دانش خانواده و جمعیت فصل پنجم فرزند آوری و فرزند پروری

دانش خانواده و فصل پنجم :فرزند آوری و فرزند پروری رگی از یک زندگی فرزند پروفسور حسابی می گوید: آموزش قرآن و نمازها و دعاها معموًال برعهده مادر بود.ا گر درترجمه و تفسیر آیه ها برای مادرم مشکلی پیش می آمد،به سراغ پدر می رفتیم و از ایشان می پرسیدیم. پدر به ما ریاضیات ،فیزیک،مکانیک ،ستاره شناسی و پزشکی یاد می داد و ما را در جریاناختراعات جدید می گذاشت. در چنین شبهایی ،ما نکات بسیار آموزند ه ای از پدر آموختیم.عالوه بر اینها از ایشان شعر و ادبیات و مهمتر از همه درس زندگی و اخالق را فرا گرفتیم.پدر همیشه برای صدا کردن ما از ضمیر «شما » استفاده می کرد.او هر وقت ما را به اتاقشان فرامی خواند ،می دانستیم که می خواهند مطلب مهمی را به ما بگویند؛ یاا گر می خواستند به ما تذکری بدهند ،در آن اتاق انجام می شد تا کسی نشنود و خجالت نکشیم فرزند آوری یک .اهمیت و جایگاه فرزندآوری در اسالم از نظJر اسJالم ،داشJتن فرزنJد و بJاقی گJذاردن نسJل بJرای هJر مسلمانی ،امری پسندیده است. قرآن کریم -1عطای فرزند را نعمت و رحمتی از جانب خداوندبه بندگان می داند: "لِلِه ُملْك الَّس َماَواِت َو اأْل رِض َیْخ ُلُق َما یَش اُء فرمJانروایی آسJمان هJا و زمین فقJط از آِن خداسJت؛ هرچJه را بخواهد می آفریند؛ َیَهُب ِلَمْن یَش اُء ِإَناًثا َو َیَهُب ِلَمْن یَش اُء الُّذُكوَر به هJرکس بخواهJد ،دخJتر می بخشJد و بJه هJرکس بخواهJد ،پسJر می بخشد".  -2بندگان مؤمن طلب فرزند را در دعاهای اساسی خودقرار می دهند ویژگیهای عباد الرحمان؛ بندگان خداوند مهربان درقرآن:َل ُل َّل "َوا ِذیَن َیُقو وَن َر َّبَنا َهْب َنا ِمْن أْز َواِج َنا َو ُذِّر َّیِاتَنا ُقَّر َة أْعُیٍن وکسانی که میگویند :ای پروردگارمااز همسران ما و نسل ما به ما روشنی چشمان ببخش َو اْجَعْلَنا لْلُمَّتِقیَن إَماًما" و ما را پیشوای باتقوایان قرار ده  -3دعا و درخواست حضرت زکریا(ع) از خداوند برای داشتن فرزند و اجابت آن: "َو َز َكِر َّیا ِإْذ َناَدى َر َّبُه و (یاد کن) زکریا را هنگامی که پروردگارش را ندا درداد: َر ِّب اَل َتَذْر نِی َف ْر ًدا پروردگارا مرا تنها وامگذار (و فرزندی به من عطا کن) َو أنَت َخ ْیُر اْلَو اِر ِثیَن َف اْس َتَجْبَنا َلُه َو َو َه ْبَنا َلُه َیْحَیى " و تو بهترین وارثانی ،و(دعای) او را اجابت کردیم و به او یحیی را بخشیدیم -4تولد فرزندان در زندگی حضرت ابراهیم(ع) : نعمت و پاداش عظیمی شمرده شده که فرشتگان بدان بشارت دادند «َو َلَق ْد َج اَءْت ُر ُس ُلَنا إْبَر اِه یَم باْلُبْش رى ».... -5ارزشمندی والدت فرزند در سطح کالن جامعه : ُثَّم َر َدْدَنا َلُكُم اْلَكَّر َة َعَلْیِهْم َو أْمَدْدَناُكْم بأْمَواٍل َو َبِنیَن َو َجَعْلَناُكْم أْكَثر َنِفًیرا سپس دوباره [پیروزی] بر آنان را به شما بازگردانیم و شما را به وسیله اموال و پسران امداد رسانیم و افراد شما را بیشتر [از دشمن] قرار دهیم. در این آیه کثرت اوالد ،نویدبخش پیروزی بر دشمنان معرفی شده زیرا زیاد شدن جمعیت مسلمانان ابزاری برای تأمین اقتدار سیاسی و اقتصادی جامعه اسالمی است علت مطلوبیت فرزند آوری درروایات درک نعمت بودن فرزند وتوجیه اصرار مومنین درطلب آن،زمانیمیسر می گردد که این کالم پیامبر(ص) را به یاد آوریم : "هرگاه شخص از دنیا برود ،عملش قطع می شود و دیگر حسناتی برای او ثبت نمی شود ،مگر از سه چیز: صدقه جاریه (کار خیر ماندگار) /اثر علمی که از آن استفاده شود "و فرزند صالحی که برای او دعا کند برای انساِن محصور بین تولد تا مرگ ،فرزند صالح فرصت مغتنمی است که میتواند راهی برای استمرار وجود خود می یابد و پرونده اعمال نیکش را باز نگه می دارد و پس از مرگ نیز به آن می افزاید. براین اساس در ادبیات دینی ،فرزند یکی از مصادیق مهم «باقیات الصالحات »است. منظر اسالم ،تولد فرزند از اهداف مقدس ازدواج است. رسول خدا(ص) می فرماید: ازدواج کنید تا عده شما بسیار شود؛ زیرا من در روز رستاخیز به فزونی شما بر امت های دیگر افتخارمی کنم در روایات ،احتمال پدید آمدن نسلی که الاله االالله یا تسبیح بگویند (نه قطعیت تحقق آن)، علت مطلوب بودن فرزندآوری دانسته شده است. آنچه برای زن و شوهر امکا ن پذیر است و به آن تکلیف شده اند، انگیزه و تالش برای فرزندآوری وپرورش نسلی با این ویژگی است دارد.- نسلیپاداش است و مطلوب با نزد مادردر همین وتالش تسبیح گو آوردن خداونددست انگیزه به واگر پدر ،فرزند آورند اما به دلیل عواملی خارج از اختیار آنان ،این ویژگی ها در ،فرزند محقق نگردد شخصی به امام موسی کاظم(ع) نامه نوشت که من از پنج سال پیش ،از بچه دارشدن خودداری می کنم؛ زیرا همسرم داشتن بچه را ناخوش می دارد و می گوید« :به دلیل اینکه امکانات خوبی نداریم ،تربیت آنان برای من دشوار است. پس صالح کار چیست و شما چه نظری دارید؟ امام(ع) برای او نوشتند" :بچه دار شوید و بدانید خداوند آنها را روزی می دهد" پیامبر اکرم(ص)(درباره ارزشمندی فرزندآوری برای زنان که رنج بیشتری در بارداری و شیردهی می کشند)فرمودند: "اجری که برای زنان از زمان بارداری تا هنگام از شیر گرفتن کودک درنظر گرفته شده، همانند مجاهد در راه خداست و ا گر زن در هریک از این مراحل بمیرد ،مقامی همانند مقام شهید دارد". در اسالم تأمین رزق و روزی همسر و فرزندان تضمین شدهدر آیات متعددی به صراحت از رازقیت خداوند سخن رفته است. اعتقاد به رازقیت خداوند و توکل بر او ،با عاقبت اندیشی و برنامه ریزی در زندگی منافاتی ندارد چراکه خداوند برای هر پدیده ای سببی قرار داده است. یکی از علل و اسباب کسب روزی ،تالش و مجاهدت است که نزد خدا پاداش نیز دارد. یکی از اهداف مهم ازدواج ،صاحب فرزند شدناست تا والدین از این طریق از لذت مادری یا پدری بهره برخی زوج ها تولد فرزند را مانع آسایش و امروزه گردند. مندراحتی زندگی خود می دانند