یهودیت و تاریخ یهود

به نام خدا یهودیت و تاریخ یهود تهیه :حسین بخارائی فهرست مطالب • مقدمه • تاریخ یهود تا قبل از صهیونیسم • از صهیونیسم تا کشور اسرائیل • اعتقادات و مراسم یهودیان مقدمه نت0رین ادی0ان یکتاپرس0ت جه0ان اس0ت و بیش • یه0ودیت یکی از که ‌ خ مت0 0دا0رد .ت0اریخ0 0ق0وم ی0ه0و0د ب0ا 0ت0ا0ری 0 0از 0س0ه ه0ز0ار0 0س0ا0ل ق0د 0 حی0ت و 0اس0الم ن0یز0 مس0ی 0 عم0یق0ی0د0ار0د0و ب0ر پی0دا0یش0 00 ون0د 0 خ0اور0میا00نه 0پی 0 ر گذا0ش0ت0ه 0ا0س0ت0 .0د0ر 0ا0ین 0ار0ائ0ه ،ت0ا0ریخ0 ،0با0وره0ا ،0ک0تاب‌ه0ای ت0أ0ث0ی 0 س ،0تح0والت س0یاس0ی 0و ف0رهن0گی 0و وض0 0عی0ت کن0و0نی یهودی0ان مق0د 0 جهان 0بررس0ی می‌شود. .1یکی از سه دین بزرگ ابراهیمی .2دین قوم بنی‌اسرائیل .3مبتنی بر ایمان به خدای یگانه .4کتاب مقدس :تورات .5زبان دینی :عبری بازگشت خاورمیانه در هزاره دوم پیش از میالد • مهم‌ترین تمدن‌های منطقه: .1مصر .2بین‌النهرین .3کنعان .4هیتی‌ها .5آشور .6بابل • تاریخ یهودی0ان ب0دون ش0ناخت خاورمیان0ه باس0تان قاب0ل درک نیس0ت. بی0ش0تر روی0داد0های 0آغ0ا0زین ک0ت0ا0ب مق0د0س 0د 0ر 0منطقه‌0ای رخ 0دا 0ده 0ک0ه ام0روز 0ش0امل 0اس0را0ئیل ،ف0لس0طین ،ارد0ن ،ل0بن0ان ،س0وری0ه ،ع0ر0اق و مصر است. حضرت ابراهیم (ع)؛ آغاز سنت ابراهیمی .1زادگاه :بر اساس روایت کتاب مقدس ،اور در بین‌النهرین .2مهاجرت به کنعان .3پیمان با خدا .4پدر قوم بنی‌اسرائیل • طب0ق روایت کت0اب مق0دس ،اب0راهیم (ع) از ش0هر اور ب0ه س0رزمین کنع0ان مه0اجرت ک0رد .یهودی0ان ،مس0یحیان و مس0لمانان او را یکی از بزرگ‌ت0رین پی0امبران می‌دانن0د .از دی0دگاه ت0اریخی ،جزئی0ات زن0دگی او ب0ه ط0ور قطعی ب0ا شواهد باستان‌شناختی تأیید نشده و عمدتًا بر متون دینی استوار است. بازگشت اسحاق (ع) ،یعقوب (ع) و دوازده قبیله • اسحاق (ع) فرزند ابراهیم (ع) • یعقوب (ع) (اسرائیل) پسر اسحاق (ع) • دوازده پس0ر یعق0وب (ع) از جمل0ه یوس0ف (ع) و بنی0امین (ع) • شکل‌گیری دوازده قبیله • در روایت کت00اب مق00دس ،یعق00وب (ع) ک00ه بع00دها ر دا0ش0ت ک0ه ه0ر «0اس0ر0ائیل »0نامی0د0ه ش0د 0،دواز0ده 0پس0 0 ی‌اس0ر0ا0ئ0ی0ل ش0دند0 .0ا0ین نگ0ذار 0یکی 0از 0قبای0ل 0ب0ن 0 ک0دام 0بن0یا ‌ س0اختار ق0بیله‌ای ب0رای قرن‌ه0ا اس0اس جامع0ه یه0ودی بود. بنی‌اسرائیل در مصر؛ روایت دینی و دیدگاه تاریخی • بر اساس روایت کتاب مقدس: .1مه0اجرت خان0دان یعق0وب (ع) ب0ه مص0ر در پی قحطی .2افزایش جمعیت بنی‌اسرائیل .3به بردگی گرفته شدن آنان توسط فرعون .4ظهور حضرت موسی برای رهایی قوم • دیدگاه تاریخی: • پژوهش0گران درب0اره جزئی0ات این روایت اتفاق‌نظر ندارند. • تاکنون ش0واهد باستان‌ش0ناختی قطعی ب0رای تأیی0د ی0ک «خ0روج گس0ترده» از مص0ر ب0ه دس0ت نیام0ده0است.0 • با این ح0ال ،حض0ور گروه‌ه0ای س0امی در مص0ر باس0تان از طری0ق من0ابع ت0اریخی تأیی0د ش0ده است. ته0ای کت0اب مق0دس اس0ت .از مت0رین روای ‌ • داس0تان اق0امت بنی‌اس0رائیل در مص0ر یکی از مه ‌ ن0ظ0ر ت0ار0یخی0 ،0پ0ژ 0وه0ش0گ0ر0ان0 0می0ا0ن 0روا00یت0 0دی0نی 0و ش0وا0هد 0با0س0تان‌ش0ناس0ی تم0ایز0 0قائ0ل0 0پای0ه 0 کن 0اس0ت 0ب0ر خد0ان0ان مع0تق0دن0د 0بخش0ی از0 0ا0ین 0ر0وایت 0مم 0 ی‌ش0و0ند0 .بس0ی0ا0ری0 0ا0ز 0تا0ر0ی ‌0 م 0 دا0دها0ی وا0قعی شک0ل گ0ر0فت0ه باش0د0 ،ام00ا د 0رب0اره0ا0بعا0د و0جزئ0یات 0آن 0اجم0اع وج0ود ند0ارد. ر0خ 0 حضرت موسی (ع) و خروج از مصر .1تولد حضرت موسی (ع) .2پرورش در دربار فرعون .3دعوت به پیامبری .4خروج بنی‌اسرائیل از مصر .5عبور از دریا .6حرکت به سوی کوه سینا • حض0رت موس0ی (ع) مهم‌ت0رین شخص0یت ت0اریخ یه0ود اس0ت .او در س0ن0ت یه0و0د0ی 0پی0ا0مبر0ی0 0اس0ت 0ک0ه ش0ری0عت ا0ل0هی 0 0را 0دری0ا0فت 0ک0ر0د و 0رآن 0بن0ی‌اس0ر0ائی0ل ر0ا 0از ب0ر0دگی 0نج0ات 0د0اد0 0.0دا0س00تا0ن م0و0س0ی (0ع )0د0ر ق 0 ن0یز ب0ا0 0تفا0وت‌ه0ایی 0ن0س0ب0ت ب0ه0 0کت0ا0ب 0م0ق0دس آم0ده و 0یکی از پرتکرارترین روایت‌های قرآنی است. ده فرمان و پیمان سینا • مت&رین اص&ول اخالقی یه&ودیت را تش&کیل می‌دهند: ده فرم&ان مه ‌ .1 ایمان به خدای یگانه .2 منع بت‌پرستی .3 احترام به نام خدا .4 رعایت روز سبت .5 احترام به پدر و مادر .6 منع قتل .7 منع زنا .8 منع سرقت .9 منع شهادت دروغ .10 منع طمع • ده فرم0ان تنه0ا ق0وانین م0ذهبی نیس0تند ،بلک0ه پای0ه بس0یاری از نظام‌ه0ای حق0وقی و اخالقی جه0ان ی 0د 0ر س0نت 0اس0المی ن0یز می‌ر 0ون0د .00ا0ی0ن 0اص0ول 0بع0ده0ا د0ر 0مس0یحی0ت 0 0و ت0ا ح0د0 0 م0ا 0ر 0 0 ه 0ش0 0 غ0ر0ب ن0ی0ز ب0 0 ب یا0فت0ن0د. ب0ازتا0 0 چهل سال سرگردانی در بیابان .1اقامت طوالنی در صحرای سینا .2شکل‌گیری هویت دینی بنی‌اسرائیل .3تدوین بخشی از شریعت .4آمادگی برای ورود به سرزمین کنعان • بر اس0اس کت0اب مق0دس ،بنی‌اس0رائیل ب0ه م0دت چه0ل س0ال در بیاب0ان زن0دگی کردن0د .