دانلود پاورپوینت آشنایی با طرح های جامع، تفصیلی، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده

آشنایی با طرح‌های جامع ،تفصیلی و بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده زمستان 1387 مفاهيم و تعاریف دیاگرام گزارش طرح جامع ج(((((((امع، تعاریف بهس(((ازی بافت‌ه((ای شرح خدمات مشکالت تهیه و اجراء تفص(یلی و و نوس(ازی برنامه ریزی شهری تعاریف و فرايند تهیه آش(نایی ب(ا طرح‌ه((ای برنامه ریزی طرح تفصیلی فرسوده بافت فرسوده شرح خدمات مشکالت تهیه و اجراء تعاریف شرح خدمات مفهوم برنامه‌ريزي مفاهيم و تعاریف ته(اي برن(امه‌ ،نم(ايش منظم و ي(ا رع(ايت سلس(له م(راتب فعالي ‌ مرب(وط ب(ه هم و مرب(وط ب(ه ي(ک رش(ته تص(ميمات منظم و برحس(ب دوره‌ه(اي زم(اني مختل(ف اس(ت .برن(امه‌ريزي تص(ميمات منظم براساس سلسله مراتب عمليات است. عده‌اي ديگ(ر از ص(احب‌نظران برنام(ه را تع(يين ه(دف کوتاه‌م(دت و راه رس(يدن ب(ه آن و ي(ا تعه(د ب(راي انج(ام مجم(وعه‌اي عملي(ات به منظور تحقق اهداف مي‌دانند. ام(روزه واژه برن(امه‌ريزي ب(راي فعاليت‌ه(اي مختل(ف انس(ان ب(ه ک(ار مي‌رود و هيچ ج(امعه‌اي ب(دون برن(امه‌ريزي ،نخواه(د توانست پاسخگوي نيازهاي مختلف ساکنين خود باشد. برن((امه‌ريزي در زن((دگي ام((روزي ،در تم((ام س((ازمان‌ها و تش(کيالت ،جايگ(اه و مفه(وم خ(ود را ب(ه دس(ت آورده و تم(ام تص(ميمات براس(اس طرح‌ه(ا و برنامه‌ه(اي از پيش انديش(يده ش(ده ،اتخ(اذ مي‌گ(ردد .ش(ايد در گذش(ته ،ب(دون برن(امه‌ريزي و دورانديش(ي ،رس(يدن ب(ه مطلوب(ات امکان‌پ(ذير ب(ود ،ام(ا ام(روزه مفاهيم و تعاریف مراجع(ه ب(ه لغت‌نام(ه انگليس(ي "آکس(فورد" و لغت‌نام(ه آمريک(ايي "وبس(تر" جهت ارائ(ه تع(ريفي ب(راي هري(ک از کلم(ات برنام(ه، برن(امه‌ريزي ک(ردن و برن(امه‌ريز کم(ک م(ؤثري ب(راي توض(يح مس(أله اس(ت .در اين لغت‌نامه‌ه(ا دي(ده مي‌ش(ود ک(ه اس(م "برنام(ه"()plan و فع(ل "برن(امه‌ريزي ک(ردن"( )to planداراي چن(دين مع(ني مش(خص و متم(ايز مي‌باش(ند .ب(ه ط(ور خ(اص ،ب(راي برنام(ه ب(ه عنوان يک اسم معاني زير پيدا مي‌شود : نمايش کالبدي اشياء مانند طرح يا نقشه؛ روشي براي انجام دادن امور؛ مرتب کردن قاعده‌مند بخش‌هاي مختلف يک چيز؛ تعري(ف اول ک(امًال متف(اوت از تع(اريف ديگ(ر اس(ت .زم(اني ک(ه از ط(رح و نقش(ه خياب(اني در ش(هري ص(حبت مي‌ش(ود ،منظ(وري متف(اوت از زم(اني ک(ه درب(اره برنام(ه دي(دار از هم(ان خياب(ان ص(حبت مي‌ش(ود در ذهن ب(ه وج(ود مي‌آي(د .ام(ا تعري(ف ديگ(ري ک(ه س(اير تع(اريف را ت(رکيب مي‌کن(د و تم(ايز بين تع(اريف را درهم ريخت(ه و تف(اوت آن‌ه(ا را مبهم مي‌کن(د ن(يز وج(ود دارد و آن مفاهيم و تعاریف فع((ل "برن((امه‌ريزي ک((ردن" و اس (م‌هاي "برن((امه‌ريزي" و "برن(امه‌ريز" ک(ه همگي از آن مش(تق مي‌ش(وند ،مش(تمل ب(ر مع(اني کلي دس(ته دوم هس(تند .ب(ه عب(ارت ديگ(ر منظ(ور از بي(ان آن‌ه(ا ،ه(نر ترس(يم طرح‌ه(اي ف(يزيکي و ي(ا ط(راحي روي کاغ(ذ نيس(ت ،بلک(ه ه(دف ،م(رتب ک(ردن (س(اماندهي) اج(زاء ي(ا تحق(ق بخش(يدن ب(ه ک(اري و ي(ا قص(د انج(ام ک(اري داش(تن اس(ت. متع(ارف‌ترين مع(ني برن(امه‌ريزي مش(تمل ب(ر دو مع(ني اول و در حقيقت فع(اليتي آگاهان(ه ب(راي رس(يدن ب(ه اه(داف اس(ت .اين عم(ل ب(ا تعري(ف و انج(ام فعاليت‌ه(اي مش(خص در ي(ک ت(والي منظم و از پيش تعيين‌ شده امکان‌پذير مي‌گردد. هر نوع برنامه‌ريزي دو ويژگي به شرح زير دارد: وي(ژگي موض(وعي ک(ه موض(وع م(وردنظر برن(امه‌ريزي را از س(اير موض(وع‌هاي مطروح(ه شناس(ايي و ج(دا ک(رده و م(ورد توج(ه ق(رار مي‌دهد؛ وي(ژگي مک(اني ي(ا فض(ايي ک(ه گس(تره موض(وع م(ورد برن(امه‌ريزي را مش(خص مي‌کن(د و ب(ه آن ب(ار جغرافي(ايي مي‌ده(د ،چ(را ک(ه برن(امه‌ريزي ب(دون درنظ(ر گ(رفتن اين مح(دوده عم(ل ي(ا گس(تره تعاریف برنامه‌ريزي مفاهيم و تعاریف نظام تصميم‌گيري براي تعيين خط‌مشي‌ها؛ کوششي براي انتخاب بهترين راهکار؛ جريان آگاهانه يا سلسله اقدام‌هاي مرتبط با يکديگر؛ پويش هدايت عقاليي مکانيزم تصميم‌گيري در امور توسعه؛ انديشيدن و تنظيم پيشاپيش امور؛ فعاليتي عمومي براي رسيدن به اهداف؛ مجم(وعه‌اي از تص(ميمات ب(ا مشخص(ات کمي و کيفي و ي(ا فضايي در افق‌هاي زماني تعريف شده؛ روش(ي از انديش(يدن درب(اره مس(ائل اجتم(اعي و اقتص(ادي ک(ه در راس(تاي اه(داف آين(ده مي‌باش(د و ب(ه ش(دت ب(ه ارتب(اط اه(داف کلي و تعميم‌هاي گروهي ،مرتبط است؛ کاربرد روش‌ه((اي علمي (ه((ر چن((د ابت((دايي) ب((راي سياست‌گذاري؛ فرآين(دي آگاهان(ه اس(ت ،يع(ني قب(ل از اين ک(ه اق(دامي ص(ورت گ(يرد ،تص(ميم گرفت(ه مي‌ش(ود ک(ه اين فع(اليت چگون(ه ،در چ(ه مفاهيم و تعاریف فرآين((د ذه((ني و عملي مجم((وعه‌اي از تص((ميم‌گيري‌هاي س(نجيده‌اي اس(ت ک(ه براس(اس قي(ودات کمي ،کيفي ،زم(اني و مک(اني ،ش(يوه دخ(الت انس(ان را در موض(وعي مش(خص بي(ان مي‌کند؛ فع(اليتي س(ازمان يافت(ه و تالش(ي هوش(يارانه ب(ه منظ(ور گ(زينش به(ترين راه‌حل‌ه(اي پيش(نهادي ،ب(راي دس(تيابي ب(ه اهداف کلي؛ نوعي تفک(ر ج(امع درب(اره مس(ائل اجتم(اعي و اقتص(ادي ک(ه در زمين(ه رواب(ط ،اه(داف و تص(ميمات داراي جهت‌گ(يري و آينده‌نگري به صورت عملي مي‌باشد. فرآين(د تص(ميم‌گيري ک(ه ه(دف آن ،ت(رکيب بهين(ه فعاليت‌ه(ا در ن(احيه‌اي مش(خص ب(ا توج(ه ب(ه سياس(ت‌هاي کلي و اه(داف‌ تع(يين ش(ده نظ(ام و فش(ارهاي ناش(ي از من(ابع موج(ود مي‌باشد. اب(زار س(اماندهي مکان‌ه(اي متف(اوتي ک(ه مي‌باي(د ش(رايط رش(د و توس(عه زن(دگي جامع(ه را در تم(ام ابع(اد م(ادي ،معن(وي و ف(رهنگي در هم(ه ش(کل‌بندي‌هاي ف(ردي و اجتم(اعي ف(راهم انواع برنامه‌ريزي برنامه‌ريزي برحسب تصميم‌گيري مفاهيم و تعاریف برن(امه‌ريزي راه(بردي .چ(ارچوب برنامه‌ه(ا در تم(ام س(طوح اس(ت و ش(امل اه(داف و اق(دامات اساس(ي در بلندم(دت مي‌باشد؛ برن(امه‌ريزي ت(اکتيکي .مش(خص ک(ردن ه(دف‌هاي ميان‌ک(ار و انتخ(اب ابزاره(اي الزم ب(راي تحق(ق آن‌ه(ا را در ميان‌م(دت موردنظر قرار مي‌دهد؛ برن(امه‌ريزي عملي(اتي .ش(امل گام‌ه(اي وي(ژه ي(ا اق(دامات مش(خص ب(راي انج(ام فعاليت‌ه(ايي اس(ت ک(ه ب(ه اه(داف مش(خص نائل مي‌شوند؛ برنامه‌ريزي برحسب موضوع ته(اي جامع(ه را در ب(ر برن(امه‌ريزي عم(ومي .تم(ام ام(ور و فعالي ‌ مي‌گ(يرد .ه(دف اين برن(امه‌ريزي رس(يدن ب(ه توس(عه ،رش(د ،رف(اه و عدالت اجتماعي يا قدرت ملي و سياسي است؛ حه(ا برن(امه‌ريزي کالب(دي .ب(راي انج(ام ب(رخي از ام(ور ني(از ب(ه طر ‌ برنامه‌ريزي برحسب زمان مفاهيم و تعاریف برن(امه‌ريزي بلند‌م(دت .جزيي(ات ک(ار ب(ه ن(درت مش(خص ش(ده و فقط چارچوبي کلي براي انجام فعاليت‌ها تعيين مي‌شود؛ برن(امه‌ريزي ميان‌م(دت .در چ(ارچوب برن(امه‌ريزي بلند‌م(دت و در راس(تاي تحق(ق اه(داف کلي آن ص(ورت مي‌پ(ذيرد ،ب(ه ط(وري ک(ه اگ(ر در برن(امه‌ريزي بلندم(دت اه(داف کلي م(دنظر ‌باش(د ،در برن(امه‌ريزي ميان‌م(دت را‌ه‌ه(اي رس(يدن ب(ه اين اهداف پيگيري مي‌شود؛ برن((امه‌ريزي کوتاه‌م((دت .ن((يز در چ((ارچوب برن((امه‌ريزي ميان‌م(دت و ب(ا ق(ابليت اج(رايي بيش(تر و به(تر انج(ام مي‌گ(يرد؛ برنامه‌ريزي برحسب اهداف اهداف کلي اهداف خاص برنامه‌ريزي برحسب مقياس برنامه‌ريزي ملي برنامه‌ريزي منطقه‌اي برنامه‌ريزي محلي برن(امه‌ريزي ب(ه عن(وان ي(ک فع(اليت کلي آگاهان(ه باي(د ح(ائز ويژگي‌هاي زير باشد: مفاهيم و تعاریف جامع‌نگري .داش(تن بينش(ي ج(امع ،از ض(روريات ک(ار برن(امه‌ريزي اس(ت ،زي(را ش(هر ب(ه عن(وان ي(ک مجموع(ه منظم و هدفمن(د از اج(زاء مرتب(ط ب(ا هم ب(ه وج(ود مي‌آي(د و ب(ه عب(ارتي ي(ک سيس(تم است؛ انعط(اف .