اصول کاشت و برداشت سویا

صفحه 1:
اصول کاشت » داشت وبرداشت سویا 

صفحه 2:
مقدمه در نیم قرن گذشته سویا از نظر میزان تولید پس از گندم و ذرت در رده سوم؛ و از نظر ارزش پس از ذرت در رده دوم جهانى قرار داشته است. سويا كياهي است كه علاوه بر تلد دنه شاخ و برگ آن به عنوان علوفه مورد استفاده قرار مى كيرد. همجنين كشت اين كياه به دليل تثبيت بيولوزيكى نيتروزنء موجب تقویت خاکههای زراعی مي گردد. از دانه اين گیاه بيس از 100 نوع فرآورده تجارى مختلف بدست مى آيد كه مى توان به محصولات لبنى مانند شيرء بنير. مارگارین, فرآورده های داروبى مانند داروهاى ضد بوكى استخوان و ضد سرطان» محصولات غذابي مانند توشيدني» شکلات و غیره اشاره کرد. پروتئیلی که در دانه سویا وجود دارد دارای کیفیت بالابی مي باشد و می تواند پس از روغن كشى مورد استفاده قرار كيرد و جانشين بروتنين حيوانى در غذاى انسان كرد دانه سويا دو برابر كوشست قرمز وينييرو 0 برابر شير بروتئين دارد. پروتلین دانه حاوی بسیاری از اسیدهای آمیله ضروری می باشد. 

صفحه 3:
مناطق مساعد کشت سویا گیاهی است که در طول دوره رشد خود نیازبه آب کافی (بارندگی ) دارد ولی در زمان رسیدن بهتر است هوا | آفتابی باشد. سویا شرايط مرطوب آب و هوابى را دوست دارد و يعشرين رشد را در شرایط آب وهوایی گرم داراست. | كاهش شدت نور به دليل ابرى بودن هوا سیب کاهش تعداد شاخه های فرعیگره ها غلافها و نهايئاً عملكرد دانه مى شيد. تحمل سويا نسبت به کمیود آب بیشتر از ذرت اما کمتر از کنجد است. ارتفاع گیاه تعداد كرد قطر ساقه تمداد كله غلافه دنه و وزن دنه با کاهش رطوبت خاک کاهش می یبد مبو آب در یل فصل رشد با کاهش سطح برگ: | عملکرد كياه را بابين مى آورد و در دوره نمو زايشى به دليل تاثير براجزاى عملكرد. توليد دانه را كاهش مى دهد. سويا در انواع مخطف خاكها قادر به رشد مى باشد اما در خاكهاى ليمى کاملاً زهکشی شده و حاصلخیز بیشترین محصول را تولید می کند. در خاکههای فشرده؛ بوته هاى سويا كوجك و جوبى شده و رشد ريشه أنها محدود و تعداد و فعاليت غده هاى تثبيت كننده بيولوثيكى روى ريشه أنها اندى خواهد بود. سویا در خاکهایی با واکتش (۳۴1) مناسب از نسبئأ اسيدى تا كمى قليابى رشد مى كند اما 361[ مناسب براى كياه 7 -6 مى باشد. زيرا خاكهاى اسيدى و قليابي فعالیت باکتری های همزیست و گیاه را کاهش مي دهد. 

صفحه 4:
سطح زیر كشت اين كياه درايران درجندسال اخير بيش از ‎٠٠١‏ هزار هكتار وتوليد ساليانه اين كياه حدود ‎٠٠١‏ هزارتن دانه بوده است . كاشت سويا بیشتر درنواحی شمال وغرب کشور مانند گرگان؛ مازندران و لرستان و مقان انجام می گیرد و بیشترین میزان تولید مربوط به استان مازندران بوده است. مدیریت مزرعه سویا تهیه زمین: هدف نهایی و اساسی از آماده سازی زمین برای کشت عبارتست از تهیه بستر خضوب و مناسب تا ماشین آلات قادر باشند بذر را در عمق مناسب کشت كنند. در کشت بهره پس از برداشت زراعت قبلی در یه زمین شخم عمیق يا نیمه عمیق خورده تا بفایای گیاهی در زمین مدفون شود. زمان شخم بیباره بخصوص در اراضی دارای خاکیهای سنگین بسیار اهمیت دارد. زیرا دراواخر زمستان و اوابل بپار بخصوص در مناطق پرباران فرصت کوتاهی بدست مى أييد كه زمین های با بافت سنگین خاک در آن مدت گاورو بوده و برای اجرای عملیات تهيه زمين مناسب باشد. يس لز شخم دیسک و لولر زده مى شود و اقدام به كود ياشى و بخش علفكش به طور يكنواخت در سطح مزرعه می شود و با ) دیسک سبک کود و علفکش با خاک مخلوط می‌گردد. 

