تاریخ مصر

به نام خدا تاریخ مصر تهیه :حسین بخارائی معرفی کشور مصر • مصر در یک نگاه • نام رسمی :جمهوری عربی مصر • پایتخت :قاهره • جمعیت :حدود ۱۱۵میلیون نفر ()۲۰۲۵ • زبان رسمی :عربی • دین غالب :اسالم • واحد پول :پوند مصر • مساحت :حدود ۱٬۰۰۱٬۴۵۰کیلومتر مربع • قاره :آفریق5ا (دارای بخش5ی در ش5به‌جزیره س5ینا در آسیا) • همسایگان مصر • شمال :دریای مدیترانه • شرق :دریای سرخ ،فلسطین و اسرائیل • جنوب :سودان • غرب :لیبی • اهمیت مصر • مص5ر یکی از ق5دیمی‌ترین تم5دن‌های جه5ان را در خ5ود ج5ای داده اس5ت. 5ای5ن ک5ش5ور ب5ه 5دلی5ل وج5و5د رو5د 5نی5ل ،5اه5را5م 5ث5الث5ه5 ،مع5اب5د 5عظی5م5 ،خ5ط5 لگ5یری تم5دن را5عن5ه ،ن5قش بس5یا5ر 5مهمی 5در 5ش5ک ‌ ه5ی5روگل5ی5ف و5 5حک5ومت ف 5 بشری داشته است. • ام5روزه ن5یز مص5ر یکی از مهم‌ت5رین کش5ورهای جه5ان ع5رب و آفریق5ا ب5ه شمار می‌رود. موقعیت جغرافیایی و اهمیت رود نیل • رود نیل؛ شاهرگ حیات مصر • رود نی-ل ب5ا ط5ول تقری5بی ۶۶۵۰کیلوم-تر ،ط5والنی‌ترین رود آفریق5ا و یکی از ط5والنی‌ترین رودهای جه5ان است. • این رود از مرک5ز آفریق5ا سرچش5مه می‌گ5یرد و پس از عب5ور از چن5د کش5ور ،وارد مص5ر می‌رسد. مد5یتر5انه به پایا5ن 5 شد5ه و5در 5دریای 5 • چرا نیل مهم بود؟ .1 تأمین آب آشامیدنی .2 آبیاری زمین‌های کشاورزی .3 حمل‌ونقل کاال .4 تجارت .5 ماهیگیری .6 شکل‌گیری شهرها .7 مص5ریان باس5تان اعتق5اد داش5تند ک5ه نی5ل هدی5ه خدایان است. • کشاورزی • هر س5ال س5یالب‌های نی5ل الیه‌ای از خ5اک حاص5لخیز را ب5ر زمین‌ه5ا ب5اقی می‌گذاشت و ب5اعث رونق 5کش5اورزی می‌شد.5 • محصوالت مهم: .1 گندم .2 جو .3 کتان .4 خرما .5 • اهمیت راهبردی انگور • قرار گ5رفتن مص5ر می5ان آفریق5ا ،آس5یا و اروپ5ا ب5اعث ش5د این کش5ور از گذش5ته 5تا5کنون 5یکی 5از5م5هم‌ترین5مسیر5های تج5ارت جه5انی باشد.5 پیدایش تمدن مصر • آغاز تمدن • حدود ۵۵۰۰ت-ا ۳۱۰۰س-ال پیش از میالد ،انس5ان‌ها در اط5راف رو5 5د نیل ساکن 5ش5د5ند و5نخست5ین5رو5ستا5ها ر5ا ایجاد کرد5ند. ته5ای محلی • این روس5تاها به‌ت5دریج ب5ه ش5هرها و س5پس ب5ه حکوم ‌ تبدیل شدند. • مصر علیا و مصر سفلی • پیش از تش5کیل حک5ومت واح5د ،س5رزمین مص5ر ب5ه دو بخش تقس5یم می‌شد: .1مصر علیا (جنوب) .2مصر سفلی (شمال و دلتای نیل) • هر منطق5ه پادش5اه و نم5اد مخص5وص خ5ود را داشت. • اتحاد مصر • حدود ۳۱۰۰س-ال پیش از میالد ،فرع5ونی ب5ه ن5ام ن-ارمر (ک5ه گ5اهی ب5ا ن5ام س» 5ن5ی5ز ش5ناخ5ت5ه م5ی‌5ش5و5د5 )5دو 5بخش م5ص5ر را 5مت5ح5د ک5ر5د و 5نخ5س5تین «ِ5من5 5 دودمان سلطنتی را بنیان نهاد. • این روی5داد آغ5از رس5می تم5دن مص5ر باس5تان به‌شمار می‌رود. • ویژگی‌های نخستین تمدن مصر .1 تشکیل حکومت مرکزی .2 ساخت معابد اولیه .3 ایجاد نظام مالیاتی .4 توسعه کشاورزی .5 پیدایش خط هیروگلیف .6 آغاز سازمان‌دهی ارتش عصر پادشاهی کهن (دوران اهرام) • عصر پادشاهی کهن (حدود ۲۶۸۶تا ۲۱۸۱پیش از میالد) هه5ای ت5اریخ مص5ر • این دوره ب5ه «عص5ر اه5رام» ش5هرت دارد و یکی از باش5کوه‌ترین دور ‌ باس5تان اس5ت .در این زم5ان ،حک5ومت مرک5زی ق5درت ف5راوانی داش5ت و فرع5ون ب5ه عنوان فرمانروای مطلق و نماینده خدایان بر زمین شناخته می‌شد. • ویژگی‌های مهم این دوره .1تشکیل حکومت متمرکز و قدرتمند .2افزایش رونق کشاورزی و تجارت .3پیشرفت مهندسی و معماری .4ساخت اهرام و آرامگاه‌های عظیم .5گسترش نظام اداری و مالیاتی • ساخت اهرام • بزرگ‌ت5رین دس5تاورد این دوره ،س5اخت اه5رام اس5ت .