انعط(اف در حقيقت "ق(ابليت انطب(اق ط(رح ب(ا ش(رايط در ح(ال تغي(ير اس(ت ،ب(دون آن ک(ه ب(ه اه(داف نه(ايي و اس(تراتژيک آن لطمه‌اي وارد آيد. ارش(اد و ه(دايت .برن(امه‌ريزي هم(واره در برگيرن(ده ارش(اد، راهنمايي و هدايت فعاليت‌هاست؛ هدف‌گيري و درون‌نگ(ري .برن(امه‌ريزي فع(اليتي اس(ت حس(اب شده و منطقي؛ اس(تمرار .برن(امه‌ريزي فع(اليتي اس(ت مس(تمر ک(ه مح(دود ب(ه ي(ک مقط(ع خ(اص از زم(ان نمي‌ش(ود ،زي(را همان‌گون(ه ک(ه زن(دگي ش(هر يگ(ردد ،برن(امه‌ريزي ن(يز ک(ه ه(دايت اين زن(دگي هرگ(ز متوق(ف نم ‌ است بايد ادامه يابد؛ آين(ده‌نگري .انديش(يدن در ب(اب س(رانجام ک(اري ک(ه هن(وز آغ(از مفهوم برنامه‌ريزي شهری مفاهيم و تعاریف شهر معاص(ر ،دچ(ار بح(ران ش(ده و ب(ا مش(کالت بس(ياري از جمل(ه يه(ا رش(د و توس(عه ن(امتوازن ،رش(د جمعيت ،کمب(ود زمين ،آلودگ ‌ و ناهنجاري‌ه(ا و ...مواج(ه گردي(ده اس(ت .در اين وض(عيت کالب(د ت(اريخي و کهن(ه ش(هرها ،ک(ه اک(ثرًا هس(ته اولي(ه ش(هر ب(وده و در مرک((ز ش((هر ق((رار دارد ،عل((يرغم قابليت‌ه((اي ب((القوه و س(رمايه‌هاي ارزش(مند ،ب(ا چالش‌ه(اي بس(يار دس(ت ب(ه گريب(ان اس(ت و بخش وس(يعي از اين س(رمايه‌ها از چرخ(ه انتف(اع خ(ارج ش(ده‌اند .ع(دم توج(ه ب(ه اين امکان(ات ،م(وجب از دس(ت رفتن و اتالف س(رمايه‌هاي م(ادي و معن(وي (ف(رهنگي ،ت(اريخي ،اجتم(اعي و اقتص(ادي) مي‌گ(ردد .اين وض(عيت ،عم(دتًا ناش(ي از نب(ود برن(امه‌اي م(دون و ج(امع‌نگر و ن(يز ،فق(دان راهبرده(ا و بنيان‌ه(اي ساختاري است. برن(امه‌ريزي پدي(ده‌اي جدي(د و ن(و مي‌باش(د .اين علم در گذش(ته ب(ه ص(ورت تج(ربي انج(ام مي‌گرفت(ه اس(ت؛ ام(ا در عص(ر تکنول(وژي و همگ(ام ب(ا پيش(رفت عل(وم اقتص(ادي ،اجتم(اعي و کالب(دي ب(ه ص(ورتي ن(و و ب(ا بهره‌گ(يري از روش‌ه(اي کمي ،کيفي و راي(انه‌اي مفاهيم و تعاریف برن(امه‌ريزي ش(هري در مفه(وم جدي(د از اواي(ل ق(رن بيس(تم ،ب(ه منظ(ور پاس(خ دادن ب(ه ش(رايط وي(ژه ت(اريخي پس از انقالب ص(نعتي ش(کل گ(رفت .ت(ا پيش از انقالب ص(نعتي ،شهرنش(يني و رش(د ش(هرها بس(يار مح(دود ب(ود و ب(ه هم(ان نس(بت ،مس(ائل و مش(کالت ش(هري دامنه‌اي مح(دود داش(ت ،از اين رو ني(ازي ب(ه دخ(الت گس(ترده و آگاهان(ه انس(ان در محي(ط ش(هري نب(ود .از اواخ(ر ق(رن ن(وزدهم اوض(اع ش(هرها ب(ه ش(دت بح(راني ش(د؛ هه(اي ص(نعتي در ش(هرها نزدي(ک مجتمع‌ه(اي کارخانه‌ه(ا و کارگا ‌ زيس(تي اس(تقرار يافتن(د .همزم(ان ب(ا اين تح(والت ،روس(تاييان ب(ه ش(هرها مه(اجرت ک(رده و ب(ه ک(ارگران ص(نعتي مب(دل ش(دند، زاغه‌نش(يني و حاشيه‌نش(يني رش(د ک(رد و ب(ه س(رعت ب(ر وس(عت شهرها افزوده شد. شهرها ب(ه مثاب(ه سيس(تمي م(رکب ،پيچي(ده و کالن در تغي(ير و تح(ول دائمي مي‌باش(ند .ش(ادابي ،س(رزندگي و ادام(ه حي(ات اين سيس(تم ،در گ(روي تحق(ق س(ه رکن برن(امه‌ريزي ،م(ديريت و مش(ارکت ش(هروندان اس(ت .اين س(ه رکن اص(لي و هم‌پيون(د ب(ه ش(هر تجس(م مي‌بخش(ند .شهرس(ازي در رون(د حف(ظ و توس(عه تعاریف برنامه‌ريزي شهری مفاهيم و تعاریف ساماندهي کالب((دي -فض((ايي ش((هر ک((ه مي‌ت((وان آن را س(اماندهي ک(اربري زمين جهت ت(أمين ي(ک محي(ط مناس(ب براي زندگي دانست. نوعي از برن(امه‌ريزي ف(يزيکي ک(ه درص(دد س(اماندهي ک(اربري زمين ب(راي ت(أمين ي(ک محي(ط کالب(دي شايس(ته زن(دگي م(دني سالم است. تالش ب(راي ت(دوين اص(ولي در جهت پدي(د آوردن ي(ک محي(ط کالبدي مناسب براي زندگي. ماهيت برن(امه‌ريزي ش(هري ب(ر رون(د م(داوم ،پيوس(ته و پايان‌ناپ(ذير شهرس(ازي و پوي(ايي آن داللت دارد .برن(امه‌ريزي ش(هري ب(ا دي(د وس(يعي ک(ه دارد تم(ام عوام(ل م(ؤثر ب(ر ش(هر را م(ورد توج(ه ق(رار‌داده ،در عين ح(ال ن(يز داراي انعطاف‌پ(ذيري الزم ب(راي اجتن(اب از وض(عيت‌هاي ُص لب و غيرقاب(ل تغي(ير مي‌باشد. تع(يين سياس(ت‌هاي کلي دس(تگاه‌هاي اج(رايي ي(ک ش(هر ،ب(ا مفاهيم و تعاریف برن(امه‌ريزي ش(هري فرآين(دهاي ذه(ني و عملي يک‌س(ري تص(ميم‌هاي س(نجيده در ام(ور ش(هري اس(ت ک(ه ب(ا رع(ايت قي(ودات خ(اص خ(ود ،ش(يوه و ش(کل رابط(ه انس(ان را ب(ا محي(ط ش(هري در ق(الب ابني(ه ،ط(راحي و طبقه‌بن(دي مي‌کن(د .در ادام((ه ،طرح‌ري((زي ش((هري فرآين((دهاي ذه((ني منبعث از برن(امه‌ريزي ش(هري را ب(ا رع(ايت هندس(ه ،فيزي(ک و ک(اربرد مناس(ب در عرص(ه فض(ايي ي(ا بس(تر جغرافي(ايي ش(هر ،ش(کل داده و آن را از مقول(ه ذه(ني ب(ه عي(ني تب(ديل ک(رده و ب(ه آن تجس(م فض(ايي مي‌بخش(د .چگ(ونگي اين تجس(م فض(ايي ،ش(يوه و حدود دخالت انسان را در عرصه شهر مشخص مي‌کند. حاص(ل برن(امه‌ريزي ش(هري و طرح‌ري(زي ش(هري مجموع(ه م(دوني اس(ت ک(ه ب(ه ص(ورت اب(زار تص(ميم‌گيري در اختي(ار تص(ميم‌گيران ي(ا م(ديران ش(هري ق(رار مي‌گ(يرد؛ چ(را ک(ه تص(ميم‌گيري براس(اس مالحظ(ات ،امکان(ات و مح(دوديت‌ها انجام شده و به اجراء در مي‌آيد. اهداف برنامه‌ريزي شهري مفاهيم و تعاریف عقاليي ک(ردن اق(دام‌ها .تخص(يص بهين(ه من(ابع مح(دود ب(ه ص(ورتي ک(ارا و براس(اس ارجحيت‌ه(ا و اولويت‌ه(ا ،ب(ه ص(ورتي ک(ه هرچ(ه بيش(تر بتوان(د ب(ه اه(داف م(دنظر جامع(ه در تأمين نيازها نزديک‌تر شود؛ برق(راري تع(ادل بين عرض(ه و تقاض(ا .ب(ه منظ(ور ت(أمين عادالنه‌تر نيازها؛ گس(ترش دامن(ه انتخ(اب .برن(امه‌ريزي ش(هري متناس(ب ب(ا اه(داف نه(ايي ،راه‌حل‌ه(اي متف(اوت و مف(اهيم برن(امه‌ريزي ب(ه انتخاب‌ه(ا جهت مي‌ده(د ،بطوريک(ه ب(ا داش(تن ابتک(ار يت(وان ب(ه پيش(واز ح(وادث رفت(ه و عم(ل و ح(ق انتخ(اب ،م ‌ آين(ده ش(هر را س(اخت و در ص(ورت ل(زوم سرنوش(ت آن را تغيير داد؛ هه(اي خاص .در ايج(اد مص(الحه بين نف(ع جامع(ه و من(افع گرو ‌ فرآين((د برن((امه‌ريزي ش((هري ،س((ازگاري ،مص((الحه و هم(اهنگي بين من(افع ‌متب(اين ف(راهم مي‌گ(ردد و ه(نر فرایند برنامه‌ريزي شهري مفاهيم و تعاریف اج(زاء تش(کيل دهن(ده فرآين(د برن(امه‌ريزي از س(ه مرحل(ه ت(ا ي(ازده مرحل(ه متغ(ير مي‌باش(د .گ(روهي ب(ه وج(ود س(ه س(طح شناخت ،تحليل و اجراء در اين فرآيند معتقد مي‌باشند. از ي(ک دي(دگاه فرآين(د برن(امه‌ريزي ش(امل مراح(ل هفت‌گان(ه مي‌باش(د :تص(ميم ب(راي برن(امه‌ريزي و تهي(ه ط(رح ،شناس(ايي اه(داف کلي ،بي(ان مقاص(د اج(رايي ،ط(رح گزينه‌ه(ا ،ارزي(ابي، اجراء ،مرور و نظارت. دي(دگاه ديگ(ر ،فرآين(د برن(امه‌ريزي را ش(امل پنج مرحل(ه مي‌دان(د :پ(ژوهش محي(ط براس(اس ارزش‌ه(اي مش(خص و گ(روهي ،نيازه(ا و خواس(ته‌ها ،تع(يين اه(داف ،تع(يين راه‌ه(اي رسيدن به اهداف ،ارزش‌يابي راه‌هاي ممکن ،اقدام. الگ(وي ديگ(ري ب(راي فرآين(د برن(امه‌ريزي را ش(امل ي(ازده مرحل(ه مي‌دان(د :ش(ناخت اولي(ه و تعري(ف مس(أله ،تص(ميم ب(ه اج(راء و تعري(ف وظيف(ه برن(امه‌ريزي ،گ(ردآوري يافته‌ه(ا، تجزي(ه و تحلي(ل و پيش‌بي(ني ،تع(يين موان(ع و اه(داف‌ خ(اص، مفاهيم و تعاریف در اين الگوه(ا ،فعاليت‌ه(ا ب(ه ص(ورت فرآين(دي خطي آرايش يافته‌ان(د ،بطوريک(ه در پيش(روي ب(ه س(وي تص(ميم‌گيري نه(ايي، اتم(ام ک(ار در ه(ر مرحل(ه ب(ه مرحل(ه بع(د مي‌انجام(د .در ح(الي ک(ه به(ترين روش آن اس(ت ک(ه در مراح(ل مختل(ف ،فرآين(د را دور زده و مراح(ل مختل(ف را دوب(اره ب(ه جري(ان ان(داخت .