروئی یکی از نزدیک‌تUرین زبان‌هUا بUه نUورس باسUتان است. بازگشت کشف و استعمار ایسلند ههUای بUزرگی از مهUاجران نUروژی بUه • حدود سUال ۸۷۰میالدی ،گرو ‌ ایسلند مهاجرت کردند. • طبUق منUابع تUاریخی ،یکی از نخسUتین مهUاجران دائمی ،اینگولفUور آرنارسون بود کUه شهر امرUوزیUریکیاویک را بنیان نهاد.U • دالیل مهاجرت: .1کمبود زمین در نروژ .2فرار از مالیات و تمرکز قدرت پادشاهان .3جست‌وجوی مراتع جدید .4آزادی سیاسی متUرین مراکUز فرهنUگ نUورس تبUدیل • ایسUلند بUه سUرعت بUه یکی از مه ‌ شد. آلتینگ؛ قدیمی‌ترین پارلمان جهان • در سUال ۹۳۰میالدی ،سUاکنان ایسUلند مجمعی بUه نUام آلتینگ ( )Alþingiرا تأسیس کردند. • ویژگی‌های این نهاد: .1تصویب قوانین .2حل اختالفات میان قبایل .3انتخاب داوران .4رسیدگی به دعاوی حقوقی • آلتینUگ یکی از قUدیمی‌ترین پارلمان‌هUای فعUال جهUان اسUت و هUمچنUان نقUش مهمی در نظUام سیUاسUی ایسUلند دارد. کشف گرینلند • در حUدود سUال ۹۸۲میالدی ،اریUک سUرخ پس از تبعیUد از ایسUلند، به سرزمUینی ناشنUاخته دUر غUرب رسید. • او این سUرزمین را گرینلند (سرزمین سبز) نامیUد تUا مهUاجران بیشتری را به آنجا جذب کند. • در گرینلند: .1دو مستعمره اصلی ایجاد شد. .2کشاورزی و دامداری رواج یافت. .3جمعیت به چند هزار نفر رسید. .4این مسUتعمرات حUدود پنج قUرن دوام آوردنUد و سUپس بUه دالیUل مUختلUف ،Uاز جUملUه تغUیUیرات اقلUیمیU ،کUاهش تجUارت و احتمUاًال بیماری‌ها ،از میان رفتند. کشف آمریکای شمالی • حدود سUال ۱۰۰۰میالدی ،لیUف اریکسUون ،پسUر اریUک سUرخ، ‏Uاز UگرینUلنUد UبUه UسUوی UغUرUب حUرUکت UکUرUد و UبUه سUواUحل UآمریکUای شمالی رسید. • او سه منطقه را توصیف کرد: .1هلولند (احتماًال جزیره بافین) .2مارکلند (احتماًال البرادور) .3وینلند (احتماًال نیوفاندلند) • در محUل َلنس او م دوز در نیوفاندلنUد کانUادا ،بقایUای یUک س کشUف شUدUه UکUه نUشUانU Uمی‌دهUد وUایکینگ‌هUا سUکونUتگاه UنUوUر U ل پیش از سUفر کریسUتف کUلمب بUه UآمریکUا رسUیده حUدود U ۵۰۰سUا U بودند. دین نورس • پیش از پUذیرش مسUیحیت ،مUردم اسUکاندیناوی پUیرو دین نورس بودند. • این دین چندخUدایی بUود و خUدایان متعUددی داشت. • مهم‌ترین خدایان: .1اودین؛ خدای خرد ،جنگ و شعر .2ثور؛ خدای رعد و محافظ انسان‌ها .3فریا؛ الهه عشق ،زیبایی و باروری .4تیر؛ خدای عدالت و نبرد .5لوکی؛ شخصUیتی حیله‌گUر و پیچیUده کUه در بسUیاری از افسانه‌ها نقش محوری دارد. خدایان نورس جهان‌بینی نورس • در اسUاطیر نUورس ،جهUان از نه قلمرو تشUکیل شUده بUود کUه همUگی بUه درUخUتی UعUظیم UبUه نUاUم ایگدراس یل مUتصUل بودند. • از مهم‌ترین قلمروها: .1آسگارد؛ جایگاه خدایان .2میدگارد؛ جهان انسان‌ها .3یوتون‌هایم؛ سرزمین غول‌ها .4هلهایم؛ قلمرو مردگان • این جهUان‌بینی تUأثیر عمیقی بUر ادبیUات ،هUنر و فرهنUگ مUردم اسکاندیناوی گذاشت. والهاال • یکی از مشUهورترین باورهUای نUورس ،والهاال بود. • طبق این باور: .1جنگجویUانی کUه بUا شUجاعت در میUدان نUبرد کشUته می‌شUدند، توUسط UوالکUیری‌Uها بUه والهUاال بUردهUUمی‌شدUند. .2آنان در کنار اودین زندگی می‌کردند. .3هر روز تمUرین نUبرد می‌کردنUد و شUب‌ها جشUن می‌گرفتنUد. .4در پایUان جهUان (راگنUاروک) در کنUار خUدایان خواهنUد جنگیUد. • این بUاور سUبب می‌شUد شUجاعت در نUبرد یکی از مهم‌تUرین ارزش‌های اجتماعی وایکینگ‌ها باشد. ادبیات وایکینگ‌ها گهUا در آغUاز سUنت شUفاهی داشUتند ،امUا • اگرچUه وایکین ‌ ی اUز داستUان‌ها در ایUسلندUنوشته شUدند. بعUدUهاUبسیاUر U • مهم‌ترین آثار: .1ادا منظوم .2ادا منثور .3حماسه‌های ایسلندی (ساگاها) • این آثUUار اطالعUUات ارزشUUمندی دربUUاره تUUاریخ، اسUطوUره‌ها و UزنUدگی روزUمUره نورس‌هUا در اخUتیUار پژوهشگران قرار می‌دهند. خط رون • پیش از رواج الفبUای التین ،مUردم اسUکاندیناوی از الفبای رون استفاده می‌کردند. • کاربردهای آن: .1نوشتن یادبودها .2ثبت مالکیت .3کتیبه‌های مذهبی .4سنگ‌نوشته‌های یادبود • امUروزه هUزاران سUنگ رون در دانمUارک ،سUوئد و نUروژ ه‌انUد کUه منUاUبع مUهمی بUرای مUطالعUه تUاریخ این کUشUف شUد U دوره هستند. مسیحی شدن اسکاندیناوی • از قUرن دهم میالدی ،پادشUاهان اسUکاندیناوی بUه تUدریج مسUیحیت را پذیرفتند. • از عوامل مهم این تغییر: .1گسترش روابط با اروپا .2فعالیت مبلغان مسیحی .3تقویت قدرت پادشاهان .4نیاز به ایجاد حکومت‌های متمرکز • در نتیجه: .1معابUد بت‌پرسUتی جUای خUود را بUه کلیسUاها دادند. .2اسقف‌نشین‌ها تأسیس شدند. .3مدارس کلیسایی شکل گرفتند. .4قوانین جدیUد بUر پایUه تعUالیم مسUیحی تUدوین شد. پایان عصر وایکینگ‌ها • بیشUتر مورخUان ،س ال ۱۰۶۶میالدی را پایUان عصUر وایکینگ‌هUا می‌دانند. • دو رویداد مهم در این سال: .1شکسUت هارالUد هUاردرادا در نUبرد اسUتمفورد بریج. .2فتح انگلسUتان توسUط نورمن‌هUا بUه رهUبری ویلیام فاتح. • دالیل پایان عصر وایکینگ‌ها: .1تشکیل حکومت‌های مرکزی در اسکاندیناوی .2گسترش مسیحیت .3افزایش قدرت پادشاهی‌های اروپایی .4توسعه استحکامات ساحلی .5تغییر اقتصاد از غارت به تجارت و کشاورزی اسکاندیناوی پس از پایان عصر وایکینگ‌ها • گهUا در سUال ۱۰۶۶میالدی ،اسUکاندیناوی وارد مUرحله‌ای پس از پایUان عصUر وایکین ‌ ن بUاUقی مUانUد، دیUد Uاز تUاUریUخ خUود UشUد .اUگUرچUه UرUوحیUه UدUریUانو UردUی Uو UتجUارت UهUمچنUUا U جU ‏U تهUاUی مUتمرکUزU ،UگسUترUش ‏UامUا UغUا UرتU Uو UکشUور UگشUاUیی UجUای UخUودU Uرا UبUه تشUکیUل دوUل‌ U مسیحیت Uو توUسعهUنهادهای UاداUری داد. • ویژگی‌های این دوره: .1 پایان حکومت رؤسای قبایل .2 افزایش قدرت پادشاهان .3 ایجاد قوانین واحد .4 توسعه شهرها .5 رشد تجارت .6 • در این دوره ،سUه پادشUاهی مسUتقل دانمUارک ،نUروژ و سUوئد بUه تUدریج مرزهUای سUیاسی خوUد راUتثبUیت کردندU. ساخت قلعه‌ها و کلیساهای سنگی بازگشت شکل‌گیری پادشاهی دانمارک • دانمUارک نخسUتین کشUور اسUکاندیناوی بUود کUه بUه یک حکومت نسبتًا متمرکز تبدیل شد. • مهم‌ترین پادشاهان این دوره: • گورم پیر • او را بنیان‌گUذار دودمUان سUلطنتی دانمUارک می‌دانند. • هارالد بلوتوث • (حدود ۹۵۸تا ۹۸۷میالدی) • دستاوردهای او: .1 اتحاد قبایل دانمارکی .2 گسترش مسیحیت .3 ساخت استحکامات دفاعی .4 ایجاد شبکه جاده‌ای • سنگ‌نوشUته‌های معUروف یلین گ کUه بUه دسUتور او سUاخته شUدند ،از مهم‌تUرین آثUار تUاریخی دانمUارک هستند و به «شناسنامه دانمارک» شهرت دارند. • نکته جالب :فنUاوری BluetoothنUام خUود را از هارالUد بلوتUوث گرفتUه اسUت ،زیUرا همان‌گونUه کUه او قبایل UدانماUرک را مUتحدUکردU ،این فناوریUنیز Uدستگاه‌های مختلف را به یکدیگر متصل می‌کند. شکل‌گیری پادشاهی نروژ • پیش از قUرن نهم ،نUروژ از ده‌هUا حکUومت محلی تشUکیل شUده بود. • طبUق سUنت‌های تUاریخی ،هارالUد موبUور پس از پUیروزی در نUبرد هUافرسفیورد ،Uبخش بزرگUی از نروژ رUا متحد کرد. • در قرون یازدهم و دوازدهم: .1حکومت مرکزی تقویت شد. .2اسقف‌نشین‌های مسیحی تأسیس شدند. .3شهرهایی ماننUد بUرگن و ترونUدهایم رونUق گرفتند. .4تجارت دریایی گسترش یافت. .5کلیسUای جUامع نیداروس بUه یکی از مهم‌تUرین مراکUز مUذهبی شمال اروپا تبدیل شد. شکل‌گیری پادشاهی سوئد • سوئد دیرتUر از دانمUارک و نUروژ بUه وحUدت سیاسUی رسید. • مراکز اولیه قدرت عبارت بودند از: .1اوپساالی قدیم .2بیرکا .3سیگتونا • در قرون یازدهم و دوازدهم: .1پادشاهی سوئد تثبیت شد. .2کلیسا نفوذ زیادی پیدا کرد. .3روابط تجاری با دریای بالتیک گسترش یافت. گسترش مسیحیت نهUای یUازدهم تUا سUیزدهم ،تقریبًUا تمUام مUردم اسUکاندیناوی مسUیحی • بین قر ‌ شدند. • پیامدهای این تحول: • از نظر سیاسی .1افزایش مشروعیت پادشاهان .2ارتباط نزدیک‌تر با سایر حکومت‌های اروپایی • از نظر فرهنگی .1تأسیس مدارس کلیسایی .2گسترش سواد .3ورود زبان التین • از نظر معماری .1ساخت صدها کلیسا و صومعه .2رواج معماری رومی و سپس گوتیک جامعه فئودالی اسکاندیناوی • اگرچUه نظUام فئUودالی در اسUکاندیناوی شUکل گUرفت ،امUا بUا اروپUای غربی تفاوت‌هایی داشت. • طبقات جامعه: .1پادشاه .2اشراف .3اسقف‌ها و روحانیان .4کشاورزان آزاد .5دهقانان وابسته • یکی از ویژگی‌هUای مهم اسUکاندیناوی ،تعUداد نسUبتًا زیUاد کشUاورزان آزUاد بUود UکUه درU UمقایUسUه بUا بسUیاUریU Uاز مUنUاطق UاروUپUا Uاز حقUوقU بیشتری برخوردار بودند. شهرهای قرون وسطی • در این دوره ،شهرهای مهمی رشد کردند: • دانمارک: .1 کپنهاگ .2 روسکیله .3 آرهوس • سوئد: .1 استکهلم .2 اوپساال .3 ویسبی • نروژ: .1 برگن .2 اسلو .3 تروندهایم • این شUهرها بUه مراکUز تجUارت ،آمUوزش و حکومت تبدیل شدند. اتحادیه هانزایی و تجارت شمال اروپا • از قUرن سUیزدهم ،اتحادیUه هUانزایی