مص5ریان ب5اور داش5تند ک5ه فرع5ون هه5ایی عظیم و پس از م5رگ ب5ه زن5دگی جاودان5ه وارد می‌ش5ود ،بن5ابراین ب5رای او آرامگا ‌ مقاوم می‌ساختند. • مهم‌ترین اهرام عبارت‌اند از: .1 هرم بزرگ خوفو .2 هرم خفرع .3 • این س5ه ه5رم در منطق5ه اه-رام ج-یزه ق5رار دارن5د و ام5روزه تنه5ا بازمان5ده عج5ایب هفتگ5انه دن5یای باست5ان هستند.5 • هرم پلکانی جوزر هرم منکورع • قدیمی‌ترین ه5رم مص5ر ،ه-رم پلک-انی ج-وزر در منطق5ه س-قاره اس5ت ک5ه ب5ه پ ساخته شد.5 ن جو-زر5 5و ب5ا ط5را5حی 5م5عمار5مش5هو 5ر ایمهوت - د5ستور ف5ر5عو5 5 • پایان پادشاهی کهن • در اواخ5ر این دوره ،خشکس5الی ،ک5اهش طغی5ان رود نی5ل ،بح5ران اقتص5ادی و ن 5محلی5 5ب5اعث 55تض5ع5یف 5ح5ک5ومت 5م5رک5زی 5ش5د و مص5ر دا5را 5 ش ق5د 5رت5 5فرمان5 5 5اف5زا5ی5 5 ه‌ای5از آ5شف5تگی5سیاسی5گردید. وا5رد5دور 5 اهرام ثالثه مصر (مجموعه اهرام جیزه) هرم پلکانی جوزر عصر پادشاهی میانه • پادشاهی میانه (حدود ۲۰۵۵تا ۱۶۵۰پیش از میالد) • پس از س5ال‌ها آش5فتگی ،فرع5ون منتوح-وتپ دوم مص5ر را دوب5اره متح5د ک5رد و دوره‌ای از ثبات و شکوفایی آغاز شد. • این دوره را بسیاری از تاریخ‌نگاران «دوران طالیی ادبیات مصر» می‌دانند. • ویژگی‌های این دوره .1بازگشت ثبات سیاسی .2رونق کشاورزی .3توسعه شبکه‌های آبیاری .4گسترش تجارت با سرزمین‌های همسایه .5افزایش قدرت ارتش • پیشرفت‌های فرهنگی .1آثار ادبی فراوانی نوشته شد. .2آموزش و نگارش گسترش یافت. .3مجسمه‌سازی و نقاشی پیشرفت کرد. .4معابد باشکوهی ساخته شدند. • تجارت • مصر با مناطقی مانند: .1شام .2نوبیه .3سرزمین پونت • رواب5ط تج5اری گس5ترده‌ای برق5رار ک5رد و کااله5ایی مانن5د طال ،ع5اج، چوب5،بخور و ا5دویه وار5د می‌کرد. • پایان پادشاهی میانه • در اواخ55ر این دوره ،گ55روهی از مهاجم55ان آس55یایی ب55ه ن55ام ش ب5زرگی از 5ش5مال وس‌ه-ا و5ارد 5مص5ر 5ش5د5ند .آن‌ه55ا 5بخ 5 هی-کس- - مص5ر را تص5رف کردن5د و حک5ومت فراعن5ه را ب5رای م5دتی پای5ان دادند. عصر پادشاهی نوین • پادشاهی نوین (حدود ۱۵۵۰تا ۱۰۷۰پیش از میالد) • این دوره قدرتمن5دترین عص5ر مص5ر باس5تان ب5ه ش5مار می‌رود .فراعن5ه موف5ق ش5دند هیکسوس‌ها را شکست دهند و قلمرو مصر را به بزرگ‌ترین وسعت خود برسانند. • ویژگی‌های این دوره .1تشکیل امپراتوری مصر .2توسعه ارتش حرفه‌ای .3فتوحات گسترده در آسیا و آفریقا .4رونق اقتصادی .5ساخت معابد عظیم • مهم‌ترین فراعنه .1حتشپسوت؛ یکی از نخستین زنان فرمانروای بزرگ جهان .2آمنهوتپ سوم .3آخناتون .4توت‌عنخ‌آمون .5رامسس دوم • • • • • • • • معماری در این دوره معابد عظیمی مانند: معبد کارناک معبد اقصر دره پادشاهان ساخته ش5دند ک5ه ام5روزه از مهم‌ت5رین آث5ار باستانی جهان هستند. افول پادشاهی نوین در پای5ان این دوره ،جنگ‌ه5ای ط5والنی ،مش5کالت اقتص5ادی، «م5رد5م5ا5ن در5ی55ا»5 5الت 5ا5ق5و5ا5م م5وس5وم 5ب5ه 5 ت داخلی5 5 5و حم5 5الف5ا5 5 اخت5 ر ش5د و 5دورا5ن اقت5د5ار فرا5عن5ه ب5ه ت5دریج پای5ان ب5اع5ث تض5عیف مص5 5 یافت. فراعنه مشهور مصر • • • • • • • • • • • فراعن5ه ،پادش5اهان مص5ر باس5تان بودن5د و از دی5دگاه م5ردم ،نه‌تنه5ا فرمانروای5ان ق ی 5زم5ین ب5ه5 5ش5مار 5می‌ر5ف5تن5د 5.آ5ن5ان ق5درت م5طل5 5 س5یا5س5ی ،5ب5 5لک5ه 5نمای5ن5د5گ5ان 5خ5دایان 5ب5ر ر5و 5 د5اش5تن5د 5و مس55ئو5ل اد5ا5ره 5کش5ور ،ف5رم5ان5د5هی ارتش5 5،اج5رای ع5دالت 5و برگ5زاری آیین‌ه5ای مذهبی بودند. .۱حتشپس-وت (ح-دود ۱۴۷۹ت-ا ۱۴۵۸پیش از میالد) یکی از موفق‌ترین زنان فرمانروای تاریخ. به ج5ای جن5گ ،ب5ر توس5عه تج5ارت و آب5ادانی تمرکز کرد. سفر تج5اری مع5روف ب5ه س5رزمین پ5ونت را سازمان‌دهی کرد. معب5د باش5کوه او در دیرالبح-ری از ش5اهکارهای معم5اری مص5ر است. .۲آخناتون تالش ک5رد پرس5تش خ5دایان متع5دد را کن5ار بگذارد. آیین پرس5تش «آت5ون» (خ5دای خورش5ید) را ترویج کرد. پایتخت جدیدی به نام آمارنه بنا نهاد. پس از مرگ او ،بیشتر اصالحاتش لغو شد. • • • • • • • • • .۳توت‌عنخ‌آمون در حدود ۹سالگی به سلطنت رسید. دوران حکومتش کوتاه بود. شهرت اص5لی او ب5ه دلی5ل کش5ف آرامگ5اه تقریبً5ا دس5ت‌نخورده‌اش در ی از مص5ر ب5اس5تان 5را آش5کار ین5ظ5یر 5 هه5ای 5ب‌ 5 س5ا5ل ۱۹۲۲5اس5ت ک5ه گ5ن5جین ‌ کرد. .