ب(ه چ(رخش هه(اي به(تر و اص(الح فرآين(د درآوردن دوب(اره ط(رح ب(ه تولي(د گزين ‌ برنامه‌ريزي مي‌انجامد. مک‌الفلين فرآين(د برن(امه‌ريزي را ش(امل ش(ش ‌گ(ام مي‌دان(د؛ تص(ميم‌گيري در م(ورد انج(ام برن(امه‌ريزي ،تع(يين اه(داف و مش(خص ک(ردن اه(داف اص(لي ،مطالع(ه ُط ُر ق مختل(ف برخ(ورد ب(ا مس(أله ب(ه کم(ک م(دل‌ها ،ارزي(ابي گزينه‌ه(اي پيش(نهادي ب(ا مراجع(ه ب(ه ارزش‌ه(ا ،عم(ل ک(ردن از طري(ق س(رمايه‌گذاري عم(ومي و خصوصي ،بازبيني و نظارت مستمر. برنامه‌ريزي مي‌تواند در اين زمينه تابع دو سنت فکري باشد: دي(دگاه ارزش‌گ(ذار .در اين موض(ع برن(امه‌ريز ،برن(امه‌ريزي را شه(اي از پيش تع(يين ش(ده فرآين(دي فک(ري تلقي نم(وده و ب(ا ارز ‌ با مسأله برخورد کرده و اقدام به حل آن مي‌نمايد؛ دي(دگاه ارزش‌پ(ذير .در اين موض(ع برن(امه‌ريز ،برن(امه‌ريزي را طرح جامع در اس(ناد و م(دارک ق(انونی کش(ور بط(ور ص(ریح و مشخص(ی ب(ه تعری(ف اس(ناد رس(می و رد(اخت(ه ن(ش(ده(اس(ت(اگ(ر چ(ه( ب(ر( م(ب(ن(ای( ع(رف(ح(اکم ب(ر (پش(تی(بان((ط(رح(ه(ای((ج(ا(مع( و((ت(فص(ی(لی (پ( ( ن قاب(ل تحص(یل د (ت(ص(و(ی(ب (طر(حه(ای( ج(ا(مع (و( تف(ص(یلی( (روش( (شناس(ی( ا(ز در(و(ن آ ( فر(این( ( ( است( .م(روری(بر م(ت(ون ق(انونی(و اس(ن(اد(رس(می مب(ین(و(جود ا(ی(ن ب(ن(دهای(مرتبط است: طب(ق متن ق(انون تغی(یر ن(ام «وزارت آب(ادانی و مس(کن» ب(ه «وزارت مس(کن و طرح جامع مص(وب س(ال( ( 1353و (اص(الحات بع(دی آن ط(رح ج(امع ش(ه(رس(ازی» (و (اص(الحات( (ب(ع(دی (آن ( ( شهر اینگونه تعریف شده است: طرح ج(امع ش(هر عب(ارت از ط(رح بلندم(دتی اس(ت ک(ه در آن نح(وة اس(تفاده از ون(ی( ،ص(نع(ت(ی ،بازر(گ(انی، زه­ه(ا(ی (مس(ک ( ی (و( ( ( م(نط(ق(ه (ب(ن(دی (م(رب(و(ط (ب(ه( ح(و ( ا(ر(اض( ( (دیهای ( (یالت ش(ه(ری( (و نیاز(من ا(د(اری( (و (ک(ش(ا(ورزی و (ت(أ(سیس(ات و( ت(جه(یز(ات( و ت(س(ه ( ی (ش(ه(ری( ،خط(و(ط ک(ل(ی( ا(ر (تب(ا(طی و (مح(ل مر(اک(ز (ان(ت(ه(ای خ(ط ((ترم(ین(ال) (و عم(و(م ( و ب(ن(ادر (و س(طح( (الز(م (ب(رای( ای(ج(اد( تأسیس(ات و تج(ه(یزات و (تس(هیالت فر(ودگا(ه(ه(ا( ( ( عم(و(می من(اطق (نو(س(ازی( ،ب(هس(ازی( ،و (اول(ویته(ای م(رب(وط( ب(ه آنه(ا( ت(ع(یین می­ش(ود و ض(وا(ب(ط و( مق(رر(ات م(رب(وط ب(ه (ک(لی(ة م(وار(د ف(وق (و همچ(نین( ض(وا(بط مر(ب(وط( ب(ه ی تاریخ(ی(و(مناظ(ر طب(یعی(،تهی(ه و(ت(نظیم( می­گ(ردد. ح(فظ( بنا( و( نم(اه(ا ( اگ(ر چ(ه در این متن تنه(ا از نقش(ه ه(ای منطق(ه بن(دی ی(اد ش(ده ام(ا در م(ادة 28آیین نام(ة نح(وة بررس(ی و تص(ویب طرحه(ای توس((عه و عم((ران محلی ،ناحیه(­ای ،منطقه(­ای ،ملی و مق(رارت شهرس(ازی و معم(اری کش(ور مص(وب 12/10/1378 نقش(ه­ها و م(دارکی ذک(ر ش(ده اس(ت ک(ه ب(ه م(وجب این م(اده طرح جامع بای(د حس(ب م(ورد ب(ه امض(ای دب(یر و مه(ر دبیرخان(ة ش(ورای استان برسد و در مورد طرح­های جامع شهری عبارت­اند از: نقشه­های وضع موجود سه سند طرح جامع شهر شامل: نقشة کاربری مصوب. محدوده­های طرح. ضوابط و مقررات. چارچوب کلي شرح خدمات انجام مطالعات طرح جامع و تهیه طرح‌هاي جامع  .1بررسی و شناخت شهر .1-1ش(ناخت تاریخچ(ه ،عل(ل پی(دایش ،چگ(ونگی توس(عه شهر و روند رشد آن در ادوار گذشته. .2-1خصوصیات جغرافیایی و اقلیمی شهر طرح جامع .1-2-1م(وقعیت جغرافی(ایی ش(هر و اط(راف آن ( عوام(ل ط(بیعی ،ع(وارض زمی(نی ،وض(ع توپ(وگرافی، ش(یبهای اص(لی م(وثر در ط(رح و منطقه‌بن(دی آنه(ا در س(طح ش(هر و اط(راف آن ،و همچ(نین س(ایر عوام(ل جغرافیایی محدود کننده توسعه شهر) .2-2-1مس(ائل کلی زمین شناس(ی ( جنس خ(اک، زلزله ،آبهای زیرزمینی و غیره ) .3-2-1من(ابع و نح(وه ت(أمین آب ش(هر ،براس(اس اطالعات موجود. .4-2-1مس(ائل هواشناس(ی ( ح(رارت ،رط(وبت ،ب(اد و غیره )  .3-1خصوصیات جمعیتی و اجتماعی شهر .1-3-1خصوصیات جمعیتی و ترکیب آن. .2-2-1خصوص(یات اجتم(اعی ش(هر و محالت مختل(ف آن و چگ(ونگی تأثیر آنها در توسعه کالبدی شهر. .3-3-1ت(راکم کلی جمعیت در س(طح ش(هر و تغی(یرات آن در من(اطق مختلف. طرح جامع .4-1خصوصیات اقتصادی شهر .1-4-1اوض(اع کلی اقتص(ادی ش(هر ،م(یزان تولی(د و ن(وع آن در ه(ر یک از بخشهای اقتصادی. .2-4-1م(یزان و نس(بت درص(د جمعیت فع(ال ،اش(تغال و بیک(اری در شهر. .3-4-1مس(ائل مرب(وط ب(ه ارزش زمین ،س(اختمانها و تغی(یرات آن در مناطق مختلف شهر. .4-4-1هزینه‌ه((ای مرب((وط ب((ه مس((کن و امکان((ات مختل((ف سرمایه‌گذاری در زمینه مسکن در شهر. .5-4-1برنامه‌ه(ای آتی دولت و ارگانه(ای محلی در زمین(ه رش(د و  .5-1امکان(ات م(الی ،اعتب(اری ،ف(نی و اداری ش(هرداری و سایر سازمانهای موثر در عمران شهر .1-5-1امکان(ات م(الی و ف(نی ش(هرداری و س(ایر س(ازمانهای م(وثر در عمران شهر. طرح جامع .2-5-1چگ(ونگی رش(د درآم(دها و اعتب(ارات ش(هرداری و س(ایر س(ازمانهای م(وثر در عم(ران ش(هر در گذش(ته ،و امک(ان تغی(یرات آن در آینده. .3-5-1امکان(ات ت(أمین من(ابع م(الی و اعتب(اری جدی(د ب(رای رف(ع کمبودها و نیازهای عمرانی شهر. .4-5-1امکان(ات و چگ(ونگی مش(ارکت م(ردم در فعالیته(ای عم(رانی شهر. .5-5-1امکان(ات و مش(کالت ج(ذب ،آم(وزش و س(ازماندهی ن(یروی انس(انی متخص(ص در زمین(ه برن(امه‌ریزی و اج(رای طرح‌ه(ای عم(رانی ش(هر ،ب(ه منظ(ور تجه(یز ش(هرداری و س(ایر س(ازمانهای مربوط. .6-5-1چگ(ونگی ق(وانین و مق(ررات موج(ود مرب(وط ب(ه عم(ران ش(هر ،م(الکیت ارض(ی ،اختی(ارات و وظ(ایف ش(هرداری ،و س(ایر  .6-1خصوصیات کالبدی شهر .1-6-1نح(وه اس(تفاده از اراض(ی ش(هر و محاس(به س(طوح ،درص(د و سرانه آنها در کل شهر. .2-6-1وض(ع کمی و کیفی کالب(دی کارکرده(ای مختل(ف ش(هری و تعیین کمبودها و نیازها. طرح جامع .3-6-1نح(وه توزی(ع خ(دمات محله‌ای در من(اطق ش(هر ب(ا درنظ(ر گرفتن شعاع کارکرد هر یک. .4-6-1ب(افت و س(ازمان ش(هری هم(راه ب(ا تع(یین مح(دوده محالت در شهر و چگونگی روابط آنها. .5-6-1تراکم کلی ساختمانی مسکونی در مناطق مختلف شهر. .6-6-1وض(عیت کلی س(اختمانهای مس(کونی در من(اطق مختل(ف شهر. .7-6-1مس(ائل کمی و کیفی مرب(وط ب(ه وض(ع مس(کن در ش(هر و محالت مختلف. .8-6-1وض(ع م(الکیت ارض(ی در ش(هر ،ب(ا تفکی(ک ن(وع م(الکیت خصوصی و عمومی. .9-6-1وضع بناها و محوطه‌های تاریخی.  .2تجزی(ه و تحلی(ل و اس(تنتاج از بررس(یها :طبقه‌بن(دی ،تجزی(ه و تحلی(ل ،جمع‌بن(دی و نتیجه‌گ(یری از مطالع(ات ،آم(ار و اطالع(ات بدس(ت آم(ده و بررس(ی‌های انج(ام ش(ده درب(اره وض(ع موج(ود شهر: .1-2تع(یین عملک(رد و نقش غ(الب اقتص(ادی ش(هر در وض(ع موجود. طرح جامع .2-2پیش‌بینی نقش و روند توسعه اقتصادی شهر در آینده. .3-2پیش‌‌بی(نی احتم(االت رش(د و تح(والت جمعیت ش(هر در آینده. .4-2ارزی(ابی امکان(ات رش(د کالب(دی و توس(عه ش(هر ،تع(یین جه(ات ،ح(دود منطقی و مراح(ل مختل(ف توس(عه ش(هر در آین(ده. .5-2پیش‌بی(نی امکان(ات م(الی و ف(نی ش(هرداری در آین(ده و امکان(ات اف(زایش درآم(دها و ت(أمین اعتب(ارات عم(رانی ،توس(ط سایر سازمانهای موثر در عمران شهر. .6-2ب(رآورد کمبوده(ا و نیازه(ای عم(رانی ش(هر در زمین(ه مس((کن ،تأسیس((ات زیربن((ایی ،خ((دمات رف((اهی و س((ایر  .3تهیه طرح‌ها و برنامه‌های عمرانی شهر .1-3تهیه طرح جامع شهر .1-1-3نقشه نوع استفاده از اراضی شهر. .2-1-3نقشه مراحل مختلف توسعه آتی. .3-1-3نقشه عمومی تراکم مناطق و محالت مختلف شهر. طرح جامع .4-1-3نقش((ه مح((دوده‌های پیش((نهادی ش((امل ح((ریم ش((هر ( ح((وزه اس((تحفاظی ) ،مح((دوده ق((انونی،و مح((دوده خ((دمات شهرداری .5-1-3نقش((ه ش((بکه ارتب((اطی ش((هر ( خیابانه((ای موج((ود و پیشنهادی) .6-1-3نقشه درجه‌بندی و عرض خیابانها. .7-1-3نقش((ه مرحله‌بن((دی اج((رای پ((روژه خیابانه((ا و