این دوران نم0اد آزم0ون ،ت0ربیت دی0نی و ش0کل‌گیری ه0ویت ملی و مذهبی آنان است. ورود به کنعان و حضرت یوشع (ع) .1جانشینی یوشع (ع) پس از موسی (ع) .2عبور از رود اردن .3استقرار در کنعان .4تقسیم سرزمین میان دوازده قبیله • در روایت کت0اب مق0دس ،یوش0ع (ع) فرمان0ده‌ای اس0ت ک0ه 0بن0ی‌ا0س000رائ0یل ر0ا و0ارد س000ر0زم0ین م0وع000ود 000ک000ر0د.0 چگ0ونگی 0ا0س0تقرا0 0ر بنی‌0اس0رائ0یل 0در ب0اس0تان‌شن0اس0ان 0در0ب0ار0ه 0 ی از فتح 0نظ0امی0 رخ0 0 ی م0تف0اوت0ی دارن0د؛ 0ب0 0 کنع0ان 0دی0دگا0ه‌0ها 0 کل‌گ0یر0ی 0ت0دریجی 0جوام0ع ی‌گوین0د و 0ب0ر0خی ش0 0 س0خ0ن م 0 اسرائیلی را محتمل‌تر می‌دانند. دوره داوران • ویژگی‌های این دوره: .1 نبود حکومت مرکزی .2 اداره قبایل توسط داوران .3 اتحاد موقت در زمان جنگ .4 نبرد با فلسطینیان باستان • داوران مشهور: .1 دبوره .2 جدعون .3 شمشون .4 سموئیل (ع) • پیش از تش0کیل حک0ومت پادش0اهی ،قبای0ل بنی‌اس0رائیل ب0ه ص0ورت مس0تقل اداره می‌ش0دن0د .0د0ر م0واق0ع بح0ر0ا0ن0 ،ره0بران م0ذهب0ی 0و 0نظ0ام0ی ک0ه« 0داو0ر» نامی0ده می‌ش0دند، 0 می‌کردند. ق0بایل را م0تحد 0 تأسیس پادشاهی اسرائیل .1درخواست مردم برای تشکیل حکومت .2انتخاب شائول (طالوت) به عنوان نخستین پادشاه .3اتحاد قبایل .4آغاز حکومت متمرکز • با اف0زایش تهدی0دهای خ0ارجی ،به‌وی0ژه از س0وی فلس0طینیان باس0تان ،قبای0ل بنی‌اس0رائیل خواس0تار تش0کیل حکوم0تی واح0د ش0دند .ش0ائول نخس0تین پادش0اه آنان بود و زمینه را برای شکل‌گیری دولت اسرائیل فراهم کرد. حضرت داوود (ع)؛ بنیان‌گذار دولت اسرائیل .1 دومین پادشاه بنی‌اسرائیل .2 حک0ومت ح0دود ۱۰۰۰پیش از میالد (ب0ر پای0ه روایت‌های سنتی) .3 فتح اورشلیم و انتخاب آن به عنوان پایتخت .4 اتحاد قبایل بنی‌اسرائیل .5 گسترش قلمرو حکومت .6 داوود (ع) در س0ه دین اب0راهیمی جایگ0اه ویژه‌ای دارد. .7 سنگ‌نوش0ته «ت0ل دان» از مهم‌ت0رین ش0واهد ت0اریخی اس0ت ک0ه احتم0اًال ب0ه «0خاندان د0اوو0د» اشا0ره می‌کند. • داوود (ع) یکی از مش0هورترین شخص0یت‌های ت0اریخ یه0ود اس0ت .او عالوه ب0ر ر 0ن0یز ب0ه 0ش0مار م0ی‌0رو0د 0و بس0یار0ی ا 0ز ر و 0ش0اع 0 ت 0یه0ودی0 0پی0ا0م0ب 0 0پا0دش0اهی0 0،د0ر س0ن 0 ن د 0ر ده0ه ۱۹۹۰ ود .0ک0ش0ف سنگ‌نو0ش0ته ت0ل 0دا 0 ی‌ش0 0 م 0 ر ب0ه 0ا0 0و نس0ب0ت دا0ده 0 مز0ام0ی 0 0 ود 0ی0ک دود0م0ان داو0ودی د0ر هش0گ0ران نش0انه‌ای 0از وج0 0 ی 0بس0ی0اری از 0پژ0و 0 می0الد0ی ب0را 0 تاریخ اس0ت ،هرچن0د درباره گست0ره ح0کومت ا0و همچنان بحث و0جود دارد. حضرت سلیمان (ع) و دوران شکوفایی • ویژگی‌های حکومت سلیمان: .1گسترش تجارت .2توسعه روابط خارجی .3ساخت کاخ‌های سلطنتی .4شکوفایی اقتصادی .5ساخت معبد اول اورشلیم • در س0نت یه0ودی ،دوران س0لیمان (ع) عص0ر طالیی بنی‌اس0رائیل ت و می‌ش0ود .0ش0هرت 00او 0ب0یش0تر 0ب0ه 0دل0ی0ل0 0خ0ر0د ،ع0دا0ل 0 محس0و0ب 0 ت م0عب0د 0ب0ز 0رگ0 0اور0ش0ل0یم0 0ا0س0ت .ب0رخ0ی 0پ0ژوه0ش0گرا0ن 0درب00ار0ه س0ا0خ0 0 هه0ای م0تف0اوت0ی دارن0د0 ،ام0ا اهمیت0 0وس0عت واقع0ی 0حک0و0م0ت او 0دی0د0گا ‌ مذهبی این دوره در تاریخ یهود بسیار باالست. معبد اول اورشلیم • اهمیت معبد اول .1 مهم‌ترین مکان مقدس یهودیان .2 مح0ل نگه0داری ص0ندوق عه0د (طب0ق س0نت یهودی) .3 مرکز قربانی‌های مذهبی .4 مرکز وحدت سیاسی و دینی • ویژگی‌ها: .1 ساخته شده در دوران سلیمان (ع) .2 قرار گرفتن بر فراز کوه معبد .3 فعالیت حدود چهار قرن • معب0د اول ن0ه تنه0ا مرک0ز عب0ادت ،بلک0ه قلب سیاس0ی و ف0رهنگی حک0ومت یه0ودا ب0ود .در وا0ح0 0ده 0ف0رم0ان 0در 0آن 0ق0را 0ر داش0ت0 ،0در ای0ن 0معب0د0 د 0ک0ه 0ا0ل0 0 دو0ق 0ع0ه0 0 س0ن0ت 0یه0ود0ی ،0ص0ن0 0 ق ص0ند0و0ق 0ع0ه0د 0پس 0از تخ0ری0ب 0م0عب0د 0همچ0ن0ان ن0اش0ناخته نگ0ه0داری 0می‌0ش0د0 .0مک0ا0ن 0دق0ی0 0 است.0 تقسیم پادشاهی پس از مرگ سلیمان (ع) • پادشاهی اسرائیل (شمال): .1پایتخت :سامره .2ده قبیله • پادشاهی یهودا (جنوب): .1پایتخت :اورشلیم .2قبایل یهودا و بنیامین • پیامدها: .1ضعف سیاسی .2جنگ‌های داخلی .3آسیب‌پذیری در برابر قدرت‌های منطقه • اختالف0ات سیاس0ی ،مالی0اتی و ق0بیله‌ای ب0اعث ش0د حک0ومت متح0د بنی‌اس0رائیل از هم ر ش0ک0ل گ0رف0تن0د ک0ه س0رن0وش0ت بپ0اش0د .0ا 0ز 0این زم0ا0ن ،د 0و 0دولت مس0تق0ل0 0د 0ر 0کن0ار 0یک0د0یگ 0 متفاوتی پیدا کردند. سقوط پادشاهی اسرائیل .1سال ۷۲۲پیش از میالد .2حمله امپراتوری آشور .3سقوط سامره .4پایان پادشاهی اسرائیل .5تبعید بخش بزرگی از جمعیت • نتیجه: • شکل‌گیری مفهوم «ده قبیله گمشده» • ام0پراتوری آش0ور سیاس0ت جابه‌ج0ایی جمعیت را ب0رای جلوگ0یری از ش0و0رش 0اج0ر00ا 0می‌ک0رد 0.