۴رامسس دوم از بزرگ‌ترین فراعنه تاریخ مصر. بیش از ۶۰سال حکومت کرد. معاب5د عظیم متع5ددی ،از جمل5ه ابوس-مبل را ساخت. با ام5پراتوری هیتی‌ه5ا جنگی5د و پس از ن5برد ق5ادش ،یکی از ق5دیمی‌ترین ح شناخته‌شده تا5ریخ را ا5مضا کرد. م5عاهده‌های صل 5 ابوسمبل دین و باورهای مصریان باستان • دین در زن5دگی م5ردم مص5ر باس5تان نقش اساس5ی داش5ت و تقریبً5ا هم5ه فعالیت‌ه5ای اجتم5اعی ،سیاس5ی و ف5رهنگی ب5ا باورهای مذهبی پیوند خورده بود. • ویژگی‌های دین مصر باستان .1اعتقاد به خدایان متعدد .2باور به زندگی پس از مرگ .3احترام فراوان به فرعون به عنوان موجودی مقدس .4ساخت معابد بزرگ برای انجام مراسم مذهبی • مهم‌ترین خدایان: َ .1ر ع ( :)Raخدای خورشید .2اوزیریس ( :)Osirisخدای جهان مردگان .3ایزیس ( :)Isisالهه مادری و جادو .4هوروس ( :)Horusخدای آسمان .5آن-وبیس ( :)Anubisخ5دای مومی5ایی و نگهب5ان مردگان .6تح-وت ( :)Thothخ5دای دانش ،نوش5تن و حکمت • باور به زندگی پس از مرگ: .1مص5ریان معتق5د بودن5د ک5ه روح انس5ان پس از م5رگ ن5یز ب5ه زن5دگی ادام5ه می‌دهد .به همین دلیل: .2اجساد را مومیایی می‌کردند. .3غذا ،لب5اس ،ج5واهرات و وس5ایل م5ورد نی5از را در آرامگ5اه ق5رار می‌دادند. .4برای مردگ5ان دع5ا و مراس5م م5ذهبی برگ5زار می‌کردند. اهرام ،ابوالهول و معماری مصر • • • • • • • • • معم5اری مص5ر باس5تان از پیش5رفته‌ترین معماری‌ه5ای جه5ان باس5تان ب5ود و بسی5اری ا5ز آثا5ر5آن پ5س از5ه5زاران5سال همچ5نان 5پاب5رجا هست5ند. اهرام اه5رام آرامگ5اه فراعن5ه بودن5د و ب5ا س5نگ‌های عظیم س5اخته می‌ش5دند. مشهورت5رین آن‌ها 5عبارت‌اند از: هرم خوفو هرم خفرع هرم منکورع هرم ب5زرگ خوف5و ح5دود ۱۴۶م-تر ارتف5اع داش5ت و نزدی5ک ب5ه ۲٫۳میلی-ون قطعه س-نگ5در ساخت آن 5به کا5ر ر5فته است. ابوالهول ابواله-ول ب-زرگ ج-یزه مجس5مه‌ای عظیم ب5ا ب5دن ش5یر و س5ر انس5ان اس5ت د 5.ای5ن 5اث5ر5 5نم5ا5د ق5درت ،5خ5رد و می‌5ده5 5 ه5فرع5و5ن 5خ5ف5رع 5را 5نش5ان5 5 ک5ه55 5اح5تم5اً5ال چ5ه5ر 5 نگهبانی از اهرام به شمار می‌رود. ابوالهول • معابد • معب5دهای مص5ر مح5ل برگ5زاری مراس5م م5ذهبی بودن5د .مهم‌ت5رین آن‌ه5ا عبارت‌اند از: .1معبد کارناک .2معبد اقصر .3معبد ابوسمبل هه5ای ف5راوان • این بناه5ا ب5ا س5تون‌های عظیم ،نقش‌برجس5ته‌های دقی5ق و کتیب ‌ ها5ند 5و از 5ش5اهکا5ر5های مه5ندس5ی 5و ه5نر جه5ان باس5ت5ان محس5وب ت5زئ5ین ش5د ‌ می‌شوند. • نکات مهم .1دوران طالیی مصر :پادشاهی نوین. .2مشهورترین فرعون :رامسس دوم. .3مشهورترین اثر باستانی :اهرام جیزه. .4تنه-ا بازمان-ده عج-ایب هفتگان-ه جه-ان باس-تان :ه5رم بزرگ خوفو. .5وی-ژگی برجس-ته تم-دن مص-ر :پیون5د عمی5ق دین ،حک5ومت و معماری. خط هیروگلیف ،دانش و دستاوردهای علمی مصر باستان • تم5دن مص5ر باس5تان تنه5ا ب5ه س5اخت اه5رام مح5دود نب5ود؛ مص5ریان در عل5وم ،ریاض5یات ،پزش5کی ،نج5وم و مهندس5ی ن5یز پیشرفت‌های چشمگیری داشتند. • خط هیروگلیف • خط ه-یروگلیف ق5دیمی‌ترین خ5ط رس5می مص5ر بود و بیش از ۷۰۰نماد5د5اشت. • ویژگی‌های آن: .1 ترکیبی از تصویر ،نشانه و آوا .2 استفاده در معابد ،آرامگاه‌ها و اسناد رسمی .3 نگارش روی سنگ ،چوب و پاپیروس • سنگ روزتا • در س5ال ۱۷۹۹میالدی ،س5ربازان فرانس5وی سنگ روزتا را کشف کردند. • این س5نگ دارای ی5ک متن ب5ه س5ه خ5ط مختل5ف بود: .1 هیروگلیف .2 دموتیک .3 یونانی • نش5ناس فرانس5وی ژان فرانس-وا ش-امپولیون توانس5ت ب5ا اس5تفاده از این س5نگ ،خ5ط ه5یروگلیف در س5ال ،۱۸۲۲زبا ‌ را رمزگشایی کند و راه مطالعه تاریخ مصر باستان را هموار سازد. • پیشرفت‌های علمی • مص5ریان باس5تان در زمینه‌ه5ای مختلف ع5لمی پیش5رو بودند: • ریاضیات .1محاس5به مس5احت و حجم زمین‌ه55555ای .2ان55555دازه‌گیری کشاورزی .3کاربرد هندس5ه در س5اخت اه5رام • نجوم .1مطالعه ستارگان .2پیش‌بی5نی طغی5ان رود نیل .3تنظیم