س((ایر پروژه‌های مربوط به شهرداری. .8-1-3نقش(ه ش(یب خیابانه(ا و نح(وه دف(ع آبه(ای روزمی(نی در شهر. .9-1-3نقش(ه‌های مرب((وط ب((ه تفکی((ک وظ((ایف ش((هرداری و  .10-1-3کلی(ات ض(وابط و مق(ررات س(اختمانی و شهرس(ازی در شهر و مناطق خاص شهری. .11-1-3پیش‌بی((نی نیازه((ای آتی ش((هر در زمین((ه تأسیس((ات ش((هری ( از قبی((ل آب ،فاض((الب ،ب((رق و تلفن ) ب((ا توج((ه ب((ه مطالع(ات س(ازمانهای مس(ئول ،تع(یین اولویته(ا و امکان(ات ت(أمین آنها در دوره‌های برنامه‌ریزی مورد نظر. طرح جامع .12-1-3پیش‌بی((نی نح((وه ایج((اد توس((عه و تجه((یزات ش((هری ( کش(((تارگاه ،غس(((الخانه ،گورس(((تان ،سیس(((تم دف(((ع زبال(((ه، آتش‌نشانی و غیره) .13-1-3ارائ(ه پیش(نهادها و توص(یه‌های کلی ،در زمین(ه چگ(ونگی اس((تفاده از اس((تعدادها و امکان((ات رش((د و توس((عه اقتص((ادی ش(هر ،ب(ه منظ(ور تکمی(ل و تحق(ق ه(ر چ(ه بیش(تر پیش‌بینی‌ه(ای طرح توسعه و عمران شهر. .14-1-3گ((زارش ت((وجیهی ،ج((داول و نموداره((ای مرب((وط ب((ه طرحه(ا و نقش(ه‌های ف(وق ،ب(ه تفکی(ک وض(ع موج(ود و پیش(نهادی.  .2-3تهیه برنامه‌های توسعه و عمران شهر .1-2-3برنام(ه عم(رانی می(ان م(دت ش(هر ،ش(امل کلی(ه کاره(ای عم(رانی ک(ه طب(ق ط(رح توس(عه و عم(ران ش(هر بای(د ب(ه وس(یله ش(هرداری ،س(ازمانهای دول(تی و س(ایر بخش(ها در ش(هر ب(ه مرحل(ه اجرا در آید. طرح جامع .2-2-3برنام(ه عم(رانی کوت(اه م(دت ( 5س(اله ش(هرداری ) ب(ا توج(ه ب(ه مف(اد ق(انون نوس(ازی و عم(ران ش(هری ،ی(ا ق(وانین ج(ایگزین آن. .3-2-3برنام(ه عم(رانی کوت(اه م(دت ( 5س(اله ) تفکی(ک ش(ده، مرب(وط ب(ه س(ایر س(ازمانهای م(وثر در عم(ران ش(هر ،مانن(د آم(وزش و پرورش ،بهداری و غیره. .4-2-3گزارش(های ت(وجیهی ،نموداره(ا و ج(دولهای مرب(وط ب(ه زمانبن(دی برنامه‌ه(ا ،اولویته(ا پیش‌بی(نی اعتب(ارات و تقس(یم آنه(ا در بخش((ها و دوره‌ه((ای اج((رایی ،و همچ((نین س((ازمان و ن((یروی انسانی مورد نیاز ،برای اجرای طرح‌ها و برنامه‌ها. فرايند علمي تهیه طرحهای جامع ه زير تعريف مي‌شود: تهيه‌ طرح جامع در قالب سه مرحل ‌ شناخت وض(ع موج(ود و جمع‌آوري اطالع(ات؛ بگ(ونه‌اي ك(ه س(ران ‌ ه كاربري‌ه(اي مختل(ف و ب(رخي ديگ(ر از ش(اخص‌هاي اقتص(ادي، اجتماعي و ....در شهر محاسبه مي‌شود. طرح جامع تحلي((ل؛ اطالع((ات جمع‌آوري ش((ده ب((ر اس((اس ج((داول اس(تانداردهاي س(رانه‌هاي ش(هري و س(پس كمبود‌ه(اي ش(هر تع(يين مي‌ش(ود .ج(داول اس(تاندار‌دهاي س(رانه‌هاي ش(هري ن(وعي ش تعيين شده را به طرح تحميل مي‌كنند. تحليل از پي ‌ طرح؛ در اين م(رحله‌ كمبود‌ه(اي س(رانه‌هاي ش(هري ك(ه در مرحل(ه پيش(ين تش(خيص داده ش(ده ب(ود ،از طري(ق لك(ه گ(ذاري (ب(ا رنگ‌ه(اي مختل(ف ك(ه ه(ر ي(ك نش(ان‌دهنده‌ ك(اربري مشخص(ي شناختش(وند .ط(رح تفص(يلي ب(ه هس(تند) ب(ر روي نقش(ه‌ ش(هر ،تع(يين مي‌ عن(وان ط(رح زيردس(ت ط(رح ج(امع ،مس(ووليت تع(يين دقي(ق اين كاربري‌ها را بر عهده دارد.تحلیل طرح فرايند عملیاتي تهیه طرحهای جامع برداشت ميداني از وضع موجود شهر در حد پالك برداشت حجم ترافيك و مقاطع محورهاي ارتباطي شهر طرح جامع مكاتب(ه ب(ا ادارات ،مؤسس(ات دول(تي و غيردول(تي جهت كس((ب دادهه((اي پاي((ه و اطالع از برنامهه((ا، طرحه(ا و پيش(نهادات دواي(ر و س(ازمانها درخص(وص تهيه طرح مذكور گردآوري و طبقهبن(دي اس(ناد ت(اريخي و طرحه(اي فرادست مصوب محدوده مورد مطالعه تدوين و اج((((راي پرسش((((نامه مس((((كن-خانوار ، مش(((اركتپذيري ،قيمت اراض(((ي ،مب(((دأ – مقص(((د ترافي((((ك جهت مطالع((((ات مس((((كن ،اقتص((((ادي اجتماعي و ترافيك طرح جامع الگ(وي طرح‌ه(اي ج(امع ب(ر مبن(اي نظري(ه ارگانيس(تي و ک(ارکردگرايي اس(توار ش(ده اس(ت .اين نظري(ه ب(ا توج(ه ب(ه م(اهيت پيچي(ده اجتماع(ات ش(هري ،داراي مح(دوديت‌هايي اس(ت ک(ه نمي‌توان(د ش(ناخت ج(امعي از ش(هر ک(ه پاي(ه برن(امه‌ريزي اس(ت ،ارائ(ه ده(د. نم(ود عي(ني اين مح(دوديت‌ها ،ع(دم توج(ه ک(افي ب(ه م(اهيت پيچي(ده و پوي(اي ش(هر ،س(ردرگمي دانش شهرس(ازي مي(ان رش(ته‌هاي مختل(ف عل(وم اجتم(اعي ،اقتص(ادي و ،...ن(زول برن(امه‌ريزي ج(امع بش(ري ب(ه برن(امه‌ريزي کالب(دي و ع(دم توج(ه ک(افي ب(ه اه(داف کيفي و اجتماعي است. در رابط(ه ب(ا مش(کالت روش‌شناس(ي در طرح‌ه(اي ج(امع ن(يز مي‌ت(وان ب(ه م(واردي همچ(ون انج(ام مطالع(ات تفص(يلي پراکن(ده، غيرمس(تقيم و بي‌ه(دف ،تأکي(د بيش از ح(د ب(ر روش‌ه(اي کمي تجري(دي و ايس(تا ،ع(دم پيوس(تگي مي(ان مراح(ل برن(امه‌ريزي، ط(راحي ،اج(راء و م(ديريت ،تأکي(د غيرض(روري ب(ر معياره(اي کمي، نس(ازي الگوه(ا و تحدي(د توس(عه آتي ش(هر در چ(ارچوب خش(ک يکسا ‌ و انعطاف‌ناپذير نقشه کاربري زمين اشاره نمود. در زمين(ه اج(رايي و م(ديريتي ن(يز انتق(اداتي همچ(ون ع(دم مش(ارکت مشكالت نظري در طرح‌هاي جامع الگ(وي طرح‌ه(اي ج(امع اص(وًال ب(ر مبن(اي نظ(ري خردگ(رايي، اثب(ات‌گرايي و ك(اركردگرايي اس(توار اس(ت و بن(ابراين ذات(ًا داراي مح(دوديت‌هايي اس(ت ك(ه نمي‌توان(د ش(ناختي درس(ت و واقع‌بينان(ه از ش(هر و راهه(اي مداخل(ه و نظ(ارت ب(ر آن را نش(ان ده(د .اهم اين مشكالت نظري و شناختي: طرح جامع عدم توج(ه ك(افي ب(ه م(اهيت پيچي(ده و پوي(اي ش(هر و مش(كالت آ‌ين(ده نگ(ري ب(راي آن( .ب(دين گون(ه ك(ه در ط(رح ج(امع ،برنام(ه ه(ا ب(ه ص(ورت ايس(تا ارائ(ه مي ش(د و ب(ا گذش(ت زم(ان آن‌ه(ا اص(الح نمي شدند). سردرگمي دانش شهرس(ازي مي(ان رش(ته‌هاي مختل(ف عل(وم مهندس(ي ،ط(بيعي و اجتم(اعي ( .شهرس(ازي علمي مي(ان رش(ته اي اس(ت و مي ت(وان گفت ك(ه از تم(ام عل(وم كم(ك مي گ(يرد ،ام(ا هه(اي جدي(د ابع(اد غ(ير مهندس(ي آن ب(ر ابع(اد مهندس(ي‌اش در دور ‌ غلب(ه يافت(ه اين در ح(الي اس(ت ك(ه در طرح‌ه(اي ج(امع همچن(ان دي(دگاه مهندس(ي غ(الب اس(ت ،اگ(ر چ(ه ن(وعي س(ردرگمي ناش(ي از اهميت ي(افتن ابع(اد غ(ير مهندس(ي ب(راي برن(امه‌ريزان اين ن(وع طرحه(ا ايج(اد ش(ده اس(ت ،چ(را ك(ه ابزار‌ه(ا ومت(دولوژي آن‌ه(ا مشكالت روش‌ها و رويه‌ها در تهيه طرح‌هاي جامع طرح جامع روش‌ه(ا و رويه‌ه(اي تهي(ه و تص(ويب طرح‌ه(اي ج(امع و تفص(يلي ،در عم(ل ،بس(يار كش(دار ،آمران(ه و از ب(اال ب(ه پ(ايين اس(ت ،ب(ه نح(وي ك(ه فاق(د پوي(ايي و انعطاف‌پ(ذيري اس(ت و از رون(دهاي واقعي ب(ه دور اس(ت .اهم اين مش(كالت ب(ه شرح زير است: يه(دف. انج(ام مطالع(ات تفص(يلي ،پراكن(ده ،غيرمس(تقيم و ب ‌ تاكيد بيش از حد بر روش‌هاي تجريدي و ايستا. ناپيوس(تگي مي(ان مراح(ل برن(امه‌ريزي ،تهي(ه ط(رح ،اج(را و مديريت. تاكي(د بيش از ح(د ب(ر معياره(اي كمي ،تقس(يمات مص(نوعي و يكسان‌سازي الگوها . محص(وركردن توس(عه‌ي آتي ش(هر در چ(ارچوب خش(ك و بي‌انعطاف نقشه كاربري زمين . يه(اي اجتماع(ات محلي ونيازه(اي عدم توج(ه ك(افي ب(ه ويژگ ‌ مشكالت اجرايي و مديريتي در طرح‌هاي جامع طرح جامع طرح‌ه(اي ج(امع و تفص(يلي ،معم(وًال ب(ر اس(اس تص(ميمات م(ديران سياس(ي ونظ(رات آرم(اني كارشناس(ي و ب(دون يش(ود توج(ه ب(ه امكان(ات واقعي و ابزاره(اي اج(رايي تهي(ه م ‌ و بن(ابراين از ق(ابليت تحقق‌پ(ذيري وانطب(اق پ(ذيري بي‌به(ره است. عدم مش(اركت ش(هروندان و گروه‌ه(اي ذي‌نف(ع در رون(د تصميم‌س(ازي و تص(ميم‌گيري (ارائ(ه ط(رح و اج(راي آن توس(ط دولت و مش(اوران آن ص(ورت مي گ(رفت و م(ردم هيچگونه نقشي در آن نداشتند). تب(ديل فرآين(د توس(عه و عم(ران ش(هري ب(ه مجم(وعه‌اي از رويه‌ه(اي اداري (ب(دين گون(ه ك(ه اين ط(رح در ش(هرداريها