بUه مUهم‌تUرUین UقUدرت اقUتUصUادی UشUمال اروپUا تبدیل شد. • این اتحادیUه شUبکه‌ای از شUهرهای تجUاری بUوUد کUهU UبیUشUتUر UتUوسUط Uبا UزرUگانUان UآلمUانی اداره می‌شد. • مهم‌ترین شهرهای عضو مرتبط با اسکاندیناوی: .1برگن .2ویسبی .3استکهلم • کاالهای صادراتی اسکاندیناوی: .1چوب .2آهن .3مس .4پوست حیوانات .5ماهی خشUک (به‌ویUژه مUاهی کاد) .6قیر و قطUران کشتی‌سازی • کاالهای وارداتی: .1پارچه .2نمک .3شراب .4ادویه .5کاالهای لوکس • اتحادیUUه هUUانزایی تUUأثیر زUیUادUی بUر اUقتصUاد و UحUتUی سیاسUUUت پادشUUUاهی‌های اسکاندیناوی گذاشت. جنگ‌های صلیبی شمالی نهUای دوازدهم و سUیزدهم ،پادشUاهان اسUکاندیناوی • بین قر ‌ درU UمجمUوعه‌ای از جUنگ‌هUا کUه بUه جنگ‌ه ای ص لیبی شمالی معرUوف است ،UشرکتUکردندU. • اهداف این جنگ‌ها: .1گسترش مسیحیت .2تصUرف سUرزمین‌های سUاحل شUرقی دریUای بالتیک .3کنترل مسیرهای تجاری .4به‌ویUژه سUوئد نفUوذ خUود را در بخش‌هUایی از سUرزمین ‏UامUروزUی فنUالنUد گسUترش UدادU Uو این UمنUاUطق بUه تUدریج Uتحت حکومت سوئد قرار گرفتند. طاعون سیاه • در سUال‌های ۱۳۴۷ت ا ۱۳۵۳میالدی ،بیمUاری طUاعون سUیاه اروپا را فرا گرفت. • این بیمUاری در حUدود سUال ۱۳۴۹از طریUق کشUتی‌های تجUاری بUه نرUوژ رسید و UسپسUبهUدانمارUک و سوUئد گUسترش یافت. • پیامدهای طاعون در اسکاندیناوی: .1مرگ حدود یک‌سوم تا نیمی از جمعیت .2نابودی بسیاری از روستاها .3کاهش شدید نیروی کار .4افت تولید کشاورزی .5تضعیف اشراف محلی .6افUزایش ارزش نUیروی کUار و بهبUود تUدریجی وضعیت دهقانان .7در نUروژ ،طUاعون چنUان ویرانگUر بUود کUه قUدرت سیاسUی این کشور برای دهه‌ها کاهش یافت. زمینه‌های اتحاد اسکاندیناوی • در پای ان ق رن چه اردهم ،س ه پادش اهی ب ا مشکالت مشترکی روبه‌رو بودند: .1کاهش جمعیت پس از طاعون .2رقابت اشراف .3فشار اقتصادی .4نفوذ روزافزون اتحادیه هانزایی .5تهدیUد قUدرت‌های همسUایه ،به‌ویUژه شUاهزادگان آلمانی • این شUرایط بUاعث شUد ایUده اتحUاد سUه پادشUاهی بUرای اUفزایشUقدرت سUیاسی و اUقتصادی مUطرح شوUد. ظهور مارگارت اول؛ بانوی قدرتمند شمال اروپا • در اواخUUر قUUرن چهUUاردهم ،شخصUUیتی ظهUUور کUUرد کUUه سرنوشUUت اUسکاندینUاویUرا تغییر داد :مارگارت اول. • او دخUتر والUدمار چهUارم بUود و پس از مUرگ همسUرش ،پادشUاه نUروژ ،و ک و نUروژ را دUر ش U،عمًال زUمUاUم UامUور UدانمUاUر U سUپس UدUرگذشUتU UتنهUUا UفUرزنUد U دست گرفت. • مارگUارت بUا بهره‌گUیری از مهUارت سیاسUی ،حمUایت اشUراف و کلیسUا، ز گستUرش دهد. د نی U توUانست نUفوذ خود را Uبه سوئ U • اهداف او عبارت بودند از: .1 پایان دادن به جنگ‌های داخلی .2 مقابله با نفوذ شاهزادگان آلمانی .3 کاهش قدرت اتحادیه هانزایی .4 ایجUاد اتحUاد سیاسUی میUان کشUورهای شUمال اروپا بازگشت تشکیل اتحاد کالمار ()۱۳۹۷ • در ۱۷ژوئن ،۱۳۹۷نماینUدگان سUه پادشUاهی در شUهر کالمUار سUوئد گUرد هم آمدنUد و اتحاد کالمار را بUنیان UنهادUند. • اعضای اتحاد: .1 دانمارک .2 نروژ .3 سوئد • وابستگی‌های نروژ نیز بخشی از این اتحاد بودند ،از جمله: .1 ایسلند .2 جزایر فارو .3 گرینلند • بر اساس این اتحاد: .1 هر سه کشور یک پادشاه مشترک داشتند. .2 قوانین و نهادهUای داخلی هUر کشUور حفUظ می‌شد. .3 اشUراف هUر پادشUاهی تUا حUدی اسUتقالل خUود را نگه می‌داشتند. اهداف و مزایای اتحاد کالمار • هدف اصUلی اتحUاد ،ایجUاد قUدرتی واحUد در شUمال اروپUا بود. • مزایا: .1افزایش امنیت در برابر تهدیدهای خارجی .2کاهش جنگ‌های داخلی .3تقویت تجارت .4هماهنگی سیاست خارجی .5مقابله با نفوذ اتحادیه هانزایی • اگUر این اتحUاد پایUدار می‌مانUد ،ممکن بUود یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های اروپا شکل گیرد. مشکالت اتحاد کالمار • با وجUود اهUداف بلندپروازانUه ،اتحUاد بUا مشUکالت فUراوانی روبه‌رو شد. • مهم‌ترین مشکالت: .1برتری سیاسی دانمارک بر دو کشور دیگر .2نارضایتی اشراف سوئد .3اختالفات اقتصادی .4رقابت بر سر مالیات .5تفاوت منافع تجاری .6ضعف ارتباطات در سرزمینی بسیار وسیع .7سوئدی‌ها احسUاس می‌کردنUد کUه اتحUاد بیشUتر در خUدمت منUافع دانمارک است. شورش‌های سوئد • از اوایUل قUرن پUانزدهم ،شUورش‌های متعUددی در سوئد آغاز شد. • رهبران محلی خواهان: .1استقالل بیشتر .2کاهش مالیات .3محدود شدن نفوذ پادشاه دانمارک .4این شUورش‌ها بUاعث تضUعیف تUدریجی اتحUاد شدند. قتل‌عام استکهلم ()۱۵۲۰ ههUا • در سUال ،۱۵۲۰کریسUتیان دوم پس از تصUرف اسUتکهلم ،دسUتور اعUدام د ‌ تن از اشراف ،روحانیان و رهبران سوئدی را صادر کرد. • این رویداد به قتل‌عام استکهلم مشهور شد. • پیامدها: .1خشم گسترده مردم سوئد .2آغاز قیام سراسری .3فروپاشی عملی اتحاد کالمار .4قتل‌عUام اسUتکهلم نقطUه عطفی در تUاریخ اسUکاندیناوی بUود و احسUاس هویت ملی سوئدی را تقویت کرد. ظهور گوستاو یکم واسا • پس از قتل‌عUام اسUتکهلم ،اشUراف و مUردم سUوئد از گوستاو واسا حمایت کردند .