ب0ه ه0م0ی0ن دلی0ل0 ،0بس0ی0ار0ی 0از س0ا 0کن0ان0 0پادش0ا0هی0 اس0را0ئیل 0ب0ه 0من0اط0ق 0د0یگ0ر0 0منت0ق0ل 0ش0دند0 .0بع0د0ها این0 0قبای0ل در 0س0نت یهودی به «ده قبیله گمشده» مشهور شدند. سقوط یهودا و اسارت بابلی .1سال ۵۸۶پیش از میالد .2حمله نبوکدنصر دوم .3فتح اورشلیم .4تخریب معبد اول .5تبعید نخبگان یهود به بابل • سقوط یه0ودا یکی از تلخ‌ت0رین روی0دادهای ت0اریخ یه0ود اس0ت. رک0ز 0اص0ل0ی 0عب0ا0د0ت خ0ود را 0از0 ی 0م0 0عب0د 0اول ،0یه0و0دی0ان 0م0 0 ب0ا 0ن0ا0بو0د 0 د0س00ت 00داد0ن00د .د0ورا0ن ا0س0ا0رت 00ب00اب0لی 00ت00أثیر00 0عمی0قی00 0ب00ر ش0ک0ل‌گیر0ی ه0ویت0 0دی0نی 00آن0ان 0گ0ذاش0ت 0و 0بس0ی0ا0ر0ی از م0ت0ون ی شدند0. مق0دس در همین 0دوره 0تدوین یا بازنگر 0 اسارت بابلی؛ نقطه عطف تاریخ یهود • پیامدهای اسارت: .1 تقویت هویت دینی .2 گسترش مطالعه تورات .3 شکل‌گیری اجتماعات مذهبی .4 • اهمیت تاریخی: امید به بازگشت به سرزمین مقدس • آغ0از یه0ودیت ب0ه عن0وان دی0نی مبت0نی ب0ر کت0اب مق0دس و ش0ریعت ،بیش از وا0بستگی0به یک حکومت یا مع0بد. • اس0ارت ب0ابلی اگرچ0ه ی0ک شکس0ت سیاس0ی ب0ود ،ام0ا ب0ه تق0ویت ه0ویت طا0لع0ه 0م0ت0و0ن مق0دس0 ،نق0ش ن دوره0 ،0م 0 م0ذ0هبی0 0یهو0دی0ان 00ان0جام0ی0د .د0 0ر ای 0 حف0ظ س0ن0ت‌ها0ی 0د0ی0ن0ی ا0همیت ب0یش00تر0ی ی0افت 0و زم0ین0ه 0ب0رای 0ادام0ه 0کا0هن0ان و 0 ت د 0ر خارج از 0سرز0مین ا0صلی فراهم 0شد. ح0یات یهودی 0 کوروش بزرگ و آزادی یهودیان .1 .2 .3 .4 .5 • .1 .2 .3 • سال ۵۳۹پیش از میالد فتح بابل توسط کوروش بزرگ پایان اسارت بابلی اجازه بازگشت یهودیان به اورشلیم اجازه بازسازی معبد اهمیت تاریخی: آغاز دوره جدید در تاریخ یهود اح0ترام ک0وروش در س0نت یه0ودی ب0ه عن0وان پادش0اهی ک0ه زمین0ه بازگش0ت تبعی0دیان را ف0راهم کرد. نم0ونه‌ای از سیاس0ت م0دارا ب0ا اق0وام و ادی0ان در امپراتوری هخامنشی پس از فتح باب0ل ،ک0وروش ب0زرگ سیاس0ت متف0اوتی نس0بت ب0ه پادش0اهان پیش0ین در پیش گ0رفت. 0ی ی خ0ود 0و 0باز0س0از 0 نه0ا 0 ه 0س0رزمی ‌0 ی 00از 0ا0ق0وا0م 0تبعید0ش0د0ه ا0ج0ا0 0زه0 0با0زگش0ت ب0 0 ه بس0یا0 0ر 0 او0 0ب0 0 مق0دس یه0ود0 ،0از ک0ور 0وش 0ب00ا 00اح0ترا0م 0ی00اد 0ش0د0ه 0و 0او 0ت0نه00ا پا0 0دش0ا0ه هه0ای0ش00ان0 0را 0دا0د0 .0د 0ر 0کت0ا0ب 0 ن0ی0ایش0گ0ا ‌ ی اله0ی) م م0أ0موریت0 0 ی انج0ا 0 ه م 0عن0ای بر0گزی0د0ه ب0را 0 ن «مس0یِح 0خدا 0ون0د» (ب0 0 ه 0عن0و0ا 0 ی اس0ت ک0 0 غ0یر0 0یه0ود 0 ب0رایش ب0ه ک0ار رفت0ه اس0ت .این تعب0یر دی0نی ،ب0ه معن0ای پادش0اه ی0ا منجی در س0نت یه0ودی اس0ت و ب0ا مفهوم مسیح در مسیحیت تفاوت دارد. بازسازی معبد دوم .1حدود سال ۵۱۶پیش از میالد .2بازگشت نخستین گروه از تبعیدیان .3رهبری زروبابل .4ساخت معبد دوم .5احیای مراسم مذهبی • ویژگی‌ها: .1ساده‌تر از معبد سلیمان .2مهم‌ترین مرکز مذهبی یهودیان • بازس0ازی معب0د دوم نم0اد احی0ای ه0ویت ملی و م0ذهبی یهودی0ان ب0ود. م0ان0 0قاب0ل0 0مقا0یس0ه ن0ب0ود0،0 د 0س0ل0ی 0 ه ب0ا 0م 0عب0 0 و0 چن0د 0این0 0م0عب0د0 0از 0نظ0ر ش0ک 0 ه0ر 0 ل شد. رک0ز دینی 0یهود ت0بدی 0 نم0 م‌تری 0 ن0بعد به0م0ه 0 ی چن0د0قر 0 ا0ما ط0 0 یهودیان در دوران هخامنشی • ویژگی‌های این دوره: .1خودمختاری نسبی مذهبی .2اداره جامعه توسط کاهنان .3توسعه دوباره اورشلیم .4آرامش نسبی سیاسی • شخصیت‌های مهم: .1عزرا .2نحمیا • در دوره هخامنش0ی ،یهودی0ه یکی از اس0تان‌های ام0پراتوری ای0ران ب0ود. ی ج0امع0ه یه0و0دی0 ،اج0رای ق0وانین ش 0مهمی 0در بازس0ا0ز 0 ع0ز0ر0ا 0و نحمی00ا نق 0 مذهبی و ساماندهی دوباره اورشلیم داشتند. یهودیان در دوره اسکندر مقدونی .1سال ۳۳۲پیش از میالد .2فتح سرزمین یهودیه توسط اسکندر .3آغاز نفوذ فرهنگ یونانی .4گسترش زبان یونانی .5شکل‌گیری فرهنگ هلنیستی • پس از فتوح0ات اس0کندر ،زب0ان و فرهن0گ یون0انی در سراس0ر خاور0میا0ن0ه گس0تر0ش ی0ا0فت 0.