صفحه 5:
در مناطقی که سویا به عنوان کشت دوم بعد از براشت غلات نظیر گندم جو كشت مىشودء يس از برداشست مین شخم کم عمق خورده و با انجام دیسک و لولر آماده کشت می‌شود. در مناطقی که در طول فصل رشد بارندگی کافی وجود دارد نظیر زراعتیهای بهاره مناطق مازندران و گیلان, به دلیل عدم آبیاری تهعیه جوی و پشته لزومی ندارد. اما درمناطقی که بارندگی کاقی در طول فصل رشد وجود ندارد یا زراعتهای تابستانه (کشت دیم) پس از تیه نهایی زمین با استفاده از فاروثره جوی و پشته جهت انجام أبیاری ایجاد می گردد. جوانه زنى بذر سويا در حرارت ۱۰۷۸ درجه سانتیگراد می تواند انجام گیرد اما درچنین شرایطی سرعت جوانه زنی کند بوده و امکان حمله آفات وبیماریها به مزرعه وجوددارد . همچنین با کشت زود علفهای هرز درمزرعه استقرار می یابد که باعث بروز عدیده ای خواهدشد. علاوه براي گیاهچه های خارج شده ازخاک درمعرض سرمای بهاره قرارگرفته وامکان صدمه به هرسیستمانتهایی که در زمان جوانه زنی ازخاک خارج مشود وجوددارد. تاخیر در کاشت سبب کاهش دوره رشد وتاخیر دربلوغ ونهایتاً تاخیردررسیدن و کاهش عملکرد ميشود. زمان کشت سویا درفصل بهار به عنوان کشت اول درمناطق مختلف کشور پس ازرفع سرمای بهاره » دراوایل تا اواخر اردیبهشت می باشد . درمناطق معتدل گرم مانند استانهای گلستان: مازندران و دشت مفان کشت دراوایل اردیبهشت انجام می گیرد. درمناطق سرد مانند آذربایجان غربی والشتر دراواخر اردیبهشت وسایر مناطق دیبهشت زمان مناسب کشت می باشد. درمناطقی که سویا به عنوان کشت دوم در تناوب با گیاهان پاییزه ‎gud‏ جو و کلزا قرار می گیرد: دراولین فرصت پس ازبرداشت محصول پاییزه بايد زمين را آماده وسويا راکشت نمود. ‎ ‎ 

صفحه 6:
ب:انتخاب بذر بذر خوب ‏ بذرى است كه ازنظر اندازه ووزن یکنواخت باشد . ودارای قوه نامیه بالایی باشد. ارقام سویا حساسیت قابل توجهی به طول روز (شب) نشان می دهند وهررقم در طول روز معینی وارد مرحله زایشی میشود . اگررقمی درشمال منطقه اصلی خود کشت شود دارای رشد علفی بیش از حد شده ودیرتر به کل می رود ودرصورتیکه درجنوب منطقه خود کشت گردد. سریعاً وارد مرحله گلدهی می شود به دلیل رشد رویشی کم دارای عملکرد کمی خواهد بود. باتوجه به آزمایشات انجام شده درمناطق مختلف کشور ‏ ارقام گروه ۲ و ۳ زودرس برای مناطق سرد مانند آذربایجان غربی والشتر در استان لرستان گروه های ۳و۴و۵ برای مناطق مغان گرگان » گنبد و مازندران وارقام دیررس تر برای کشت بهاره درمنطاق جنوب کشور مانند دزفول ؛ برازجان » اهواز مناسب بوده اند. باتوجه به اينکه زمان کشت دوم دراستان خوزستان نیه تیرماه می باشد [ .۳ ارقام متعلق به گروه های ۴-۵ درچنین شرایطی پیشنهاد شده است (جدول ۲-۱) 