او: .1ارتش ملی تشکیل داد. .2با کمک بازرگانان و شهرهای شمالی نیرو جمع‌آوری کرد. .3علیه حکومت دانمارک قیام کرد. .4در سUال ،۱۵۲۳گوسUتاو واسUا بUه عنUوان پادشUاه سUوئد انتخUاب شد. • این رویداد: .1پایان اتحاد کالمار .2آغاز سوئد مدرن • را رقم زد. اصالحات دینی در اسکاندیناوی • در قUرن شUانزدهم ،اندیشUه‌های مUارتین لUوتر بUه اسUکاندیناوی رسید. • تقریبًUا همUه کشUورهای اسUکاندیناوی مUذهب لوتری را پذیرفتند. • نتایج اصالحات: .1کاهش نفوذ کلیسای کاتولیک .2مصادره اموال کلیسا توسط حکومت .3افزایش قدرت پادشاهان .4ترجمه کتاب مقدس به زبان‌های محلی .5گسترش آموزش و سواد .6این تحUول ،سUاختار سیاسUی و فUرهنگی منطقUه را بUرای همیشUه تغییر داد. اتحاد دانمارک–نروژ • پس از جUدایی سUوئد ،دانمUارک و نUروژ همچنUان تحت یUک پادشاه باقی ماندند. • این اتحاد از سال ۱۵۳۶تا ۱۸۱۴ادامه یافت. • ویژگی‌های آن: .1اداره متمرکز از کپنهاگ .2توسعه ناوگان دریایی .3کنترل ایسلند ،گرینلند و جزایر فارو .4گسترش تجارت دریایی .5در عمUل ،نUروژ شUریک کUوچک‌تر این اتحUاد بUود و بسUیاری از تصUمیمات مهمUدر دانمارک گرفتهUمی‌شد. رقابت دانمارک و سوئد • از اواسUط قUرن شUانزدهم ،رقUابت شUدیدی میUان دانمUارک و سوئد شکل گرفت. • دالیل این رقابت: .1کنترل دریای بالتیک .2اخذ عوارض از کشتی‌ها .3رقابت تجاری .4توسعه قلمرو .5کسب نفوذ در شمال اروپا گهUای متعUدد انجامیUد .6این رقUابت طی حUدود ۱۵۰سUال ،بUه جن ‌ و سUرنوشت منطUقه را دگرUگون کرUد. جنگ هفت‌ساله شمالی ()۱۵۷۰–۱۵۶۳ • این جنUگ نخسUتین درگUیری بUزرگ میUان دانمUارک و سوئد پس از فروپاشی اتحاد کالمار بود. • نتیجه: چیUک از دو طUرف پUیروزی قUاطعی بUه دسUت .1هی ‌ نیاورد. .2خسارت‌های اقتصادی فراوانی وارد شد. .3رقابت دو کشور ادامه یافت. .4این جنUگ نشUان داد کUه سUوئد بUه قUدرتی مسUتقل و رقیUبی جUدی بUرای دانمUارک تبUدیل شده است. آغاز عصر قدرت سوئد • در پای ان ق رن ش انزدهم ،س وئد اص الحات مهمی انجام داد: .1تشکیل ارتش دائمی .2اصالح نظام مالیاتی .3تقویت دولت مرکزی .4توسعه صنایع آهن و مس .5گسترش صادرات • این اصUالحات ،زمینUه را بUرای تبUدیل سUوئد بUه یکی از ی نظUامی اروUپUا در قUرUن هفUدهم فUراهم بزرگ‌تUرین قUدرUت‌ها U کرد. اروپا در آغاز قرن هفدهم • در آغUاز قUرن هفUدهم ،اروپUا دسUتخوش رقUابت شUدید میUان قUدرت‌های بUزرگ بود. • قدرت‌های مهم آن زمان: .1 سوئد .2 دانمارک .3 لهستان .4 روسیه .5 امپراتوری مقدس روم .6 فرانسه .7 اسپانیا • مهم‌تUرین منطقUه مUورد رقUابت ،دریای بالتیک بUود؛ زیUرا کنUترل آن بUه معنUای تسUلط بUر ت و UفلUزاتUشمUال Uاروپا بود. تUجارUت چUوب ،UآUهن ،UقیUر ،UغUال U • این دوره ،نقطUه اوج قUدرت نظUامی و سیاسUی اسUکاندیناوی اسUت .در کمUتر از یUک قUرن، ی اU Uز بUزUرگ‌UتUرین قUدUرت‌هUUای Uار UوپUا تبUدUیل شUد و UتUقریبًUا سUوUئدUU Uاز UکشUوUرUی UUنسUبUتًاUکUوچUک UبUه Uیک U تمامUUسواUحل UدرUیای UباUلتیUک راUتحتUUکنتUرلUخوUد گرفت. بازگشت سلطنت گوستاو دوم آدولف • در سUال ،۱۶۱۱گوسUتاو دوم آدولUف در هفده‌سUالگی بUه سUلطنت رسید. • او یکی از بزرگ‌تUرین فرمانUدهان نظUامی تUاریخ اروپUا محسUوب می‌شود. • اصالحات مهم او: .1ایجاد ارتش دائمی و حرفه‌ای .2استفاده گسترده از توپخانه سبک .3آموزش منظم سربازان .4اصالح نظام مالیاتی .5توسعه صنایع آهن و تولید سالح • این اصUالحات ،ارتش سUوئد را بUه یکی از مUدرن‌ترین ارتش‌هUای زمUان خود تبدیل کرد. اصالحات نظامی سوئد شهUای جنUگ را متحUول کرد. • گوسUتاو دوم آدولUف رو ‌ • نوآوری‌های او: .1آرایش انعطاف‌پذیر نیروها .2ترکیب مUؤثر پیاده‌نظUام ،سUواره‌نظام و توپخانUه .3توپ‌های سبک و متحرک .4فرماندهی