مبانی و سیر اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) و مباحث مهم آن

صفحه 1:
يسبدقالى مبانى و سير انديشه سباسى امام و مباحث مهم آن دکتر جعبی‌فوزی 

صفحه 2:
اهميت انديشه امام خمينى اهميت انديشه امام خميني در جهان امروز از بعاد مختلف قابل بررسي است: ول امام خمینیایدولوک انقاب اسلامی بود زینو و رای شناخت یدووژی صیل نلاب اسلامي مي بايد عادو زواياي انديشه ايشان را بازشناسیم. اصولاً انقلاب اسلامي بدون نام مام .تمي شناخته شده نيست و آرمانهاى ابن انقلاب همجون اسلام خواهي أحياى رابطه ذین و سیاست. بازسازی سیاست براساس معيارهاي اسلامي. عدالت‌خواهي. معنويت‌خواهي و احياي انسانيت آدمي و آرادي وا و نیز نقش مردم در" لته ]نامام بای وی تنگاتنگ دارخ و اصولا شناخت دقیق این آرمان‌ها نیازمند شناخت اندیشه امام خميني أست. © ثاني؛ با شناخت انديشه ایشان مي‌توان شاخص مناسبي براي ارزيابي درستي مسیر حرکت انقلاب اسلامي تعیین کرد و به آسيب‌شناسي انقلاب پرداخت" © ثالثً؛ شناخت انديشه امام خميني بدعنوان الكو و مصلح ديني در جهان معاصر براي مسلمانان يتي بسيار دارد؛ جراكه ايشان كوشيد ميان مذهب و سياست در جهان معاصر بيوندي مجدد را يرظرار سارد وبا اعياي جاركاه مسبويت و دين كراب كر جهان کنونی»رابطة تخريب‌شده دین و دنب وعفل و دين وا بازسازي كند ايشان از مدلي از توسعه و پیشرفت حمایت نمود که بتواند با معنويح نير ثوام كرده. مجووعه ابن تفكرات دمدشعهاي. اصلى مسلمان آمروز است و به همیخ دليل شناخت انديشههاي امام خميني بدعنوان انديشمندي دي نآشنا كه تلاش نموده است به اين دغدغدها باسخ دهد و راهكار برون رقت از آنها را مطرح سازد براي همه كساني كه اين دغدغدها را دارند بسيار با اهميت است و شناخت أن مي تواند در جهت حل بسياري از مشكلات امروز راهكشا باشد. 

صفحه 3:
pe سال تألیف| ‎ary‏ ‏۳۸ ‎wes‏ ‏۳ ‏1 ‏1 ۳۸ ۱۳۷-۳ ye ۱۳۳ ۱۳ ۱۳۷ ۱۳۳ نام آثار امام خمينى تعليقه بر شرح قوائد الرضويه. مصباح للهدايه الى الخلاقة و اللاي تعليقات على شرح فصوص الحكم و سرالصلوه؛ معراج السالكين و صلوه العارفي: وجول عديت: اب الصاره طلب و اراد ‎hy‏ امام ‎ ‏ار الهدايه فى التعليقه على الكفايه. ‎ ‏منهج الوصول الى علم الاصر ‎ ‏زسائل (دو جلد) ‏تعليفه على العزوء الوثق. ‏كتاب الطهاره (سه جلد) تهذيب الاصول مكاسب محرمه (در شش جلد) ‏ا ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ 

صفحه 4:


صفحه 5:
مباحث مهم سیاسی وصیتنامه امام ‎٩(‏ آذر") الف) مباحث اندیشه‌ای: ۱ خطر تفکر جدانی دین از سیاست ۲ اهمیت و ضرورت و تداوم حکومت اسلامی دن قوانین اسلام و مرتجعانه بودن آن ۳ نقد دیدگاه بن به كهنه 6 اهميت و ضرورت اتحاد اف با مستضعفان و مسلماننبرای ایجاد جمهوری‌های آزاد و ستقل و تقویت جایگاه قدرت حکومت اسلامی در جهان ب) مباحث عملکردی و آسیب شناسانه نظام اسلامی ۱. ضرورت مقايسه عملكردى انقلاب ايران با نلاب‌های د: ۲. عمل به اسلام در جمهوری اسلامی در حد مقدورات ۳ توصیه به مخالفن نام نویه هنود داد قرای سای رکش ور ۵ وارد نشدن نیروهای تظامی در سیاست ۶ جل وگیری از آزادی‌های خلاف شرع ۷ انتقد شدید از برخی سران عرب و اسلامى 

صفحه 6:
eel olen elk eS) 

صفحه 7:
مبانى اصولين شيعى و - امامان بعنوان حاكمان مشروع. ‎On) Geek 1‏ ۳ ار امشروع بودن حكومتهاى غير - تا کید پر نقش زمان و مکان در oe -تأکید بر مصلحت ۱۳ 

صفحه 8:
انديشه سياسى امام 

صفحه 9:
ا ‎Rr Coles‏ انطباق با زمان و مکان را دارد. 

صفحه 10:
روم لب خی مرط و و کرت ولابت قفيه و مور حمیه: کر عم حکومت اجه مور حسیه میداد که 300 00 

صفحه 11:
دلایل امام خميني در نفي تفكيك دین از سیاست وضرورت تاسیس حکومت مبتني بر اسلام -. جامعیت دین اسلام -. یکسان بودن هدف دین و هدف سیاست سیاست این است: .:تمام مصالح جامعه را در نظر بگیرد و تمام ایعاد انسان و جامعه ر به طرف آن چيزي که صلاحشان هست. -. جدا نبودن دنیا از آخرت -. پیوند دین و سیاست در آموزه‌هاي قرآن و سیره پیامبر و ائمه = ماهیت سياسي بنياري از احکام اسلام *-ناكافي بودن قآنون براي اصلاح جامعه -. تأسيس حكومت توسط بيامير اسلام تعيين حاكم اسلامي و خليفه از سوي بيامبر واجماع مسلمين بر ضرورت تداوم حكومت بعد از رحلت بيامبر -. نياز بسياري از قوانين اسلام در اجرا به حكومت - ضرورت استمرار اجراي احكام اسلام - تاكيد آيات قران بر نفى طاغوت و نظامهاى غير الهى - تأكيد روايات بر ضرورت تشكيل حكومت اسلامي بر نظر يكيرد و أينها را هدايت كند 