و هزینه تولد و تربیت فرزند را سرسا م آور محاسبه می کنند. بیشتر پدران و مادران نیز در فراهم کردن امکانات رفاهی فرزند خویش ناخواسته افراط می کنند که این امر هزینه فرزندآوری را سنگین کرده است. روشن است که با سبک زندگی مصرفی و افزایش مصرف،برای پذیرش فرزنداِن بیشتر (که مصرف دیگر اعضای خانواده را با بحران روبه رو می کنند) جای کمتری می ماند. در چنین فضایی فرزندآوری هرچه بیشتر به تحقیر خانوارهایی می انجامد که نمیتوانند در هماوردی مصرف ،خود را نمایش دهند؛ حال آنکه همسران جوان عالوه بر تفکیک هزینه های اقتصادی ضروری از غیرضروری فرزندپروری ،باید به فواید فراوان تولد فرزند در خانواده نیز توجه نمایند. آثار و فوايد روحي1. و رواني فررزندآوری احساس دوست 1- داشتن ومحبوب بودن -2نشاط و سالمت روانی والدین امید به آینده 3 . .5رشد شخصیت .4تداوم زندگی احساس دوست 1- داشتن ومحبوب بودن با آغاز زندگی مشترک ،بسیاری از نیازهای عاطفی همسران جوان تأمین می شودو در صورت بهره مند بودن آنان از الگوی خانواده متعادل ،به مرور زمان ،میتوانند به بیشتر نیازهای خود پاسخ دهند. تولد فرزند زمینه پاسخگویی بسیاری از نیازها ازجمله نیاز به دوست داشتن و محبوببودن را فراهم میکند: زیرا یکی از نیازهای نوزاد ،مورد توجه دیگران بودن است. در مقابل ،والدین نیز نیاز دارند از کسی حمایت کنند و او را دوست بدارند. ازاین رو ،کارکرد نیازهای یاد شده به گونه ای است که والدین و فرزند مکمل یکدیگر هستند و حاصل آن رضایت خاطری است که نصیب آنها می شود. این احساس رضایت موجب انس بیشتر با کسی میشود که در تأمین خواسته هایدرونی سهمی دارد. درنتیجه با گسترش خانواده پس از تولد فرزندان ،ظرفیت های انس و الفت در زندگی -2نشاط و سالمت روانی والدین یکی از مهم ترین عوامل ازدیاد شور و نشاط در زندگی مشترک ،تولد فرزنددر خانواده است. ویل دورانت می گوید:"مالحظه کنید که زناشویی بدون فرزند پژمرده است و چگونه پس از آوردن فرزند شکفته می شود". کودکان از زمان تولد و گاه از همان زمانی که داخل رحم مادر هستند ،موجب شادی وهیجان در خانواده می شوند. آنها با افزایش نشاط در روابط همسران ،سالمتی و بهداشت روانی آنها را نیز تأمین میکنند. هما نگونه که تولد کودک موجب شادی پدر و مادر است ،نگاه به چهره او و کارهای کودکان هاش نیز نشاط و سالمت روانی والدین را در پی می آورد مایکل آرگایل می نویسد:"با وجود فرزند ،لذت بسیاری در خانواده وجود دارد. بیشتر والدین تحرک و شادی را به عنوان یک مزیت از کودکانشان دریافت میکنند. کودکان و والدین با هم می خندند و متأهالِن دارای فرزند از متأهالِن بدون فرزند شادترند. مطابق پژوهش راسل: "گذراندن وقت با کودک و بازی با او ،یکی از بهترین لحظاتی است که میتواند به پدر و مادر انرژی و نشاط ببخشد". تحقیقات فیلدمن درباره پدر و مادران جوانی که فرزند اولشان بهدنیا آمده، حاکی از آن است که لذت پدر و مادر شدن و احساس شادی و نشاِط حاصل از آن، است.بررسی مؤثر برای 189نفر هزار و میان 5 2009م. در وسال نروژ که دردر در پیمایش ملیبسیار زناشویی زندگی آسایش آرامش ایجاد رابطه میان وضعیت والد بودن و احساس خوشبختی انجام پذیرفت ،این نتیجه به دست آمد: زنانی که صاحب فرزند نیستند ،نسبت به زنان دارای فرزند رضایت زندگی و عزت نفس کمتری دارند. پژوهشی که د ر سال 2013م .که میان 186زوج دارای فرزند در آمریکا انجامشد،نشان داد: والدین در زمانی که به مراقبت از فرزند خود می پردازند ،نسبت به فعالیت های دیگر زندگی نیز احساس بهتری دارند .آنها احساس معنای زندگی بیشتری نیز دارند. در پیمایش مادران در اروپا که در سال 2010م .در سطح کشورهای اتحادیه اروپاانجام شد ،هزار و 883مادر شركت داشتند كه از این میان 93درصد از آنها به عنوان مادر احساس رضایت داشته و تنها 1درصد کامًال ناراضی بودند. در ضمن این پیمایش نشان داد والدین ممکن است در بزرگ کردن فرزندان خود رنجو سختی داشته باشند ،اما بازهم احساس رضایت کنند؛ یعنی لزومًا خوشبختی با راحتی همراه نیست و فرزند در عین سختی لذت نیز دارد. پیمایش خانوارهای بریتانیایی از سال 1991م .تا 2005م .که شامل 89هزار مشاهدهبود ،نشان داد کسانی که ازدواج کرده و با هم زندگی می کنند؛ .داشتن فرزند به طورکلی بر رضایت از زندگی آنها تأثیر مثبتی داشته و با افزایش تعداد فرزندان ،این تأثیر نیز افزایش یافته است از نظر اقتصادی ،برخی افراد امید دارند که فرزندان در آینده عایدی مالی برای والدینخود داشته باشند و به لحاظ اقتصادی به آنها کمک کنند. در این صورت نیز با آمدن فرزند رضایت این افراد از زندگی بیشتر می شود امید به آینده 3 . با ورود اولین فرزند به کانون خانواده ،دایره امیدها و آرما نهای والدینافزایش می یابد همچنان که فرزند در مقابل چشمان والدین می بالد و شکوفا می شود ،بذرهای امیدنیز در دل پدر و مادر جوانه میزند و آرزوهای نوین ،منشأ حرکت و تالش آنها برای تداوم حیات می گردد؛ زیرا فرزندانی که صحیح تربیت میشوند: .آنان مسیر سعادت را در زندگی طی میکنند و باعث افتخار پدر و مادر می گردند ..در زندگی آینده والدین نیز نقش مؤثری دارند و از آنان حمایت می کنند. چنین فرزندانی در سال های پیری پدر و مادر ،از آنان دستگیری می نمایند و آنها را تنها نمی گذارند؛ حال آنکه افراد بی فرزند معموًال در دوران کهولت از احساس تنهایی رنج می برند.  .4تداوم زندگی فرزندآوری حلقه ای از زنجیره طوالنی تداوم حیات به شمار می آیدو این خود انگیزه ای برای داشتن فرزند است؛ -فرزندی که نامی از والدین را برخود دارد و یادآور میراث خانواده است. فرزندآوری در حقیقت نمودار تمایل والدین به جاودانگی استو فردی که صاحب فرزند است ،معموًال استمرار زندگی فرزند خود را تداوم حیات دنیوی خویش احساس می کند.  .5رشد شخصیت وجود تجربه فرزندپروری ،مجموعه کاملی از ارزشها را به ساختار شخصیتوالدین می افزاید. َهن ،میلیَس پ و هارتکا از مطالعات خود درباره شخصیت به این نتیجه رسیدند کهسازمان روانی انسان با پذیرفتن نقش پدر و مادری به کمال می رسد .آنها می گویند: "معموًال این گونه تصور میشود که تغییرات عمده سازمان شخصیت در طول نوجوانی روی می دهد، اما یافته ها نشان میدهد که تغییرات بسیار شخصیتی، (نه در طول نوجوانی) بلکه در انتهای آن رخ می دهد؛ یعنی زمانی که بیشتر مردم در نهایت دچار تغییرات نقش میشوندو به اشتغال و ایفای نقش والدینی مشغول می شوند" مطابق نظریه رشداریکسون ،درمیانسالی میل به تربیت و پرورش دیگران درانسان بهوجود می آید و این موضوع در نیازهای انسانی ریشه دارد که می باید تأمین گردد. اریکسون معتقد است: «داشتن فرزند عالمتی شاخص برای موفقیت شخصی است که موجب احساس افتخار ،عزت و رضایت مندی است». تربیت هر فرزندسبب رشد صفات اخالقی (گذشت وفداکاری ،دوری از خودخواهی ،توجه به نیازهای دیگران ،صبر و سعه صدر)...می شود و فوايد جسمانی فرزندآوری2. خانواده هایی که صاحب فرزند هستند ،بیش از خانواده های بدون فرزند از زندگیلذت می برند و احساس خوشبختی بیشتری میکنند نتایج تحقیقات پژوهشگران دانشگاه بریگهام یانگ آمریکا بر روی 200هزار خانواده از 86کشور جهان (در بین سال های 1981تا 2005م) نشان می دهد که داشتن فرزند موجب : کاهش فشار خون والدین ،افزایش تمایل به یادگیری ،استفاده بیشتر از قدرت تعقل، افزایش اعتمادبه نفس، درک بهتر زیبایی ها ،افزایش دقت در کارهای جزئی و افزایش شادی والدین می گردد فرزندآوری برای زنان اهمیت بیشتری دارد. داشتن فرزند برای زن ،حکم سالمت او را دارد و با تأمین شادابی ،او را به زندگیامیدوار می کند. پدر و مادر شدن ،خطر ابتال به بیماری های قلبی و بیماری هایی مانند سرطان راکاهش میدهد. پژوهشهایی که بر روی یک و نیم میلیون نفر انجام شده ،نشان میدهد که داشتنفرزندان پرشمار، از خطر ابتال به سرطان سینه در زنان می کاهد. براساس منابع تخصصی و فوق تخصصی پزشکی،هر بار بارداری فواید اثبات شده ای برای سالمت بدن مادر دارد و در مقابِل بسیاری از بیماری ها برای او اثر محافظت کنندگی ایجاد می کند. برای مثال ،حتی داشتن یک فرزند به میزان زیادیمادر را در مقابل سرطان تخمدان محافظت می کند و این خطر را تا 40درصد کاهش می دهد. براساس تحقیقات انجام شده در مرکزتحقیقات سرطان سینه آمریکا که نتایج آن در سال 2005م .به چاپ رسید، میزان سرطان سینه در زنانی که هیچگونه بارداری و زایمانی نداشتند، نسبت به افرادی که تجربه زایمان داشته اند، به طور معناداری بیشتر بوده است. فواید بارداری ،زایمان و شیردهی از نظر پزشکی حاملگی موجب پیشگیری از سرطانسینه میشود .هرچه سن اولین بارداری پایین تر باشد ،این اثِر محافظتی بیشتر است. به طور خاص زنانی که فرزند اول خود را قبل از بیست سالگی به دنیا آورد ه اند ،در مقایسه با زنان بدون فرزند 50درصد کمتر به سرطان سینه مبتال می شوند. بارداری سبب جلوگیری از ایجاد فیبرومدر رحم می گردد( .فیبروم ها شایع ترین علت هیسترکتومی یا درآوردن رحم هستند). - هرچه سن اولین بارداری کمتر باشد، ریسک ابتال به فیبروم کاهش می یابد و هرچه فواصل بین باردار یها بیشتر باشد، ریسک ابتال به فیبروم بیشتر می شود. شیردهی باعث کاهش سرطان سینه ،رحم و تخمدان می گردد. زنانی که دست کم به مدت دو سال تجمعیشیردهی داشته اند ،در آینده کمتر به بیماری های قلبی عروقی مبتال می شوند. دانشمندان براساس برخی آزمایشها و تحقیقات اعالمکرد ه اند : مادرانی که تازه صاحب فرزند شد ه اند ،حافظه بصری قوی تری دارند و در مقایسه با زنانی که فرزند ندارند، بهتر می توانند اطالعات اطراف خود را به خاطر بسپارند. -همچنین داشتن فرزند موجب بهبود حافظه مادران می و فوايد خانوادگی فرزندآوری3. .استحکام خانواده .3گسترش ارتباطات خانوادگی . 2پویایی خانواده  .استحکام خانواده والدین به لحاظ ایجاد شبکه ارتباطی جدید پس ازتولد فرزند ،جاذبه ها ،دل مشغولیها و سرگرمی های تازه ای می یابند که مرکز ثقل آن «فرزند » است. مشاهده ناتوانی های نوزاد،حس مسئولیت و شفقترا در والدین برمی انگیزد؛ ازاینرو آنها با کمک یکدیگر ،همه توان خویش را برای حمایت از او به کار می گیرند  فرزند در آموزه های دینی به «جگرگوشهوالدین» یاد شده، فرزنددر استحکام و تداوم حیات خانواده نقشمثبتی دارد و پدر و مادر حاضر نیستند به راحتی این جگرگوشه خود را با اختالف یا طالق آزرده خاطر کنند. پژوهش ها نشان می دهد که خانواد ه های بی فرزند در ایران بیش از خانواده های دیگر در معرض گسست قرار دارند. فرزند -به ویژه فرزند خردسال -به منزله پیوند بین پدر ومادر است .ازاین رو ،وجود فرزند باعث استحکام خانواده می شود  . 2پویایی خانواده یکی از عوامل پایداری زندگی ،داشتن تنوعمناسب است .در مقابل ،یکنواختی موجب مالل، سرخوردگی و تضعیف مناسبات بین اعضای خانواده می گردد. تولد فرزند جدید ،فرصتی برای تنوع بخشیدنبه زندگی و رهایی از د لتنگی است. همانگونه که مشاهده رویش گل ها و گیاهان،حس حرکت و بالندگی را در آدمی بیدار می کند، تماشای صحنه های دلپذیر رشد کودکان ،والدین را به وجد می آورد و موجب پویایی و انگیزش آنان می شود. -اضافه شدن فرزند به جمع خانواده ،شتاب - ویل دورانت در توصیف حاالت پدر و مادر می نویسد: "این زن است که تواناییهای تاز ه ای به دست آورده ،مادری چنان شکیبا و مهربان شده که حتی در هنگام هیجان و شدت عشق نیز سابقه نداشته است ... و این مرد مسئولیتی می پذیرد که او را پخته کرده ،افق دیدش راوسیع می سازد و از یک حس پدری عمیق که نا گهان فرا می رسد، لذت می برد".  .3گسترش ارتباطات خانوادگی خانواده ابتدا متشکل از زن و شوهر است و روابط آنها نیز در محدوده خاصی است .