تقویم • پزشکی .1 درم5ان شکس5تگی استخوان .2 بخیه زدن زخم‌ها .3 جراحی‌های ساده .4 اس5تفاده از گیاه5ان دارویی • تقویم • مص55ریان یکی از نخس55تین تقویم‌ه55ای ی را ایج5اد کردند. خورشید 5 • سال را به: .1 ۱۲ماه .2 هر ماه ۳۰روز .3 به‌هم5راه ۵روز جش5ن در پای5ان سال .4 تقس5یم می‌کردن5د؛ در مجم5وع ۳۶۵روز، ن‌ها5ی دیگ5ر ن5یز اث5ر ک5ه 5بع5دها ب5ر تم5د 5 گذاشت. سقوط حکومت فراعنه • پس از دوران ش5کوه پادش5اهی ن5وین ،5ق5در5ت 5مص5ر 5ب5ه ت5در5یج ش 5ی5اف5ت 5و ا5ین 5کش5ور ک5ا5ه 5 ت‌های 5با5ره5ا م5و5ر5د 5ح5مل5ه ق5در5 5 خ5ارجی قرار 5گرفت5. • دالیل افول مصر .1اختالف میان فراعنه .2فساد اداری .3جنگ‌های طوالنی .4کاهش درآم5دهای کشاورزی .5حمالت اقوام بیگانه • مهاجمان خارجی • در فاص5له س5ده‌های هش5تم ت5ا شش5م پیش ه د5س5ت 5حک5وم5ت‌ه5ای5 5الد 5 ،5مص5ر ب5 5 از 5می5 مخ5تلف افت5اد 5،5از5جم5له: .1آشوریان .2نوبی‌ها .3سپس ایرانی5ان هخامنشی • پای-ان اس-تقالل مص-ر باستان • در س5ال ۵۲۵پیش از میالد ،س5پاه ر ک-ور-وش ب-ز-رگ، وم ،-پس5 5 ک-مبوجی-ه- -د - د5 5ر ن5بر 5د پل-وز-ی-وم5 -مص5ر ر5ا فت5ح ک5رد و این س55رزمی5ن ب55ه 55یکی از س55ات5راپی‌های ا5مپراتور5ی هخامنشی5تبدیل شد. • با این روی5داد ،بیش از س5ه ه5زار س5ال ف5رم5ا5نرو5ای5ی مس5تقل 5فراعن5ه ب5ه 5پای5ان رسید. مصر تحت حکومت ایرانیان هخامنشی • فتح مصر • در س5ال ۵۲۵پیش از میالد، 5ا ر ر5 ی 5هخامنش5ی مص5 5 ام5پرات5ور 5 ن زو5د و ا5ی 5 ر 5و خ5و 5د 5اف5 5 ب5ه5 5قلم5 5 ه 5عن5وا5ن س-ا-تراپی کش5و5ر ب5 5 ب-یست‌وششم اداره5می‌شد. • دوران حک-ومت هخامنشی • مهم‌ت5رین پادش5اهان هخامنش5ی ر حک5ومت5کردند: که بر5مص 5 .1کمبوجیه دوم .2داریوش بزرگ .3خشایارشا • اق-دامات داری-وش بزرگ • داری-وش ب-زرگ توج5ه وی5ژه‌ای ب5ه توس5عه مص5ر د55اش5ت5.ا 5ز5مه5م‌ت5ری5ن ا5قداما5ت او: .1 تعمیر معابد .2 حمایت از کشاورزی .3 اصالح نظام مالیاتی .4 هه5ای ارتباطی توس5عه را ‌ .5 تکمی5ل آب5راهی می5ان رود نی5ل و دری5ای س5رخ ک5ه ی بود. پ5یش5 ‌5زم5ی5نه‌ا5ی5برای 5کان5ال‌های بعد 5 • شورش‌های مصر • مص5ریان چن5دین ب5ار علی5ه حک5ومت هخامنش5ی ش5و5رش ک5ردن5د و 5در ب5رخی دوره‌5ه5ا ب5رای م5دتی 5اس5تقالل خ5ود 5را 5باز5یا5فتن5د5 ،ام5ا دوب5اره ب5ه تص5رف د5. 5ای5ران د 5رآ5مد5ن 5 • در نه5ایت ،ب5ا ورود اس-کندر مق-دونی در س5ال - ۳۳۲پیش ا-ز -میالد ،حک5ومت 5هخا5منش5ی ب5ر م5صر پایان یا5فت. حکومت اسکندر مقدونی • در س5ال ۳۳۲پیش از میالد ،اس-کندر مق-دونی ب5دون مق5اومت گس5ترده وارد مصر شد و مردم مصر او را به عنوان رهایی‌بخش از سلطه هخامنشیان پذیرفتند. • اقدامات اسکندر .1تأسیس شهر اسکندریه در سال ۳۳۱پیش از میالد. .2احترام به آیین‌ها و خدایان مصری. .3گسترش فرهنگ یونانی در مصر. • شهر اسکندریه گت5رین ش5هرهای جه5ان باس5تان تب5دیل ش5د و ب5ه .1اس5کندریه ب5ه س5رعت ب5ه یکی از بزر ‌ مرکز :علم -فلسفه -تجارت -فرهنگ تبدیل گردید. .2در این ش5هر بع5دها کتابخان-ه اس-کندریه و ف-انوس دری-ایی اس-کندریه س5اخته ش5د که از مشهورترین آثار دنیای باستان بودند. • مرگ اسکندر: • اس5کندر در س5ال ۳۲۳پیش از میالد در س5ن ۳۲س5الگی درگذش5ت .پس از م5رگ او ،فرمان5دهانش ام5پراتوری را تقس5یم کردن5د و مص5ر ب5ه دس5ت بطلمی-وس یکم سوتر افتاد. دودمان بطلمیوسی و شکوفایی اسکندریه • پس از م5رگ اس-کندر مق-دونی ،یکی از س5رداران او ب5ه میالد ن5ام 5ب-طلمی-وس -ی-کم -س-و-تر5 -در 5س5ال ۳۰۵5پ5یش از 5 ر 5اعالم ک5رد 5و د5و5دم5ان 5بطل5میوس5ی 5را خ5ود 5را 5پا5دش5اه مص5 5 ر بنی5ان ن5ه5اد .