اوضاع اجتماعی ایران در زمان تیموریان

صفحه 1:
ela ار مب 9 ايران در زمان ‎A's‏ له 

صفحه 2:
eyes cele! le (ca 

صفحه 3:
Pe OE LenS Seb ee RE Tee Ter ee ee Sey ee ‏احترامى كه براى خاندان جنكيز قائل بودء حكومت خود را دنباله ى حكومت مغولان معرفى‎ 0 ‏ا ا ا‎ | ‏ا‎ ee Tee Seo te To Bye feb Ble re Roe eey Sree Bie eee eer eer) ‏با اين حال بعضى از قوانين تشكيلاتى جنكيز از جمله قوريلتاى و استناد بر ياساى جنكيز‎ موارد که مبینتی با شرع اسلام نداشت تا مدتی در دولت تیموری حفظ شد. یاسای چنگیزی تقریباً آن ا ا ا ا ا ا ا م | ا ا ا ل ‎es‏ ا ا ا ا به طور انحصارى اساس صدور احكام قرار كرفت. 

صفحه 4:
| ei eS Ee cb Per eer leer ais ااا ‎Re‏ ‏فرهنگ بدوی آنان را پشت سر گذاشته و در مرحله ی عالیتری از تمدن قرار دارد. ایشان لاجرم به کسب و اقتباس این تمدن پرداختند و در امور حکومت نیز از ایرانیان مدد خواستند. همین وضع برای ‎hE ie Sure SUn Cronies her eS CTU Eo‏ ل » خود تمدن اسلام و ایرانیان را پذیرفته بودند » چه تیمور در ماوراءلنهر تربیت یافت و خود و اتباعش مسلمان بودند و فرهنگ و تمدن ایرانی را در جامه ی تمدن اسلامی می شناختند. تیمور را در حقیقت ‎Bley eee ae eee SY een tee ee tTP Dae Selo Las RSE)‏ ایرانی شدند و دیر به فکر حمایت از فرهنگ ایرانی افتادند » در عوض تیموریان این کار را بسیار زود ا ‎eRe on Sees ibe Kir se) Circe Ss ESET‏ ۱۱ واقع بسیار زود ایرانی شدند و با ایرانیان درآمیختند که دیگر جدایی نپذیرفتند ۰ و از آغاز کارخود چنان مقهور فرهنگ ایرانی بودند که هیچ گاه از زیر بار این مقهوریت بیرون نيامدند. 

صفحه 5:
BT eet nes Ay (el eS ee BY Ste SS one ole eS cones AOE Re Sele Cee SB (Cee) kee eee PCa ‏ا ااا‎ b= Pee rer ae rem ery ee Ne Pets Serpe CTE SE) ۱ DEP aoe ere ny ree ery eR er nee ser ewe ‏ا ا‎ ete eas ea mre nts) Pep WCAer Maree eer Sor eae err bee terre Serre eS استوار سازند. Fee ie Meret ea ence Pa preoerary We cep Prag LR ery nea قوانين و آداب و رسوم بعدها با تيموريان به هند رفت. 

صفحه 6:
22 |واضاع ) ‎ool‏ ل ‎Gea‏ 3 ادا تلم 9 

صفحه 7:
ا ا ا ا Eigse alle ‏تورهسی‎ ‎Roe tens ies seater Bs ee Taint tne = aly By) Bese ness eee cere lessee sci ie he Sy) Bee Sec er Ses ree Pe eee Een et oO Cg R Ee ao aT) زندگی مادی در آن تجدید شد. 0 eters Le STEEDS ‏ا ا ا ل ا‎ rd ‏هست وجود نداشته است. یکی از تاثیرات عمده کیش اسلام در ایران » در واقع حذف‎ ۳ ‏رم‎ ale Eat ea See it ee La SE ‏ا ا ل‎ st ee pe Sb fer Sane Ree Ese Eee ry Soe eee Se pt eee Se Ter be kn ae tee ane Tete ad Pee oS eet St ey Shen ei Ler et een esc eer Tee See ies s طبقه ديكر يعنى روحانيان و طبقه ديوانيان را نيز ميتوان به اين دو طبقه افزود. 