ب0س0یا0ری 0ا0ز ی0هودی0ان ب0ا0 0فرهن0گ 0ظ ر 0ب0را0ی حف 0 هی 0د0یگ0 0 0یو0ن0انی00 0آش0نا 0ش0دن0د0 ،در 0ح0ا0لی 0ک0ه 0گ0ر0و 0 س0ن0ت‌ها0ی 0د0ی0ن0ی خ0ود 0مق0ا0ومت 0کر0دن0د0 .0این ت0ع0ام0ل و 0گ0اه0 تقاب0ل ف0ره0نگی ،ب0ر 0ان0دیش0ه و ج0امع0ه یه0ودی ت0أثی0ر عمیقی گذاشت. شورش مکابیان و استقالل یهودیه .1سال ۱۶۷پیش از میالد .2شورش علیه حکومت سلوکی .3رهبری خاندان مکابی .4آزادسازی اورشلیم .5تطهیر و بازگشایی معبد • نتیجه: .1تشکیل حکومت َح شمونی .2استقالل نسبی یهودیه • شورش مکابی0ان یکی از مهم‌ت0رین روی0دادهای ت0اریخ یه0ود اس0ت. د ش0د و ی0ا0دبود این 0روی0داد 0در پ0یروزی 0آن0ان ب0اعث 0احی0ای 0عب0ا0دت 0د 0ر معب0 0 عید «حنوکا» گرامی داشته می‌شود. یهودیه در قلمرو روم • سال ۶۳پیش از میالد: .1ورود رومیان به یهودیه .2پایان استقالل کامل .3حکومت هیرود بزرگ .4توس0عه اورش0لیم و بازس0ازی گس0ترده معب0د دوم • رومی0ان یهودی0ه را ب0ه قلم0رو خ0ود افزودن0د .ه0یرود ،0 ب0زرگ 0،0اگرچ0ه0 0از نظ0ر سی0اس0ی و0اب0س0ت0ه ب0ه 0روم 0ب0ود 0 0پر0وژه‌ه0ا0ی عم0را0ن0ی 0ب0ز0رگی 0ا0ج0ر0ا ک0ر0د و 0معب0د د0وم 0را به شکلی باشکوه بازسازی و توسعه داد. معبد دوم در اوج شکوه • ویژگی‌ها: .1بزرگ‌ترین مرکز دینی یهودیان .2محل برگزاری اعیاد مذهبی .3مرکز آموزش و قضاوت .4زیارت ساالنه هزاران نفر • در س0ده نخس0ت میالدی ،معب0د دوم ب0ه قلب زن0دگی دی0نی 0هبی، 0 ه ب0و0د .0ب0س0ی0اری 0ا0ز آ0یی0ن‌0ه0ای م0ذ یه0ودی0ا0ن0 0تب0د0یل ش0د0 0 ن برگ0ز0ار0می‌ش0د و 0قر0بانی‌ه0ا 0و ج0ش0ن‌0های ب0ز0رگ در0 0این م0ک0ا 0 ن باس0تان هب0ی جه0ا0 0 او 0رش0لی0م یکی 0از مهم‌ت0ری0ن ش0هر0های م0ذ 0 بود. ظهور حضرت عیسی(ع) در یهودیه .1زندگی حضرت عیسی(ع) در یهودیه و جلیل .2فعالیت در میان جامعه یهود .3تف0اوت دی0دگاه پ0یروان او ب0ا ره0بران م0ذهبی زمان .4آغاز شکل‌گیری مسیحیت • حض0رت عیس0ی(ع) در محیطی ک0امًال یه0ودی زن0دگی می‌ک0رد .در ای0ن 0دو0ره0 ،یه0ودی0ت دار0ای 0گرو0ه‌ه0ای 0مختلفی م0انن0د ف0ریس0یان، عی0س0ی (0ع) ،0پ0ی0روان او ب0ه ص0دوق0یا0ن و 0ا0س0نیان0 0ب0ود .00پ0س ا0 0ز م0رگ 0 0 ت مس0یحی 0 ه 0 ه‌ای 0مس0ت0قل0 0تش0ک0یل د0ا 0دن0د ک0ه 0ب0ع0ده0ا ب0 0 ت0در0ی0ج ج0ام 0ع 0 شن0اخته ش0د. • * الزم ب&ه ذک&ر اس&ت در من&ابع اس&المی عیس&ی (ع) کشت&ه نشد و&به آس&مان ع&روج&کرد. شورش بزرگ یهودیان علیه روم ( ۷۰–۶۶میالدی) • علل شورش: .1 مالیات‌های سنگین روم .2 نارضایتی سیاسی .3 اختالفات مذهبی .4 تمایل به استقالل • روند وقایع: .1 آغاز شورش در سال ۶۶میالدی .2 اعزام سپاه روم .3 محاصره اورشلیم .4 سقوط شهر در سال ۷۰میالدی • پس از چن0د ده0ه حک0ومت روم ،تنش می0ان م0ردم یهودی0ه و مقام0ات رومی اف0زایش ی0افت. ش0و0رش0 0ب0ز0ر0گی آ0غ0ا0ز ش0د0 ،0ام00ا ار0تش0 0ر0و0م ب0ه 0فر0ما0ن0د0هی وس0پاس0یان 0و 0س0پس پس0ر0ش ر ا0و0رش0لی0م ر0ا م0حاص0ره0 0ک0ر0د 0.ا0ی0ن 0جن0گ یک0ی0 0از خ0ونب0ارتری0ن رخ0دادهای ت0اریخ 0تی0ت0وس ،0ش0ه 0 م0نطقه بو0د. تخریب معبد دوم .1سال ۷۰میالدی .2سقوط اورشلیم .3تخریب معبد دوم .4پایان نظام قربانی .5آغاز تحول اساسی در یهودیت • یادگار باقی‌مانده • دیوار غربی (دیوار ندبه) • رومی0ان پس از فتح اورش0لیم ،معب0د دوم را وی0ران کردن0د .از آن 0ام زم0ا0ن 0،تن0ه0ا 0بخش0ی 0ا0ز 0دی0و0ا0ر 0ح0ائ0ل 0مج0م0و0ع0ه 0م0عب0د0 0،ک0ه 0ا0م0رو0ز 0ب0ا 0ن 0 خت0ه 0م0ی‌0ش0و0د0 ،ب0اقی 0م0ان0ده » 0ش0ن0ا 0 » ی00ا «د0ی0وار 0ن0دب0ه 0 «0دی0وار 0غ0رب0ی 0 اس0ت .0این 0مک0ان همچ0ن0ان از 0مق0دس‌تری0ن زیارتگاه‌ه0ای یهو0دی0ان ب0ه شمار می‌رود. آغاز دیاسپورا (پراکندگی یهودیان) • دیاسپورا یعنی چه؟ • پراکن0دگی یهودی0ان در خ0ارج از س0رزمین ت0اریخی یهودیه. • مقاصد اصلی: .1 بابل .2 مصر .3 سوریه .4 آسیای صغیر .5 یونان .6 ایتالیا • هرچن0د جوام0ع یه0ودی پیش از س0ال ۷۰میالدی ن0یز در خ0ارج از یهودی0ه وج0ود داش0تند، 0تری 0ام00ا پ0س 0از0 0تخ0ر0یب 0معب0د0 ،0ز0ن0دگی 0یه0و 0دی0ان د0ر 0س0ر0زم0ین‌ها0ی مخت0ل0ف 0اهمی0ت 0بیش 0 هه0ای 0ب0ع0د ،ج0وام0ع ب0ز0رگ00 0یه0و0دی 0در 0س0راس0ر 0خاورم0یان0ه0 ،ش0مال 0آفریق0ا و ی0ا0ف0ت .0در0 0س0د ‌ ل گر0فتند. ار0وپا شک 0 یهودیت پس از نابودی معبد • تغییرات مهم: .1پایان قربانی‌های مذهبی .2افزایش نقش کنیسه‌ها .3گسترش آموزش دینی .4افزایش نقش خاخام‌ها .5تمرکز بر مطالعه تورات • با از بین رفتن معب0د ،یه0ودیت ناچ0ار ش0د س0اختار خ0ود را ب0ازس0ا0زی کن0د .0از ا0ین پ0س ،عب0ادت ،دع0ا0 ،مطال0ع0ه 0و 0آم0وزش هه0ای 0دی0نی 0ج0ای0گز0ین 0قر0با0نی‌ه0ا0ی م0عب0د ش0دند .0ا0ین تح0ول ،پ0ای ‌ یهودیت ربانی را شکل داد. تلمود؛ مهم‌ترین اثر فقهی یهود • تلمود شامل دو بخش اصلی است: .1میشنا .2گمارا • موضوعات: .1احکام دینی .2اخالق .3قضاوت .4عبادت .5زندگی اجتماعی مه0ا درب0اره ت0ورات اس0ت و • تلم0ود مجم0وعه‌ای از بحث‌ه0ا و تفس0یرهای خاخا ‌ می‌0رو0د0 .