این 5دودم5ان نزدی5ک ب5ه 5س5ه ق5رن 5ب5ر 5مص5 5 حکومت کرد. • ویژگی‌های حکومت بطلمیوسی • گسترش فرهنگ و زبان یونانی • حفظ بسیاری از آیین‌ها و سنت‌های مصری • رونق تجارت دریایی در دریای مدیترانه • توسعه کشاورزی و آبیاری • تب5دیل اس5کندریه ب5ه مهم‌ت5رین مرک5ز علمی جه5ان • کتابخانه اسکندریه • کتابخان-ه اس-کندریه بزرگ‌ت5رین کتابخان5ه جه5ان باستان بود. • ویژگی‌های آن: .1 نگهداری صدها هزار طومار علمی و ادبی .2 حضور دانشمندان از سراسر جهان .3 مرک5ز پ5ژوهش در ریاض5یات ،پزش5کی ،نج5وم و فلسفه .4 دانش5مندانی مانن5د اقلی-دس در اس5کندریه فعالیت می‌کردند. • فانوس دریایی اسکندریه • فانوس دری-ایی اس-کندریه یکی از عج5ایب هفتگانه جهان باستان بود. • ویژگی‌ها: .1 ارتفاعی حدود ۱۰۰تا ۱۲۰متر .2 راهنمای کشتی‌ها در بندر اسکندریه .3 نمادی از پیشرفت مهندسی عصر هلنیستی .4 نل5رزه در ق5رون میان5ه ویران شد. این بن5ا ب5ر اث5ر چن5د زمی ‌ کلئوپاترا و پایان استقالل مصر • • • • • • • کلئوپاترا هفتم کلئوپ-اترا هفتم آخ5رین فرم5انروای دودم5ان بطلمیوس5ی و مش5هورترین ملکه مصر بود. او در سال ۵۱پیش از میالد به سلطنت رسید. ویژگی‌های کلئوپاترا به چندین زبان ،از جمله مصری و یونانی ،تسلط داشت. سیاستمداری باهوش و دیپلماتی توانمند بود. تالش کرد استقالل مصر را در برابر قدرت رو‌به‌رشد روم حفظ کند. • روابط با روم • کلئوپ5اترا ب5ا دو شخص5یت مهم روم رابط5ه سیاس5ی و شخص5ی داشت: .1ژولیوس سزار .2مارک آنتونی • پس از شکس5ت نیروه5ای م5ارک آنت5ونی و کلئوپ5اترا در ن-برد آک-تیوم میالد) ا 5ز اکتاویان ،سرن5وشت مصر ت5غییر 5کرد.5 ( ۳۱پ5یش از 5 • پایان حکومت بطلمیوسی • در س5ال ۳۰پیش از میالد ،کلئوپ5اترا و م5ارک آنت5ونی درگذش5تند و م تبدیل شد. ر ب5ه یکی ا5 5ز اس5تان‌های 5امپ5راتوری5رو 5 مص 5 • این روی5داد پای5ان بیش از س5ه ه5زار س5ال حک5ومت پادش5اهان مس5تقل مصر بود. مصر تحت حکومت روم • پس از فتح مص5ر ،اکتاوی-ان این ن را مس55تق5یمًا زی55ر نظ55ر س55رزمی 5 امپراتوری روم اداره کرد. • اهمیت مص-ر ب-رای روم • مص5ر یکی از ثروتمن5دترین اس5تان‌های روم بود. • دالیل اهمیت آن: .1تولید فراوان غالت .2موقعیت راهبردی .3بن5درهای مهم دری5ای مدیترانه .4درآمد باالی مالیاتی .5به همین دلی5ل ،مص5ر ب5ه «انب5ار غل5ه روم» 5مشهو5ر شد. • گسترش مسیحیت • در س5ده نخس5ت میالدی ،مس5یحیت وارد مص5ر شد 5و به‌تدریج5گست5رش یافت. • شهر اس5کندریه ب5ه یکی از مهم‌ت5رین مراک5ز الهی5ا5ت و 5آ5م5وز5ش م5س5یح5ی 5تب5دیل 5ش5د 5و بع5د5ها کل-یس-ای -ق-بط-ی -ار-ت-دوکس- -اس-کندریه از ت شک5ل گرفت. دل55این س5ن 5 • مش-کالت حک-ومت روم • در س5ده‌های بع5د ،ام5پراتوری روم ب5ا مش5کالتی ما5نند: .1 جنگ‌های داخلی .2 بحران اقتصادی .3 حمالت اقوام مهاجم • روبه‌رو ش5د و در س5ال ۳۹۵میالدی ،مص5ر ب5ه یع555نی 5 ی ا5م555پر5ا5تور5ی ر5وم، ب5خش ش555رق 5 ام-پرا-توری ب-یزانس ،5واگذار شد. مصر در دوران بیزانس • از س5ال ۳۹۵ت-ا ۶۴۱میالدی ،مص5ر بخش5ی از ام5پراتوری بیزانس بود. • ویژگی‌های این دوره: .1 گسترش مسیحیت .2 افزایش نفوذ کلیسا .3 فه5ای م5ذهبی می5ان حک5ومت ب5یزانس و مسیحیان قبطی اختال ‌ .4 افزایش مالیات‌ها .5 کاهش رضایت مردم • جامعه قبطی • اک5ثریت م5ردم مص5ر از پ5یروان مس5یحیت قبطی بودن5د و اختالف5ات عقی5دتی ب5ا حک5ومت رد5ه ش5د. س باعث5نا5رضا5یتی55گست 5 بیزا5ن 5 • زمینه فتح اسالمی • در اوای5ل ق5رن هفتم میالدی ،ض5عف حک5ومت ب5یزانس ،فش5ارهای اقتص5ادی و اختالف5ات ی فتح مص5ر توس5ط مس5لمانان فرا5هم کر5د. م5ذهب5ی ،شرا5یط را5برا 5 فتح مصر توسط مسلمانان • • • .1 .2 .3 .4 .5 • • • • • در س5ال ۶۳۹میالدی ،س5پاهیان مس5لمان ب5ه فرمان5دهی عم-رو بن ع-اص ب5ه دس5تور عم-ر بن خطاب وارد مصر شدند. پس از نبرده5ایی ب5ا نیروه5ای ب5یزانس ،ش5هر مهم اس-کندریه در س5ال ۶۴۲میالدی فتح ش5د و حکومت بیزانس بر مصر پایان یافت. پیامدهای فتح مصر: پایان حکومت امپراتوری بیزانس گسترش تدریجی اسالم رواج زبان عربی کاهش نفوذ حکومت روم شرقی مت5رین مراک5ز جه5ان اسالم تب5دیل مص5ر ب5ه یکی از مه ‌ شهر فسطاط پس از فتح ،عم-رو بن ع-اص ش5هر فس-طاط را بنا نهاد. این ش5هر نخس5تین پ5ایتخت اس5المی مص5ر ب5ود و بعدها هسته اولیه شهر قاهره را تشکیل داد. مسجد عمرو بن عاص در فس5طاط ،مس-جد عم-رو بن ع-اص س5اخته ش5د ک5ه ق5دیمی‌ترین مس5جد ق5اره آفریق5ا ب5ه ش5مار می‌رود. مسجد عمروبن عاص خالفت فاطمیان • در س5ال ۹۶۹میالدی ،سلس5له خالفت ف-اطمی مص5ر را تص5رف کرد. • فاطمی5ان مص5ر را ب5ه مرک5ز حک5ومت خ5ود تب5دیل کردن5د و دوره‌ای از شکوف5ایی فرهنگی و اقت5صادی آغا5ز شد. • مهم‌ترین اقدامات فاطمیان: .1تأسیس شهر قاهره به عنوان پایتخت .2ساخت مسجد االزهر .3رونق تجارت با آفریقا ،آسیا و اروپا .4توسعه هنر و معماری اسالمی • دانشگاه االزهر • االزه5ر ابت5دا ب5ه عن5وان مس5جد س5اخته ش5د و بع5دها ب5ه یکی از ق5دیمی‌ترین 5و5معتبر5ترین مرا 5کز 5آموزش عال5ی جه5ا5ن اس5الم تب5دیل ش5د. مت5رین مراک5ز آم5وزش عل5وم اس5المی • ام5روزه ن5یز دانش5گاه االزه5ر از مه ‌ است. مسجد االزهر حکومت ایوبیان و صالح‌الدین • در س5ال ۱۱۷۱میالدی ،فرمان5ده مش5هور مس5لمان ص-الح‌الدین ای-وبی حک5ومت ه ایوبیان 5را تأسیس کرد.5 5فا5طمیان5را پا5یان د5اد 5و سلس5ل 5 • اقدامات مهم صالح‌الدین: .1 اتحاد مصر و شام .2 تقویت ارتش .3 مقابله با جنگ‌های صلیبی .4 گسترش عدالت و اصالحات اداری • نبرد حطین: • در س5ال ۱۱۸۷میالدی ،ص5الح‌الدین در ن-برد حطین ص5لیبی‌ها را شکس5ت داد و ش5هر بیت‌ال-مقدس را بازپس5گرفت. • مت5رین روی5دادهای ت5اریخ جه5ان اس5الم محس5وب می‌شود. این پ5یروزی یکی از مه ‌ • ارگ قاهره: • صالح‌الدین دس5تور س5اخت ارگ ق-اهره را ص5ادر ک5رد ک5ه هن5وز یکی از مهم‌ت5رین آث5ار ر است.5 ی مص 5 ت5اریخ 5 ارگ قاهره و صالح الدین ایوبی حکومت ممالیک • پس از ایوبی5ان ،حک5ومت ب5ه دس5ت ممالی-ک افتاد. • ممالی5ک در اص5ل س5ربازانی بودن5د ک5ه ب5ه م5رور زم5ان ق5درت سیاس5ی را در دس5ت گرفتند. • ویژگی‌های حکومت ممالیک: .1توسعه معماری اسالمی .2ساخت مدارس ،مساجد و بازارها .3رونق تجارت .4تب5دیل ق5اهره ب5ه یکی از بزرگ‌ت5رین ش5هرهای جهان اسالم • نبرد عین جالوت • در س5ال ۱۲۶۰میالدی ،ممالی5ک در ن-برد عین ج-الوت س5پاه مغ5ول را شکس5ت دادند. • این نخس5تین شکس5ت ب5زرگ مغ5والن ب5ود و م5انع پیش5روی آن5ان ب5ه مص5ر و ش5مال آفریق5ا شد. • پایان حکومت ممالیک • در اوای5ل ق5رن ش5انزدهم ،ق5درت ممالی5ک ک5اهش ی5افت و آن5ان در براب5ر ارتش عثم5انی ش5کست خورد5ند. مصر در دوران عثمانی • در س5ال ۱۵۱۷میالدی ،س5لطان س-لیم اول مص5ر را فتح کرد. • از آن پس ،مص5ر ب5ه یکی از ایالت‌ه5ای مهم ام5پراتوری عثم5انی تبدیل شد. • ویژگی‌های این دوره: .1اداره مصر توسط والیان عثمانی .2ادامه فعالیت ممالیک در برخی امور محلی .3حفظ اهمیت اقتصادی مصر .4توسعه تجارت میان آسیا ،آفریقا و اروپا • اهمیت مصر برای عثمانی: • مصر به دلیل: .1تولید محصوالت کشاورزی .2موقعیت جغرافیایی .3مسیر حج مسلمانان • یکی از مهم‌ت5رین اس5تان‌های ام5پراتوری عثم5انی بود. حمله ناپلئون به مصر • در س5ال ۱۷۹۸میالدی ،ن-اپلئون بناپ-ارت ب5ا ه5دف قط5ع راه ارتب5اطی بریتانی5ا ب5ا ه کرد. ه5ند ،ب5ه مصر حمل 5 • مهم‌ترین رویدادها .1 پیروزی فرانسه در نبرد اهرام .2 شکس5ت ناوگ5ان فرانس5ه از بریتانی5ا در ن-برد نیل .3 آغ5از مطالع5ات علمی گس5ترده درب5اره آث5ار مصر • کشف سنگ روزتا • در جری5ان لشکرکش5ی فرانس5ه ،س-نگ روزت-ا کش5ف ش5د؛ اث5ری ک5ه بع5دها ب5ه 5رم5زگش5ایی خ5ط ه5ی5رو 5گل5یف و55ش5ن5اخت 5به5تر ت5م5دن مص5ر5باس5تا5ن کم5ک ش5ایانی کرد. • پیامدهای حمله ناپلئون .1 آشنایی بیشتر اروپا با تمدن مصر .2 تضعیف نفوذ عثمانیان .3 هس5ازی ب5رای اص5الحات و نوس5ازی مص5ر در قرن نوزدهم زمین ‌ محمدعلی پاشا و آغاز مصر نوین • نگ-ذار مص-ر در س5ال ۱۸۰۵میالدی ،محم-دعلی پاش-ا ب5ه حک5ومت مص5ر رس5ید .