صفحه 8:
تیمور در تزوکات ‏ اطرلفیان خود را به دوازده طبقه تقسیم کرده و آورده ‏ طایفه اول : سادلت و علما و فضلا که مسائل علوم دینی و حکمی و عقلی و مسائل حرام و حلال را از ايشان استفسار مينمودم. طدقه دوم ‎٠‏ علد و املتحاب عدكش وا زات جوع ( |حغاطا زا عردم كيثة سان بيكن بين » كد يه ‎tue pa‏ | طایفه سوم : ارباب دعا که از ایشان برکتی تمام می یافتم. Se By Seer nto eee pyrene SoBe be See nce Ore طایفه پنجم : اشجعان سپاه از بهددران و دلاوران و کلانتران و کدخداین 

صفحه 9:
طایفه شقخ : حردمتذان معتمد راسخ الاعقد که رازها را به ایشان) سپارم وادر امور مناظنت پا ایشان مقورتا 3 ‎Noe)‏ ا ةك آن که وقایع ملک و سپاه و رعیش را به من نمودار می ساخ ۱ erent s Sep ert e ee ‏ا‎ Smee marche er) ‏مشخص نموده و عمارتی را بنا نهاده » تعمیر کردم و طرح باغات انداختم.‎ طایفه نهم : محدئین و ارباب اخبار و قصص (مورخین ) که اخبار و آثار عالم از ایشان شنیدم و بر احوال جهان ۱ طایفه دهم : مشایخ و صوفیان و عارفان که کرامات و خوارق عادات از ایشان مشاهده نمودم. ۱ Tae de a Race ‏ا ل‎ itl طایفه دوازدهم : سیّاحان و مسافران که اخبار مالک را به من برسانند. تجُار و قافله سالاران تعیین نمودم که به ‎SS Ie BOTS OE) Cee elo > ee ee Nee ye ale) sree ey‏ 0 تفیس بیاورند و احوال و اوضاع سکنه ی آن دیار و سلوک حگام هر مملکتی را با رعیا به اطلاع من رساند. 

صفحه 10:
1 ن ثاترتان ر احتاى نان 

صفحه 11:
1۱ Eee Cone ‏اا‎ ce aloe ‏آنان بیش از همه چیز اهمیت می داد. اوپس از پیروزی بر امبر حسین ۰ بیوه وی + سرای ملک خانم‎ | ‏رل‎ ‎۱ FOES ere Ege ‏ا ا‎ Ie TCLS IS Fa) SIE ree Ieper et ep ne nee rere ins TS EIS FSS ‏مينويسد :« مقام زن بيش تركها و مغولها خيلى بلند و محترم است.»‎ ٠ ‏از جوامع آنان ديدن كرده است‎ 0 ‏ا ل ا‎ ا زنان خود داشتند. مقام زن در مبان این مردم بیشتر از مقام مرد است. در زمان تيمور در تمام جشنها و مراسم بذيرايى دربار شركت كرده و كاه خود ‎SS Teen are ane ne‏ ا ا ا ا ل 0 عامه مردم شرکت می کردند. ) 

صفحه 12:
يقش ابشاحن ر آرانش ۱ ۰ كائرى ثر اين غصر: 

صفحه 13:
| ماوراءالنهر تا روم و هند گردید و دربار او از جمله دربارهای مجلل عالم شد. لما قتلها و غارتها برای مسیبان آنها ثروت و در مقابل برای خلق بیچاره فقر و بدبختی به بار آورد . در طول حیات تیمور و در سایه قدرت کم نظیر لو » دوره ی کوتاهی از امن و آسایش در کشور بوچود آمد اما پس از وی اختلاف و کشاکشهای شاهزادگان و امیران و دست به دست شدن بلا در میان آنان » | ee twee ere eile lees هرج و مرج ها و جدالها امرى عادى به شمار مى آمد . 