صفحه 7:
جدول ۱ گروه های رسیدن ارقام سویا برای مناطق مختلف کشور ارومیه 3-2 اصفهان 3 مشهد ‎jn!‏ 6 مشهد(کشت تاستانه) بروجرد. ۷ مانشاه ‎ee oe oe Ree‏ دوم جیرفت (منطقه ساردونیه 3 ۳ مغا رکشت بهاره) خرم آباد( کشت دوم) 52 2 3-2 9 ,)45 بهاره) ‎ai‏ د ابستانه) 2 ‎Sez 5‏ 5 كنت ب - نا بن يي ‎WWNN‏ 

صفحه 8:
جدول ۲-ارقام مناسب برای مناطق مختلف کشور ۳ ارو هابيته» ويليامز(ويليامز «جيبوا/؟ مازندران سحرة هيل تلار و ساری ويليامز» هاكك مازندران (کشت دوم) ‏ سحر. تلار و ساری هاک مان 7 ويليامزء زان مغان (کشت دوم) ولا زان میند وآب ویلیامز و (ولیامز« چیول) همدان استیل دزفوا ‎et‏ تخس = دزفول (كشتددوم) ‎be Dotan,‏ هار كور الجن مشهد ۳ ‎Late) (a6 a‏ مانشاه (کشت دوم زانء ويليا کرج 7 ‎yeasts oe‏ زان دس ‎poi‏ ‏گرگان (کشت دوم) ۰ (0۳اگرگان۲سحر ویلیامز و یل سحره گرگان۳ ویلیامز وسپیده 

صفحه 9:
ج-روش کاشت برای دستیابی به حداکتر عملکرد, سویا بای به طریق ردیفی کشت گردد نا كليه علميات داشت شامل آیساری؛ سله شکنی, مبارژه با فات؛ امراض و علف های هرز بهتر صورت گیرد. هر چه فاصله خطوط کاشت کمتر باشد میزان عملکرد بالاتر می رود. در رقم زودرس فاصله خطوط کاشت 40-50 سانتیمتر و در ارقام متوسط رس و دیررس 50-60 سانتیمتر توصیه می شود. در زراعت هاى أبى فواصل كاشت را به دليل مشكلات أبيارى نمى توان نزديك هر نظر گرفت. در مناطقی که نياز أبى كياه از طريق بارندكى تامين مى شود در صورتى كه بتوان علف هاى هرز را بخوبى كنترل نمود فاصله خطوط كشت 30-40 سانتيمتر مناسب تر است. فاصله خطوط بسته به زمان كاشت نيز تغيير مى كند. در کشت اول ( بهاره) فواصل خطوط بيشتر مى باشد. ما در کشت دوم (تابستانه)فواصل خطوط را کمتر باید در نظر گرفت تا سویا زود تر سطح خاک را یوشاند و موجب تحریک بیشتر رشد رویشی گردد. علاوه بر آن در گشت روى رديفهاى يهنء علقهاى هرز فرصت بهترى براى رشد بيدا مى كنند. به اين لحاظ كشت دو رديف سويا در يشته های 75 سانتى متر نيز بيشنهاد مى كردد. فاصله كياهان روى خطوط كاشت 3-8 سائتيمتر با توجه به تراکم موب ) توصیه می شود 