صفحه 12:


صفحه 13:
دلائل عقلی در اثبات ولایت فقها امام خميني | بتدا در خصوص ضرورت عالم بودن حاکم به دلائل عقلی زیراستناد مى كند و معتقد البنت كه اولا ماهيت حكومت اسلامي ايجاب ميكند حاكم قانوندان باشد؛ زيرا حكومت اسلامي حكومت قانون است و نه فقط براي زمامدار. بلكه براي همه افراد ‏ در هر شغل و مقامي باشند ‏ داشتن جنين علمى ضرورت دارد. ثالثا ايشان معتقد است عدم‌تسلط حاکم بر قوانین اسلامي باعث تبعيت حاكم از ديكران و از بین رفتن اقتدار حکومت اسلامي مي‌شود. به دیگرسخن, چنانچه زمامدار مطالب قانوني را نداند لایق حکومت نیست؛ چه آنکه اگر تقلید کند. قدرت حکومت شکسته مي‌شود و اگر نکند. نمي‌تواند حاکم و مجري قانون اسلام باشد. با توجه به دلائل مذکور » امام خميني لزوم حاکمیت عالم و قانون دان اسلامی را در حکومت اسلامي امري بديهي و عقلاني مي‌داند و بدین‌رو بر حاکمیت فقها که در واقع عالمان به احکام شریعت و قوانین فقهي‌اند تأکید مي‌ورزد 

صفحه 14:
دلائل تقلي امام خمینی براي اثبات ولایت فقیه ان حدیث و سنت ما رچوع کنید.همانا ‎ald gh‏ و حجت من پز شما هستند ومن یز حجت خدا پر كه oul pe rants ‏عرام‎ ‎ny ale la‏ از آنکه در پاننخ به عمر ‎gar alice cy‏ به حاکمان طافوت را در موارد ستازعة. شیعیان در این موارد چه کنند فرمودهاست. ‏اختلافات و شكايات: ‎gob‏ از شما که حدیت ما را روانت مي‌کند و در حلال و خرام ما مي‌نگرد و احکام ما را مي‌شناسد: مراجعه كنيد و اور به قضلوت و ذاوري بيذيريده جراكه من جنين فردي را بر شما حاكم قرار دادم. يس اكر به حكم ما قضاوت كرد و از او نيذيرفتند. حكم الهي را كوجك شمرده و ما را رد كردهائد ‏و هركس حكم ما را مردود داتد. حكم هي را ‎ ‏دود دانسته و جنين كسي در حد شرك به خداست ل ‎ ‏امام صادق» مي فرمايد: فردي را كه بدخوبي حلال و حرام ما را ميشناسد. [براي فصل خصومت و ‎-١‏ قاضي] قرار ‎ ‏خاذم ومبادا كه بعضي از شما عليه برخي ديكرء به زمامدار ستمكر ‏ براي شکایت - مراجعه کند ‏رویت چهارم ‏امام صادق» از رسول خذاا جنين نقل كردة «فقيهان امن هستتد هلكا ‎ ‏روابت پتجم 1 ‏علي» به يكي از قضات به نم شریج فزمود ‏| ت بر جايگاهي تکیه زده‌اي که جز پیمبر با وصي پیسبر اانسن نگونبخت. تخسي دیگر بر ان تکیه تمي‌زد فا ‎Le pl‏ ‎ ‎ ‏واد ميان مسلماقان مه ‎ ‏تصدي.مقام حتكومت وخاوري ببرهيزيده زيرا مت براي بيشؤايي أسث كه داتشيمتن به قضاو: ‎ ‎elle ‎ ‏.را لحوانث الواقعه جرا هقی را در حيعل وحم .ول لین حر عاملى كلاب القضاباب 11). رن من ‎hgh 5m gh onc‏ 9 .رب اد هط حتف کم کل مامت بر ار اراد ای ‎(ae eo do gon lb TB‏ ‎pn pl 8 sl Se hn A iad py bln‏ بسا اشفا ,سل انم جد ۱4 می 10 تب ‎a Se La ag a ge‏ ف ان قل با رسواه وما دخولهم ادن قل اماع السلطان. قاذ رانك ‏افيح اس 046 ‎4:3 ‏جننت مجلا لاجلسه لاني ار وصي ني ار شقي (شيخ دوق من لابسدر ليرج‎ SS ‏.«عن ابي ‎lie‏ قل: القوا الحكومه فان الحكومه إتما هي للأمام القضاء العادل في المسلمين» تت وی ‎ ‎ 

صفحه 15:
امام كاظم» فرمود: «فقهاي نؤمن دزهلي اسلامانده همانكونه كه ديوارهاي شهرء هز مستحكم أن هسصد لل حضرت امام در استنباط از ابن روايت نيز مي كويد: ايتكه فرمودمائد «فقها دزهاي اسلامائدة. بعتي مكلفاند اسلام را حفظ كتند و ميته حقظ اسلام را فراهم أورتد |- حكومت تشكيل دهتد] كه يتوائند حافظ لسلا نز اهم وجبات است؛ ‎lal‏ علي» به تقل از رسو خدا! فرضود. ‎ine NUS‏ را مورة رحمت خويش قرار ذه. برس شند اي فرسنادة خدا! جانشينان شما جه كساني هسند؟ قرمود: كساتي كه يس از من مي ايندو كقتار ما از م يكتتد و سنت و روايت نهم ‎ ‏رستي انیا درهم و دیتر از خود به ارث نمي كذارند. اما ارث أنان #علية اسث. بس هر كس از ‎ ‏روايت دهم ‎gash nla lal‏ ‏متزلت و جایاهفقیه 59 ‎lj cl‏ همچون جایگاه متزلت پیامبرن بني‌رایل است! روا يازدهم بدا ‎ ‏من در روز قيامت به دانشمتدان امت خود مباهات مي‌کنم و مي‌گويم: دنشمندان امث من همچون پیامبران پیش از من هستتد" ‏رهبران مودم هستن» لام خميني. درباره این روایت مي‌گوید: ‎ ‏جریانآمور و احکام به دست دانشمندان الهي است که به حلال و حرام خدا امین هستتد؛؟ ‏از ‎ed yp a apni co‏ دی وب یی یج 8 رال مس خم شا شین س ۵5-67 ‎137 2 ‏نم دی بررن علی دش تیه بخ مدون ناهج‎ i AI NS i lee) ‎AD‏ اسف سل فش رال رز زرا رن رل مه بط قراس تج تب ‏51 مق فی ها لوقت كمتزلهااناء من بنواسرئيل» با وار جلد 78 من 346 ‏[5) در رمق بش ات فقو ماه ای کار فاد »ای ابا لبم ‎le Sa Dy {7]‏ ناس (مستدرك الوسائل 172ص 316 کاب انشا ‎ 