متمرکز .5آموزش مستمر افسران • بسUیاری از مورخUان نظUامی ،او را «پUدر جنگ‌هUای مUدرن» ش تUUا قUرن UهجUدUهم اUلگUوی بسUیاری از کهUای U می‌داUننUد ،UزیUرUا تاکUتی ‌U ‏U ارتش‌های اروپایی بود. جنگ سی‌ساله ()۱۶۴۸–۱۶۱۸ • جنگ سی‌ساله یکی از ویرانگرترین جنگ‌های تاریخ اروپا بود. • در ابتUدا ،این جنUگ میUان دولت‌هUای کاتولیUک و پروتسUتان آغUاز شUد ،امUا به‌تUدریج بUه رقUابتی سیاسUی میUان قUدرت‌های بUزرگ تبدیل شد. • در سUال ،۱۶۳۰گوسUتاو دوم آدولUف بUا ارتش خUود وارد آلمUان شUد تUا از دولت‌هUای پروتسUتان حمUایت کنUد و نفUوذ سUوئد را گسترش دهد. نبرد برایتنفلد • در سUال ،۱۶۳۱ارتش سUوئد در ن برد برایتنفل د نیروهایUامپراتوUری مقUدس روم راUشکست داد. • اهمیت این نبرد: .1نخسUتین شکسUت بUزرگ ارتش امUپراتوری در جنUگ .2تثUبیت جایگUاه سUوئد به‌عنUوان قUدرت نظUامی اروپا .3گسترش نفوذ پروتستان‌ها .4افزایش اعتبار گوستاو دوم آدولف یسUاله بUه شUمار • این پUیروزی ،نقطUه عطفی در جنUگ س ‌ می‌رود. مرگ گوستاو دوم آدولف • در سUال ،۱۶۳۲در نبرد لوتسن ،گوسUتاو دوم آدولUف کشUته شد. • اگرچUه ارتش سUوئد در این نUبرد پUیروز شUد ،امUا مUرگ پادشUاه ضربه بزرگی به کشور وارد کرد. • پس از او ،صUدراعظم برجسUته ،اکسUل اوکسن‌شِUیرنا ،اداره امUور کشUور را بUر عهUده گUرفت و سیاسUت‌های توسUعه‌طلبانه را ادامه داد. صلح وستفالیا و اوج قدرت سوئد • صلح وستفالیا به جنگ سی‌ساله پایان داد. • دستاوردهای سوئد: .1تصرف بخش‌هایی از آلمان شمالی .2کنترل مصب رودهای مهم .3دریافت غرامت مالی .4عضUویت در شUورای شUاهزادگان امUپراتوری مقدس روم • از این زمUان ،سUوئد بUه یUک قUدرت بUزرگ اروپUایی تبدیل شد. امپراتوری سوئد • در نیمه قرن هفدهم ،قلمرو سوئد شامل: .1سراسر سوئد امروزی .2فنالند .3استونی .4بیشتر لتونی .5اینگریا .6کارلیا .7پومرانی غربی .8ویسمار .9برمن و فردن .10اسUکانیا ،بلیکینگUه و بوهوسUلن (کUه از دانمUارک گرفته شدند) • این امUپراتوری تقریبًUا بUر تمUام سUواحل شUمالی و شUرقی دریUای بالتیUک تسUلط هUهمین UدلUیلUU،دریایUبالUتUیک را Uگاهی «دUریاچهUسوئد» می‌نامیدند. دUاشت؛ Uب U پیمان روسکیله ()۱۶۵۸ • پیمUان روسUکیله یکی از سUخت‌ترین پیمان‌هUای تUاریخ دانمUارک بود. • پس از پ یروزی ارتش س وئد ب ه فرمان دهی ک ارل دهم گوس تاو ،دانم ارک مجب ور ش د من اطق مهمی را واگ ذار کند: .1اسکانیا .2هاالند (به‌طور دائمی) .3بلیکینگه .4بوهوسلن .5جزیره بورنهولم (که بعدًا بازگشت) • این پیمUان ،مرزهUای امUروزی سUوئد و دانمUارک را تUا حUد زیUادی شکل داد. دوران سلطنت کارل یازدهم • کارل یUUازدهم پس از دوره‌ای از بی‌ثبUUاتی ،اصUUالحات گسترده‌ای انجام داد. • اقدامات مهم: .1تقویت ارتش دائمی .2اصالح نظام مالی .3کاهش قدرت اشراف .4توسعه صنایع نظامی .5افزایش درآمد دولت • این اصUالحات ،زمینUه را بUرای سUلطنت پسUرش ،کUارل دوازدهم ،فراهم کرد. کارل دوازدهم؛ آخرین پادشاه جنگجو هسUالگی بUه سUلطنت • کارل دوازدهم در سUال ،۱۶۹۷در پانزد ‌ رسید. • او یکی از مشUهورترین فرمانUدهان نظUامی تUاریخ اروپUا بود. • ویژگی‌های شخصیتی: .1شجاعت فراوان .2زندگی ساده .3عالقه شدید به جنگ .4فرماندهی مستقیم در میدان نبرد • امUا همین روحیUه جنگ‌طلبانUه ،در نهUایت بUه تضUعیف امUپراتوری سوئد انجامید. آغاز جنگ بزرگ شمالی • در س ال ،۱۷۰۰ائتالفی از کش ورهای زی ر علی ه سوئد تشکیل شد: .1روسیه .2دانمارک .3لهستان .4زاکسن • رهUبر روسUیه ،پUتر کبUیر ،قصUد داشUت دسترسUی دائمی بUه دریای بالتیک به دست آورد. • در آغUاز جنUگ ،کUارل دوازدهم چنUدین پUیروزی درخشUان ،از ه دUر نUبرد UنUاروUاU ،بUه دUسUت آUورد Uو ارUتش روسUیه Uرا جملU U شکست داد. نبرد پولتاوا؛ سقوط امپراتوری سوئد • در سUال ،۱۷۰۹ارتش سUوئد در نبرد پولتاوا بUا نیروهUای پتر کبیر روبه‌رو شد. • نتیجه: .1شکست سنگین سوئد .2فرار کUارل دوازدهم بUه قلمUرو امUپراتوری عثمانی .3از بین رفتن بخش بزرگی از ارتش سوئد .4آغاز افول امپراتوری سوئد • بسUیاری از مورخUان ،پولتUاوا را یکی از مهم‌تUرین نبردهUای تUارUیخ UاروUپUا مUی‌داUننUد؛ زیUراUپس از UآUن ،رUوسUیUه بUه قUدUرتUبرتUر شمال و شرق اروپا تبدیل شد. پایان جنگ بزرگ شمالی • پیمان نیستاد به جنگ بزرگ شمالی پایان داد. • بر اساس این پیمان: .1سوئد بخش بزرگی از قلمروهای