با تولد اولین فرزند ،باب جدیدی در روابط انسانی خانواده گشوده می شود. این گسترش رابطه ،افزون بر تغییر کّمی ،سبب تغییر کیفی رابطه آنها نیزمیگردد شاید آمدن فرزند به جمع خانواده بدین ترتیب ارتباطات جدید آ کنده از دل بستگی های خاص می در ابتدا باعث شود زن و شوهر در رفتن به برخی محافل دچار شود. محدودیت شوند، اما همین تاز ه وارد باعث می شود که آنها دوستان خانوادگی توجه دیگران به خانواده او را نیز در پی خواهد وجود کودک،کنند. جدیدی پیدا داشت و درنتیجه از حمایت اجتماعی بیشتری بهره مند خواهند شد که همین امر در افزایش سالمت خانواده مؤثر است -هافمن تحقیقی بر روی خانواد ه های دارای فرزند انجام داد و چنین نتیجه گرفت که فرزند بر فرایند اجتماعی شدن و جامعه پذیری والدین تأثیر می گذارد. اعتباراوست: پژوهش کودکانزیر -مواردبخشیده ،آنان را از تنهایی نجات نتایجمادر بهازپدر و می دهند. کودکان با حضور خود ،به بزرگساالن به خصوص زنان هویت اجتماعیمی بخشند. آنها والدین خود را از طریق فعالیت هایشان در مدرسه و مراکز تفریحِی سالم و محیطهمسایگی ،با جامعه پیوند می دهند کودکان با توجه به اصول اجتماعی شدن ،شایستگی و صالحیت والدین را افزایش میدهند و آنان را به مرز خودکفایی می رسانند. چون والدین بیش از افراد بی فرزند دارای تأیید اجتماعی هستند ،کودکان عالوه برکسب شخصیت ،بر اعمال نفوذ والدین نیز می افزایند بنابراین فرزندآوری یک جنبه کلیدی برای اجتماعی شدن بیشتر مردم در همه فرهنگ از دیگر پیامدهای ارزشمند فرزندآوری به اختصار می توان این موارد را برشمرد: تقویت انگیزه مراقبت از خویش برای رسیدگی به فرزندان؛ - انتقال ارز شهای فکری ،اخالقی و معنوی ودارایی مادی زن و شوهر به نسل های بعد؛ بهره مندی از لذت مادری و پدری؛ - برخورداری از اجر و ثواب عظیمالهی که به پدران و مادران وعده داده شده است. بنابراین زوج ها باید برای افزایش نسلی سالم و صالح اقدام کنند که الزمه آن بارداری های هوشمندانه به تناسب امکانات ،همراه با اقدامات الزم برای تسهیل امر فرزندپروری است؛ اقداماتی همچون : تعدیل روحیه ایده آال گرایی در تأمین رفاه فرزندانایجاد فرهنگ قناعت و میانه روی در خانواده،ایجاد فرهنگ تقسیم کار عادالنه بین پدر و مادر برای تربیت فرزند، برنامه ریزی برای بهره مندی از حمایت صمیمانه پدربزر گها و مادربزرگ ها و سایربستگان در امر فرزندپروری، ایجاد ارتباط با دوستان همفکِر دارای فرزند برای تبادل اطالعات و تجربیات و سهیمنمودن یکدیگر در شادی فرزندپروری (از طریق میهمانی ها) -و توجه به برکت اقتصادی ای که خداوند برای تولد فرزند وعده داده است. پيامدهای تك فرزندي پيامدبرای والدین پيامدبرای فرزند با کاهش نرخ باروری در کشورمان در دو دههاخیر، تعداد فرزندان کم شده و خانواده ها کوچک شد ه اند و پدیده تک فرزندی شیوع گسترد ه ای پیدا کرده است طبق آمارهای سال 1390بیش از % 33از خانواد ه های ایرانی بدون فرزند یا فقط دارای یک فرزند هستند. يامدبرای والدین در خانواد ه های پرجمعیت ،پدر و مادر در تالش مستمر برای رسیدگی به فرزندان ،اززندگی پویا و پرتحرک لذت میبرند و هنگام فعالیت خویش هم زمان آثار و برکات تالش خود را در شور و نشاط حاصل از رشد و بالندگی فرزندان خود مشاهده می کنند -در خانواده تک فرزند ،این پویایی و تحرک بسیار کمتر است. در خانواد ه های تک فرزند معطوف شدن همه توجهاتوالدین به یک فرزند موجب میشود که مشکالت جزئی وی، اشتغال ذهنی زیادی برای پدر و مادر ایجاد کند. وپدر یا مادر با مشاهده کوچکترین احتمال آسیب یا بیماری فرزندسراسیمه و آشفته می شود یا هر رفتار ظاهًر ا غیرمعمول و غیرعادی کودک را نشانه ای از بروز مشکل رفتاری یا اخالقی او می داند. توجه به این جزئیات نیز گاه سبب درگیری های کم اهمیت يامدبرای فرزند در خانواده های تک فرزند همه محبت ها و حمایت ها از یک سو و همه سخت گیر یهاوکنتر لها از سوی دیگر ،متوجه همان یک فرزند است و آسیبهایی دارد: /1چون همه توجهات به سوی اوست و دیگران برای او تصمیم می گیرند ،اراده او خدشه دار میگردد و قدرت و تحمل وی در رویارویی با مشکالت کاهش می یابد /2چون معموًال همه چیز برای او فراهم است ،توقع وی باال می رود و در درازمدت انسانی نامهربان و خودخواه می شود که چون عادت ندارد کسی را در کنار خودببیند ،همه چیز را فقط برای خود می خواهد. /3تک فرزندانی که در کانون توجه خانواده قرار میگیرند ،در مواجهه با مشکالت معموًال دچار اضطراب و نگرانی می شوند؛ درحالیکه اگر چند فرزند باشند ،با تکیه بر یکدیگر و همدلی ،مشکالت خود را بهتر حل می کنند. /4او نمی تواند در خانواده با کسی رقابت یا دعوا کند. بنابراین فرصتی برای کنترل و مدیریت برخی احساسات منفی پیدا نخواهد کرد. /5تک فرزندها کمتر با مشکالت مواجه میشوند و همچنین در معرض تجربه کردن شکست،ناکامی ،رانده شدن و ...قرار نمی گیرند و شرایطی را که الزمه بلوغ روحی و روانی است،تجربه نمی کنند /6گرایش به انزوا و ضعف در برقراری ارتباط با همساالن و سایر افراد جامعه زندگی در کنار برادر یا خواهر ،روحیه جامعه گرایانه کودک را تقویت می کند و به وی مدیریت در روابط اجتماعی را می آموزد همدلی و همسویی با افراد خانواده ،عشق ورزی و سهولت دربرقراری ارتباط با افراد هم سن در جامعه و مدرسه، از اصلی ترین ویژگی های فرزندان در خانواد ه های دارای چند فرزند است. در این خانواده هاارتباط با خواهر و برادر نقشی مهم و اساسیدر رشد و شکوفایی کودک دارد. برای مثال در او میل به بازی و سرگرمی ایجاد می کند؛ اینامکان را فراهم می سازد تا نقشهای متفاوتی را ایفا نماید؛ او را در افزایش خالقیت یاری میرساند؛ به او فرصت می دهد تا خشم و پرخاشگری خویش را ابراز کند و به او می آموزد که چگونه این حس را هدایت کند /7تنهایی و کم شدن ارتباطات کالمی ،سبب جایگزین شدن انواع رسانه های تصویری در زندگی او میگردد. درنتیجه کودک به تلویزیون و هیجان های کاذبدر بازی های رایانه ای و دنیای مجازی روی می آورد که این امر تعامل اجتماعی را کاهش می دهد و تأثیری منفی بر رشِد معرفتی او می گذارد. مرجعیت رسانه ها برای این کودکان سبب میشود که هویت برخی از این فرزندان بیشتر کمشکل مدرن درهای رسانه های آموزه براساس جمعیت معموًال خانواده تربیتی الگوی ازآنجاکه /8 خانوادگی تربیت گیرد تا گسست نسلی نیز افزایش می یابد و است، فردگرایانه فرزندان آمادگی کمتری دارند که فرهنگ و سنت های پرارزشی را که دستاورد هزاران سال زندگی بشری است از پدران و مادران و نیاکان خویش دریافت کنند. درنتیجه ،پیوند میان گذشته و آینده که ضامن پایداریفرهنگ است ،سست می شود.  /9آثار منفی دیگرتک فرزندی : مراقبت بیش از حد پدر ومادر که استقالل تک فرزند را به خطر می اندازد ضعف در تجربه مراحلکودکی به دلیل ارتباط مستمر با بزر گساالن، گستردگی مسئولیت های تک فرزند نسبت به پدر و مادر در ایام بیماری یا سالمندی آنان (به دلیل تمرکز مسئولیت بر یک فرزند) محرومیت تک فرزند از حمایت خواهران و برادران در ایام جوانی و بزر گسالی، محرومیت فرزندان او از حمایت عاطفی و روانی خاله و دایی یا عمه و عمو. ناباروری به معنای ناتوانی زن یا مرد در بچه دار شدن در 10تا % 15از زوج ها دیده می شود. ناباروری علل آن می تواند ناشی از مشکل فیزیولوژیک درزن یا مرد و یا هردو باشد. %40از علل ناباروری مربوط به مردان، % 40مربوط به زنان، % 10مربوط به هردو و % 10نیز نامشخص است. بسیاری از این علل با انجام آزمایشهای ساده قابلتشخیص است.  .5فعالیت های بدنی .6تکنولوژی .7موادمخدر و .1تغذیه ناسالم مشروبات الکلی .2مواد فریزشده .8مصرف سیگار .3شرایط روحی و روانی .4نوع لباس .9مواد شیمیایی .11سن .10روشهای پیشگیری از حاملگی  .1تغذیه ناسالم رژیم غذایی صحیح همراه با فعالیت بدنی متعادل و نیز کنترل وزن ،در ایجاد تخمک گذاری منظم و افزایش قدرت باروری زنان مؤثر است. مصرف ویتامین های Eو ،Cروی و اسیدفولیک= برای تولید تخمک بسیاراثرگذار است. مصرف ویتامین = Aدر بهبود عملکرد غدد تولیدمثل مؤثر است. ویتامین های گروه = Bبرای تنظیم عملکرد غدد جنسی هستندو .ناسالم میتواند تأثیر بسیار نامطلوبی بر سیستم باروری بگذارد ضروریناکافی تغذیهو حتی عاملی برای ناباروری مردان و زنان گردد. هر ماده غذایی که به بدن کالری بیهوده تحمیل کند ،یک ماده غذایی ناسالممحسوب میشود( .فست فودها ،انواع کنسرو ،سوسیس ،کالباس ،چیپس ،پفک، نوشابه های گازدار ،مواد رنگی خوراکیها و بسیاری از شیرینی ها و مواد قندی)  .2مواد فریزشده یکی از را ههای نگهداری مواد غذایی ،فریز کردنآنهاست. مدت ماندگاری مواد غذایی در فریزر (هرچند با فریز کردِن اصولی آنها همراه باشد) بهظاهر تأثیری بر عطر ،طعم و بوی آنها ندارد ،اما بر ارزش غذایی آنها تأثیر می گذارد به ویژه اگر بسته بندی آنها نامناسب باشد ،یا مواد غذایی بیش از زمان استاندارد در فریزر نگهداری شود -یکی از آثار منفی فریز کردن مواد غذایی ،از بین رفتن «سلنیوم » است.سلنیوم در تقویت تولیدمثل ،افزایش باروری مرد و رشد جنین مؤثر است. غذاهایی که به صورت فرآوری شده درآیند (کنسرو ،دودی یا فریزشده) ،سلنیوم آنها ازبین می رود از نظر طب اسالمی نیز علت عمده ناباروری در زن و مرد ،غلبه سردی است که موجبناتوانی رحم و ضعف اسپرم میشود. علت سردی زیاد بدن ،استفاده از غذاهای مانده ،فریزشده ،آماده (فست فود) و فرآوری شده (کنسروشده ،سوسیس ،کالباس ) است  .3شرایط روحی و روانی استرِس محیطی:باعث کاهش تخمک گذاری و افسردگی واضطراب میشود و بر مغز زنان اثر نامطلوبی می گذارد که در نهایت سبب تغییر در میزان هورمون های اصلی بدن و درنتیجه موجب ناباروری می گردد  .4نوع لباس آثارپوشیدن لباسهای تنگ و چسبان آثارپوشیدن شلوار تنگ در در مردان زنان باال رفتن دمای بیضهعفونت های مثانهآسیب رسیدن به اسپرم ها وکاهش قدرت باروری با تحت فشار قرار دادن بیضه ها،خو نرسانی به آنها را مختل می کند عفونت های قارچی دستگاهتناسلی با کاهش خون رسانی بهتخمدان ،در درازمدت موجب بروز کیست تخمدانی میشود  .فعالیت های بدنی زنانی که تحرک کافی دارند ،در دوران بارداری با مشکالت کمتریمواجه میشوند. اضافه وزن بر قدرت باروری زوج ها ،وسالمت نوزادی که در آینده متولدمیشود اثرگذار است - زنان چاق با ورزش در حد متعادل، چربی اضافی بدن خود را از بین می برند و همین موجب می شود كه در هورمون های جنسی آنها تعادل ایجاد گردد. ورزش بیش از حد متعادل نیز برای باروری مضر است  .6تکنولوژی توسعه سریع علم و تکنولوژی و پیشرفت در صنعت برق،موجودات زنده ازجمله انسان را تحت تابش طیف وسیعی از میدان های الکترومغناطیسی (حاصل از وسایل برقی ازجمله خطوط انتقال نیروی برق با ولتاژ زیاد ،کامپیوتر قرار داده است یخچال تلویزیون ‏BTSبرقی، هایفر شخصی، تشعشعات .الکترومغناطیسی ساطع می دلیل) آنکه نیزو به تلفن همراه آنتنکنند،برای انسان خطرساز هستند. قرار گرفتن در معرض امواج این آنتن ها برای مدت طوالنی وحتی در فواصل کوتاه،خطرناک است و عوارض ثابت شده ای ایجاد میکند؛ ازجمله سردرد،سرگیجه ،افزایش فشار خون و مشکالت و تحریکات عصبی. این امواج همچنین می توانندبر تولید نطفه اثرگذار باشند .به واقع افرادی که بیشتردر معرض این امواج باشند ،امکان ناباروری در آنها بیشتر خواهد شد.  رایانه های کیفی نیز یکی از منابع میدان های الکترومغناطیسی به شمار می رود.