صفحه 16:
١ ‏چهارمین مرحله نظرات سیاسی امام در سال‌های ۵۷ و ۵۸ در آستانه پیروزی انقلاب و در مصاحبه‌های ایشان‎ - ۱ esl eels eee eens eae Pee TOR pean cee ery ‏ا ا‎ es a ee ere ces) ۱ ی eee eee ae fear rere 9 ‏طرح ولایت فقیه در قالب نش‎ -۳ ‏تين ننم‎ ne ‏طرح‎ ‎Sof reat ie nes te Cee ae ‏مقولیت‎ fee ae ene ee Mitre pore ore ete ee ene a acest Es ‏شامل: عم به احکامالمی (ففاهت)‎ rhe - کفایت و توانایی سیاسی نم - منتخب مردم 

صفحه 17:
ش مردم در حکومت. مي‌تو یک. حق تعیین سرنوشت انسان دو. غیر شرعی بودن تحمیل بر مردم سه.. وجوب امربه‌معروف و نهي‌ازمنکر توسط مردم 2 چهار - حضورمردم. مقدمه‌اي واجب براي تشکیل حکومت و استمرار آن بنج . اعتبار رأي اکثریت در انتخاب مسئولان و تعیین مصالح عمومی اين مبانى نظرى كه ريشه د, 

صفحه 18:
اهداف مهم حکومت اسلامي از دیدگاه امام خميني - عدالت - احیاء هویت دینی در جامعه ورفع موانع رشد تکاملی انسان - آزادء - استقلال -پیشرفت وتمدن سازء 

صفحه 19:


صفحه 20:
ولایت مطلقه در برابر ولایت. مقیده قرار دارد معنای موردنظر امام از مطلقه بودن حکومت ؛ مبسوطالید بودن حاکم مشروع الا ‎ee pe‏ ی مان سلس کر داند _لذا ایشان باطرح ولایت مطلقه برای حکومت اسلامی؛ راه را برای رفع هركونه مانع بر سر راه اقتدار کامل دولت اسلامی دز یشبرد مصالح عمومی باز کرد امام خميني توجه به مصلحت را رکن اساسي هر نوع فقه سياسي مي داند ومعنقد است حاکم مسلمین بایددر موضوعات طبق صلاح مسلمین وصلاح حکومت اسلامي عمل کند وهمواره بر لزوم تقيد ولايت فقيه به مصلحت و مصالح عامه تأكيد ميكنند يعني در كنار عمل به قوانين اوليه و ثانويه شريعت اين موضوع همواره مدنظر امام خميني است كه در صورت علم به اينكه اجراء و یا عدم اجراء حكمي به مصلحت اسلام و مسلمين است نبايد در شرعي بودن اجراي آن حكم ترديد كرد. ايشان تشخيص مصلحت را توسط حاکم وبا استفاده از نظرات کارشناسان مي داند 

صفحه 21:
احکام حکومتی «احکام حكومتي تصميماتي است که ولي امر در سایه قوائین شریعت و رعایت موافقت آنها به حسب مصلحت زمان اتخاذ مي‌کند و طبق آنها مقرراتي وضع نموده و به اجرا درمي‌آورد. مقررات مذکور لازم الاجرا بوده و مانند شریعت داراي اعتبار هستند. با اين تفاوت که قوانین آسماني؛ ثابت و غیرقابل تغییر ند اما احکام حکومتی مقررات وضعي وقابل تغییرند و در ثبات و بقاء تابع مصلحتي هستند که آنها را به وجود آورده است و چون پیوسته زندگي جامعه انساني در تحول و رو به تکامل است» طبعاً این مقررات تدریجاً تغییر و تبدیل پیدا کرده جاي خود را به بهتر از خود خواهند داد.» -ویژگیهای احکام حکومتی احکام حکومتی دارای ویژگیهای زیر است : ۱ »- مبناي حكم حكومتي؛ تشخيد ت در نظر حاكم مشروع است که شخصاً و یا به كمك مشاورين و كارشناسان خبره؛ آن مصلحت را تشخیص مي‌دهد.. . مویژگی دوم حکم حکومتی ۰ اجتماعي بودن آن است؛ ©- احکام حكومتيء موقت و قابل تغییر است. چون احکام حكومتي برخواسته از مصلحت و مفسده ملزمه‌اي است که حاکم أن را تشخیص داده است و لذا هرگاه این دو باقي باشده حکم حكومتي نیز هست - پيروي از احکام حكومتي بر همگان لازم است؛ از آنجا که احکام حكومتي براي اداره نظام و حکومت صادر مي‌گردد» از اين رو هیچ کس حتي فقهاء اگرچه از حاکم داناتر باشند حق نقض أن و پيروي نکردن از آن را ندارند. 