ت0دوین 0آ0ن ط0ی چن0د0 0یک0ی ا0ز 0م0هم‌0ت0ری0ن م0ن0ابع دی0ن0ی یه0و0دی0ان ب0ه ش0مار 0 0 م 0ش0د و 0دو 0نس0خه 0مش0هور 0ب00اب0لی 0و اورش0ل0یم0ی د0ار0د 0ک0ه تلم0و0د ب0ابل0ی ق0رن ا0نج0ا 0 نفوذ بیشتری یافته است. یهودیان در دوران ساسانی و بیزانس • در امپراتوری ساسانی: .1شکل‌گیری مدارس بزرگ دینی .2تدوین بخش مهمی از تلمود بابلی .3شکوفایی مراکز علمی • در امپراتوری بیزانس: .1محدودیت‌های مذهبی در برخی دوره‌ها .2ادامه فعالیت جوامع یهودی • بین‌النه0رین ،ک0ه در قلم0رو ساس0انیان ق0رار داش0ت ،ب0ه یکی از م 0هم‌0ت0ری0ن م0ر0اک0ز 0ع0لم0ی 0ی0ه0و 0دی0ا0ن ت0ب0د0ی0ل ش0د .0م0دا0رس 0دی0نی س0و0را مب0دیتا 0نقش 0مهمی 0در ت0دو0ین و 0گس0ترش تلم0ود ب0ابلی ایف0ا و پو 0 کردند. یهودیان در آغاز دوران اسالم .1حضور قبایل یهودی در شبه‌جزیره عربستان .2ارتباط با مسلمانان در آغاز اسالم .3ذکر بنی‌اسرائیل در قرآن .4ادام0ه زن0دگی جوام0ع یه0ودی در س0رزمین‌های اسالمی • در زم0ان ظه0ور اس0الم ،قبای0ل یه0ودی در من0اطقی از ش0به‌جزیره ه و 0خی0بر ،0حض0و0 0ر 0داش0ت0ند0 .0ق0رآن در 0م0وار 0د عر0بس0ت0ان 0،به‌وی0ژه 0م0دین0 0 ی ی ب0ه 0بنی‌ا0س0رائ0یل ،0پ0ی0امبرا0ن آ0ن0ا0ن 0و ب0رخی 0ر0وی0دادهای 0ت0اری0خ 0 م0تع0دد 0 0 می‌کن0د0 .پ0س ا0ز 0گس0ت0رش 0حکو0مت‌ه0ای مر0ب0و0ط 0ب0ه 0ای0ش0ان0 0اش0ار0ه 0 0 خ0تل0ف خ0او0رمیان0ه ،ای0ر0ان ،0ع0ر0اق،0 ره0ای 0م 0 ی د0 0ر 0ش0ه 0 وا0م0ع 0ی0ه0ود 0 ج0 0اس0المی0 0، ه‌ه0ای د 0و د0 0ر د0ور 0 ه زن0د 0گی 0خ0و0د ا0د0ا0م0ه د0ادن0 0 ش0ا0م ،مص0ر 0و ان0د0لس ب0 0 ی ت‌ها 0 گون0ا0گو0ن ،ب0س0ت0ه ب0ه ش0را0یط 0س0یاس0ی 0،از آزا0د0ی ی00ا مح0دودی 0 متفاوتی برخوردار بودند. یهودیان در اروپای قرون وسطی • وضعیت یهودیان در اروپا: .1 تشکیل جوامع یهودی در شهرهای بزرگ .2 فعالیت در تجارت ،پزشکی و دانش .3 حفظ زبان و سنت‌های دینی .4 زندگی در محله‌های ویژه در برخی شهرها • چالش‌ها: .1 تبعیض‌های مذهبی .2 محدودیت‌های شغلی .3 اخراج از برخی کشورها .4 خشونت در برخی دوره‌ها • در ق0رون وس0طی ،جوام0ع یه0ودی در بس0یاری از ش0هرهای اروپ0ایی حض0ور داش0تند .آن0ان در ح0و 0زه‌0ه0ایی0 0م0انن0د 0ت0ج0ارت0 0،0پزش0کی0 0،ترجم0ه 0و 0ام0ور0 0م0الی 0نق0ش داش0ت0ند0 ،0ام0ا د0ر دوره‌ه0ای هر0و ش0د0ند .0ش0را0یط 0زن0د 0گی 0آ0ن0ان 0در ز 0روب ‌ خت0ل0ف 0ب0ا مح0دو0د0یت‌0ه0ای0 0ق0انو0ن0ی 0و ت0ب0عی0ض 0ن0ی 0 م0 کش0ور0ه0ای 0م0خت0لف 0و د0ر دور0ه‌های 0زمانی م0ت0ف0اوت یکسان 0نب0ود. یهودیان در اندلس اسالمی • اندلس (قرون ۸تا ۱۲میالدی) .1 شکوفایی علمی و فرهنگی .2 همکاری دانشمندان مسلمان ،یهودی و مسیحی .3 پیشرفت در پزشکی ،فلسفه و ریاضیات .4 • شخصیت برجسته ترجمه آثار یونانی • Moses Maimonides مت0رین مراک0ز تم0دنی جه0ان اس0الم ب0ود .در این دوره، • ان0دلس یکی از مه ‌ بس0یاری 0ا0ز د0انش0مندا0ن 0یه0ودی 0د 0ر کن0ار د0ان0ش0مند0ان 0مس0لمان و 0مس0یحی0 فع0ال0یت می‌ک0ردن0د0 0.م0وس0ی بن م0یم0و0ن ،پزش0ک 0و فیلس0وف برجس0ته ن د0ور0ه اس0ت 0و آث0ار ا0و ب0ر 0اندیش0ه یه0و0دی ،از م0ش0ه0و0رتری0ن 0شخص0یت‌ها0ی ا0ی 0 یهو0دی و فلسفه اسالمی0و مسیح0ی تأثیر 0گذاشت.0 اخراج یهودیان از اسپانیا • سال ۱۴۹۲میالدی • صدور فرمان اخراج • مهاجرت گسترده یهودیان • استقرار در: – امپراتوری عثمانی – شمال آفریقا – ایتالیا – ایران – هلند • نتیجه • شکل‌گیری جامعه یهودیان سفاردی • پس از پای0ان حک0ومت مس0لمانان در ان0دلس ،پادش0اهان اس0پانیا فرم0ان اخ0راج ی0ا تغی0یر دین ی0هو0 0دی0ا0ن 0ر0ا 0ص0ا0در 0کر0دن0د0 .بس0یاری0 0از 0آن0ان0 0ب0ه س0ر0زم0ی0ن‌ها0ی 0عثم0انی 0و دیگ0ر من0اطق 0مدیتران0ه د و ف0رهنگ 0س0فار0دی 0را0با خ0ود گ0س0ترش دا0دن0د.0 م 0ها0جر0ت 0کر0دن 0 یهودیان ایران در دوره‌های اسالمی • مراکز مهم: .1 همدان .2 اصفهان .3 شیراز .4 کاشان .5 یزد • ویژگی‌ها: .1 پیشینه حضور از دوران باستان .2 حفظ آیین و زبان‌های محلی .3 مشارکت در تجارت و صنایع دستی .4 هه0ایی از مح0دودیت ،بس0ته ب0ه ش0رایط سیاس0ی ه0ر عصر تجرب0ه دوره‌ه0ایی از رون0ق و ن0یز دور ‌ • جامع0ه یهودی0ان ای0ران یکی از کهن‌ت0رین جوام0ع یه0ودی جه0ان اس0ت و ریش0ه آن ب0ه دوران یگ0ردد .0د0ر دوره‌ه0ای مخ0تل0ف ت0ا 0ری0خی 0،ش0ر0ایط زن0دگی آن0ان ن ب0ا0زم ‌0 ی پ0یش0 0ا 0ز آ 0 هخ0ام0نش0ی 0 0و ح0ت0 0 ر کرده00است.0 ته0ا0تغ0یی0 0 ی ح0کوم ‌0 ت ب0و0ده 0و0بس0ته 0به00سیا0ست‌ها 0 م0تفاو 0 روشنگری یهود (هاسکاال) • قرن هجدهم میالدی • اهداف جنبش: .1 گسترش آموزش نوین .2 آشنایی با علوم جدید .3 مشارکت در جامعه .4 • نتیجه اصالح نظام آموزشی .1 شکل‌گیری جریان‌های جدید در یهودیت .2 • هاس0کاال ی0ا روش0نگری یه0ود ،تحت ت0أثیر عص0ر روش0نگری اروپ0ا ش0کل گ0رفت. ظ ه0و0یت 0دی0ن0ی 0و م0ش0ارک0ت د0ر جامع0ه می‌ک0ر0د می0ا0ن حف0 0 ا0ین 0ج0نبش تالش 0 مدرن تعادل ایجاد کند. افزایش حضور یهودیان در دانشگاه‌ها و علوم پیدایش صهیونیسم • اواخر قرن نوزدهم • دالیل شکل‌گیری: .1افزایش یهودستیزی در بخش‌هایی از اروپا .2رشد ملی‌گرایی .3تمای0ل بخش0ی از یهودی0ان ب0ه ایج0اد ی0ک وطن ملی • شخصیت برجسته • ( Theodor Herzlتئودور هرتزل) • صهیونیس0م ی0ک جنبش سیاس0ی و ملی‌گرایان0ه ب0ود ک0ه در اواخ0ر ق0رن م ش0کل0 0گ0رف0ت0 0.