صفحه 14:
9 Lee Se ester heer ‏شهر هرات جمعی از اوباش بدمعاش و اجاسره ظهور کرد کار به چایی کشید که شبها در سر هیچ‎ Eyre eer eae ete ‏کر‎ ‏حضرت سلطان حسین میرزا (بایقرا) روز عاشور! حکم فرمودند که در هر کوی و کوچه و محله‎ ۱۳ caer Sn pe eon iets ar teers aul ne re Cie Ponte Ere Ca) | Seer Tee Yee bho e ge Et ee yOE | ei ‏و در میان این جماعت بسیاری از بی گناهان عرصه تلف می شدند ۰ چون این را به عرض پادشاه‎ رسانيدند تحقيق حال آن جماعت را به امير عليشير تفويض فرمودند. 

صفحه 15:
اگر چه در میان آنها مردان نیکو نهاد و صاحبان خیرات و مبرات و دوستداران دانش و هنر هم میتوان مواجه شد. در این عید هم مانند روزگاران گذشته »کشتن برادر و گاه پدر و کور کردن و مثله کردن و غارت کردن اموال یکدیگر رواج داشت. آدمکشی در زمره ی معایب نبود.شرابخواری امیران و شاهزادگان و شاهان چنان بود که گفتی در دین آنها از واجبات است.میرزا بایسنقر با همه لطافت طبع بر اثر شرابخوارگی در جوانی جان باخت و فرزندش جابرمیرزا نیز به همین منوال درگذشت. با تمام اين اوضاع و احوال »ناكفته نبايد كذاشت كه ‎eS ee Ls Se fe Se ere Net Be Be eee eee ee‏ ‎eS eT nO rae Tor Sone]‏ ا ا ا ‎Se fen‏ وجود آمد. وجود اين دوره ها نه تنها از اين مصيبتها مى كاست » بلكه آسايش و مسرتهايى هم به بار مى أورد. ۱ ‎Fey Tee enon Tee 0 Tee el‏ اا esy Yer bese te DEEN e SS ET ee eSe Cases elec foe) Pere ee eM TSe Tee ee eye Pals Ie Levey creme OAC Pee reer ree اشی و موسیقی زیبا و خط خوش محسوب می شدند بلکه خود سازنده و موجد و تاشر آن نیز بودند. 

صفحه 16:
با) حكومت » سازمان اداری و نظام کشور دار ی عهد تیموری 

صفحه 17:
spd در راس سازمان حکومت تیموریان ,شخص سلطان قرار داشت و سلطنت وی سلطنت مطلقه بود. سلطان مالك جان و مال رعيت و صاحب همه كشور به شمار مى رفت و مى توانست هر قسمت از ملك خود را به هر كه بخواهد به عنوان تيول واكذار كند. جانشين احتمالى بايد به وسيله ى شاهزادكان انتخاب می شد. این شاهزادگان میرزا لقب داشتند و این کلمه معرف اعضای خانواده سلطنتی بود . ‎Bie EE SMS be ie is Tooe Lees ESTED ye eats eee)‏ Foon eee oS CS MEE ESE ets See mis ker dr LOCC fers ee ‏معتبر بودند؛ مهر رسمی یا تمفا مهری بود با رمز مخصوص که بر حسب اهمیت فرمان با مرکب‎ طلایی یا قرمژ و یا سیاه زده می شد. 

صفحه 18:
۱ Ses ie Ste EES See er Sep ‏و خورشی دیده میشود و نشان خاص تیمور سه دایره کوچک است مرکز هر يك راس سه گوش نامرنی را تشاق‎ ‏أكارء امور رال ره‎ میدهد. پس از سلطان ایران » وزیران قرار دا بودهما وزیرانایرنی بودند,تصمیمات مهم در مجمعی از وزیران گرفتهميشد که رنیس آن گفتند. هینت وزیران آن دوره شامل وزیر ولایات » وزیر عامه با ماموریت مسائل سیاسی .اقتصادی,مالی و انتظامی وزيز سباه كه تمام مشاغل نظامى در صلاحيت وى بوذ » وزين انبا السبيل و اموال بى صاحب :كه در موازد عدم ai Nas | elo Sas Sisal eee Siete we tele oc S ESS) RPS ITO Ter Terre pete e STURM ICUS Pree Ts Sree iene Bente ES te eee (eee ee tore eae ese lee See ee ae 0 este te erate cae Das oe Brey ere ee aoe ev ese cc tere cate Pe eeae ae Se aay eer Seay ‏ل‎ eens صفت را احتیاط نمایند ۰ اول اصالت و تجابت ؛ دوم عقل و كياء صفت موصوف باشد وی را قابل مرتبه وزارت دانند و وزیر و مشیر سازند و عنان امور مملکت و سپاه و رعیت به ۱ Pee Dovey ems Ene 