صفحه 22:
‎ae‏ ا ل ل ل مستضعف و اسلامى بعنوان قدمى به سوى ايجاد اتحاد جماهير اسلامى ‏۴- صدور ارزشهای معتوی انقلاب در جهان 

صفحه 23:
۷ re ee Teer ere nen Fes eben ee FCP Beeps) 

صفحه 24:
با تشکر از توجه شا 9 موفق باشید © 

ابعاد شخصیت امام عرفانی فلسفی -کالمی فقهی -اصولی ادبی -تفسيري سیاسی اهميت انديشه امام‌خميني ‏ ‏ ‏ ‏ اهميت انديشه امام‌خميني در جهان امروز از ابعاد مختلف قابل بررسي است: اوًال؛ امام‌خميني ايدئولوگ انقالب اسالمي بود ،از اين‌رو و براي شناخت ايدئولوژي اصيل انقالب اسالمي مي‌بايد ابعاد و زواياي انديشه ايشان را بازشناسيم .اصوًال انقالب اسالمي بدون نام امام‌خميني شناخته شده نيست و آرمان‌هاي اين انقالب همچون اسالم‌خواهي ،احياي رابطه دين و سياست ،بازسازي سياست براساس معيارهاي اسالمي ،عدالت‌خواهي ،معنويت‌خواهي و احياي انسانيت آدمي و آزادي و استقالل و نيز نقش مردم در سياست ،با انديشه امام خميني پيوندي تنگاتنگ دارد و اصوًال شناخت دقيق اين آرمان‌ها نيازمند شناخت انديشه امام‌خميني است. ثانيًا؛ با شناخت انديشه ايشان مي‌توان شاخص مناسبي براي ارزيابي درستي مسير حركت انقالب اسالمي تعيين كرد و به آسيب‌شناسي انقالب پرداخت. ثالثًا؛ شناخت انديشه امام‌خميني به‌عنوان الگو و مصلح ديني در جهان معاصر براي مسلمانان اهميتي بسيار دارد؛ چراکه ايشان کوشيد ميان مذهب و سياست در جهان معاصر پيوندي مجدد را برقرار سازد و با احياي جايگاه معنويت و دين‌گرايي در جهان کنوني ،رابطة تخريب‌شده دين و دنيا و عقل و دين را بازسازي كند .ايشان از مدلي از توسعه و پيشرفت حمايت نمود که بتواند با معنويت نيز توأم گردد .مجموعه اين تفكرات دغدغه‌هاي اصلي مسلمان امروز است و به همين دليل شناخت انديشه‌هاي امام خميني به‌عنوان انديشمندي دين‌آشنا كه تالش نموده است به اين دغدغه‌ها پاسخ دهد و راهكار برون رفت از آنها را مطرح سازد براي همه كساني كه اين دغدغه‌ها را دارند بسيار با اهميت است و شناخت آن مي‌تواند در جهت حل بسياري از مشكالت امروز راهگشا باشد. موضوع سال تأليف عرفاني عرفاني عرفاني ـ كالمي 1307 1308 1309 شرح دعاي سحر تعليقه بر شرح قوائد الرضويه مصباح الهدايه الي الخالفة و الواليه عرفاني عرفاني ـ كالمي عرفاني كالمي ـ فلسفي عرفاني ـ ادبي 1318 1318 1321 1331 سرالصلوه ،معراج السالكين و صلوه العارفين شرح چهل حديث آداب الصلوه طلب و اراده ديوان امام عرفاني اصولي ـ فقه 1315 نام آثار امام خميني د ي ف ر 1 2 3 تعليقات علي شرح فصوص الحكم و مصباح االنس 4 5 6 7 8 9 1328 انوار الهدايه في التعليقه علي الكفايه 0 اصول فقه 1330 مناهج الوصول الي علم االصول 1 اصول فقه 32ـ 1327 رسائل (دو جلد) 2 فقهي 1335 تعليقه علي العروه الوثقي 3 فقهي 37ـ 1333 كتاب الطهاره (سه جلد) 4 اصول فقه 39ـ1333 تهذيب االصول 5 فقهي 40ـ 1337 مكاسب محرمه (در شش جلد) 6 فقهي 1342 تعليقه علي وسيله النجاه 7 فقهي 44ـ 1343 تحريرالوسيله 8 فقهي 55ـ 1340 كتاب البيع 9 سياسي 1323 كشف االسرار 0 سياسي 1348 واليت فقيه 1 سياسي ـ اجتماعي 68ـ 1341 صحيفه نور (صحيفه امام) 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 اندیشه سیاسی= اندیشه مرتبط با حکومت و قدرت سیاسی سواالت و مباحث مهم اندیشه سیاسی امام: ضرورت تأسیس حکومت اسالمی - منشأ مشروعیت حکومت اسالمی ساختار حکومت اسالمی ویژگی‌های حاکم در حکومت اسالمی اهداف حکومت -نقش مردم در حکومت مباحث مهم سیاسی وصیتنامه امام ( 9آذر)66 الف) مباحث اندیشه‌ای: .1خطر تفکر جدائی دین از سیاست .2اهمیت و ضرورت تأسیس و تداوم حکومت اسالمی .3نقد دیدگاه قائلین به کهنه بودن قوانین اسالم و مرتجعانه بودن آن .4اهمیت و ضرورت اتحاد و ائتالف با مستضعفان و مسلمانان برای ایجاد جمهوری‌های آزاد و مستقل و تقویت جایگاه قدرت حکومت اسالمی در جهان ب) مباحث عملکردی و آسیب شناسانه نظام اسالمی .1ضرورت مقایسه عملکردی انقالب ایران با انقالب‌های دیگر .2عمل به اسالم در جمهوری اسالمی در حد مقدورات .3توصیه به مخالفان نظام .4توصیه به نهادها و قوای سیاسی کشور .5وارد نشدن نیروهای نظامی در سیاست .6جلوگیری از آزادی‌های خالف شرع .7انتقاد شدید از برخی سران عرب و اسالمی مبنا داری ویژگی‌های اندیشه سیاسی امام مستدل قابلیت اثبات و رد :مبانی اندیشه سیاسی امام دو ساحتی بودن انسان ،غایتمند