ه0دف0 0آ0ن 0ایج0ا0د س0ر0زمی0نی 0ب0را0ی 00یه0ودی0ان 0ب0ود0. ن0وزده0 0 ش 0حم0ایت 0نمی‌کردن0د 0و0 ه0م0ه ی0هودی0ا0ن در0 0آن زم0ان 0از این ج0نب0 0 دیدگاه‌های متفاوتی درباره آن وجود داشت. بازگشت نخستین کنگره صهیونیسم • بازل ،سوئیس – ۱۸۹۷ • تصمیمات مهم: .1سازماندهی جنبش صهیونیسم .2ایجاد صندوق‌های مالی .3حمایت از مهاجرت .4توسعه نهادهای سیاسی • نخس0تین کنگ0ره صهیونیس0م در س0ال ۱۸۹۷در ش0هر ته0ای0 ه ان0س0جام 0فعا0لی ‌ ن ن0شس0ت ب0 0 ب0از0ل 0برگ0زا 0ر 0ش0د .0ا0ی0 0 سیاس0ی جنبش و برن0امه‌ریزی ب0رای آین0ده آن کم0ک کرد. مهاجرت یهودیان به فلسطین • موج‌های مهاجرت (علیا): .1اواخر قرن نوزدهم .2اوایل قرن بیستم .3ایجاد شهرک‌های جدید .4توسعه کشاورزی .5افزایش جمعیت یهودی هه0ای پای0انی ق0رن ن0وزدهم و آغ0از ق0رن بیس0تم ،گروه‌ه0ایی • در ده ‌ ه 0فلس0ط0ین ،0ک0ه 0در آن 0ز0م0ان0 از0 0ی0ه0ود0ی0ان 00از 0ا0روپ0ا 0و 0دیگ0ر 0م0ن0اط0ق ب0 0 ت ک0ردن00د .این0 بخ0ش00ی 00ا 0ز 00ام00پر0ات0ور0ی 0عثم00ان0ی ب0و0د ،0مه00اج0ر 0 مهاجرت‌ه0ا زمینه‌س0از تح0والت سیاس0ی و اجتم0اعی مهمی در سده بیستم شد. جنگ جهانی دوم و هولوکاست • هولوکاست ()۱۹۴۵–۱۹۳۳ .1سیاس0ت س0ازمان‌یافته آلم0ان ن0ازی ب0رای آزار و کش0تار یهودی0ان اروپا هه0ای مرگ هه0ای ک0ار اجب0اری و اردوگا ‌ .2ایج0اد اردوگا ‌ .3کش0ته ش0دن ح0دود ش0ش میلی0ون یه0ودی ،هم0راه ب0ا قرب0انی ش0دن میلیون‌ه0ا ف ن0فر دی0گر از 0گروه‌های م0ختل 0 • پیامدها .1نابودی بسیاری از جوامع یهودی اروپا .2مهاجرت گسترده بازماندگان .3تأثیر عمیق بر حقوق بین‌الملل و حقوق بشر • هولوکاس0ت یکی از بزرگ‌ت0رین جنایت‌ه0ای ت0اریخ معاص0ر اس0ت .اف0زون ب0ر ه‌ه0ای 0د0یگ0ری 0م0ان0ن0د 0کول0ی‌ه0ا0( 0روم0ا 0،)0اف0را 0د 0دا0رای معل0ول0یت،0 یه0و0د0ی0ا0ن ،00گ0رو0 0 ی دی0گ0ر 0ن0ی0ز 0قر0ب0ا0نی 0س0یا0س0ت‌ها0ی 0ن0ا0زی0 مخ0ا0ل0ف0ان 0س0ی0اس0ی و 0ب0ر0خی0 0ا0قل0یت‌0ه0ا0 0 0 ش0دن0د0 .ای0ن رو0ی0د0اد ت0أث0ی0ر عمی0ق0ی 0ب0ر 0حافظ0ه 0ت0اریخ0ی 0جه0ان 0و ش0کل‌گیر0ی اس0ن0اد حقوق بشری پس از جنگ داشت. پیامدهای هولوکاست • پیامدهای سیاسی و اجتماعی: .1آوارگی گسترده بازماندگان .2اف0زایش حم0ایت بین‌المللی از ی0افتن راه‌حلی ب0رای آین0ده یهودیان بی‌خانمان .3تقویت تالش‌ها برای تدوین اسناد حقوق بشری .4تأثیر بر مباحث مربوط به تشکیل یک دولت یهودی • پس از پای0ان جن0گ ،بس0یاری از بازمان0دگان هولوکاس0ت امک0ان ی0ا تمای0ل بازگش0ت ب0ه مح0ل زن0دگی پیش0ین خ0ود را نداش0تند .این وض0عیت یکی از عوام0ل م0ؤثر در تح0والت سیاس0ی س0ال‌های بع0د، از جمله مباحث مربوط به آینده فلسطین ،بود. طرح تقسیم فلسطین ()۱۹۴۷ • تصویب در مجمع عمومی سازمان ملل • پیشنهاد ایجاد: .1یک دولت یهودی .2یک دولت عربی .3جایگاه ویژه بین‌المللی برای اورشلیم • واکنش‌ها: .1پذیرش از سوی بسیاری از رهبران یهودی .2مخ0الفت بس0یاری از ره0بران ع0رب و کش0ورهای عربی • طرح تقس0یم فلس0طین در س0ال ۱۹۴۷نقط0ه عطفی در ت0اریخ منطق0ه ه در 0گی0ری‌ه0ای نظ0امی ح ب0ه 0س0رعت 0ب0 0 0تالف نظ0ر د 0رب0ا0ر0ه 0ای0ن 0ط0ر 0 ب0ود 0.اخ 0 انجامید0و زمی0نه‌ساز تحو0الت سال ۱۹۴۸شد.0 تشکیل اسرائیل ()۱۹۴۸ • ۱۴مه ۱۹۴۸ .1اعالم استقالل اسرائیل .2پایان قیمومت بریتانیا بر فلسطین .3آغاز نخستین جنگ اعراب و اسرائیل • پیامدها: .1شکل‌گیری دولت اسرائیل .2آوارگی گسترده فلسطینیان در جریان جنگ .3آغاز منازعه‌ای که تا امروز ادامه دارد • تش0کیل اس0رائیل یکی از مهم‌ت0رین روی0دادهای ق0رن بیس0تم در خا0ور0می0ا0ن0ه اس0ت .00ا0ز ن0گا0ه‌ه0ا0ی م0ختل0ف ت0ا 0ری0خی 0و س0یا0س0ی0 ،ای0ن 0 مع0انی0م00تف0او0تی 0د0ارد 0و د0ر ک0ن0ار 0ت0أ0س0یس د0ولت0ا0س0رائی0ل0،ب0ا رخ0د0ا0د 0 آوا0رگی ش0مار 0زی0اد0ی ا 0ز 0فلس0طی0نیان ن0یز 0ه0م0راه 0ب0ود .