ارائه مي شد و به صورت كامًال اداري اجرا مي شد). مقررات خشك و رسمي. عدم توج(ه ك(افي ب(ه امكان(ات اج(رايي(م(الي ،ف(ني و سازماني). طرح تفصیلی طرح تفص(یلی عب(ارت اس(ت از ط(رحی ک(ه براس(اس معیاره(ا و ض(وابط کلی ط(رح ج(امع ش(هر ،نح(وة اس(تفاده از زمین­ه(ای ش(هری در س(طح محالت مختل(ف ش(هر و م(وقعیت و مس(احت دقی(ق زمین ب(رای ه(ر ی(ک از آن­ه(ا و وض(ع دقی(ق و تفص(یلی ش(بکة طرح تفصیلی عب(ورومرور و م(یزان ت(راکم جمعیت و ت(راکم س(اختمانی در واح(دهای ش(هری در اولویت­ه(ای مرب(وط ب(ه من(اطق بهس(ازی و نوس(ازی و توس(عه و ح(ل مش(کالت ش(هری و م(وقعیت کلی(ة عوام(ل مختل(ف ش(هری در آن تع(یین می­ش(ود و نقش(ه­ها و مشخص(ات مرب(وط ب(ه م(الکیت براس(اس م(دارک ثب(تی تهی(ه و تنظیم می­گردد. نقشه­های مورد انتظار متن قانون از طرح تفصیلی: نقشة محله بندی مناطق شهری نقشة کاربری زمین نقشة تفصیلی شبکه­ها طرح تفصیلی شهر ،فض(ايي را ت(داعي مي‌س(ازد ک(ه در آن م(ردم تجم(ع يافت(ه و زن(دگي خ(ود را ب(ه ش(کل نس(بتًا دائمي براس(اس فعاليت‌ه(اي اقتص(ادي منطق(ه ت(أمين مي­س(ازند .فض(اي م(ذکور مي‌توان(د مرک(ز اقتص(ادي ،تج(اري ،دول(تي ،آموزش(ي ي(ا ترکي(بي از آن‌ه(ا باش(د و همين ب(اعث ج(ذب م(ردم از من(اطق غ(ير ش(هري مي­- گردد. در جه(ان دي(دگاهي وج(ود دارد مب(ني ب(ر اين ک(ه روش‌ه(اي شهرس(ازي موج(ود در طي چن(د ده(ه گذش(ته نتوانس(ته محي(ط کالب(دي قاب(ل قب(ول ب(راي ش(هروندان ايج(اد س(ازد .مش(کل ب(دين ت(رتيب مط(رح مي‌ش(ود ک(ه ب(ا وج(ود س(رمايه­گذاري‌هاي هنگف(تي ک(ه در اين زمين(ه ص(ورت مي‌پ(ذيرد و بناه(اي ف(راوان و زيرس(اخت‌هاي پ(ر زرق و ب(رقي ک(ه س(اخته مي­ش(ود هن(وز بش(ر نتوانس(ته اس(ت محيطي انس(اني و هماهن(گ ب(ا زن(دگي اجتماعي در شهرهاي امروز براي خود بسازد. طرح تفص(يلي ب(ه عن(وان بخش(ي از فرآين(د برن(امه­ريزي ش(هري و منطقه(­اي ،ب(ه منظ(ور پاس(خگويي ب(ه مش(کل ب(اال ،ب(ا طرح تفصیلی در سلس(له م(راتب ي(ا ه(رم برن(امه­ريزي ،ط(رح تفص(يلي ب(ه دنب(ال ط(رح ج(امع ش(هر ق(رار مي­گ(يرد .تف(اوت ط(رح تفص(يلي ب(ا ط(رح ج(امع در جزئي(ات اس(ت ب(دين ص(ورت ک(ه کلي(ات ط(رح ج(امع و متن و نموداره(اي آن ب(ه ش(کل نق(اط ،خط(وط و س(طوح مش(خص ب(ر روي نقش(ه ترس(يم مي­ش(وند .در واق(ع نقش(ه­هاي ط(رح تفص(يلي پلي اس(ت بين نقش(ه­هاي ط(رح ج(امع و آنچ(ه ق(رار اس(ت در ش(هر ب(ه اج(را درآي(د (نقش(ه­هاي اج(رايي) .در اين ط(رح ب(ه نقش(ه اج(رايي ب(ا جزئي(ات بيش(تري نس(بت ب(ه ط(رح ج(امع نظ(ر مي‌ش(ود و تکلي(ف ه(ر مل(ک ي(ا قطع(ه زمين از نظ(ر ک(اربري ،ت(راکم ،ارتف(اع ،تفکي(ک اراض(ي و ...در پهـنه شهر ،ناحيه و محله روشـن مي­گردد. در واق(ع ط(رح تفص(يلي اب(زار دقيقي اس(ت جهت تع(يين م(وقعيت امالک نس(بت ب(ه ش(بکه­هاي ش(هري و کاربري­ه(اي خ(دماتي ک(ه براس(اس اص(ول و چ(ارچوب طرح‌ه(اي ج(امع و سياس(ت‌هاي ن(اظر ب(ر آن تهي(ه ش(ده و توس(ط مرج(ع مربوط(ه (کميس(يون م(اده پنج ش(وراي ع(الي شهرس(ازي و معم(اري) ب(ه اهداف اصلي در تهيه و اجراي طرح‌هاي تفصيلي طرح تفصیلی شهر ب(ه مثاب(ه ي(ک موج(ود زن(ده و پوي(ا در ط(ول زم(ان ح(رکت داش(ته و ب(ا ش(رايط مختل(ف سياس(ي ،اجتم(اعي ،اقتص(ادي، جمعي(تي ،اقليمي ،تکنولوژي(ک ،اب(داعات (ف(يزيکي -کالب(دي) پس از ي(ک سلس(له فع(ل و انفع(االت در نقش(ه­هاي ط(رح تفص(يلي مص(وب متجلي مي‌ش(ود ،بطوريک(ه در اين راس(تا نقش(ه نح(وه اس(تفاده از اراض(ي براس(اس آخ(رين مص(وبات از ح(الت قبلي ب(ه ح(الت جدي(د اص(الح و ح(د و ح(دود "ب(ر و ک(ف" مش(خص مي‌گ(ردد .ه(دف اص(لي از تع(يين ابع(اد "ب(ر و ک(ف" مش(خص نم(ودن عارض(ه­اي ب(ه عن(وان "مل(ک" در ب(افت ش(هري ب(وده ب(ه نح(وي ک(ه ابع(اد و مس(احت آن ب(ا اراض(ي ،ام(اکن و خيابان‌ه(ا و س(اير امالک مج(اور هم(اهنگي و انطب(اق داش(ته باشد. بن(ابراين مي­ت(وان چ(نين اس(تنباط نم(ود ک(ه عام(ل اص(لي در اج(راي دقي(ق کلي(ه خط(وط طرح­ه(اي توس(عه ،بازس(ازي و احي(اي بافت­ه(اي ش(هري در ق(الب طرح­ه(اي ج(امع ،تفص(يلي، طرح تفصیلی شناخت هر‌چ(ه بيش(تر وض(عيت موج(ود در مح(دوده­هاي مطالع(اتي ،از طري(ق بازدي(د و برداش(ت­هاي مي(داني ،از زم(ان ش(روع ط(راحي ت(ا مرحل(ه تص(ويب ب(ه منظ(ور ي(افتن راه­ح ­له(اي مختل(ف و عملي ،بس(يار مهم اس(ت .علت آن اس(ت ک(ه ع(دم ش(ناخت دقي(ق عناص(ر و عملکرده(ا ،در ه(ر قس(مت از ش(هر مي‌توان(د ب(ه طرح­ه(ايي منج(ر ش(ود ک(ه ق(ابليت اج(را نداش(ته و تنه(ا ب(ه ش(کل خط(وطي ب(ر روي نقش(ه در فايل­ه(ا نگه(داري ش(وند ت(ا زم(اني ک(ه م(ورد بازنگري مجدد و بررسي قرار گيرند. در نه(ايت ،توج(ه ب(ه تم(امي حق(وق ايج(اد ش(ده م(ردم تحت عن(وان "حق(وق مکتس(به" در ق(الب طرح­ه(اي مص(وب قبلي مي‌توان(د ط(رح م(وردنظر را ب(ه ي(ک ط(رح واقعي و عملي (اج(رايي) و مردم‌پس(ندانه تب(ديل و ب(دين ت(رتيب، بس(ياري از نارض(ايتي‌هاي جامع(ه را رف(ع نماي(د .ب(ه عن(وان ي(ک اص(ل ،ب(ه ه(ر م(يزان ک(ه ش(هروندان در طرح‌ه(اي ش(هري از حق(وق حق(ه خ(ود آگ(اه باش(ند ،مجري(ان چارچوب کلي شرح خدمات انجام مطالعات طرح تفصیلی و تهیه طرح‌های تفصیلی شهر  .1بررس(((یهای مش(((روح و تفص(((یلی من(((اطق و محالت مختلف شهر .1-1بررس(یهای عم(ومی و تع(یین من(اطق ب(رای تهی(ه ط(رح تفصیلی طرح تفصیلی .1-1-1بررس(((ی امکان(((ات م(((الی ،ف(((نی و اج(((رایی ش(هرداری و س(ازمانهای م(وثر در عم(ران ش(هر ،امکان(ات مش(ارکت م(ردم و بخش خصوص(ی ،ارزی(ابی کمبوده(ای اعتب(اری الزم ب(رای اج(رای طرحه(ا و برنامه‌ه(ای عم(رانی ش((هری و در ص((ورت ل((زوم تع((دیل پیش((نهادهای ارائ((ه شده در جهت تطبیق با واقعیتهای اجرایی. .2-1-1بررس(ی نظ(رات ش(هرداری ،ش(ورای ش(هر ،س(ایر نهاده((ای محلی و م((ردم ،در زمین((ه نیازه((ای عم((رانی محالت مختل(ف ،اولویته(ا و جس(تجوی راه حله(ای تلفی(ق آنها با طرحها و برنامه‌های توسعه و عمران شهر. .3-1-1بررس((ی و پیش((نهاد مح((دوده مطالع((ات ط((رح تفص(یلی ،و تع(یین اول(ویت انج(ام مطالع(ات ب(رای من(اطق  -2-1بررس(ی خصوص(یات من(اطق و محالت واق(ع در مح(دوده مطالعات تفصیلی: طرح تفصیلی .1-2-1جمع‌آوری و بررس((ی نقش((ه‌های مرب((وط ب((ه تفکی((ک اراض(ی ،طرحه(ای مص(وب مرب(وط ب(ه مع(ابر و فض(اهای ش(هر، تغی(یراتی ک(ه در وض(ع ش(بکه‌بندی خیابانه(ا داده ش(ده اس(ت و ب(ه هنگام کردن نقشه‌های وضع موجود. .2-2-1بررس(ی مش(روح مس(ائل مرب(وط ب(ه م(الکیت زمین ،و تع(یین مح(ل و مق(دار اراض(ی متعل(ق ب(ه س(ازمانها و موسس(ات عمومی (شهرداری ،سازمان زمین شهری ،اوقاف و )... .3-2-1بررس(ی تغی(یرات قیمت اراض(ی ،س(اختمانها ،س(رقفلی و غیره در محالت مختلف. .4-2-1کن(ترل نقش(ه‌های وض(ع موج(ود اس(تفاده از اراض(ی در مح(ل ،ب(ه منظ(ور تط(بیق آنه(ا ب(ا امکان(ات اج(رایی و تکمی(ل آنه(ا برای استفاده در طرح تفصیلی. .5-2-1بررس(ی ت(راکم موج(ود (جمعی(تی و س(اختمانی ) من(اطق و محالت مختل((ف م((ورد مطالع((ه ،کن((ترل تراکمه((ای پیش(نهاد ش(ده در ط(رح توس(عه و عم(ران ش(هر ،و در ص(ورت ل(زوم تع(دیل  .7-2-1بررس(ی محوطه‌ه(ای ت(اریخی ،در رابط(ه ب(ا فض(اهای اط(راف آنه(ا و تع(یین ح(ریم و ض(وابط حف(اظتی مرب(وط ب(ه آنه(ا ب(ا توج(ه ب(ه ضوابط و معیارهای تعیین شده توسط سازمانهای مسئول. .8-2-1بررس(ی و برداش(ت وض(ع ش(بکه خیابانه(ای موج(ود ( ط(ول، ع(رض ،س(طح مفی(د ،مقط(ع عرض(ی ،درص(د ش(یب و ن(وع پوش(ش آن) . طرح تفصیلی .9-2-1بررس(((ی و تع(((یین حجم عب(((ور و م(((رور در خیابانه(((ا و تقاطعه(((ای مهم ،و م(((وقعیت و حجم پارکینگه(((ا ،ب(((ا توج(((ه ب(((ه شبکه‌بندی پیش‌بینی شده در طرح توسعه و عمران شهر. .10-2-1کن(ترل مس(یر خیابانه(ای اص(لی پیش‌بی(نی ش(ده ط(رح در مح(ل و بررس(ی مس(ائل و مش(کالت مرب(وط ب(ه اج(رای آنه(ا از نظ(ر هه(ای اج(رایی ،مس(ائل اجتم(اعی وض(ع م(الکیت تفکی(ک اراض(ی ،هزین ‌ و کالب(((دی و غ(((یره و انتخ(((اب منطقی(((ترین مس(((یرها براس(((اس پیشنهادهای طرح توسعه و عمران شهر. .11-2-1کن(ترل نح(وه اس(تفاده از اراض(ی پیش‌بی(نی ش(ده در ط(رح توس(عه و عم(ران ش(هر ،و بررس(ی مس(ائل و مش(کالت مرب(وط ب(ه اجرای آن ،به منظور قطعیت بخشیدن به آن در طرح تفصیلی.  .2تهیه طرحهای تفصیلی .1-2تهی(ه نقش(ه‌های تفص(يلی محالت و من(اطق تع(یین شده به ترتیب اولویت طرح تفصیلی .1-1-2نقش((ه ش((بکه خیابانه((ا ت((ا ح((د کوچه‌ه((ای دسترس((ی (ض(من تع(یین ک(ف خیابانه(ای اص(لی و ف(رعی) ،تع(یین نح(وه اس((تفاده از اراض((ی مش((روح (تفص((یلی) و قطعی ش((ده و تراکمه(ای جمعی(تی و س(اختمانی براس(اس پیش(نهادهای ط(رح توس(عه و عم(ران ش(هر و نت(ایج حاص(له از بررس(یهای مش(روح محلی به مقیاس حداقل .1/2500 نقش((ههای نم((ونه‌ ب((رای نش((ان دادن م((وارد عملی ‌ .2-1-2 پیش((نهادی تفص((یلی ( از قبی((ل نقش((ه فض((اهای ش((هری، محوطه‌س(ازی ،س(اختمانهای مس(کونی و غ(یره ) و در م(وارد لزوم. .2-2تهی((ه ض((وابط و مق((ررات و گزارش((های ت((وجیهی ضمیمه طرح .1-2-2پیش(نهادهای اص(الحی الزم در م(ورد برنام(ه پنجس(اله عمرانی شهر برای تطبیق با طرح تفصیلی. مسائل و مشکالت تهيه طرح‌هاي تفصيلي طرح تفصیلی با تص(ويب ق(انون "تأس(يس ش(وراي ع(الي شهرس(ازي و معم(اري اي(ران" در س(ال 1351و تح(وال‌ت پس از آن ،روش حه(اي ج(امع ش(هري م(ورد ب(ازنگري ق(رار گ(رفت و تهي(ه طر ‌ ب(ه دو مرحل(ه يع(ني ط(رح ج(امع و ط(رح تفص(يلي تفكي(ك ش(د. بر‌اس(اس اين ،ش(رح خ(دمات و ق(رارداد طرح‌ه(اي ج(امع و تفص(يلي (ق(رارداد همس(ان )12تنظيم ش(د .در س(ال 1353 ب(ا تص(ويب ق(انون "تغي(ير ن(ام وزارت آب(اداني و مس(كن ب(ه حه(اي توس(عه ش(هري در وزارت مس(كن و شهرس(ازي" طر ‌ اي(ران ب(ه س(ه دس(ته طرح‌ه(اي ج(امع ،تفص(يلي و ه(ادي تفكي(ك و وظ(ايف و محت(واي ه(ر ك(دام طب(ق ق(انون تعري(ف شد. حه(اي تفص(يلي ش(امل تهي(ه نقش(ه‌‌هاي تفص(يلي محله‌ه(ا طر ‌ و من(اطق ش(هري ،ت(دوين ض(وابط و مق(ررات نح(وه اس(تفاده از زمين و گذربن(دي‌ها ،ن(وع نم(ا و ك(ف ،ارتف(اع و تع(داد طرح تفصیلی نگ(اهي ب(ه رون(د تهي(ه طرح‌ه(اي تفص(يلي در اي(ران نش(ان مي‌ده(د ک(ه اين طرح‌ه(ا عم(دتًا ب(ر معياره(اي کمي و يکسان‌س(ازي الگوه(ا تأکي(د ک(رده و برن(امه‌ريزي ش(هري را ب(ه برن(امه‌ريزي کالب(دي تقلي(ل مي‌دهن(د .نتيج(ه اين ام(ر حجم ب(االي جلس(ات کميس(يون م(اده پنج در مراک(ز اس(تان و مش(کالت متع(دد ش(هرداري در اج(راي طرح‌ه(ا و بالتکليفي زمين‌ه(اي ب(اير و خ(الص ش(هر در ب(رخي قس(مت‌ها مي‌باش(د، بطوريک(ه ش(هرداري‌ها در ب(رخي مواق(ع ب(ه نگهب(ان زمين‌ه(اي ادارات و ديگ(ر کاربري‌ه(ا ت(نزل مق(ام پي(دا کرده‌ان(د .اين مس(أله از آنج(ا ناش(ي مي‌ش(ود ک(ه ش(رح خ(دمات طرح‌ه(اي تفص(يلي ،مش(اوران و کارشناس(ان را مل(زم ب(ه تع(يين قطعي مک(ان کاربري‌ه(اي پيش(نهادي مي‌نماي(د .ب(ر اين اس(اس ب(رخي از کاربري‌ه(ا ک(ه داراي نه(اد مس(ئول و مت(ولي مشخص(ي نيس(تند ب(ه دالي(ل مختل(ف از جمل(ه ع(دم اعتب(ارات ک(افي و ع(دم ني(از ب(ه تمل(ک آن ک(اربري از ط(رف نهاده(ا ،در دوره ط(رح تفص(يلي بالتکلي(ف ب(اقي مي‌مانن(د ،ک(ه اين مس(أله طرح تفصیلی يكي از دال‌ي(ل ع(دم تحق(ق طرح‌ه(اي توس(عه ش(هري ب(ه الگ(وي برن(امه‌ريزي و ش(رح خ(دمات طرح‌ه(ا ب(ر مي‌گ(ردد .تهي(ه طرح‌ه(اي توس(عه ش(هري بر‌اس(اس ق(رارداد همس(ان 12ب(راي تم(ام ش(هر‌ها ب(ه ص(ورت يكس(ان اس(ت ك(ه همين موض(وع خ(ود يكي از ايراده(اي آن اس(ت ،زي(را ب(راي تم(ام ش(هر‌هاي كش(ور ك(ه ب(ه لح(اظ اقتص(ادي، اجتم(اعي ،كالب(دي ،جغرافي(ايي ک(ه ه(ر ك(دام داراي ويژگي‌ه(اي خاص(ي هس(تند ،ش(رح خ(دمات واح(دي مال‌ك عم(ل اس(ت .از ط(رف ديگ(ر ،مطالع(ات طرح‌ه(اي توس(عه ش(هري مفص(ل و زم(ان تهي(ه آن‌ه(ا ط(وال‌ني اس(ت و فرآين(د بررس(ي و تص(ويب طرح‌ه(ا ن(يز در م(دت زم(ان زي(ادي انج(ام مي‌ش(ود ،در نتيج(ه پيش(نهاد‌هاي ط(رح در بس(ياري از م(وارد از تح(وال‌ت و رون(د‌هاي واقعي ش(هر عقب مي‌افتد. اش(كال ديگ(ر ،روش‌شناس(ي تهي(ه طرح‌هاس(ت .در ش(رح خ(دمات از مش(اور خواس(ته مي‌ش(ود ،براس(اس ش(ناخت و پيش‌بي(ني انب(وهي ص‌ها ،چ(ون وض(ع تولي(د در بخش‌‌ه(اي مختل(ف اقتص(ادي، از ش(اخ ‌ خ(دمات ،جمعيت ،فع(اليت و ...ب(ه ب(رآورد نت(ايج ب(پردازد .در نتيج(ه، مش(اور تهي(ه كنن(ده ط(رح بع(د از انج(ام مطالع(ات تفص(يلي در م(ورد وض(ع موج(ود ش(هرها ،ب(دون امك(ان قطعيت در پيش‌بيني‌ه(ا ،ب(ه طرح تفصیلی در رون(د تهي(ه طرح‌ه(اي توس(عه ش(هري عم(دتًا ش(هروندان و نظ(رات آن‌ه(ا و امكان(ات م(ديريت ش(هري م(ورد توج(ه ق(رار نمي‌گ(يرد ،در نتيج(ه ط(رح در اج(را ب(ا مش(كال‌تي مواج(ه خواه(د ش(د و بس(ياري از پيش(نهادها عملي(اتي يش(وند و در زمينه‌ه(ايي موجب(ات نارض(ايتي ش(هروندان نم ‌ را نيز به دنبال خواهد داشت ‌. حه(اي توس(عه ش(هري بط(ور شه(اي تهي(ه طر ‌ مش(كال‌ت رو ‌ خال‌صه عبارت‌اند از: تهي(ه طرح‌ه(اي توس(عه ب(راي ش(هر‌هاي مختل(ف براس(اس قرارداد‌هاي همسان. انج(ام مطالع(ات مفص(ل و پراكن(ده و بي‌ارتب(اط ب(ا پيشنهاد‌هاي طرح. طوال‌ني ش(دن رون(د تهي(ه طرح‌ه(ا و بي‌ارزش ش(دن برخي پيشنهادها. تأكي(د بيش از ح(د ب(ر معيار‌ه(اي كمي و يكسان‌س(ازي الگوها. طرح تفصیلی يكي ديگ(ر از ن(واقص و كمبود‌ه(اي اساس(ي طرح‌ه(اي توس(عه ش(هري ،ج(دايي مي(ان رون(د تهي(ه طرح‌ه(ا و رون(د اج(رايي آن‌هاس(ت ،ب(ه نح(وي ‌ك(ه بط(ور معم(ول مس(ئوليت تهي(ه ط(رح‌ و اج(راي آن ب(ه عه(ده دو نه(اد متف(اوت و ج(دا از هم واگ(ذار مي‌ش(ود .طب(ق مق(ررات ج(اري ،تهي(ه و تص(ويب طرح‌ه(اي تفص(يلي ،ب(ه عه(ده وزارت مس(كن و شهرس(ازي و ش(وراي ع(الي نه(ا ب(ر عه(ده شهرس(ازي و معم(اري اس(ت ،ام(ا مس(ئوليت اج(رايي آ ‌ ي ش(هر‌ها) و م(ديريت ش(هري (ش(هرداري‌‌ها و ش(وراي اس(ال‌م ‌ س(ازمان‌هاي م(ؤثر در توس(عه ش(هر واگ(ذار ش(ده اس(ت .اين وض(عيت يكي از عوام(ل مهم در ناك(امي ‌و ع(دم تحق(ق طرح‌ه(اي توسعه شهري محسوب مي‌شود. حه(اي توس(عه بر اين ‌اس(اس ،پيوس(تگي متقاب(ل مي(ان اه(داف طر ‌ و امكان(ات اج(رايي يكي از اص(ولي اس(ت ك(ه باي(د لح(اظ ش(ود و مراح(ل برن(امه‌ريزي و اج(را باي(د ب(ه عن(وان ي(ك فرآين(د واح(د تلقي ش(وند .ب(ديهي اس(ت ه(دف نه(ايي ه(ر ط(رح توس(عه ش(هري عملي س(اختن پيش(نهاد‌هاي آن اس(ت .تحق(ق اه(داف ه(ر ط(رح نيازمن(د مش(اركت و همك(اري نيرو‌ه(اي م(ؤثر در حي(ات ش(هر اس(ت .از اين دي(دگاه ،مفه(وم مش(اركت داراي ابع(ادي وس(يع‌تر از همك(اري طرح تفصیلی ه‌هاي بحث برانگ(يز و پ(ر مس(أله در زمين(ه برن(امه‌ريزي يكي از عرص( ‌ ده(ا و و ط(راحي ش(هري ،وج(ود تع(ارض مي(ان اه(داف و مقاص(د نها ‌ وه(اي مختل(ف م(ؤثر در توس(عه و عم(ران اس(ت .در ح(ال حاض(ر نير ‌ اين عوام(ل اص(لي عب(ارت اس(ت از بخش دول(تي ،بخش عم(ومي، ل‌هاي م(ردمي .هري(ك از ده(اي ح(رفه‌اي و تش(ك ‌ بخش خصوص(ي ،نها ‌ وه(ا داراي وظ(ايف و من(افع مختلفي هس(تند ك(ه اين بخش‌ه(ا و نير ‌ در عرص(ه شهرس(ازي بط(ور معم(ول ب(ه تقاب(ل ،كش(اكش و درگ(يري يش(ود .