بودنمبانی انسان شناسی اسالم زندگی بشر ،دنیا و جامعه محل رشد و تعالی انسان و ضرورت اصالح جامعه بعنوان محل تعالی انسان،ضرورت اصالح حکومت بعنوان مدیر سیاسی جامعه توحید مبانی کالمی اسالمی -شیعی حاکمیت خداوند قانون‌گذاری خداوند نبوت تأکید بر سیره سیاسی پیامبر و ضرورت تداوم آن تأکید بر نقش عقل بعنوان منبعاستنباط شریعت مبانی اصولین شیعی -تأکید بر اجتهاد تأکید بر نقش زمان و مکان دراجتهاد تأکید بر مصلحت -احکام حکومتی امامت امامان بعنوان حاکمان مشروعاز جانب خداوند (منصوص) نامشروع بودن حکومتهای غیرامام ضرورت جواز حکومت دردوران غیبت از سوی امام (نیابت) است : اندیشه سیاسی امام قواعGGد فقGGGGه فقGGGGGه سیاسی سیاسی شیعیان احکام و فقه عGGGدال غیبت و نیابت ت امامت سGGGیره توحید سیاسی پیامبر در حاکمیت اعتقادات و کالم مبانی نظری اسالم توحید در تشریع انسان هسGGتی معرفت شناسی شناسی شناسی اسالم اسالم اسالم معارف فلسفه وعرفان سیر اندیشه سیاسی امام: امام خمینی از سال (1281زمان تولد) تا ( 1320سقوط رضا شاه و اوائل حکومت محمد‌رضا شاه) به دالئلخاص مواضع سیاسی خود را اعالم نمی‌کند. اولین اثر سیاسی امام کشف‌اسرار در سال 1321می‌باشد.(1321 -ه.ش) نگارش کتاب کشف‌اسرار (در پاسخ به کتاب اسرار هزار ساله) محورهای مهم کتاب مذکور تأکید بر اندیشه امامت شیعه بعنوان حکومت حق تأکید اصالت حاکمیت فقها بعنوان نایبان امام تأکید بر اینکه در شرایط موجود فقها به دلیل برخی مصالحبا سلطنت مخالفت ندارند تأکید بر ضرورت حکومت بر اساس قانون الهی تأکید بر قوانین اسالم بعنوان قوانینی کامل که قابلیتانطباق با زمان و مکان را دارد  دومین مرحله ارائه نظرات سیاسی امام در اوائل دهه 40ه.ش و با نگارش جلد دوم کتاب البیع مطرحمی‌شود مباحث این کتاب با عنوان شئون و اختیارات ولی فقیه به فارسی ترجمه شده است. تأکید بر سیاسی بودن بخش مهمی از احکام اسالم تأکید بر ضرورت تاسیس حکومت اسالمی در دوران غیبتمحورهای مهم کتاب مذکور به دالئل زیر: تأکید والیت سیاسی فقها در دوران غیبت و ارائه دالئلنقلی و عقلی در این مورد نقش سیاست در احکام اسالمی لزوم حکومت از دیدگاه عقلی :به منظور بسط عدالت و لزوم رفع ظلم وحراست از مرزهای کشور لزوم حکومت در روایات:ویژگی‌های والی در اسالم مباحث مهم کتاب البیع ()1355-1341 علم به احکام الهی عدالت -کفایت و صالحیت وجوب تشکیل حکومت از سوی فقها بعنوان واجب کفائی والیت فقیه در روایاتذکر پنج روایت روایت حصون اسالم توقیع مبارکه امام عصر حدیث نعر ب حنظله صحیحه قداح فقیه وسهم امام :خمس مربوط به امام و حکومت اسالمی است والیت فقیه و امور حسبیه :ذکر امام حکومت را جزء امور حسبیه می‌داند کهخداوند راضی به وانهادن آن به غیر نیست. تأکید بر والیت عدول مونین در فقدان فقیه عادل -بحث تزاحم والیت فقها با هم  .داليل امام خميني در نفي تفكيك دين از سياست وضرورت تاسيس حكومت مبتني بر اسالم .جامعيت دين اسالم .يكسان بودن هدف دين و هدف سياستسياست اين است... :تمام مصالح جامعه را در نظر بگيرد و تمام ابعاد انسان و جامعه را در نظر بگيرد و اينها را هدايت كند به طرف آن چيزي كه صالحشان هست. .جدا نبودن دنيا از آخرت .پيوند دين و سياست در آموزه‌هاي قرآن و سيره پيامبر و ائمه .ماهيت سياسي بسياري از احكام اسالم•-ناكافي بودن قانون براي اصالح جامعه .تأسيس حكومت توسط پيامبر اسالم .تعيين حاكم اسالمي و خليفه از سوي پيامبر واجماع مسلمین بر ضرورت تداوم حکومت بعد از رحلت پیامبر .نياز بسياري از قوانين اسالم در اجرا به حكومت ضرورت استمرار اجراي احكام اسالم تاکید آیات قران بر نفی طاغوت و نظامهای غیر الهی -تأكيد روايات بر ضرورت تشكيل حكومت اسالمي  سومین مرحله نظرات سیاسی امام در مجموعه 13سخنرانی ایشان در نجف در سال 1348مطرح شد که بعدها در کتابی با عنوان والیت فقیه منتشر شد ضرورت تشکیل حکومت اسالمی سیره پیامبر و امامانضرورت استمرار اجرای احکام الهی ماهیت و کیفیت قوانین اسالم (جزاء ،دفاع ،مالی و).... مباحث مهم کتاب والیت فقیه تفاوت حکومت اسالمی با سایر حکومتها مبتنی بر قانون اسالمحاکمیت عالم به قانون اسالم و عادل والیت فقیه دالئل عقلی روایات نقلی ( 14روایت) روایت ارحم خلفائی روایت حصون اسالم امنا و رسل شریح توقیع امام زمان عمربن حنظله اختیارات حاکم ابزار بودن حکومت و هدفهای متعالی آن -برنامه تشکیل حکومت اسالمی دالئل عقلی در اثبات واليت فقها .