خود را از دست داد. .2روسیه به قدرت نخست دریای بالتیک تبدیل شد. .3عصر ابرقدرتی سوئد پایان یافت. .4نفوذ سیاسی دانمارک نیز کاهش یافت. میراث امپراتوری سوئد • اگرچ ه ام پراتوری س وئد فروپاش ید ،ام ا این دوره آثار ماندگاری بر جای گذاشت: .1اصالحات اداری و مالی .2ارتش حرفه‌ای .3توسعه آموزش .4پیشرفت صنعت آهن و فوالد .5افزایش نقش سوئد در علم و فرهنگ اروپا • این مUUیراث ،پایه‌هUUای تبUUدیل سUUوئد بUUه یکی از پیشUرفته‌ترین کشUورهای جهUان در قUرون بعUدی را فراهم کرد. اسکاندیناوی پس از جنگ بزرگ شمالی • • • • • • • • پس از پایUان جنUگ بUزرگ شUمالی ،تUوازن قUدرت در شUمال اروپUا تغییر کرد. وضعیت کشورها: سوئد بخش بUزرگی از قلمروهUای خUود را از دست داده بود. روسیه به قدرت برتر منطقه تبدیل شد. دانمارک–نروژ همچنUان یUک پادشUاه مشUترک داشت. فنالند همچنان بخشی از سوئد بود. ایسلند ،گرینلند و جزایر فارو زیUر سUلطه دانمUارک–نUروژ قUرار داشتند. از این زمUان ،کشUورهای اسUکاندیناوی بUه جUای کشورگشUایی ،بیشUتر ‏UاصالحاتUداخUلیU،توسعUه اقتUصادی وUآموزش تمUرکز کردنUد. بر U بازگشت عصر آزادی در سوئد ()۱۷۷۲–۱۷۱۹ • پس از مUرگ کUارل دوازدهم ،قUدرت پادشUاه کUاهش یUافت و پارلمUان سUوئد (Uریکسداگ) نقUش م Uهم‌تری پیدUا کرد. • ویژگی‌های این دوره: .1کاهش قدرت سلطنت .2افزایش نفوذ پارلمان .3شکل‌گیری احزاب سیاسی اولیه .4رشد آزادی بیان .5توسعه مطبوعات .6اصالح نظام مالی • به همین دلیUل ،این دوره در تUاریخ سUوئد بUه «عصUر آزادی» مشUهور است. عصر روشنگری در اسکاندیناوی • اندیشUه‌های عص ر روش نگری در قUرن هجUدهم تUأثیر عمیقی بUر کUشورهای اسکانUدیناUوی گذاشت.U • مهم‌ترین پیامدها: .1گسترش آموزش عمومی .2توسعه دانشگاه‌ها .3پیشرفت علوم طبیعی .4اصالح قوانین .5کاهش نفوذ خرافات .6تقویت اندیشه‌های عقل‌گرایانه .7دانشUگاه‌های اوپساال و کپنهاگ بUه مراکUز مهم علمی اروپUا تبUدیل شدند. کارل لینه؛ پدر رده‌بندی زیستی • یکی از مشUهورترین دانشUمندان تUاریخ اسUکاندیناوی ،کارل لینه بود. • مهم‌ترین دستاوردهای او: .1ایجاد نظام علمی نام‌گذاری موجودات زنده .2طبقه‌بندی گیاهان و جانوران .3تألیف آثار علمی تأثیرگذار .4پایه‌گذاری زیست‌شناسی نوین .5امUروزه نظUام نام‌گUذاری دو اسUمی (ماننUد )Homo sapiensکUه او معرفی کرد ،همچنان در سراسر جهان استفاده می‌شود. اصالحات در دانمارک–نروژ • در قUرن هجUدهم ،حکUومت دانمUارک–نUروژ نUیز اصUالحات گسترده‌ای انجام داد. • از جمله: .1کاهش محدودیت‌های تجاری .2اصالح قوانین کشاورزی .3توسعه آموزش .4گسترش نیروی دریایی .5بهبود نظام اداری .6لغو تدریجی برخی اشکال بیگاری • این اصالحات ،اقتصاد کشور را تقویت کرد. جنگ‌های ناپلئونی و پیامدهای آن • در اوایUل قUرن نUوزدهم ،جنگ‌هUای نUاپلئونی سراسUر اروپUا را فUرا گرفت. • کشورهای اسکاندیناوی نیز تحت تأثیر این جنگ‌ها قرار گرفتند. • مهم‌ترین رویدادها: .1حمله نیروی دریایی بریتانیا به کپنهاگ در سال ۱۸۰۷ .2ضعف اقتصادی دانمارک .3شکست‌های نظامی .4تغییر مرزهای سیاسی شمال اروپا جدایی نروژ از دانمارک • در سUال ،۱۸۱۴پس از شکسUت دانمUارک در جنگ‌هUای ناپلئونی ،پیمان کیل امضا شد. • بر اساس این پیمان: .1دانمارک ،نروژ را به سوئد واگذار کرد. .2اما نروژی‌ها این تصمیم را نپذیرفتند. .3آنUان قUانون اساسUی جدیUدی تUدوین کردنUد و اعالم اسUتقالل نمودند. .4هرچنUد در نهUایت ،پس از جنگی کوتUاه ،نUروژ وارد اتحUادی ن اسUاسUی و UپارUلمUان خUود شخصUی بUا UسUوUئد UشUدU U،UامUا UقUانو U را حفظ کرد. قانون اساسی نروژ • در ۱۷مه ،۱۸۱۴نماینUدگان نUروژ در شUهر ایدسوول قUانون اساسی این کشور را تصویب کردند. • این قانون اساسی: .1بر حاکمیت قانون تأکید داشت. .2اختیارات پادشاه را محدود می‌کرد. .3حقوق شهروندان را به رسمیت می‌شناخت. .4پارلمان (استورتینگ) را ایجاد کرد. • به همین دلیل ۱۷ ،مه هنوز هم روز ملی نروژ است. اتحاد سوئد و نروژ ()۱۹۰۵–۱۸۱۴ • از سUال ،۱۸۱۴سUوئد و نUروژ دارای یUک پادشUاه مشUترک بودند. • ویژگی‌های این اتحاد: .1سیاست خارجی مشترک .2پادشاه مشترک .3ارتش‌های جداگانه .4پارلمان‌های مستقل .5قوانین داخلی مستقل • با گذشUت زمUان ،اختالفUات میUان دو کشUور افUزایش یUافت؛ ی Uو اداUرهUکنسولگری‌ها. ج U ‏Uبه‌UویژهUبرUسر سUیاسUت خاUر U استقالل نروژ ()۱۹۰۵ • در سUال ،۱۹۰۵پارلمUان نUروژ پایUان اتحUاد بUا سUوئد را اعالم کرد. • در همه‌پرسUی عمUومی ،اکUثریت قUاطع مUردم از اسUتقالل حمایت کردند. • پس از مذاکراتی مسالمت‌آمیز: .1اتحاد بدون جنگ پایان یافت. .2هاکون هفتم بUه عنUوان پادشUاه نUروژ انتخUاب شد. .3روابط دوستانه میان دو کشور حفظ شد. .4این جUدایی یکی از معUدود نمونه‌هUای موفUق پایUان یUک اتحUاUد سUیاسUی Uاز UطریUق UمUذاکره Uو هUمه‌پرسUی در تUاریUخ اروپا است. صنعتی شدن اسکاندیناوی • در قUرن نUوزدهم ،کشUورهای اسUUکاندیناوی وارد دوران انقالب صنعتی شدند. • مهم‌ترین صنایع: .1فوالد و آهن (سوئد) .2کشتی‌سازی (دانمارک) .3چوب و کاغذ (سوئد و فنالند) .4شیالت (نروژ و ایسلند) .5نساجی .6ماشین‌آالت • همچUنین توسUعه راه‌آهن ،بنUادر و تلگUراف بUاعث رشUد تجUارت و ارتباطات شد. موج بزرگ مهاجرت • بین سUال‌های ۱۸۵۰تا ،۱۹۱۴بیش از دو میلیUون نفUر از مUردم اسUکاUندیناUوی ،به‌UویUژه Uاز سUوئد و نUروژU ،بUه ایUاالت متحUده آمریکUا و کانادا مهاجرت کردند. • دالیل مهاجرت: .1کمبود زمین کشاورزی .2رشد جمعیت .3فقر در برخی مناطق .4فرصت‌های اقتصادی در آمریکای شمالی .5آزادی مذهبی و اجتماعی • این مهUاجران نقش مهمی در توسUعه منUاطق غUرب میانUه آمریکUا ایفا کردند. پیدایش دموکراسی مدرن • در اواخر قرن نوزدهم ،اصالحات سیاسی مهمی در اسکاندیناوی انجام شد: .1گسترش حق رأی .2افزایش قدرت پارلمان‌ها .3شکل‌گیری احزاب سیاسی .4تقویت اتحادیه‌های کارگری .5توسعه آموزش همگانی .6آزادی مطبوعات • این اصUUالحات ،پایه‌هUUای نظام‌هUUای دموکراتیUUک کنUUونی کشورهای اسکاندیناوی را بنا نهاد. اسکاندیناوی در آستانه قرن بیستم • در آغUاز قUرن بیسUتم ،کشUورهای اسUکاندیناوی وارد دوره‌ای جدیUد شدند. • وضعیت کشورها: .1سوئد :کشUوری صUنعتی و دارای نظUام پادشاهی مشروطه .2دانمUارک :پادشUاهی مشUروطه بUا اقتصUاد مبتUنی بUر کشUاورزی و تجارت .3نروژ :کشوری تازه‌استقالل‌یافته ()۱۹۰۵ .4ایسUلند :تحت حUاکمیت دانمUارک امUا بUا خودمختاری گسترده .5فنالنUد :بخشUی از امUپراتوری روسUیه تUا سUال ۱۹۱۷ • در این دوره ،آمUوزش ،صUنعت و نهادهUای دموکراتیUک بUه سUرعت گسترش یافتند. بازگشت اسکاندیناوی در جنگ جهانی اول (–۱۹۱۴ )۱۹۱۸ • در طول جنگ جهانی اول: .1سوئد ،نروژ و دانمارک بی‌طرف ماندند. .2تجارت دریایی آن‌ها با مشکالت فراوان روبه‌رو شد. .3کمبود مواد غذایی و سوخت به وجود آمد. .4اقتصاد کشورها تحت فشار قرار گرفت. .5اگرچUه این کشUورها وارد جنUگ نشUدند ،امUا از پیامUدهای اقتصUادی و انسUانی آن بی‌نصیب نماندند. استقالل فنالند و ایسلند • دو رویداد مهم در شمال اروپا: • فنالند • در سUال ،۱۹۱۷هم‌زمUان بUا انقالب روسUیه ،اسUتقالل خود را اعالم کرد. • اندکی بعد ،جنگ داخلی را تجربه کرد. • ایسلند • در سUال ۱۹۱۸بUه یUک پادشUاهی مسUتقل در اتحUاد شخصی با دانمارک تبدیل شد. • امUور داخلی خUود را بUه طUور مسUتقل اداره می‌کرد. بحران اقتصادی دهه ۱۹۳۰ • رکUود بUزرگ بUر اقتصUاد اسUکاندیناوی نUیز اثUر گذاشت. • پیامدها: .1افزایش بیکاری .2کاهش صادرات .3رکود صنایع .4مشکالت کشاورزی • در واکنش ،دولت‌هUUUا سیاسUUUت‌های حمUUUایتی، س UرUمایه‌گذاUری عمUUومی Uو اصUUالحات UUاجتمUUاعی UUرا گسUترش دادنUد؛ اUقUداماUتی UکUه بعUدها بUه شUکل‌گیری «دولت رفاه» کمک کرد. اسکاندیناوی در جنگ جهانی دوم • در آغUUاز جنUUگ جهUUانی دوم ،کشUUورهای اسUکاندیناوی تالش کردنUد بی‌طUرف بماننUد ،امUا شرایط به سرعت تغییر کرد. • در ۹آوری ل ،۱۹۴۰آلمUUUان عملیUUUات وزرئوبونگ را آغUاز کUرد و بUه دانمUارک و نUروژ حمله نمود. • دالیل این حمله: .1کنترل مسیرهای دریایی .2تضمین انتقال سنگ‌آهن سوئد .3جلوگیری از حضور متفقین در شمال اروپا اشغال دانمارک • دانمUارک تنهUا چنUد سUاعت مقUاومت کUرد و سUپس بUرای جلوگUیری از ویUرانی بیشتر تسلیم شد. • ویژگی‌های اشغال: .1حفظ نسبی دولت دانمارک در سال‌های نخست .2مقاومت مردمی در سال‌های بعد .3نجUات بخش بUزرگی از یهودیUان دانمUارک و انتقUال آنUان بUه سUوئد در سUال ۱۹۴۳ .4این عملیUات نجUات ،یکی از مUوفق‌ترین اقUدامات انسUانی در طUول جنUگ جهانی دوم به شمار می‌رود. اشغال نروژ • نروژ حUدود دو مUاه در برابUر نیروهUای آلمUانی مقUاومت کرد. • ویژگی‌های این دوره: .1مقاومت نظامی و مردمی .2تشکیل دولت در تبعید در بریتانیا .3فعالیت