بسیاری از افراد ،این رایانه ها را در هنگام استفاده روی پاهای خود قرار می دهند که این شیوه به ویژه در نوجوانان و جوانان ممکن است موجب بروز برخی اختالالت شود؛ ازجمله در اسپرماتوژنز (سلول جنسی مردانه). میدا نهای مغناطیسی ناشی از رایانه های کیفی می تواند از طریق تأثیر بر میزان تحرک اسپر مها ،قابلیت های تولیدمثلی را دچار اختالل کند  .7موادمخدر و مشروبات الکلی مصرف این مواد ،بر سالمت جنسی مرد و زن و قدرت باروری آنهاتأثیرمستقیمی دارد پژوهش ها نشان می دهد که اعتیادمادران باعث : کاهش رشد جنین، زایمان زودرس، احتمال سقط جنین و مشکالت تنفسی در او، فشار خون باال، پایین بودن وزن نوزاد به هنگام تولد، تولد نوزاد مرده، جدا شدن زودرس جفت و سندرم مرگ ناگهانی می شود. مشروبات الکلی می تواند از جنبهروانی ،جسمانی ،رفتاری وارتباطی ،بر زندگی جنسی افراد تأثیر بگذارد و سبب ایجاد آثار نامطلوبی در نسل گردد. الکل برروابط جوانان در اجتماع اثر بسیارنامطلوبی دارد و موجب تحریکات بی موقع و نامنظم جنسی وشیوع بیماری های مقاربتی می شود. مصرف الکل در زنان:ضمن ایجاد بی نظمی در چرخه تولیدمثل ،موجب تقلیل استعدادباروری و کاهش عملکرد تخمدان می شود و با ایجاد اختالل در سیکل قاعدگی ،سبب ناباروری یا سقط جنین و رشد نامناسب جنین می گردد مصرف الکل در مردان :با کاهش تعداد و حرکت اسپرم و کاهش سطح تستوسترون ،ناتوانی جنسی را به دنبال می آورد .8مصرف سیگار ماده اصلی تشکیل دهنده سیگار ،قلیان و چپق «نیکوتین » است .این ماده: منقبض کننده ای قوی برای عروق بوده وایجادکننده تصلب شرائین (کاهش دهنده خون رسانی به عضو) است. مصرف این ماده سمی در مردان گاهی با ایجاداختالالت هورمونی و اشکال در اسپرماتوژنز همراه است که موجب تولید اسپرم غیرنرمال و کاهش تعداد و تحرک اسپرم می شود. مصرف سیگار در زنان:میتواند عالوه بر ایجاد سرطان رحم ،به تولید تخمک با مشکالت ژنتیکی ،ناباروری و سقط جنین بینجامد. نیکوتین بر جنین نیز تأثیر می گذارد واحتمال لب شکری شدن و شکاف کام، هیدروسفالی (جمجمه بزرگ) و میکروسفالی(جمجمه کوچک) را چند برابر افزایش می دهد قلیان نیز بر باروری مردان و زنان تأثیرات سوء دارد.ترکیب دود حاصل از قلیان با بخارآب ،اثر مخربی بر فرد و به ویژه بر جنین می گذارد. .مواد شیمیایی با صنعتی شدن جوامع و تغییر شیوه زندگی ،به مرور بر انواع عوامل خطرسازمحیطی افزوده شده که همین موجب بروز اختالالتی در فرایند باروری گشته است. وامل ناباروری شیمیایی : استفاده از هورمون ها و داروهای گوناگون در صنعت پرورش دام و طیور و وجود بقایای آنها در محصوالت لبنی و گوشتی -عادات تغذیه ای و رژیم های غذایی نامناسب کمبود آنتی اکسیدا نها - وکمبودعناصر روی ،سلنیوم و مس در رژیم غذایی روزانه فلزات سنگین (همچون سرب )میتوانند از سه راه هوا ،آب و غذا وارد بدنانسان شوند و با تأثیر بر سلو لها یا هورمو نهای جنسی موجب ناباروری گردند. جذب سرب از هفته دوازدهم تا پایان دوران حاملگی از طریق جفت انجام میگیرد. تاثیرات سرب=سقِط خودبه خود ،پارگی زودرس مامبرا نها (پرد ه های جنینی) ، زایمان زودرس ،مرده زایی و کندی در رشد ذهنی طفل. .10روشهای پیشگیری از حاملگی روش های پیشگیری از حاملگی با هدف پیشگیری موقت ازبارداری انجام می پذیرد در مواردی ممکن است به ناباروری دائمی بینجامد. وازکتومی یک عمل جراحی و یک روش دائمی برای جلوگیری از بارداری در مرداناست. اگر فردی پس از انجام وازکتومی پشیمان گرددو خواهان باز کردن مجدد مجرا شود، این امر از طریق الپاراسکوپی و جراحی ظریف پالستیک، آن هم با احتمال موفقیت خیلی ضعیف ممکن خواهد بود. مؤلفه مهم در این عمل جراحی ،زمان است که هرچه فرد سریع تر برای جراحیاقدام کند ،شانس بیشتری خواهد داشت ،ولی اگر چندین سال از انجام جراحی وازکتومی گذشته باشد ،احتمال موفقیت عمل و درنتیجه امکان باروری پایین تر است و حتی گاه به صفر می رسد. شیوه زایمان نیز در امکان بچه دار شدن مؤثراست. ازاین رو ،سزارین امکان تعدد بارداری را محدود می کند. .11سن تمایل به دیر بچه دار شدن و استفاده از روش های پیشگیری از حاملگیبه مدت طوالنی میتواند اصل باروری را به خطر بیندازد زنان در 20تا 24سالگی باالترین قابلیت باروری رادارند. هرچه بارداری و زایمان زودتر اتفاق بیفتد: احتمال نازایی ثانوی ،سرطان های تخمدان و سینه، یائسگی زودرس و عوارض مربوط به آن از قبیل : پوکی استخوان، بیمارهای قلبی-عروقی و فشار خون ،کمتر است. درمان ناباروری مراحل بارداری زن هرگونه نارسایی در هریک از این مراحل می تواند باعثناباروری شود .1تخمدان های زن باید تخمک سالمی آزاد کنند تا بتوانند از لوله های فالوپ (لوله های رحم) به سوی رحم جابه جا شوند. .2اسپرم مرد باید بتواند خود را به لوله های رحم برساند.  .3اسپرم و تخمک باید با هم درآمیزند تا تخمِک بارورشده (تخم)به وجود آید. .4تخم باید بتواند خود را به دیواره رحم پیوند دهد و از رگهای آن غذا دریافت کند تا جنین رشد نموده و برای پا نهادن به دنیای دیگر آماده شود. اگر پس از یک سال رابطه زناشویی منظم و صحیح،بارداری اتفاق نیفتد ،ابتداعلت ناباروری شناسایی میشود برای این کار در آغاز شرح حال بیمار بررسی می گردددرباره موارد زیر سؤاالتی میشود : اختالل در عملکرد جنسی زن و شوهرطول ناباروری و نتایج درمان قبلیسابقه جراحیهایی که فرد انجام داده و نتایج آنداروهایی که بیمار مصرف می کندآلرژی هایی که دارد شغل بیمارمصرف موادی که می تواند بر ناباروری مؤثر باشدسابقه فامیلی ناهنجار یهای مادرزادیسپس زن و شوهر معاینه می شوند و از آنها تست هایغربالگری گرفته می شود. پس از روشن شدن علت ناباروری ،درمان آن آغاز میگردد: این درما ن ها عبارت است از: دارودرمانیهورمو ن درمانیعمل جراحی یا ترکیبی از آنها.در مواردی نیز بر تغییر روش زندگی تأ کید میشودبرای نمونه ،از آنجاکه چاقی می تواند در ناباروری مؤثر باشد کاهش وزن از طریق اصالح تغذیه ،همراه با انجامفعالیت فیزیکی منظم مانند ورزش روزانه با شدت متوسط (همچون پیاده روی سریع) توصیه می شود. دوران بارداری هدف اصلی در فرزندآوری ،تربیت فرزندانی شایسته است. پرورش فرزند نیکو نیازمنددانش و مهارت هایویژه ای است یکی از ویژگی های مسئولیت والدین ،شمول و پیوستگی آن در طول دورهزندگی فرزند است که گستره آن ،دوره قبل از تولد فرزند (همسرگزینی ،مقدمات انعقاد نطفه، بارداری وزایمان) و نیز دوره کودکی ،نوجوانی ،جوانی و مرحله ازدواج فرزند را دربر می گیرد. تربیت فرزند باید از قبل از تولد (هنگام انتخاب همسر) مورد توجه قرار گیرد؛ زیراهمسراثرگذارترین عامل در تربیت آینده فرزند محسوب می شود .