امام‌خميني ا بتدا در خصوص ضرورت عالم بودن حاكم به دالئل عقلی زیراستناد می کند و معتقد است که اوال ماهيت حكومت اسالمي ايجاب مي‌كند حاكمْ قانون‌دان باشد؛ زيرا حكومت اسالمي حكومت قانون است و نه فقط براي زمامدار ،بلكه براي همه افراد ـ در هر شغل و مقامي باشند ـ داشتن چنين علمي ضرورت دارد. ثالثا ايشان معتقد است عدم‌تسلط حاكم بر قوانين اسالمي باعث تبعيت حاكم از ديگران و از بين رفتن اقتدار حكومت اسالمي مي‌شود .به ديگرسخن ،چنانچه زمامدار مطالب قانوني را نداند اليق حكومت نيست؛ چه آنکه اگر تقليد كند ،قدرت حكومت شكسته مي‌شود و اگر نكند ،نمي‌تواند حاكم و مجري قانون اسالم باشد. با توجه به دالئل مذکور ،امام‌خميني لزوم حاكميت عاِلم و قانون دان اسالمی را در حكومت اسالمي امري بديهي و عقالني مي‌داند و بدين‌رو بر حاكميت فقها كه در واقع .عالمان به احكام شريعت و قوانين فقهي‌اند تأكيد مي‌ورزد دالئل نقلي .امام خمینی براي اثبات واليت فقيه روايت اول امام زمان× طي نامه‌اي به يكي از نواب اربعه اعالم كرد: دربارة حوادث واقعه [= حوادث روز و مسائل جديد] به راويان حديث و سنت ما رجوع كنيد .همانا آنان دليل و حجت من بر شما هستند و من نيز حجت خدا بر ][1 شمايم. روايت دوم امام صادق× پس از آنكه در پاسخ به عمر بن حنظله رجوع به حاكمان طاغوت را در موارد منازعٔه در قرض و ميراث حرام دانسته ،در جواب اين پرسش كه شيعيان در اين موارد چه كنند ،فرموده است: در اختالفات و شكايات ،به فردي از شما كه حديث ما را روايت مي‌كند و در حالل و حرام ما مي‌نگرد و احكام ما را مي‌شناسد ،مراجعه كنيد و او را به قضاوت و داوري بپذيريد؛ چراكه من چنين فردي را بر شما حاكم قرار دادم .پس اگر به حكم ما قضاوت كرد و از او نپذيرفتند ،حكم الهي را كوچك شمرده و ما را رد كرده‌اند ][2 و هركس حكم ما را مردود داند ،حكم الهي را مردود دانسته و چنين كسي در حد شرك به خداست. روايت سوم امام صادق× مي‌فرمايد :فردي را كه به‌خوبي حالل و حرام ما را مي‌شناسد[ ،براي فصل خصومت و داوري] تعيين كنيد؛ زيرا من او را بر شما داور [= قاضي] قرار ][3 دادم و مبادا كه بعضي از شما عليه برخي ديگر ،به زمامدار ستمگر ـ براي شكايت ـ مراجعه كند. روايت چهارم ][4 امام صادق× از رسول‌خدا| چنين نقل كرد« :فقيهان امانت‌داران رسوالن هستند». روايت پنجم علي× به يكي از قضات به نام شريح فرمود: ][5 اي شريح! تو بر جايگاهي تكيه زده‌اي كه جز پيامبر يا وصي پيامبر يا انسان نگون‌بخت ،كسي ديگر بر آن تكيه نمي‌زند. روايت ششم امام صادق× فرمودند: از تصدي مقام حكومت و داوري بپرهيزيد؛ زيرا حكومت براي پيشوايي است كه دانشمند به قضاوت و در ميان مسلمانان عادل و دادگر باشد .چنين امري براي ][6 پيامبر يا جانشين اوست. ] « ... .[ 1و اما الحوادث الواقعه فارجعوا فيها الي رواة حديثنا فانهم حجتي عليكم و انا حجة هللا(». ...وسائل الشیعه ،شیخ حر عاملی ،کتاب القضا باب ) 11 ] ...« .[ 2ينظر ان من كان منكم ممن قد َروي حديثنا و نظر في حاللنا و حرامنا و عرف احكامنا ...فليرضوا به حكمًا .فاني قد جعلته عليكم حاكمًا ...فاذا حكم بحكمنا فلم يقبل منه فانما استخَّف بحكم هللا و علينا رّد و الراد علينا الراد علي هللا و هو علي حد الشرك باهلل(».اصول کافی 67/1باب اختالف حدیث ) ] ...« .[ 3اجعلوا بينكم رجال قد عرف حاللنا و حرامنا فاني قد جعلته عليكم قاضيًا و اياكم ان يخاصم بعضكم الي بعضًا الي السلطان الجائر(». .وسائل الشیعه ،جلد 18ص 100کتاب القضا)» ] ...« .[ 4عن ابي عبدهللا× :قال رسول‌هللا| :الفقها امناء الرسل ما لم يدخلوا في‌الدنيا ،قيل يا رسول‌هللا و ما دخولهم في‌الدنيا؟ قال ِاتباع السلطان .فاذا فعلوا ذلك فاحذروهم علي دينكم( ».محمدبن يعقوب كليني، الکافي ،ج ،1ص ).46 ] « .[ 5يا شريح قد جلست مجلسًا اليجلسه اال نبي او وصي نبي او شقي( .شيخ صدوق ،من اليحضره الفقيه ،ج ،3ص ).4 ] « .[ 6عن ابي عبدهللا× قال :اتقوا الحكومه ،فان الحكومه إنما هي لألمام بالقضاء العادل في المسلمين ،لنبي او وصي نبي». روايت هفتم امام كاظم× فرمود« :فقهاي مؤمن دژهاي اسالم‌اند؛ همان‌گونه كه ديوارهاي شهر ،دژ مستحكم آن هستند». حضرت امام در استنباط از اين روايت نيز مي‌گويد: اينكه فرموده‌اند «فقها دژهاي اسالم‌اند» ،يعني مكلف‌اند اسالم را حفظ كنند و زمينه حفظ اسالم را فراهم آورند [= حكومت تشكيل دهند] كه بتوانند حافظ اسالم ][2 باشند و اين از اهم واجبات است. روايت هشتم امام علي× به نقل از رسول‌خدا| فرمود: بار خدايا! جانشينان من را مورد رحمت خويش قرار ده .