صفحه 10:
عمق کاشت اهمیت زیادی درسبز مزرعه دارد . درصورتی که عمق کاشت خیلی کم باشد ؛ باخنکك شدن سریع خاک عمل جوانه زنی با اشکال روبرو می شود اگر خیلی عمیق باشد. بخصوص دراراضی دارای خاکهای سنگین : گیاهچه نمی تولند به سطح خاکک برسد .بنابراين عمق کاشت در زراعت. سویا ۳تا۵ سانیمتر توصیه می گرد . معمول ترین وسایل مکانیکی در کشت سویا ردیفکارهای ذرت » ينبه » لوبیا چغندر و گاهی گندم می باشد. امابايد دقت داشت اين وسايل مجهز به وسایل کنترل عمق باشند وتنظیم های لازم قبل از کاشت روی آنها انجام گرفته باشد. د-مقدار بذر و تراکم گیاه درواحد سطح: در زراعت سویا مقدار بثرمورد یا 640 تا 80 کیلوگرم در هکتار می باشد. این مقدار بثرتراکمی حدود 250تا 400 هزار پوته در هکتار تولید می کند. جمعیت گیاهی مناسب عامل عمده ای است که بر باژدهی تاثیر می گذارد و در هر منطقه بايد تعبين كردد. در واقع اهمیت تراکم گیاهی مناسب در واحد سطح بیش از عرض ردیفهای کاشت می باشد. جمیست بالاتر كياه در واحد سطح. موجب تشکیل اولین غلافها در ارتقاع بالاتری نسبت یه سطلح خاک می گردند و در نتيجه سیب تسهیل در برداشت مکانیزه کمباین می شود. با این حال باید توجه داشت مصرف بیش از اندازه بثر سبب | خوابیدگی گیاهان بخصوص در کشت با فواصل کم بین ردیقها می شود. کاهش تولید شاخه. تعداد غلاف و تعداد دانه در بوته از معایب تراکم بسیار بالاست. خصوصیات ارقام و لاینهای در دست معرفی سویا در جدول -3 آورده شده است. 

صفحه 11:
18 12 10 150 als ol Bele] ae یه نود ا اا ا ل 

صفحه 12:
آزمایشات انجام شده نشان داده اند طول دوره رشد (افزایش گروه رسیدن) میزان مصرف بذر کاهش می يابد.بنابراين دركاشت كروه های زودرس مصرف بذر بیشتر میشود (۶۰ تا ۷۰ کیلوگرم درهکتار) گروه های متوسط (۴وهو۶) مقدار مصرف بذر کمتر (۵۰ تا ۶۰ کیلو گرم در هکتار) خواهدبود. در مناطقی که سویا بصورت کشت دوم تابستانه بعد از گندم » جو یا از کشت بهاره (حدود ۱۰ کیلوگرم ) خواهدبود. برنج زودرس رشد می کند ميزان مصرف ب میزان مصرف کود: سویا بیش از سایر حبوبات به مواد غذايى نياز دارد. نياز سويا به نيتروزن زياد است و عمدت با فعالیت باکتری های همزيست با ريشه تامين مى شود. روى ريشه سويا مانند ساير نباتات خانواده باقلا غده هابى وجود داردكه در نتيجه همزيستى اين ‎Bradyrhizobium japonicum g Sule‏ بوجود مى أيداين باكترى ها نيتروزن هوا را جذب و تبديل به موادالى مى كنند و از این رو نيار سويا به نيتروزن تامين مى شود. براى تثبيت بيشتر نيتووزن بايد نؤاد مناسب باكترى با بذر سويا تلقيح شود. استفاده از 30-50 كيلوكرم نيتروزن در زمان كاشت براى رشد اوليه كياه زمانى | كه باكترى ها هنوز فعاليت كافى بيدا نكرده اند لازم است. 

صفحه 13:
ارقامی از سويا كه توليد بيشترى دارند نسيت به مصرف فسفر بيشتر واكنش نشان مى دهند. هر صورتى كه ميزان فسفر خاك كمتر از هشت بى بى ام باشدء بايد فسفر كافى أز طريق مصرف كود در اختيار كياه قرار كيرد. در خاكهاى اسيدى مصرف كود فسقر را بايد افزايش داد زيرا مقدارى از فسفر در خاك تثییت واز دسترس گیاه خارج می گردد. اضافه كردن فسفر به خاكى كه دجار كمبود يتاسيم باشد تاثير جندانى در افزايش عملكرد نخواهد داشت ميزان مصرف كوذ با توجه به أزمايشات خاكشناسى تعيين مى شود. اما بطور معمول حدود 50 كيلوكرم اوره و 100-150 كيلوكرم فسقات آمونيم قبل از کاشت به زمین اضافه می شود. سویا در حین رشد رویشی خود به مقدار زيادى به يتاسيم نياز دارد. عملكردى معادل 1700 كيلوكرم دانه به 70 کیلوگرم پتاسیم نياز دارد. كاربرد100-200 كيلوكرم سولفات يتاسيم در مزرعه با توجه به آزمون خاک توصيه مى شود. 