و افکار و حاالت روانی و رفتار والدین حین انعقاد نطفه بر فرزند اثرگذار خواهد بود اولین مؤلفه مهم ،رعایت حریم الهی و ترک محارم الهی از سوی پدر و مادر است- که بارزترین مورد آن ،پرهیز از غذای حرام پیش از انعقاد نطفه و هنگام شکل گیری سلو لهای اولیه است؛ زیرا هما نگونه که غذای مسموم موجب بروز اختالل هایی در بدن فرزند می گردد،غذای حرام نیز تأثیر مخربی بر روح و روان او خواهد گذاشت تأثیرعوامل روی جنین در دوران بارداري مادي وطبیعی: تغذيه مادر، دارو ،بيماري، اعتياد، تشعشعات، اجتماعي : رفتارهای دیگران (به ویژه پدر) با مادر و ارتباطات اجتماعی او غم ،شادي، ترس، اضطراب، انديشه‌های مادر رواني: معنوي: ارتباط با خدا، غذاي حالل ،نيت خالص، خصوصيات اخالقي مادر تأثیر این عوامل بر فرزند در رحم مادر تا حدی است که در سرنوشت او در بزرگسالینیز اثر خواهد داشت. در بین عواملی که ذکر شدتغذیه مناسب و آرامش روحی مادر طی دوران بارداری اهمیت ویژ ه ای دارد زیرا تکامل اعضای بدن جنین ،رشد اعصاب و ساختمان مغز و میزان ضریب هوشی و استعداد کودک و حتی اخالق او ،به وضع تغذیه مادر در دوران بارداری بستگی دارد. بی شک نزدیکترین عنصر محیط به جنین ،مادراست. بنابراین هیجانات شدید مادر ،افکار منفی ،غم و اندوه، تأسف خوردن از بارداری ،واکنش منفی شوهر نسبت به بارداری او ،نگرانی از واکنش اطرافیان به درجنین تأثیر در و ... بدبینی خشم، تماشای نوزاد، جنسیت طبیعت، گرفتن ترس،قرار مناظر زیبا، میگذارد. منفی افکارمثبت، آرامش و اطمینان یافتن براثر حمایت های همسر و اطرافیان ،پذیرش موقعیت خود و احساس غرور و افتخار برای داشتن چنین نعمتی ،عالوه بر تأثیر مثبت بر جنین ،قدرت تحمل مادر را در مقابل سختی های دوران حمل زیاد می کند. پدران مسئولیت خطیری در دوران بارداری مادران برعهده دارند. فراهم نمودن آرامش خاطر و سالمت روانی و عاطفی مادر ،تالش برای تأمین نیازهای زیستی ،روانی واجتماعی او و سیراب ساختن وی از منبع محبت ،از تأمین نیاز جسمانی فرزند ازجمله حقوق کودکان بر پدر و مادر ،حق بهره مندی از سالمت و رشدجسمی است. دراین باره پدر و مادر باید تغذیه سالم و کافی را برای کودکفراهم کنند. ازآنجاکه طعام حرام بر رشد و تکامل شخصیتی کودک تأثیر منفی می گذارد ،پدر و مادر در تهیه غذای کودک باید بکوشند تا از درآمد مشروع ،خوراک فرزند تأمین شود. رعایت بهداشت و نظافت کودک و محافظت از عوامل بیمار یزا و حوادث آسیب زا و اقدام برای درمان بیماری ها نیز از وظایف پدر و مادر است. پس از آنکه کودک قدرت درک مناسب یافت،آموزش بهداشت نیز الزم می باشد. زمینه سازی برای انجام ورزش و بازیهای مطلوب نیز ازجملهحقوق فرزند بر پدر و مادر است. ورز شهای سالم ،توان بدنی کودک را افزون می سازد،ونوعی تمرین و ممارست برای تحمل سختی ها و تن دادن به نظم و انضباط و برنامه هست تربیت فرزندان وظیفه ای دشوار است که به فراگیری دانش ومهارت ،بردباری،تمرین وصرف وقت نیازدارد در موضوع تربیت فرزند به مباحثی چون اهداف ،مبانی ،اصول و روش های تربیتباید توجه داشت 1محبت چند اصل مهم در امر تربیت فرزند و مهارت های رفتاری 3اصول برای تحقق این اقتدار 2درتربی امنيت ت 4هماهنگي والدین در تربیت فرزند 1محبت محبت والدین به کودک در جهت رشد عاطفی او بسیارضروری است. آدلر ،روان شناس معروف می گوید:"کودک از نخستین لحظه تولد می خواهد خود را به مادر بچسباند و هدف از جنب و جوش هایش همین است. مادراست که اولین تماس میان کودک و دیگران را برقرار میکند و در او میل به ارتباط با اشخاص دیگر را به وجود می آورد". اگر کودک از محبت پدر و مادر بطور متعادلبهره ببرد ،آرامش روانی ،امنیت خاطر و اعتمادبه نفس خواهد داشت و گرفتار ناکامی و عقده های روانی نمی گردد کارن هورنای ،روان کاو آلمانی می گوید: "ا گر کودک در نخستین سا لهای زندگی خود از محبتمحروم بماند، هسته اصلی و اساسی بیماریهای روانی در وی تکوینمی یابد که بعد ها در بزر گسالی ،منشأ بسیاری از درگیری های عاطفی و اضطراب عمیق در او خواهد شد". امروزه یکی از امور مهمی که باید مورد توجه قرارگیرد، استقبال روزافزون مادران از سپردن کودکان خردسال به مهدکودکها است. این مسئله در کشورهایی که سابقه ای طوالنی در اینخصوص دارند ،مورد انتقادهای جدی قرار گرفته است. کارل زینس مستر می گوید:"یکی از دالیل استرس دوران کودکی ،دور بودن کودکان از والدین در زمان خردسالی است .استفاده فزاینده از مهدکودک ها برای بچه های خیلی کوچک، نشانه ای از این جدایی است". جان بالبی ،روا نپزشک انگلیسی و پایه گذار نظریه «دلبستگی» نیز درکتاب دلبستگی و فقدان آن می نویسد: "گرسنگی کودک برای حضور مادرش به اندازه گرسنگی اش برای غذازیاد است، و عدم حضور او بی تردید در کودک احساس شدید زیا ن دیدگی وعصبانیت ایجاد می کند؛ حال آنکه اعتمادبه نفس مادران ،به شغلشان وابسته شده ،نه به نقشمادری آنان، و مادران بسیاری که ماندن در خانه را برمی گزینند ،گاهی اوقات هزینهسنگینی را برای اثبات شخصیت خود میپردازند" 2امنيت بنیادی ترین نیاز عاطفی و روانی انسان ،نیاز به امنیت است. سالمت جسمی زمانی برای انسان ارزشمند است کهدلهره و اضطراب نداشته باشد و احساس امنیت کند این احساس درسالهای نخستین زندگی بهکمک افراد خانواده به ویژه مادر ایجاد می شود. رابطه اولیه کودک با مادر ،تجربه احساسی وارتباطی بسیار مهمی برای فرزند پدید می آورد که احساس امنیت را در وی پی ریزی میکند. کودک یا نوجوانی که احساس امنیت و آرامش داشته باشد ،به راحتی میتواند اعتقاداتو اندیشه های خود را ابراز کند و اگر هم اشتباه یا خطایی داشته باشد ،می تواند آن را به یاری پدر و مادر اصالح نماید.  