بس5یاری از تاریخ‌نگ5اران او را بنیا ‌ نوین می‌دانند. • اصالحات محمدعلی پاشا • او برنام5ه گس5ترده‌ای ب5رای نوس5ازی کش5ور اج5را کرد: .1 ایجاد ارتش مدرن .2 تأسیس کارخانه‌های صنعتی .3 اصالح نظام کشاورزی .4 توسعه آبیاری .5 اعزام دانشجویان به اروپا .6 تأسیس مدارس نوین .7 توسعه نیروی دریایی • توسعه اقتصادی • محم5دعلی کش5ت پنب5ه را گس5ترش داد و مص5ر ب5ه یکی از ص5ادرکنندگان مهم پنب5ه در جه5ان تب5دیل شد. • توسعه نظامی • گه5ای متع5ددی ب5ا ام5پراتوری شه5ای خاورمیان5ه تب5دیل ش5د و در جن ‌ ارتش مص5ر در زم5ان او ب5ه یکی از قدرتمن5دترین ارت ‌ عثمانی شرکت کرد. کانال سوئز و اشغال مصر توسط بریتانیا • یکی از مهم‌ت5رین روی5دادهای ت5اریخ معاص5ر مصر ،ساخت کانال سوئز بود. • ساخت کانال سوئز • آغاز ساخت۱۸۵۹ : • افتتاح۱۸۶۹ : • طول :حدود ۱۹۳کیلومتر • این کان5ال دری5ای مدیتران5ه را ب5ه دری5ای س5رخ متص5ل ک5رد و مس5یر تج5ارت می5ان اروپ5ا و آس5یا را به‌ط5ور چشمگیری کوتاه ساخت. • اشغال بریتانیا • به دلی5ل ب5دهی‌های س5نگین دولت مص5ر و اهمیت راه5بردی کان5ال س5وئز ،بریتانی-ا در س5ال ۱۸۸۲میالدی مصر را اشغال کرد. • اگرچ5ه مص5ر از نظ5ر حق5وقی همچن5ان بخش5ی از ام5پراتوری عثم5انی ب5ود ،ام5ا اداره واقعی آن در اختی5ار بریتانی5ا قرار گرفت. • اهمیت کانال سوئز .1 یکی از مهم‌ترین مسیرهای دریایی جهان .2 عبور درصد قابل توجهی از تجارت جهانی .3 نقش کلی5دی در اقتص5اد مص5ر و تج5ارت بین‌المللی استقالل مصر • در اوای5ل ق5رن بیس5تم ،جنبش‌ه5ای ملی‌گرایان5ه برای پایان دادن به سلطه بریتانیا گسترش یافت. • استقالل • در س5ال ۱۹۲۲میالدی ،بریتانی5ا اس5تقالل مص5ر را به رسمیت شناخت. • فؤاد اول ب5ه عن5وان نخس5تین پادش5اه مص5ر مستقل تاج‌گذاری کرد. • محدودیت‌های استقالل • با وجود استقالل رسمی: .1 نیروه5ای بریتانی5ایی همچن5ان در مص5ر حض5ور داشتند. .2 کانال سوئز تحت نفوذ بریتانیا باقی ماند. .3 سیاس5ت خ5ارجی مص5ر ت5ا ح5د زی5ادی تحت ت5أثیر لندن بود. • حکومت ملک فاروق • آخرین پادشاه مصر فاروق اول بود. • در دوران او: .1 فساد اداری افزایش یافت. .2 نارضایتی عمومی گسترش پیدا کرد. .3 شکس5ت در جن5گ ۱۹۴۸ب5ا اس5رائیل اعتب5ار حکومت را کاهش داد. از راست به چپ :فؤاد اول و فاروق اول انقالب ۱۹۵۲و جمهوری مصر • در ۲۳ژوئی-ه ،۱۹۵۲گ5روهی از افس5ران ارتش موس5وم ب5ه افس-ران آزاد علی5ه حک5ومت مل5ک فار5وق ک5ودتا5کردند. • رهبران انقالب: .1 محمد نجیب .2 جمال عبدالناصر • نتایج انقالب .1 پایان نظام سلطنتی .2 اعالم جمهوری مصر در سال ۱۹۵۳ .3 اصالحات ارضی .4 کاهش نفوذ اشراف .5 افزایش نقش ارتش در سیاست محمد نجیب • اهمیت انقالب • انقالب ۱۹۵۲نقط5ه آغ5از مص5ر م5درن و پای5ان بیش از دو ه5زار س5ال حک5ومت پادش5اهان در این کشور بود. جمال عبدالناصر • جم-ال عبدالناص-ر یکی از تأثیرگ5ذارترین ره5بران جه5ان ع5رب ب5ود و از س5ال ۱۹۵۶ت-ا ۱۹۷۰ریاس5ت جمهوری مصر را بر عهده داشت. • مهم‌ترین اقدامات: .1 ملی کردن کانال سوئز در سال ۱۹۵۶ .2 اجرای اصالحات اقتصادی و ارضی .3 ساخت سد عالی اسوان .4 توسعه آموزش و صنعت .5 حم5ایت از جنبش‌ه5ای اس5تقالل‌طلب در جه5ان عرب و آفریقا • بحران سوئز (:)۱۹۵۶ • پس از ملی ش5دن کان5ال س5وئز ،بریتانی5ا ،فرانس5ه و اسرائیل به مصر حمله کردند. • اگرچ5ه مص5ر از نظ5ر نظ5امی ب5ا فش5ار زی5ادی روبه‌رو ش5د ،ام5ا ب5ا دخ5الت سیاس5ی ق5درت‌های ب5زرگ ،نیروه5ای مهاجم 5عقب‌5نشین5ی ک5رد5ند 5و این5ر5وید5اد جایگ5اه عبدال5ناصر را در 5جهان عرب ت5قویت 5کرد5. • جنگ :۱۹۶۷ • در جن-گ ش-ش‌روزه ،مص5ر و چن5د کش5ور ع5ربی از اس5رائیل شکس5ت خوردن5د و ش-به‌جزیره س-ینا ب5ه اش5غال اسرائیل درآمد. • گت5رین چالش‌ه5ای دوران عبدالناصر بود. این شکس5ت یکی از بزر ‌ انور سادات • پس از درگذش5ت عبدالناص5ر در س5ال ،۱۹۷۰انور سادات رئیس‌جمهور مصر شد. • مهم‌ترین اقدامات .1 آغاز