این منازع0ه همچنان یکی از مهم‌ترین مسائل بین‌المللی است. • • • • • • خالصه از تاریخ اسرائیل از سال 1948تا کنون جنگ‌های اعراب و اسرائیل: – جنگ ( ۱۹۴۸پیروزی اسرائیل و گسترش مرزها فراتر از طرح تقسیم). – جن0گ ( ۱۹۶۷جن0گ ش0ش‌روزه) ک0ه اس0رائیل کران0ه ب0اختری ،ن0وار غ0زه ،بلن0دی‌های جوالن و بیت‌المقدس شرقی را اشغال کرد. – جنگ ( ۱۹۷۳جنگ یوم کیپور) با توازن نظامی نسبی. پیمان‌ه&ای ص&لح :ص0لح ب0ا مص0ر ( )۱۹۷۹و اردن ( )۱۹۹۴ب0ا ب0ازپس‌گیری ش0به‌جزیره سینا توسط مصر. چالش فلس&طین :اش0غال م0داوم س0رزمین‌های فلس0طینی ،شهرک‌س0ازی در کران0ه ب0اختری ،محاص0ره غ0زه ،و انتفاض0ه‌های (قیام‌ه0ای) فلس0طینی ( ۱۹۸۷و .)۲۰۰۰ تش0کیالت خ0ودگردان فلس0طین در س0ال ۱۹۹۴تأس0یس ش0د ،ام0ا م0ذاکرات ص0لح ب0ه بن‌بست رسید. هه0ای اخ0یر ،جامع0ه اس0رائیل می0ان جریان‌ه&ای سیاس&ی داخلی اس&رائیل :در ده ‌ گرایش‌ه0ای س0کوالر ،م0ذهبی و راس0ت‌گرایانه (ب0ا تأکی0د ب0ر توس0عه ش0هرک‌ها) و چپ‌گرایانه (با تأکید بر راه‌حل دو‌دولتی) قطبی شده است. شه0ا ب0ا حم0اس در غ0زه ،حزب‌الل0ه در لبن0ان ،و ای0ران از یه&ای اخ&یر :تش0دید تن ‌ درگیر ‌ طری0ق گروه‌ه0ای نی0ابتی .جن0گ اخ0یر غ0زه (اکت0بر ۲۰۲۳ب0ه بع0د) یکی از خ0ونین‌ترین دوره‌ه0ای درگ0یری ب0وده ک0ه همچن0ان ادام0ه دارد و بح0ران انس0انی ب0زرگی ایج0اد ک0رده است. موض&ع بین‌المللی :بخش اعظم کش0ورها (از جمل0ه ای0ران) ب0ا اش0غال فلس0طین یهودیان در جهان امروز • مهم‌ترین مراکز جمعیتی: .1اسرائیل .2ایاالت متحده آمریکا .3فرانسه .4کانادا .5بریتانیا .6آرژانتین • ویژگی‌ها: .1تنوع فرهنگی .2فرقه‌های مختلف مذهبی .3مشارکت گسترده در علوم ،هنر و اقتصاد • ام0روزه یهودی0ان در کش0ورهای مختل0ف جه0ان زن0دگی می‌کنن0د و از نظ0ر ف0رهنگی و ت‌های 0خ0اص ع هس0ت0ند 0.0جو0ام0ع 0یه0و 0دی 0د0ر 0ه0ر 0کش0ور0 ،و0یژگی‌0ه0ا و س0ن 0 م0ذ0هبی 0بس00یا0ر 0م0تن0و 0 خود را حفظ کرده‌اند. میراث فرهنگی و علمی یهودیان • زمینه‌های تأثیرگذاری: .1 فلسفه .2 پزشکی .3 فیزیک .4 شیمی .5 اقتصاد .6 ادبیات .7 موسیقی .8 هنر • نمونه‌هایی از شخصیت‌های برجسته: .1 ‏Albert Einstein .2 ‏Sigmund Freud .3 ‏Franz Kafka .4 ‏Marc Chagall اصول اعتقادی یهودیت • اصول کلی اعتقاد: .1ایمان به خدای یگانه .2خداوند آفریننده جهان است. .3خدا جسم ندارد. .4خدا از همه چیز آگاه است. .5خدا عادل و مهربان است. .6انسان دارای اختیار است. • یه0ودیت ب0ر یکتاپرس0تی اس0توار اس0ت .خداون0د در این دین، موج0ودی ی0گان0ه ،0از0لی0،نامح0دود و 0غیر0جس0مانی0اس0ت ک0ه جه0ان را آفریده و بر آن نظارت دارد. بازگشت سیزده اصل ایمان • فیلس&وف ب&زرگ یه&ودیMoses ، بن (&موس&&&&ی ‏Maimonides &هم م&یم&&و&ن)&&& ،در ق&&ر&ن &&د&وازد & ن &را ت&د&وین ل &ایم&ا & س&یز&ده &اص& & ک&رد &&ک&&ه از &&مهم‌ت&&رین آن‌ه&&ا عبارت‌اند از: .1وجود خدا .2یگانگی خدا .3غیرجسمانی بودن خدا .4ازلی بودن خدا .5عبادت فقط برای خدا .6نبوت .7برتری حضرت موسی .8الهی بودن تورات .9تغییرناپذیری تورات .10آگ0اهی خ0دا از اعم0ال انس0ان .11پاداش و کیفر .12آمدن ماشیح .13رستاخیز مردگان • اگرچ0ه هم0ه ش0اخه‌های یه0ودیت 0ای0ن 0اص0و0ل را د0قیقً0ا ب0ه ی0ک ش0کل0 می‌ک0نن0د ،0ا0م0ا فه0رس0ت ت0فس0ی0ر 0ن 0 هگ0انه ا0ب0ن‌میم0ون یکی از زد‌ 0 س0ی 0 ش0ناخته‌ش000ده‌ترین بی0ان‌ه000ای اعتقادی0در0سنت یهودی ا0ست.0 کتاب‌های مقدس یهود • تنخ ()Tanakh • سه بخش اصلی: .1 تورات .2 نبیئیم (پیامبران) .3 • دیگر منابع: کتوبیم (نوشته‌ها) .1 میشنا .2 تلمود .3 • تورات مهم‌ت0رین متن مق0دس یهودی0ان اس0ت ،ام0ا زن0دگی دی0نی یهودی0ان تنه0ا ب0ر ت0و0ر0ات0 0اس0ت0وا0ر ن0یس0ت .0تلم0ود0 0و د0یگ0ر 0آث0ا0ر ت0فس0یر0ی ن0ی0ز 0نق0ش ا0ساس0ی در فق0ه و آیین یهود دارند. میدراش شریعت یهود (هالخا) • هالخا • مجموعه قوانین دینی شامل: .1 عبادت .2 ازدواج .3 طالق .4 ارث .5 تجارت .6 خوراک .7 پوشش .8 اعیاد • تعداد احکام سنتی • ۶۱۳فرمان • هالخ0ا مجموع0ه ق0وانین زن0دگی روزم0ره یهودی0ان اس0ت .م0یزان پایبن0دی ب0ه این ق0وانین در می0ان هه0ای0مختلف ی0هودی0ت متفاو0ت اس0ت. شا0خ ‌ عبادت در یهودیت • عبادت شامل: .1 دعا .2 قرائت تورات .3 نیایش جمعی .4 • محل عبادت: مراسم سبت • کنیسه • رهبر مذهبی: • خاخام • ام0روزه بیش0تر مراس0م دی0نی یهودی0ان در کنیس0ه برگ0زار می‌ش0ود .خاخ0ام نقش معل0م ،مفس0ر 0و 0راهنم0ا0ی د0ی0نی ر00ا ب0ر ع0ه0ده د0ار0د و 0لزومً0ا ج0ایگ0اهی0 0مش0ابه روحانیت در برخی ادیان دیگر ندارد. سبت؛ روز مقدس یهودیان • از غروب جمعه تا غروب شنبه • ویژگی‌ها: .1استراحت .2عبادت .3گردهمایی خانوادگی .4روشن کردن شمع .5صرف غذای ویژه • سبت مهم‌ت0رین روز هفتگی یهودی0ان اس0ت .