صفحه 19:
درد یر رت : 0 cE or felsa Ear ee eset eres) ferret ee ee ae eae nies er ee eee ney ‏ا ا‎ ‏داروغه آن محل بوده است.‎ 00 ‏ا‎ reece ie EPP sya y ae SEL Tes So Sarre eee terra fo ers) ee ee eS BSE er abs here rene ‏ا‎ ‎Ser ye err ie eae ey ee Se Tee Bon Pe CeCe rere ee rere or) . ‏ناظر داشت » یکی لشکری و یکی کشوری‎ دیوان برید یا سازمان اطلاعات ۰ خبلی وسیع بود و در هر محل عاملاتی بودند که ماموریت داشتند با حکومت | و شتر سوار بودنئد؛ هر در ماموریت و گزارش هر چیز غلط » مستوجب شدیدترین مجازات بود . ۱ یک شهرداری و یک دادگاه و ماموران پلیس یا قورچی داشته باشد . در دهات » قورچی به محافظان کشتزارها اطلاق می شد. 

صفحه 20:
اساسی ترین وظایف وزیران و به احتمال زیاد وزیر عامه » رسیدگی به امور مالیات » تولید و | خواندپسر می نویسد : وزیران » مدت زیادی وزارت نمی کردند و به فرمان سلطان ۰ پس از مدتی کوتاه عوض می شدند. او همچنین از افرادی سخن به میان می آورد که از مقامات پایین به این رید تس رسد ی رت ار بر بارس ات رت ال زد مات در ور دخالت برخی از آنها در اوضاع آشفته آن زمان بوده است. شاهرخ » فرزندش بایسنفر میرزا را برای جلوگیری از هر نوع مزاحمت» به این امر دیوانی نموده است. 

صفحه 21:
*" خزانه سلطنتى در قلعه ى سمرقند و قلعه ى اختيار الدين هرات قرار داشت. از موجودى اين خزانه ها و جزئيات امور و همجنين از ميزان درآمدها اطلاعات دقیقی در دست نيست. به قيمتى ترين سكه ها تومان می گفتند» اما بیشترین پول رایج » دینار و درهم عراقی و کبکی و ل ال ‎FSU PNR‏ تومان معادل يازده دينار بود. ماليات معمول » ماليات مستقيم بود كه از املاك مزروعى كرفته رك ا سر ار را نضح ‎ee‏ سح و ماليات بر اموال منقول وجود نداشت. ماليات مزروعى بر حسب نوع آبيارى از ربع تا ثلث محصول ترقى مى كرد. در عصر تيموريان » نوعى ماليات هم از تجّار و صنعتكران دريافت مى شد كه به آن تمغا می گفتند . الغ بیک به تمغا یعنی مالیات بر تجارت و صنعت بیشتر اهمیت می داد. اين نوع ماليات از نظر روحانیان ءشرعی نبود و این عمل الغ بیک را علامتی از کفر او قلمداد می کردند. 

صفحه 22:
5 : مناصب نظامی ا بد ن به بالا عبارت بود از : ( .. . که فرمانده ی گروه های ده نفری سپاه بود. ‎See)‏ ۱ ...۰ يامین باشی و یا امیر هزاره که فرمانده ی گروه هزار نفری بود و هر گروه برای خود تعدادی خیمه و اسب و سلاح ‎PS ere eS eel re Nee kon ie eee)‏ ا ا ات ال م ا ا ا ا ا ل ل م ها که در جنگ از خود لباقت و شجاعت نشان داده و فوج شكني مى کردند . حکومت شهر و ولایتی را محول می نمود. ایشان و دیگر اميران و سياهيان اجازه نداشتند در مجلس بزم و ديوانخانه يى كلاه و موزه و سرموزه و جامه وجامه كريبان دار و شمشيرحاضر شوند. 