صفحه 14:
آغشته سازی بذر با باکتری : جهت تامین نياز نيتروزنى كياه همزيستى مناسبى بايد بين ياه سويا و باكترى 01-0079 .8 ایجاد شود. به اين لحاظ توصیه می شود قبل از كشت بذر با باكترى تلقيج و سيس كشت شود. در روش آغشته سازی که مرسوم ترین روش مى باشد رعايت نكات قيل ضرورى است : a 22 استفاده از شربت ده درصد قند به جای استفاده از آب. باید توجه داشت که بذر فقط باید مرطوب باشد زیرا با خیس شدن بثر پوست آنها کنده شده و قوه نامیه خود را از هست می ههد. ياكت محتوى باكترى بايد در جاى خنک و خشک تگهداری شود . عمل آغشته سازی در سایه و دور از تابش آفتاب انجام گیرد . پلاقاصله پس از آغشته سازی کشنت اتجام كيرد . باکتریها در زمین خشک برای مدت طولانی قادر به زندگی نیستند. بنابراین پلافاصله پس از کاشت بهتر است که آبیاری انجام شود. 

صفحه 15:
مصرف باکتری در زمان کاشت بصورت تلقیح با بذر ضروری است و عدم مصرف آن منجر به کاهش رشد رویشی و تثیر منفی بر نع زایشی شده که سرانجام کاهش عملکرددانه را به دنبال خواهد داشت. بنابرین با انتخاب باکتری مناسب در هر منطقه میزان تلبیت همزیستی نیتروژن افزایش یافته و علاوه بر کاهش مصرف کودهای نیتروژنی و هزينه مالىء از تخريب ساختمان خاك و ألودكى آبها ناشى از مصرف کود جلوگیری خواهد شد. کاربرد بیش از ناه انيتروزن در زراعت سويا نه تنها در افزايش عملكرد دانه موثر نیست بلکه به دلیل کاهش فعلیت باکتری ها ممکن است موجب کاهش عملکرد شود. 

صفحه 16:
داشت . برای عملکردی حدود ۲۰۰۰ کیلو گرم در هکتار معادل ۶۰۰ ۱۰۰۰۱ میلی متر بارندگی سالانه نیاز است گیاه سویا در دو مرحله گلاهی و پرشدن ذانه نياز به آب كافى دارد.كمبود أب موجب ريزش كلها و توليد دانه هسای ریز مى شود. سويا با توجه به شرايط أب و هوابى هر 10 تا 15 روز أبيارى مى كردد. أبيارى مناسب موجب درشتى دانه و افزايش مقدار روغن دانه مى شود. در كشت اول مناطقى كه در فصل بهاراز بارش کافی برخوردارند مانند گرگان و مازندران كشت بدون أبيارى يا با يك يا دو آبيارى تكميلى قابل انجام مى باشد. اما مناطقى كه فاقد بارندكي در طول دوره رشد مى باشند براى دستيابى به عملكرد مطلوب أبيارى ضرورت دارد . 

صفحه 17:
مبارزه با علف های هرز: علف های هرز از عوامل اصلی کاهش میزان محصول مى باشندكياهجه جوان سوبا قادر به رقابت با بسیاری از علقهای هرز که رشد سریع دارند نمی باشد بنابراین مبارژه با علف های هرز در اين مرحله ضروری است. از مهمترین علف های هرز مزرعه سویا می توان به سلمه ترهه ‎Soe‏ تاجریزی» تاج خروس, گاو پنبه, اویارسللام, سوروف تاتورهه توق خرفه ارزن وحشی, پنجه مرغی و آفتاب پرست اشاره کرد. غالباً رشد سریع سویا یک راه کنترل علف هرز است درصورتیکه بوته ها بطور منظم سبز شده باشند. کولتیواتور زنی یکی از روشهای رایج می باشد که علاوه بر دفع علف هرز سبب شکسته شدن سله وتهیوه بهتر خاک می گردد . تراکم گیاهی زیادتر وعرض کمتر دریفها باعث رقلبت بهتر بوته های سویا یا علفهای هرز وازیین رفتن آنها خواهدشد. استفده از علفکشها روشی موثر و آلی دردفع علف هرز می باشد که بصورت قبل وبعد ازکشت وبعد ازسبز شدن مورداستفاده قرار میگیرند. اما مطمئن ترين نوع علفکشها ازنوع قبل ازسیزشدن می باشد.استفاده از های قبل از کاشت مانند اتال فلورالین به میزان ۵/۲-۳ لیتر درهکتار و تری فلورالین به میزان ۱/۵-۲/۵ لیتر در ار به صورت خاک مخلوط ‏ استفاده از بنتازون درمرحله ۳: ۲ برگی به میزان سه لیتر درهکتار درمزرعه سویا توصیه می شود. 