بس0یاری از یهودی0ان ن ر0وز 0ا 0ز 00ان0ج0ام 0ک0اره0ای 0ر0وزم0ر0ه 0خ0و0دد0ار0ی 0ک0رد0ه 0و 0وق0ت د 0ر ا0ی 0 خ0ود 0را ب0ه عب0ادت 0،اس0تراحت و 0ب0ودن در 0کن0ار خ0انواده اختص0اص می‌دهند. مهم‌ترین اعیاد یهود • پسح ( :)Passoverیادبود خروج از مصر • روش هشانا :سال نو عبری • یوم کیپور :روز آمرزش • سوکوت :جشن سایه‌بان‌ها • حنوکا :یادبود بازپس‌گیری و تطهیر معبد • پوریم :ی0ادبود نج0ات یهودی0ان در زم0ان خشایارش0ا در روایت کتاب استر • هر ی0ک از این اعی0اد ،ریش0ه در روی0دادهای ت0اریخی ی0ا دی0نی 0دا0رد و ب0ا مر0ا0س0م ،دع0اه0ا 0و س0نت‌ها0ی خاص0ی برگ0زار می‌شود. آیین‌ها و مناسک مهم .1بریت میال (ختنه نوزاد پسر) .2بار میتص&&وا (ورود پس00ر ب00ه مس00ئولیت دی00نی در ۱۳سالگی) .3بت میتص&وا (در بس0یاری از جوام0ع یه0ودی ،ب0رای دختران) .4ازدواج زیر سایبان (خوپا) .5عزاداری و یادبود درگذشتگان • این مراس0م ،مراح0ل مهم زن0دگی ی0ک یه0ودی را نش0ان ها0ی مختل0ف یه0و0د0یت 0ممکن اس0ت 0ب0ا می‌0د0هن0د و د0ر ش0اخ0ه‌ 0 تفاوت‌هایی برگزار شوند. شاخه‌های اصلی یهودیت • یهودیت ارتدوکس • پایبندی گسترده به شریعت سنتی • یهودیت محافظه‌کار • حفظ سنت همراه با پذیرش برخی تغییرات • یهودیت اصالح‌طلب • تفسیر نوگرایانه از دین • جریان‌های دیگر: .1 بازسازی‌گرا .2 حریدی .3 یهودیت سکوالر • ام0روزه یه0ودیت ی0ک س0نت یکپارچ0ه نیس0ت .ش0اخه‌های مختل0ف آن در موض0وعاتی مانن0د ه عب0ادت 0و 0م0یز0ان 0پ0ای0بن0د0ی ب0ه0 0س0نت ،0دی0دگ0اه‌های ش ز0ن0ان ،0ش0ی0و 0 ت0فس0ی0ر 0احک0ام0 ،نق0 0 متفاوتی دارند. نمادهای مقدس یهودیت • • • ستاره داوود (✡) • مش0هورترین نم0اد یهودیت .1 .2اس0تفاده در روش هش0انا و ی0وم کیپ0ور • تالیت • شال مخصوص عبادت • تفیلین از ق0رون میان0ه ب0ه بع0د ب0ه نم0اد ه0ویت یه0ودی0تبدیل0شد. • ام0روزه روی پ0رچم اس0رائیل ن0یز دی0ده می‌شود. • • • • • • • من&ورا (ش&معدان هفت‌شاخه) یکی از ق0دیمی‌ترین نماده0ای یه0ودیت یادگار معبد اورشلیم نم0اد ن0ور ،حکمت و حضور الهی مزوزا جعب0ه ک0وچکی ح0اوی آی0اتی از تورات نص0ب ب0ر چ0ارچوب در خانه شوفار هش0ده از ش0اخ ق0وچ شیپور ساخت ‌ .1 .2 .3 • دو جعبه چرمی کوچک حاوی آیاتی از تورات بس0ته ش0دن ب0ر ب0ازو و پیش0انی هنگ0ام نماز صبح هر ی0ک از این نماده0ا ریش0ه‌ای عمی0ق در ر ج0ن0ب0ه س0ن0ت0 0یه0ودی0 0د0ارن0د و 0عالو0ه ب0 0 ذه0بی00 0،بخش00ی 00از 00ه00ویت ف00رهن0گی م0 0 یش0وند. وب 0م ‌ ی0هودیا0ن نیز0محس 0 تقویم عبری • تقویم یهودی: • قمری–خورشیدی • آغ0از س0ال از آف0رینش جه0ان (ب0ر اس0اس سن0ت یه0ودی)0 • دارای ۱۲یا ۱۳ماه • ماه‌های مهم: .1نیسان .2ایار .3سیوان .4تموز .5آو .6الول .7تشری .8حشوان .9کیسلو .10طوت ِ .11ش واط .12آدار • تق0ویم یه0ودی ب0ر اس0اس گ0ردش م0اه 0تن0ظیم 0می‌ش0ود ،0ا0م0ا ب0ر0ای0 ه0م0اه0ن0گی 0ب0ا0 0س0ا0ل0 0خو0ر0ش0ید0ی0 0،ه0ر چ0ن0د 0س0ال 0ی0ک‌ب0ار 0م0ا0ه 0س0یز0ده0م 0ب0ه 0ی0اد می‌0ش0ود 0.0بیش0ت0ر ا0ع 0 آن 0ا0ف0زود0ه 0 0 یه0ود ب0ر اس0اس این تق0ویم تع0یین می‌شوند. مهم‌ترین اعیاد یهود عید زمان مناسبت پسح بهار خروج بنی‌اسرائیل از مصر روش هشانا پاییز سال نو عبری یوم کیپور پاییز روز آمرزش سوکوت پاییز یادبود زندگی در بیابان حنوکا زمستان بازپس‌گیری و تطهیر معبد پوریم اواخر زمستان نجات یهودیان در کتاب استر شاووعوت بهار یادبود دریافت تورات مکان‌های مقدس یهود .1دیوار غربی (دیوار ندبه) .2کوه معبد .3غار پدران (حبرون) .4آرامگاه راحیل .5کوه زیتون • اورش0لیم مق0دس‌ترین ش0هر در یه0ودیت اس0ت .دی0وار غ0ربی، م 0ب0ه ش0م0ار0 مو0ع0ه 0معب0د 0دو0 0 ه 0بخش0ی 0از 0د0ی0وار 0ح0ا0ئ0ل مج0 0 ک0 0 م0ی‌0رود ،ام0رو0ز0ه 0مهم‌0ت0ری0ن م0ح0ل 0زی0ا0رت 0و ن0ی0ا0یش ی0ه0ودی0ا0ن اس0الم و 0 اس0ت0 .ب0رخی 0از 0ا0ین م0کان‌ه0ا ب0رای پ0یرو0ان مسیحیت نیز اهمیت دینی دارند. جمع‌بندی • تاریخ یه0ود تنه0ا ت0اریخ ی0ک دین نیس0ت ،بلک0ه بخش0ی از ت0اریخ تم0دن جه0ان اس0ت .از دوران باس0تان ت0ا ام0روز ،یهودی0ان در عرص0ه‌های دی0نی، ف0رهنگی ،علمی و سیاس0ی نقش مهمی ایف0ا کرده‌ان0د .بررس0ی این ت0اریخ ب0ا نگ0اهی مس0تند، انتق0ادی و بی‌طرفان0ه می‌توان0د ب0ه درک به0تر تح0والت خاورمیان0ه ،ادی0ان اب0راهیمی و جه0ان معاصر کمک کند. منابع :منابع فارسی • ناس.تاریخ جامع ادیان – جان بی .1 )ه فارسی0ون (ترجم0ل جانس0ود – پ0وم یه0تاریخ ق .2 .3 :• منابع انگلیسی تاریخ خاورمیانه باستان – مارک ون د میروپ John Barton – A History of the Bible .1 Paul Johnson – A History of the Jews .2 Simon Schama – The Story of the Jews .3 Martin Goodman – A History of Judaism .4 Mark S. Smith – The Early History of God .5 Encyclopaedia Britannica .6 The Jewish Study Bible (Oxford University Press) .7