ترس و احساس ناامنی :همواره مانعی بر سر راه پیشرفت آدمی استفرزند را وابسته و بدون اراده بار می آوردموجب فروخوردن و واپس زدن اندیشه و ابتکار میشودوچه بسا به عقده های روانی بدل گردد. پرورش صحیح فرزندان بدون توجه به ایجاد فضایمناسب و آرام برای کودک میسر نیست. نابسامانی خانوادهنزاعهای والدینرابطه سرد میان اعضای خانواده به ویژه والدیننبود امنیت و آرامش الزم در محیط خانهتربیت صحیح فرزند را به مخاطره می 3اقتدار درتربی ت نحوه ارتباط والدین با فرزندان و شیوه های تربیتی آنها را در سه دسته میتوان طبقه بندی کرد: والدین سهل گیر 1. والدین سخت گیر 2. .3والدین مقتدر. والدین سهل گیر 1. درخواست و انتظارات کمی از فرزندان دارند به آنان اجازه می دهند بی هیچ قیدوبندی احساسات خود را ابراز کنند فعالیتهای کودکان را زیرنظر ندارند و به ندرت کنترل مناسبی بر رفتار آنان دارند. والدین سخت گیر 2. الگوهای سخت گیرانه ای دارندبسیاری از قواعد را برفرزندان تحمیل نموده ،از آنان انتظاراطاعت دقیق دارند آنان بندرت برای فرزندان چرایی لزوم پیروی از قواعد را توضیحمی دهند -اغلب از شیوه های اعمال فشار استفاده می کنند.  .3والدین مقتدر. شیو های منعطف دارند که در آن به فرزندان آزادی عمل داده ،درعینحال محدودیتهایی بر آنان اعمال می کنندودالیل آن را نیز برای فرزندان برمیشمرند. آنان پاسخ گوی نیازها و دیدگاههای فرزندان هستندفرزندان را در تصمیم گیری های خانوادگی دخالت می دهندآنها در صورت لزوم از اعمال قدرت استفاده می کنند و برای این کار نیزاستدالل ارائه می دهند. این سه شیوه ،تأثیرات مهمی بر بهداشت روانیکودکان دارد: «خصوصیا ت فرزندان خانواده های سخت گیر »: -قدرت طلب تحریک پذیر دمدمی مزاج و غمگین آسیب پذیر در برابر فشار روانی ترسو و نگران زودرنج بی هدف عبوس و بدخلق غیردوستانه «خصوصیات فرزندان خانواد ه های سهل گیر » : پرخاشگر سلطه جو نافرمان بی هدف اعتمادبنفس و خویشتن داری پایین موفقیت و پیشرفت کمتری دارند. «خصوصیات فرزندان خانواد ه های مقتدر » : پرتوان خون گرم دارای انرژی زیاد متکی به نفس و خویشتن دار دارای توان مواجهه مناسب با فشار روانی دارای روابط دوستانه باسایرین هدفمند کنجکاو دارای انگیزه پیشرفت سعدی به زیبایی درمورد تربیت فرزند گوید: خردمند و پرهیزکارش بر آر بنازش مدار گرش دوست داری به پایان رسد کیسه سیم و زر پیشه ور نگردد تهی کیسه 4هماهنگي والدین در تربیت فرزند هماهنگی والدین در شیو ه های تربیتی ،تأثیر بسزایی در تربیتصحیح فرزندان دارد حال آنکه اختالف والدین در این زمینه ،کودک را دچار تعارض می کند؛چراکه او مجبور است فقط یک توصیه رفتاری را بپذیرد و چون هم پدر و هم مادر را دوست دارد، توان انتخاب یکی را نخواهد داشت و دچار التهاب درونی و تعارض خواهد شد. در صورت اختالف پدر و مادر در تربیت فرزند:باید آ ن دو با گفتگو و تبادل اندیشه ،به شیو ه ای واحد برسند و توجه داشته باشند که این گفتگو در حضور کودک انجام نگیرد. در مواردی که والدین نمی توانند به نظر واحد برسند،نظر مشاوری آ گاه ،متدین و دلسوز می تواند راهگشا باشد. اگر والدین در تربیت فرزندان با هم هماهنگی داشته باشند،اطرافیان نیز به خود اجازه دخالت بی موقع و نامناسب را نخواهند داد و فرزندان با یک شیوه تربیتی مناسب و به صورتی متعادل رشد می یابند. در تربیت فرزندان باید به هماهنگی سایر عوامل تربیتی با پدر و مادر نیز توجه کرد بنابراین هماهنگی بین مدرسه و خانه و /بین استفاده از رسانه ها واصول تربیتِی پدر و مادر،امری ضروری است.  .5نظارت و هدایت در ارتباطات اجتماعی به خصوص با همساالن از عوامل اثرگذار بر تربیت فرزند ،محیط اجتماعی (به ویژههمساالن) است. رابطه با همساالن پاسخ به نیاز اساسی و مهم پیوندجویی درکودکان است. آنان در این روابط ارزشها و هنجارهای اجتماعی رامی آموزند. در این روند فرصت مناسبی برای مقایسه اجتماعی پدید می آید که کودکان با درکدیگران ،شناختی واقعی از خود وتواناییهای خویش به دست می آورند و به آزمون عقاید و احساسات خویش می پردازند. همین امور کمک مناسبی به ایجاد خودپنداره و عزت نفس آنهاست. -برای مثال،هنگامی که عملکرد خود را بهتر از دیگران دیدند ،احساس غرور می کنند و - آموختن چگونگی کمک به دیگران - رقابت با آنها - درک نیازهای آنها - اعتماد به دیگران - تأیید آنها - و در عبارت کلی «سازگاری اجتماعی »، ابعاد مهمی از رشد اجتماعی است که کودک از همساالن می آموزد. برخی همساالنگاه امنیت عاطفی ای برای کودک فراهم میکنند که بزر گساالن قادر به آن نیستند تعامل با همساالن از طریق بازی و سایر فعالیت های تفریحی می تواند به رشد شناختی کودک نیز کمک کند. همساالن با گشودن چشم اندازهای جدید و فراهم آوردن فرصتهای بیشتر، به استقالل و آزادی کودک کمک کرده،او را از داور یهای خودمحور و یک جانبه بازمی دارندکودکان در بسیاری از رفتارهای خوب( مانند ادب و شجاعت)تحت تأثیر دوستان خود هستند. دوستی با همساالن درستکار سبب تأثیرپذیری مثبت خواهد شد.عالوه بر آن ،هنگام هیجانات نامطلوب ،ارتباط با آنها سبب تخلیه احساسات شده ،آرامش روحی را برای آنان به ارمغان می آورد.  گروه همسال ممکن است با فشار بر افراد ،استقالل فردی آنها را تضعیف کند؛ زیراکمتر کودکی قادر به مقاومت در برابر فشار همساالن خود است. رفتارهای نابهنجار و ضد اجتماعی مانند پرخاشگری و انحراف جنسی ممکن است از همساالن آموخته شود. گرایش به دوستان نامطلوب ممکن است به ایندالیل باشد: غفلت والدین،ارتباط های فامیلی نادرست،حضور در محیط های نامناسب عدم آ گاهی کودک از ضرر همساالن ناسالم -ناآشنایی با مالک های دوست خوب. پدر و مادر باید:- دوستان کودک خود را کنترل کنند - رفتارهای مجاز و غیرمجاز را برای او معین نمایند با نظارت بر کودک ،با موارد تخلف برخورد کنندتعامل مفید او با همساالن را تشویق نمایند.