گسترده جنبش مقاومت .4نقش مهم ناوگان تجاری نروژ در کمک به متفقین .5پادشاه هاکون هفتم به نماد مقاومت ملی تبدیل شد. سوئد در جنگ جهانی دوم • سوئد بی‌طرفی خود را حفظ کرد ،اما سیاست آن پیچیده بود. • اقدامات مهم: .1حفظ آمادگی نظامی .2پذیرش ده‌ها هزار پناهنده .3تجارت با هر دو طرف جنگ در دوره‌های مختلف .4کمک‌های بشردوستانه در اواخر جنگ • پس از جنUگ ،دربUاره بUرخی تصUمیمات اقتصUادی و سیاسUی سUوئد در این دوره ،بحث‌های تاریخی فراوانی شکل گرفته است. استقالل کامل ایسلند • در سUال ،۱۹۴۴در حUالی کUه دانمUارک تحت اشUغال آلمUان بUود ،مUردم ایسUلند در همه‌پرسUی بUه پایUان اتحUاد با دانمارک رأی دادند. • در ۱۷ژوئن :۱۹۴۴ .1جمهوری ایسلند اعالم شد. .2نظام سلطنتی کنار گذاشته شد. .3نخستین رئیس‌جمهور کشور انتخاب شد. شکل‌گیری دولت رفاه • پس از جنUگ جهUانی دوم ،کشUورهای اسUکاندیناوی الگUوی دولت رفاه را توسعه دادند. • ویژگی‌های این مدل: .1آموزش رایگان .2خدمات درمانی همگانی .3بیمه بیکاری .4بازنشستگی فراگیر .5حمایت از خانواده‌ها .6مالیUات نسUبتًا بUاال در کنUار خUدمات عمUومی گسترده هشUده‌ترین الگوهUای حکمUرانی اجتمUاعی در .7این مUدل ،یکی از شناخت ‌ جهان است. همکاری کشورهای شمال اروپا ههUای پس از جنUگ ،همکUاری میUان کشUورهای شUمال اروپUا • در ده ‌ گسترش یافت. • نهادهای مهم: .1شورای نوردیک (تأسیس )۱۹۵۲ .2شورای وزیران نوردیک (تأسیس )۱۹۷۱ • زمینه‌های همکاری: .1آموزش .2محیط زیست .3فرهنگ .4حمل‌ونقل .5پژوهش .6بازار کار اسکاندیناوی و اتحادیه اروپا • • • • • • رویکرد کشورهای شمال اروپا به اتحادیه اروپا یکسان نیست. دانمارک :عضو از سال ۱۹۷۳ سوئد :عضو از سال ۱۹۹۵ فنالند :عضو از سال ۱۹۹۵ نروژ :عضUو نیسUت ،امUا از طریUق منطقUه اقتصUادی اروپUا همکUاری گسUترده دارد. ایسلند :عضو نیست ،اما در برخی توافق‌های اروپایی مشارکت دارد. اقتصاد اسکاندیناوی در قرن بیست‌ویکم • امروزه اقتصاد کشورهای اسکاندیناوی بر پایه: .1 فناوری‌های پیشرفته .2 انرژی‌های تجدیدپذیر .3 صنایع مهندسی .4 خدمات مالی .5 حمل‌ونقل دریایی .6 شیالت .7 نفت و گاز (به‌ویژه در نروژ) .8 • استوار است. نوآوری و استارتاپ‌ها • این کشUورها بUه طUور مUداوم در میUان بUاالترین رتبه‌هUای جهUان از نظUر کیفیت ه انسانUیUقرار مUی‌گیرUند. زنUدگی U،شفافUیUت ،نوآUوUری و توUسع U فرهنگ و میراث مشترک اسکاندیناوی • عناصر مشترک فرهنگی: .1میراث وایکینگ‌ها .2زبان‌های شمال ژرمنی .3نظام‌های دموکراتیک .4برابری اجتماعی .5توجه به محیط زیست .6طراحی مینیمال .7عالقه به طبیعت و فعالیت‌های فضای باز • این ویژگی‌هUا بUاعث شUده‌اند کUه اسUکاندیناوی بUه یکی از شناخته‌شده‌ترین Uمناطق فرهUنگی جUهان تبدیUل شود. تأثیر اسکاندیناوی بر جهان • دستاوردهای مهم این منطقه عبارت‌اند از: .1توسعه الگوی دولت رفاه .2پیشگامی در برابری جنسیتی .3نوآوری در آموزش و بهداشت .4نقش برجسته در حفاظت از محیط زیست یهUای پاک .5پیشUرفت در فنUاوری ،مخUابرات و انرژ ‌ .6میراث فرهنگی وایکینگ‌ها و ادبیات نورس .7مشUارکت فعUال در صUلح ،دیپلماسUی و همکاری‌هUای بین‌المللی چرا فنالند معموًال اسکاندیناوی محسوب نمی‌شود؟ • • • • • فنالنUد از نظUر تUاریخی و زبUانی بUا سUه کشUور اسUکاندیناوی تفUاوت دارد: زبUان فنالنUدی از خUانواده اورالی اسUت ،نUه ژرمنی. فنالنUد بخشUی از دنیUای وایکینگ‌هUا نبUود ،هرچنUد بUا آن‌هUا تعامUل داشت. تا سUال ۱۸۰۹بخشUی از پادشUاهی سUوئد بUود و سUپس بUه امپراتوری روسیه واگذار شد. با این حUال ،در گفت‌وگUوی روزمUره ،به‌ویUژه خUارج از شUمال اUروپUا ،بسUیاری Uاز UمUردم UفUنالنUد رUا UنUیز جUزUو «UاUسUکاندیناوی» می‌داننUد ،هرچنUد این کUاربرد اUز نظUر تUاریخی و جغرUافیUایی دقیUق نیست. نتیجه‌گیری • اسUکاندیناوی در طUول بیش از سUه هUزار سUال ،از سUرزUمUین UقبایUل شUکارUچی و UکUشUاUورU Uز بUه خUاسUتگاه ی ه‌ای اUز UپاUدشUاهی‌ها U وUایUکیUنگ‌هUا ،سUپس بUه مUجUمUوع U قUدرتمنUUد و UUدر UUنهUUایت بUUه UUگUUروهی از مUUدرUن‌ترین،U دمUوکراتیک‌ترین و مرفه‌تUرین کشUورهای جهUان تبUدیل شده است. • مطالعUه تUاریخ این منطقUه نشUان می‌دهUد کUه چگونUه گ ذار از جن گ و رق ابت ب ه همک اری، قانون‌م داری ،آم وزش ،ن وآوری و توس عه انس انی می‌توانUد مسUیر یUک جامعUه را در بلندمUدت دگرگون کند.