پرسش شد :اي فرستادة خدا! جانشينان شما چه كساني هستند؟ فرمود :كساني كه پس از من مي‌آيند و ][3 گفتار مرا بازگو مي‌كنند و سنت و روش مرا روايت مي‌نمايند. روايت نهم رسول‌خدا فرمود: عالمان وارثان پيامبران هستند .به‌درستي انبيا درهم و دينار از خود به ارث نمي‌گذارند ،اما ارث آنان «علم» است .پس هر كس از آن [= علم] بهره گيرد ،بهرة [ ]4 فراوان برده است. روايت دهم امام رضا× فرمود: [ ]5 منزلت و جايگاه فقيه در اين زمان ،همچون جايگاه منزلت پيامبران بني‌اسرائيل است. روايت يازدهم پيامبر| فرمود: [ ]6 من در روز قيامت به دانشمندان امت خود مباهات مي‌كنم و مي‌گويم :دانشمندان امت من همچون پيامبراِن پيش از من هستند. روايت دوازدهم [ ]7 علي× فرمود« :دانشمندان رهبران مردم هستند ».امام خميني ،درباره اين روايت مي‌گويد: روايت سيزدهم امام علي× فرمود: [ ]8 جريان امور و احكام به دست دانشمندان الهي است كه به حالل و حرام خدا امين هستند. ][1 [« . ]1الن المؤمنين الفقها حصون االسالم َك ِحصن سور المدينه لها( ».محمدبن يعقوب كليني ،الکافي ،ج ،1ص ).38 [ . ]2روح‌الله موسوي‌خميني (امام) ،پيشين ،ص 67ـ .68 [« . ]3اللهم ارحم خلفائي .قيل يا رسول‌هللا| و َم ن خلفائك؟ قال| :الذين يأتون من بعدي يروون عني حديثي و سنتي( ».شيخ صدوق ،عيون اخبار الرضا ،ج ،2ص ).37 [« . ]4عن ابي عبدهللا× قال :قال‌رسول هللا| ... :ان العلماء ورثة االنبياء لم يورثوا دينارًا وال درهمًا ولكن ورثوا العلم ،فمن اخذ منه اخذ بحظ وافر(».اصول کافی ج ،1کتاب فضل العلم ) [« . ]5منزله الفقيه في هذا الوقت كمنزله االنبياء من بني‌اسرائيل ».بحار االنوار جلد 78ص .346 [« . ]6افتخر يوم القيامه بعلماء امتي فاقول :علماء امتي كسائر انبياء قبلي( .».جامع االخبار ،ص 38فصل بیستم ). [« . ]7العلماء حكام علي الناس(.».مستدرک الوسائل ج17ص 316کتاب القضا)  چهارمین مرحله نظرات سیاسی امام در سال‌های 57و 58در آستانه پیروزی انقالب و در مصاحبه‌های ایشانبا خبرنگاران مخصوصًا در پاریس و به دنبال آن سخنان ایشان در آستانه رفراندم نظام جمهوری اسالم در رفراندم قانون اساسی ج.ا .مطرح شد در این ایام گروه‌های مخالف با ارائه نظرات خود می‌پرداختند و امام برای پاسخ به آنها نظرات حکومتی خود را صریح‌تر مطرح کردند. ویژگی‌های مباحث این دوره -1ارائه الگوی جمهوری اسالمی بعنوان نظام حکومتی مطلوب -2طرح والیت فقیه در قالب نظام جمهوری اسالمی -3ویژگی‌های نظام جمهوری اسالمی -نقش مردم در تعیین نظام سیاسی تصمیم گیری نظارت مقبولیت حاکمیت قانون اسالم از طریق شورای نگهبان -4ویژگی‌های حاکم بر اساس ویژگی‌های مورد نظر خداوند شامل: عالم به احکام الهی (فقاهت) عادل و با تقوا کفایت و توانایی سیاسی الزم -منتخب مردم  .مباني نظري امام در دفاع از نقش مردم در حكومت اسالميحال پرسش اين است كه دفاع امام از نقش مردم در حكومت ،مبتني بر چه مبناي نظري مشخصي است؟ بي‌شک امام خميني در جايگاه فقيهي شيعي ديدگاه‌هاي سياسي خود را از درون مباني فقهي ،كالمي و اصلي خود برگرفت .در يك جمعبندي از مباحث امام در مورد نقش مردم در حكومت ،مي‌توان مباني نظري ايشان را بدين شرح دانست. یک .حق تعيين سرنوشت انسان دو .غیر شرعی بودن‌تحميل بر مردم سه ..وجوب امربه‌معروف و نهي‌ازمنكرتوسط مردم چهار -حضورمردم ،مقدمه‌اي واجب براي تشكيل حكومت و استمرار آن پنج .اعتبار رأي اكثريت در انتخاب مسئوالن و تعیین مصالح عمومی در مجموع امام خمینی بر اساس این مبانی نظری که ریشه در مبانی فلسفی و فقهی ایشان دارد به قوت بر لزوم حضور مردم در عرصه سیاسی و جایگاه مهم آنها در یک نظام اسالمی باورر دارد که در ادامه به بررسی جایگاه مردم در اندیشه سیاسی امام می پردازیم اهداف مهم حكومت اسالمي از ديدگاه امام خميني عدالت احياي هويت ديني در جامعه ورفع موانع رشد تكاملي انسان آزادي استقالل-پيشرفت وتمدن سازي  -پنجمین مرحله نظرات سیاسی امام در اوائل دهه 60ه.