صفحه 18:
مبارزه با آفات آفات نه پا بطور مستقیم سبب کاهش بازده محصول می شود بلکه به قسمتپایی از گیاه صدمه می زند و باصث كاهش غير مستقيم عملکرد ی شوند. آفات پروانه ای سویا شامل کرم برگ خوار, کرم غلاف خوار و کرم طوشه بر و آفات مکنده شامل گنه ترییس, سنك و مكس سفيد و مينوز برك هستند. خسارت برگها معول تر از سایر خسارلت می باشد اما به دليل اينكه تعداد بركهاى سويا بيش از تعداد مورد نیلز جهت جذب حداکثر نهر و توليد حداكثر مواد قندى مى باشدء ممكن است سبب كاهش محصول نشود. برای مبارژه با آفات استفاده از روشهاى شيميابى در دراز مدت مفيد نيست و رعايت تناوب زراعى و استفلاه ازارقام مقاوم موثرتر است. براى مبارزه با أفات كارادريناء كرم غلاف خواره أكروتيس و كرم غوزه پنبه سمهم کارباربل و اندوسولفان, أوانت توصيه مى شود. براى مبارزه با أفات مكنده سموم اكسى ديمتون متيل و ديمتوأت استفاده مى كردد. كنهها نيز در بعضى مناطق مشكل ساز بوده اند و استفاده از سموم کنه کش مانند آمیتراز, امایت و تترادیفون توصیه می شود. 

صفحه 19:
مبارزه با بیماری ها در حال حاضر حدود 100 نوع عامل بیماریزا در دنیا به سویا حمله می کنند که 40 عامل از لحاظ اقتصادی حائز اهمیست هستند. بیماری های سویا در اکثر مناطق دنیا باعث کاهش حدود 30- 10 درصد محصول می شوند. شدت آلودگی و خسارت بیماری ها به مقدار زیاد به شرایط محیطی مانند حرارت رطوبت: جنس خاک علقهای هرز» حشرت اقل بیماری هاء عدم رعایت تناوب ژراعی و کاشت ارقام حساس به بيماريها وابسته است. بيماريهابى كه بيشترين خسارت را وارد می کنند آنهایی هستند که ريشه و گیاهچه را مورد حطه قرار می‌دهند. از مهمترین بیماری های سویا در ایران صی توان بسه پوسیدگی ضالی (011 0/۵56 ‎(Macrophomina‏ پوسیدگی ریشه و مرگ گیاهچه فیت وفترایی (50(0 ‎(Fusarium sp.) sopoj'jh 424; S40, (Phytophthora‏ 5 بیماریهای ناشی از ‎olt!..g Rhizoctonia solani sue j3‏ 28 پوشش بذر بقارج کش هابخصوص درمبارزه با عوامل بیماری بذر زاد مانند رايزوكتونيا و ومابسين موثر است . اما ممكن است تائير منفى برفعالیت باکتری های همزیست ريشه داشته باشد. آبیاری بلافاصله بعدازکاشت تا حدودی در كافش ميزان خسارت موثر مى قارج کش هایی که به میزان زیاد تولید غده در ريشه را کاهش می دهند شامل تررکیبات مسی؛ اکسی کرب و کسین وكابتان مى 0 درحالی که بنزیمیدازولها (بتومیل. كاربندازيم: وتيوبندازول) دى تيو كارباماتها (تيرام » ملنب» زینب؛ ومانکوزب) اثر کمتری بر فعالیت با کته دارند.استفاده از ارة اوم به بیماری و روش های, زراعی در کنترل بیماریها موثر می باشد. 

صفحه 20:
ما