سیاست درهای باز اقتصادی .2 نزدیک شدن به کشورهای غربی .3 آغاز اصالحات اقتصادی • جنگ ۱۹۷۳ • در جن-گ ی-وم کیپ-ور ،ارتش مص5ر ب5ا عب5ور از کان5ال س5وئز ،بخش‌ه5ایی از ص5حرای س5ینا را بازپس گرفت. • این جن5گ روحی5ه ملی م5ردم مص5ر را تق5ویت کرد. • توافق کمپ دیوید • در س5ال ،۱۹۷۸س5ادات ب5ا می5انجیگری جیمی ک-ارتر ب5ا من-اخیم بگین توافق‌نام-ه کمپ دیوی-د را امض5ا کرد. • پیامدها: .1 نخس5تین پیم5ان ص5لح می5ان ی5ک کش5ور ع5ربی و اسرائیل .2 بازگشت تدریجی شبه‌جزیره سینا به مصر .3 انتقاد شدید بسیاری از کشورهای عربی • ترور سادات • در س5ال ،۱۹۸۱ان5ور س5ادات هنگ5ام رژه نظ5امی توس5ط اعض5ای ی5ک گ5روه اس5الم‌گرای تن5درو ت5رور شد. دوران حسنی مبارک ()۲۰۱۱–۱۹۸۱ • پس از ت5رور ان-ور س-ادات در س5ال ،۱۹۸۱حس-نی مب-ارک ب5ه ریاس5ت‌جمهوری رس5ید و نزدی5ک ب5ه ۳۰س5ال بر مصر حکومت کرد. • مهم‌ترین ویژگی‌های دوران مبارک: .1 حفظ ثبات سیاسی و امنیت داخلی .2 توسعه گردشگری .3 اجرای برخی اصالحات اقتصادی .4 گسترش روابط با کشورهای غربی و عربی .5 ادامه اجرای پیمان صلح با اسرائیل • مهم‌ترین مشکالت: .1 فساد اداری .2 محدود شدن فعالیت احزاب مخالف .3 افزایش بیکاری ،به‌ویژه در میان جوانان .4 شکاف طبقاتی و مشکالت اقتصادی .5 حک5ومت طوالنی‌م5دت تحت وض5عیت فوق‌العاده • این مس5ائل ب5ه ت5دریج زمین5ه اعتراض‌ه5ای گسترده مردمی را فراهم کرد. انقالب مصر ()۲۰۱۱ • در ژانوی5ه ،۲۰۱۱هم‌زم5ان ب5ا م5وج اعتراض‌ه5ای موس5وم ب5ه به-ار ع-ربی، ه5ز5ا5ران 55نف5ر 5در ش5هره5ای 5م5ختل5ف مص5ر 5،5به‌وی5ژ5ه در 5می-د-ان تح-ری-ر ،-دس5ت ب5ه تظاهرات زدند. • دالیل انقالب: .1فساد گسترده .2بیکاری .3گرانی و مشکالت اقتصادی .4محدودیت آزادی‌های سیاسی .5نارضایتی از حکومت طوالنی حسنی مبارک • نتایج انقالب: .1استعفای حسنی مبارک در ۱۱فوریه ۲۰۱۱ .2انتقال قدرت به شورای عالی نیروهای مسلح .3آغ5از دوره‌ای از تح5والت سیاس5ی و برگ5زاری انتخابات مصر پس از انقالب • • • • • • • پس از انقالب ،مصر با تغییرات سیاسی مهمی روبه‌رو شد. محمد مرسی در س5ال ،۲۰۱۲محم-د مرس-ی ب5ه عن5وان نخس5تین رئیس‌جمه5ور منتخب پس از انقالب روی کار آمد. ام5ا اختالف5ات سیاس5ی ،اعتراض‌ه5ای م5ردمی و بحران‌ه5ای اقتص5ادی ادام5ه یافت. تغییر حکومت در س5ال ،۲۰۱۳ارتش ب5ه فرمان5دهی عب-دالفتاح السیس-ی محم5د مرس5ی را از قدرت برکنار کرد. در سال ،۲۰۱۴السیسی در انتخابات ریاست‌جمهوری پیروز شد. عبدالفتاح السیسی • مهم‌ترین اقدامات دولت السیسی: .1توسعه شبکه راه‌ها و بزرگراه‌ها .2گسترش و تعریض کانال سوئز .3ساخت پایتخت اداری جدید مصر .4سرمایه‌گذاری در پروژه‌های عمرانی .5اجرای برنامه‌های توسعه اقتصادی • چالش‌ها: • دولت السیسی با چالش‌هایی مانند: .1تورم .2افزایش بدهی‌های خارجی .3تهدیدهای امنیتی .4انتق5اد ب5رخی س5ازمان‌های بین‌المللی درب5اره وض5عیت حق5وق بشر • مواجه بوده است. نتیجه‌گیری • اهمیت تاریخی مصر • مص5ر یکی از تأثیرگ5ذارترین تم5دن‌های ت5اریخ بش5ر اس5ت و در ط5ول جه5انی 5ای5ف5ا 5بی5ش ا 5ز پ5نج ه5ز5ا5ر 5س5ال5 ،نقش مهمی 5در 5پ5یش5رف5ت 5تم5د5ن 5 کرده است. مت-رین دس-تاوردهای مص-ر عبارت‌ان-د از: • مه ‌ .1شکل‌گیری یکی از نخس5تین حکومت‌ه5ای متمرکز جهان .2ساخت اهرام و آثار معماری ماندگار .3ابداع و توسعه خط هیروگلیف .4پیش5رفت در پزش5کی ،ریاض5یات ،مهندس5ی و نجوم .5تأثیرگ5ذاری ب5ر تم5دن‌های یون5انی ،رومی و اسالمی .6نقش مهم در سیاس5ت و اقتص5اد خاورمیان5ه و آفریق5ا در دوران معاصر منابع • کتاب‌ها: .1تاریخ مصر باستان – نیکالس گریمال .2تاریخ خاورمیانه – برنارد لوئیس .3تاریخ جهان باستان – سوزان وایز بائر .4تم-دن‌های باس-تانی – وی5ل دورانت (بخش مصر) • منابع اینترنتی معتبر: .1 .2 .3 .4 ‏UNESCO ‏Encyclopaedia Britannica ‏British Museum ‏The Metropolitan Museum of Art