ش در این ایام دولت نوپای جمهوری اسالمی یا برخی مشکالت اندیشه‌ای مواجه شد و مباحثی همچون :گرفتن مالیات ،نرخ‌گذاری بر کاالها ،برخورد با محتکران بــه بیمــه کارگران و .... موجب طرح سوال از حد و حدود اختیار دولت اسالمی شد که در پاسخ امام خمینی طی نامه‌هایی مباحث زیر را که در فقه شیعه ریشه داشت احیا کرد: -1بحث والیت مطلقه در مقابل والیت مقید -2بحث مصلحت -3بحث احکام حکومتی  مفهوم والیت مطلقهواليت مطلقه در برابر واليت مقيده قرار دارد معناي موردنظر امام از مطلقه بودن حكومت ،مبسوط‌اليد بودن حاکم مشروع در حكومت اسالمي است تا بتواند در شرائط خاص بدون هرگونه مانعي در تحقق مصالح مسلمين اقدام كند و در واقع امام حكومت اسالمي را از اهم احكام اوليه اسالم ومقدم بر بقيه احكام وآن را ادامه واليت رسول اهلل مي داند و اختيارات حكومت را فراتر از چارچوب احكام فرعيه الهيه مي داند لذا ايشان با طرح واليت مطلقه براي حكومت اسالمي ،راه را براي رفع هرگونه مانع بر سر راه اقتدار كامل دولت اسالمي در پيشبرد مصالح عمومي باز كرد. مفهوم مصلحتامام خميني توجه به مصلحت را ركن اساسي هر نوع فقه سياسي مي داند ومعتقد است حاكم مسلمين بايددر موضوعات طبق صالح مسلمين وصالح حكومت اسالمي عمل كند وهمواره بر لزوم تقيد واليت فقيه به مصلحت و مصالح عامه تأكيد مي‌كنند يعني در كنار عمل به قوانين اوليه و ثانويه شريعت اين موضوع همواره مدنظر امام خميني است كه در صورت علم به اينكه اجراء و يا عدم اجراء حكمي به مصلحت اسالم و مسلمين است نبايد در شرعي بودن اجراي آن حكم ترديد كرد .ايشان تشخيص مصلحت را توسط حاكم وبا استفاده از نظرات كارشناسان مي داند احکام حکومتی «احكام حكومتي تصميماتي است كه ولي امر در سايه قوانين شريعت و رعايت موافقت آنها به حسب مصلحت زمان اتخاذ مي‌كند و طبق آنها مقرراتي وضع نموده و به اجرا درمي‌آورد .مقررات مذكور الزم االجرا بوده و مانند شريعت داراي اعتبار هستند .با اين تفاوت که قوانين آسماني ،ثابت و غيرقابل تغيير ند اما احکام حکومتی مقررات وضعي وقابل تغييرند و در ثبات و بقا ،تابع مصلحتي هستند كه آنها را به وجود آورده است و چون پيوسته زندگي جامعه انساني در تحول و رو به تكامل است ،طبعًا اين مقررات تدريجًا تغيير و تبديل پيدا كرده جاي خود را به بهتر از خود خواهند داد». وِیژگیهای احکام حکومتیاحکام حکومتی دارای ویژگیهای زیر است : -1مبناي حكم حكومتي ،تشخيص مصلحت در نظر حاكم مشروع است كه شخصًا و يا به كمك مشاورين و كارشناسان خبره ،آن مصلحت را تشخيص مي‌دهد. .. -2ویژگی دوم حکم حکومتی ،اجتماعي بودن آن است؛ - 3احكام حكومتي ،موقت و قابل تغيير است .چون احكام حكومتي برخواسته از مصلحت و مفسده ملزمه‌اي است كه حاكم آن را تشخيص داده است و لذا هرگاه اين دو باقي باشد ،حكم حكومتي نيز هست - 4پيروي از احكام حكومتي بر همگان الزم است ،از آنجا كه احكام حكومتي براي اداره نظام و حكومت صادر مي‌گردد ،از اين رو هيچ كس حتي فقها ،اگرچه از حاكم داناتر باشند ،حق نقض آن و پيروي نكردن از آن را ندارند.  -ششمین مرحله نظرات سیاسی امام در پیامهای امام در سال 67 در این پیامها امام عمدتًا به بحث نحوه تقویت قدرت جمهوری اسالمی در عرصه بین‌المللی پردازد و برای این منظور راهکارهای زیر را ارائه می‌دهد: علم تکنولوژی -1ضرورت دستیابی نظام اسالمی به سنگرهای کلیدی قدرت در جهان -اقتصاد -قدرت نظامی -2ضرورت اتحاد و ائتالف با جهان اسالم -مستضعفان به منظور ایجاد بلوک قدرت جدید در مقابل ابر قدرتها -3دفاع از حرکتهای آزادیخواهانه و استقالل طلبانه کشور هاي مستضعف و اسالمي بعنوان قدمی به سوی ايجاد اتحاد جماهير اسالمي -4صدور ارزشهای معنوی انقالب در جهان :تحلیل سیر روند اندیشه سیاسی امام روندی تکاملی بوده است که در عین حفظ هسته مرکزی آن یعنی تأکید بر ضرورت تأسیس حکومتدر دوران غیبت تأکید بر ضرورت اجرای احکامالهی تأکید بر نیابت سیاسی فقها در دورانغیبت بتدریج گسترش بیشتری یافت و مباحثی همچون موارد زیر را در بر گرفت: ضرورت مقبولیت مردمی والیت فقیه جامع الشرائط برای حکومت بحث مطلقه بودن اختیارات حکومت اسالمی و بحث احکام حکومتی به منظور شکستن بنبست‌های حکومت بحث مصلحت عمومی نظام اسالمی بعنوان معیار مهم تصمیم گیری‌ها بحث ضرورت تقویت قدرت نظام اسالمی در نظام بین‌المللی بعنوان عاملی برای استمرار و ضمانتبقاء و رسیدن به اهداف غائی -طرح بین‌الملل اسالمی و حرکت به سوی اتحاد جماهیر اسالمی با تشكر از توجه شما موفق باشيد