از اين نظ(ر ض(رورت‌هاي مرب(وط ب(ه ت(أمين توس(عه منج(ر م ‌ پاي(دار و ع(دالت و رف(اه اجتم(اعي ايج(اب مي‌كن(د ك(ه ب(ه نح(وي مي(ان اين من(افع مختل(ف و متض(اد در ح(د ممكن آش(تي و تع(ادل برق(رار ش(ود .ب(ر اين اس(اس ،ال‌زم اس(ت برن(امه‌ريزان و طراح(ان ش(هري ب(ه ي(ك دانش عم(ومي ‌در م(ورد عناص(ر و عوام(ل اص(لي تش(كيل دهن(ده اجتماع(ات ش(هري مجه(ز ش(وند .همچ(نين باي(د ق(وانين و مق(ررات شهرس(ازي در اين راس(تا ت(دوين ش(ود ي(ا م(ورد ب(ازنگري و اصال‌ح قرار گيرد. به اين ت(رتيب رون(د تهي(ه طرح‌ه(اي توس(عه ش(هري باي(د اص(ال‌ح ش(ده و از ويژگي‌هاي زير برخوردار باشد: انعطاف‌پذيري. طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده چارچوب کلي شرح خدمات بهسازي و نوسازي بافت‌هاي فرسوده شهري سطح يک) حوزه مطالعات راهبردي .1شناخت مقدماتي طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1-1شناس(ائي و تع(يين مح(دوده گونه‌ه(اي مختل(ف ب(افت فرس((وده اعم از ت((اريخي واج((دارزش ،فرس((وده فاق(دارزش ،ب(افت فرس(وده ب(ا هس(ته روس(تايي ي(ا حاشيه‌اي .1-2ش(ناخت نقش جايگ(اه و ويژگي‌ه(اي (کالب(دي، اقتص(ادي ،اجتم(اعي ،ف(رهنگي ،عملک(ردي و )...هري(ک از انواع. .1-3بررس(ي اس(ناد فرادس(ت و مص(وبات مرب(وط ب(ه تفکي(ک ان(واع بافت‌ه(اي فرس(وده شناس(ايي ش(ده و مصوب شهر. .1-4بررس(ي طرح‌ه(ا و اق(دامات ج(اري و آتي س(اير نهاده(اي م(ديريت ش(هري (ش(هرداري و نهاده(اي وابس(ته ب(ه آن ،م(يراث ف(رهنگي) ب(ه منظ(ور ايج(اد هم(اهنگي و پرهيز از دوباره‌کاري.  .2بررسي‌هاي پايه طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .2-1بررس(ي و تحلي(ل محي(ط ط(بيعي و ارزش‌ه(اي محيطي و تنگناهاي زيست‌محيطي .2-2بررس(ي و تحلي(ل س(اختار و خصوص(يات عم(ده کالب(دي (کيفيت ابني(ه و طبق(ات) و نح(وه اس(تفاده از زمين (فض(ا و فعاليت) و سرانه‌هاي خدماتي در وضع موجود .2-3بررس(ي و تحلي(ل س(اختار و خصوص(يات عم(ده ش(بکه ارتباطي و نظام آمد و رفت شهري در وضع موجود .2-4بررس(ي و تحلي(ل س(اختار و خصوص(يات عم(ده شبکه‌هاي زيربنايي و تجهيزات شهري .2-5بررس(ي و تحلي(ل س(اختار و خصوص(يات عم(ده مراک(ز و کانون‌هاي شهري و نظام تقسيمات کالبدي .2-6بررس(ي و تحلي(ل س(اختار و خصوص(يات عم(ده جمعيتي .2-7بررس(ي و تحلي(ل س(اختار و خصوص(يات عم(ده اجتماعي -فرهنگي  .3راهبردها و سياست‌هاي کالن مداخله .3-1راهبردهاي اقليمي -طبيعي طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .3-2راهبردهاي کالبدي .3-3راهبردهاي ارتقاء کيفيت محيط شهري .3-4راهبرده((اي تش((کيالتي -س((ازماني مداخل((ه در بافت‌هاي فرسوده شهري .3-5راهبردهاي اقتصادي .3-6راهبرده(اي مرب(وط ب(ه مش(ارکت (م(ردمي ،بخش خصوصي ،عمومي و مشارکت بين بخشي) سطح دو) حوزه تفصيلي طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1بررسي اسناد مصوب طرح تفصيلي شهر .1-1ب(ازبيني پيش(نهادات ط(رح تفص(يلي در مح(دوده بافت‌ه(اي فرس(وده ش(هر ب(ويژه در بخش ض(وابط و مق(ررات و ت(راکم ب(ا ف(رض بهس(ازي ،نوس(ازي در بخش تاريخي و نوسازي در بخش‌هاي فرسوده فاقدارزش. .1-2بررس(ي و تحلي(ل آخ(رين مص(وبات مرب(وط ب(ه ب(افت فرسوده شهر و مستندات مربوطه  . 2ارزيابي مفهومي طرح تفصيلي مصوب .2-1ارزيابي محيطي طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .2-2ارزي(ابي کاربري‌ه(ا (ارائ(ه پيش(نهادات درخص(وص تغييرات در کاربري‌هاي مصوب طرح تفصيلي) .2-3ارزي(ابي دسترس(ي‌ها (ارائ(ه پيش(نهادات ب(ه منظ(ور تغي(يرات در دسترس(ي‌هاي مص(وب ط(رح تفص(يلي ب(ا اولويت‌بن(دي اج(رايي آنه(ا برحس(ب م(يزان اثرگ(ذاري در نوسازي بافت) .2-4ارزي(ابي زيرس(اخت‌ها (مش(خص ک(ردن کمبوده(اي ش(بکه زيرس(اخت‌ها و ارائ(ه پيش(نهاد ب(ه منظ(ور رف(ع کمبودها برحسب اولويت) .2-5ارزيابي سازمان فضايي و کالبدي .2-6ارزي(ابي ت(راکم جمعي(تي (وض(ع موج(ود و بررس(ي ق(ابليت جمعيت‌پ(ذيري ب(ا توج(ه ب(ه ظرفيت‌ه(اي کالب(دي، خدماتي و زيرساخت‌ها) .2-7ارزيابي اجتماعي -فرهنگي  .3تعيين حوزه‌هاي مداخله (بهسازي ،نوسازي و تجميع نوسازي) طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .3-1بررس((ي و ارزي((ابي کلي زمينه‌ه((اي مش((ارکت م(ردمي و س(رمايه‌گذاري در ام(ر نوس(ازي ب(ه تفکي(ک محالت مختلف بافت فرسوده از طريق نظرسنجي. .3-2اولويت‌بن(دي حوزه‌ه(اي مداخل(ه براس(اس ني(از ب(ه نوسازي .3-3شناس(ايي و تع(يين مق(دماتي پروژه‌ه(اي مداخل(ه ب(ه تفکيک انواع بافت فرسوده .4تدوين ضوابط .4-1ت(دوين ض(وابط و مق(ررات تش(ويقي و حم(ايتي نوس(ازي و بهس(ازي از قبي(ل ت(راکم تش(ويقي ،بخش(ودگي در عوارض و ... .4-2ارائ(ه ض(وابط و مق(ررات مرب(وط ب(ه تجمي(ع پالک‌ه(ا هه(اي .5پيش(نهاد س(اختار کلي م(ديريت اج(رايي پروژ ‌ طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده بهس(ازي و نوس(ازي و تع(يين نقش و جايگ(اه هري(ک از عوامل .6تهي(ه س(ند چ(ارچوب ط(راحي در مقي(اس 1:2000 ک(ه ش(امل ک(اربري ،ش(بکه دسترس(ي ،نح(وه مداخل(ه و ...مي‌باشد. سطح سه) تعريف پروژه و امکان‌سنجي .1تعريف پروژه طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1-1مقايس(ه و اولويت‌بن(دي پروژه‌ه(اي شناس(ائي ش(ده در بن(د 3-3از جنبه‌ه(اي ني(از ب(ه نوس(ازي ،تاثيرگ(ذاري در احي(اء ب(افت و پ(يرامون وج(ود زمينه‌ه(اي مش(ارکت م((ردمي ،تقاض((ا ب((راي س((رمايه‌گذاري و چش (م‌انداز تحقق‌پذيري .1-2انتخ(اب چن(دين پ(روژه ب(ا توج(ه ب(ه ش(اخص‌هاي ذک(ر شده در بند پيشين با اولويت شاخص مشارکت‌پذيري .2امکان‌سنجي .2-1ت(دفيق مح(دوده‌هاي مداخل(ه ب(ه لح(اظ وض(عيت مالکيتي و تفکيک انواع مالکيت .2-2برن((امه‌ريزي کلي فض((ايي -عملک((ردي مح((دوده مداخله به منظور فراهم شدن امکان ارزيابي اقتصادي .2-3امکان‌س(نجي مق(دماتي پ(روژه‌ و ارزي(ابي آنه(ا از  . 3تدوين ساز و کار مديريتي و اجرايي پروژه‌هاي منتخب طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده . 4تهيه اسناد طراحي شهري براي پروژه‌هاي منتخب .4-1نظ(ام ف(رم کالب(دي (ت(دوين ض(وابط کلي کالب(دي) و س(ازمان فض(ايي بلوک‌ه(ا (نظ(ام فض(اهاي پ(ر و خ(الي) و ت(دقيق ض(وابط و مق(ررات مرب(وط ب(ه اعم(ال ت(راکم تشويقي و معرفي کلي پروژه‌هاي منتخب معماري .4-2نظ(ام فض(اي همگ(اني و مح(وطه‌آرايي (ض(وابط و الگوهاي سيماي زمين و نظام محوطه‌سازي و )... .4-3نظ(ام منظ(ر ش(هري (ت(دوين ض(وابط و ارائ(ه الگوهاي کلي سيماي جداره‌ها و معماري منظر) .5تدوين برنامه تحقق‌پذيري طرح (پروژه‌هاي منتخب) .5-1انج(ام مطالع(ات الزم ب(ه منظ(ور ت(دوين برنام(ه س(اماندهي و مش(ارکت (دول(تي ،بخش خصوص(ي و مردم) در دو مرحله. مرحله اول) پيمايش اجتماعي و اقتصادي .1بررسي تمايل به مشارکت طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1-1بررس(ي م(يزان تماي(ل س(اکنان ب(ه عرض(ه زمين خ(ود ب(ه عن(وان آورده سهم مشارکت .1-2بررس(ي م(يزان تماي(ل س(اکنان نس(بت ب(ه اق(امت در مح(دوده پس از نوسازي يا خروج از آن .1-3بررس(ي خواس(ت‌هاي آن(ان در ص(ورت تماي(ل ب(ه اق(امت در محدوده و سرمايه‌گذاري در طرح .1-4بررس(ي انتظ(ارات س(اکنان از نت(ايج نوس(ازي و بهس(ازي محدوده .2بررسي اقتصاد زمين و مسکن در محدوده مطالعات .3تع(يين مح(دوده‌هاي ه(دف ک(ه بيش(ترين احتم(ال مش(ارکت ساکنان را دارند .4تدفيق يافته‌ها با پيمايش تفصيلي‌تر در محدوده‌هاي هدف .5بررس((ي معض((الت و کمبوده((اي اساس((ي خ((دماتي، زيرساخت‌ها و ...در محدوده‌هاي هدف .6تدوين استراتژي برنامه مداخله در محدوده‌هاي هدف مرحله دوم گام اول) مقدمات اجراي پروژه طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1ت(دوين اس(تراتژي و برنام(ه مداخل(ه در س(طح مح(دوده مطالعات .2ت(دوين برنام(ه ف(يزيکي و تهي(ه ط(راحي مق(دماتي ب(راي مداخله در محدوده‌هاي هدف .3برآورد مقدماتي مالي پروژه .4بررسي ميزان محتمل و مطلوب جذب سرمايه .5ارائ(ه ط(رح مق(دماتي ب(ه س(اکنان مح(دوده و کس(ب نظ(ارت آنها .6ارائ(ه ط(رح مق(دماتي ب(ه داوطلب(ان س(رمايه‌گذاري و کس(ب نظرات آنها .7ت(دقيق ط(رح مق(دماتي براس(اس يافته‌ه(ا و نت(ايج تف(اهم ب(ا ساکنان محدوده و سرمايه‌گذاران .8ارائ(ه برنام(ه تش(کيل کميته‌ه(اي تخصص(ي و ف(ني نظ(ام هدايت و کنترل (مکانيزم تشکيالت فني و نظارتي) .9ارائه برنامه تأمين منابع مالي پروژه .10ارائ(ه برنام(ه اولويت‌بن(دي اق(دامات اج(رايي و زمان‌بن(دي تدوين ساختار اجرايي -مديريتي و مالي طرح. .1تدوين ويرايش مقدماتي ساختار اجرايي -مديريتي و مالي طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .2ارائ(ه س(اختار ف(وق ب(ه س(اکنان مح(دوده ه(دف و کس(ب نظ(رات آنها .3ارائه ساختار فوق به سرمايه‌گذاران و کسب نظرات آنها .4تدوين ويرايش دوم ساختار اجرايي -مديريتي و مالي .5ارائ((ه مج((دد س((اختار پيش((نهادي ب((ه س((اکنان مح((دوده و سرمايه‌گذاران .6اعم(ال تجدي(دنظر در ص(ورت ني(از و ت(دوين نه(ايي اس(تراتژي و برنامه مداخله و ساختار اجرايي -مديريتي و مالي .7ت(دوين س(اختار ق(انوني -حق(وقي فراين(د اج(راي ط(رح براس(اس ساختار اجرايي -مديريتي و مالي گام دوم) تهي(ه ط(رح ج(امع س(ه بع(دي مداخل(ه براس(اس ش(رح خدمات طراحي شهري براي حوزه‌هاي منتخب سطح چهار) تهيه طرح‌هاي پيشگام معماري طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده شرح خ((دمات اين مرحل((ه براس((اس بخش‌نامه‌ه((اي س(ازمان م(ديريت و برن(امه‌ريزي کش(ور (موض(وع انج(ام حه(اي معم(اري) خواه(د ب(ود ک(ه خ(دمات مش(اوره تهي(ه طر ‌ ب(ا تواف(ق کارفرم(ا ب(راي ه(ر پ(روژه بط(ور مس(تقل ي(ا براي کل پروژه‌ها تنظيم و ابالغ خواهد شد. فرايند مطالعاتي طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1سنجش وضعيت .2چشم‌انداز، اهداف و محورهاي راهبردي .3سياست‌هاي مداخله روش شناسی طرح طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1تحقيEق از نEوع کEاربردي است. .2روش تحقيEEق ترکيEEبي از انEEواع روش ميEEداني ،روش توصEيفي و روش همبسEتگي است. .3 روش‌هEEEEاي اطالعEEEات کتابخEEEEانه‌اي جمع‌آوري شEEEامل و روش اسEEEEنادي، پرسشEنامه‌اي و مشEاهده عيEني است. روش تحقیق طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده طرح تحقيق نمونه‌گي ري جمع‌آوري اطالعات تجزيه و تحليل گزارش (بيان مسأله و مفهوم‌سازي) (انتخاب واحدهاي مورد مطالعه) (انتخاب روش‌هاي تحقيق) (روش‌هاي تجزيه و تحليل) (نگارش گزارش و تفسير آن) طرح تحقیق طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1گونه‌شناسي بافت .2سنجش وضعيت .3چشم‌اندازسازي ،هدف‌گذاري و تدوين راهبردها .4اولويت‌بندي بافت‌هاي فرسوده جهت مداخله .5سياست‌گزاري جهت مداخله در بافت الگوی نظری طرح طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1در کجا قرار داريم؟ (تصوير کلي شهري) .2به کجا سيـستم .4چگونه به آنجا مي‌رويم؟ بـاز برسيم؟ (بيانيه اطالعـات (سياست‌هاي روند) ي (کمي و کيفي) .3کجا مي‌خواهيم باشيم؟ (بيانيه چشم‌انداز) مداخله) اصول حاکم بر طرح طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده .1نگرش فرآيندي و هدفمندي فعاليت‌هاي همبسته ،منسجم و هدفمند .2نگرش استراتژيک روش سيس((تماتيک جهت ايج((اد و برق((راري پيوستگي بين اقدامات اولويت دار .3نگرش مشارکتي و اجتماعي تأکي(د ب(ر نظ(رات مس(ئولين ،س(اکنين ،ش(اغلين و س(اير گ(روه ه(اي ذي نف(ع و ذي نف(وذ جهت ارتق(اء سطح رفاه اجتماعي آحاد مردم مفاهیم نظری طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده فرس(ودگي مفه(ومي ع(ام اس(ت ک(ه ب(ه عن(وان ي(ک معض(ل ب(ا يگ(ردد. ابع(اد کالب(دي ،اقتص(ادي ،اجتم(اعي و ف(رهنگي مط(رح م ‌ در ص(ورت ع(دم مداخل(ه و ادام(ه وض(ع موج(ود ،ب(افت فرس(وده ب(ا ناکارآم(دي مض(اعف و اض(محالل در تم(امي ابع(اد کالب(دي، اقتص(ادي ،اجتم(اعي و ف(رهنگي مواج(ه اس(ت .اين اض(محالل موجب ناپايداري جمعيت است. فرس(ودگي ناکارآم(دي و ک(اهش ک(ارايي ي(ک ب(افت نس(بت ب(ه مي(انگين ب(افت ش(هري اس(ت .فرس(ودگي ب(ه لح(اظ م(اهوي ج(زء ذات و ج(وهرۀ ه(ر ش(کل انس(ان س(اخت اس(ت ک(ه در ط(ول زم(ان و برابر فعاليت و تغييرات مکرر و پيوسته حاصل مي‌شود. لذا مفه(وم فرس(ودگي عالوه ب(ر وي(ژگي مک(اني ب(ه لح(اظ زم(اني ن(يز قاب(ل شناس(ايي و ان(دازه‌گيري اس(ت .فرس(ودگي ب(ه معن(اي واقعي آن م(ترادف ب(ا اض(محالل و ناکارآم(دي ت(دريجي و گ(ام ب(ه گام يک مکان در طي يک دوره زماني مشخص است. مشخصه فرسودگي شناسه طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده • وجود ناسازگاري و ازدحام فعاليت • فقدان يا کمبود شديد خدمات کارکردي ته(اي • رک(ود فع(اليت هم(راه ب(ا اف(زايش فعالي ‌ کاذب • بافت ارگاني((ک ي((ا ان((دامواره ،فش((رده و ريزدانه و کوتاه‌مرتبه کالبدي • ناپايداري فيزيکي ابنيه • استقرار ابنيه در مکان‌هاي فاقد ايمني • فقدان يا عدم تجهيز فضاهاي عمومي • شبکه ارتب(اطي ناکارآم(د ب(ه لح(اظ ظ(رفيت، تأسيس((ات و تجه((يزات ،ع((رض کم و شبکه معابر نفوذپذيري پايين • کيفيت ن(ازل محي(ط از نظ(ر آل(ودگي و زيست محيطي فقدان بهداشت • پايين بودن ميزان درآمد ساکنين • عدم انگ((يزه الزم بخش خصوص((ي جهت سرمايه‌گذاري اقتصادي • پايين ب(ودن ارزش اقتص(ادي زمين و مس(کن اجتماعي در بافت • پايين بودن منزلت اجتماعي مکان • رواج ناهنجاري‌هاي اجتماعي • فقدان تجهيزات شهري و نارسايي در آنها زيرساختي • عدم وجود خطوط تفکيکي روشن و واضح • فق(دان اس(ناد رس(مي م(الکيت (س(ند و حقوقي بنجاق) • تع(دد وارث(ان و بالتکليفي وض(عيت حق(وقي طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده انواع مداخله در بافت فرسوده بهسازي .1 وف(اداري ب(ه گذش(ته و حف(ظ آث(ار ه(ويت بخش ب(ا ه(دف اس(تفاده از امکان(ات ب(القوه و بالفع(ل موج(ود و تق(ويت جنبه‌ه(اي مثبت و تض(عيف جنبه‌ه(اي منفي .موض(وع کلي(دي و اص(لي در مداخل(ه از ن(وع بهس(ازي بهب(ود وض(ع موج(ود است. .2نوسازي حد وف(اداري ب(ه گذش(ته دارای انعط(اف بيش(تر از مداخل(ه ان(دک ت(ا تغي(ير ب(ا ه(دف اف(زايش ک(ارايي و به(ره‌وري، بازگردان(دن حي(ات ش(هري ب(ه ب(افت .موض(وع کلي(دي و اص(لي در مداخله از نوع نوسازي بازآفريني است. .3بازسازي عدم ال(زام ب(راي حف(ظ گذش(ته ب(ا ه(دف ايج(اد ش(رايط جدي(د زيس(تي و کالب(دي فض(ايي ب(ا تأکي(د ب(ر ارزش‌ه(اي روز. طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده مراج(ع و مس(تندات ته(اي قانوني عم(ومي احي(اي باف ‌ .1مراج(ع فرسوده •وزارت مــسکن و شــهرسازي •سازمان مديريت و برنامه‌ريزي کشور .2مراج(ع اص(لي بهس(ازي و نوس(ازي بافت‌هاي فرسوده •شرکت م(ادر تخصص(ي عم(ران و بهس(ازي ش(هري •سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري •شــهرداري‌ها •دفتر عمران و توسعه شهري •سازمان شهرداري‌ها و دهداري‌هاي کشور •استانداري‌ها .3مستندات قانونی •قانون برنام((ه چه((ارم توس((عه اقتص((ادي،