صفحه 23:
ا ا ا ل ازسربازان و حقوق يوزباشى دو برابر اون باشى و حقوق مين باشى سه برابر حقوق یوزباشی تعیین شده است. * تیمور ضمن اینکه افرادی را برای جمع آوری اطلاعات در داخل کشور گمارده ‎eevee es Meee crete aee]‏ 0 Se SP ETO ee cee er eet gee ‏آنها اطلاعاتى را درباره شهرها » قصبه شا راههاءكوه افر مار‎ ‏براى وى مى فرستادند و تيمور يس از تصرّف أن سرزمينها اطلاعات مزبور را‎ 0 ‏ل‎ Weer Ss Pee) ‏به مردمان‎ * در خصوص انتظامات در عصر تيمورى بايد كفت كه در هر شهر و بخصوص ‎PSPC cr fo fe ayes De PRC ee DLO re Ia‏ ‎ete oS ee BOS Die pi tLe)‏ 0 این شحنه ها یا فرماندهان قوای انتظامی » بساولان که توعی از همین فرماندهان و بت ‎Spe ee neo‏ فرماندهان ديكر قواى انتظامى كه در عين حال بازرسان بازارها و اوزان و اندازه ا ا ا ا ا لت 0 ‎Se‏ 0 

صفحه 24:
منابع 0- تاريخ تيموريان و تركمانان --> دكتر مير حسين جعفرى 9- تزوکان تیموری ‎eee‏ 2 9- سفرنامه كلاويخو ۳ <6- جامع التواريخ --> رشيد الدين فضل الله 5- الغ بيك و زمان وى ‎ETC CCS REE Den Sd‏ يور ۳ <<> ترجمه محمد علی نجاتی ۱ ciar Eh p BT it ‏ا‎ Ovi ea) ‏على نجاتى‎ 

صفحه 25:
برای عضویت در شبکه د انش ایران عدد ۱ را به شماره زیر پیامک كنيد [0 Re ere ei 9) MAD .COM 

اوضاع اجتماعی ایران در زمان تیموریان سعید صالح الف ) ساختار اجتماعی تیموریان :  -1 قوانین مغولی و اسالمی: ‏ با اینکه تیمور خود ظاهراً مسلمان متعصبی بود و در محیط اسالمی تربیت یافته بود اما نظر به احترامی که برای خاندان چنگیز قائل بود ،حکومت خود را دنباله ی حکومت مغوالن معرفی میکرد ولذا قسمتی از یاسای چنگیزی را با اصول اسالمی تلفیق کرده ،قواعدی را که به تزوکات معروف است ،ترتیب داده بود .اما نکته ی قابل ذکر ا9ینکه تنها در امور لشکری و نظامی بود که قواعد و رسوم مغولی اعتباری داشت و در امور کشوری همان اصول اسالمی و ایرانی معتبر بود. با این حال بعضی از قوانین تشکیالتی چنگیز از جمله قوریلتای و استناد بر یاسای چنگیز در آن موارد که مباینتی با شرع اسالم نداشت تا مدتی در دولت تیموری حفظ شد .یاسای چنگیزی تقریبا ً تا سال 815در دولت تیموریان به ٌقوٌ قو ت قدیم باقی بود.بدین معنی که جرایم به دو نحو مورد رسیدگی قرار میگرفت ،یا در محاکم شرع و بنا به قواعد فقهی و یا در محاکم عرف وبر اساس قوانین یاسا ،که البته این رسم در سال مذکور به دستور شاهرخ منسوخ شد و قوا9عد فقهی اسالمی به طور انحصاری اساس صدور احکام قرار گرفت.  تیموریان مانند غالب اقوامی که به ایران هجوم آورده اند از حیث فرهنگ و تمدن از ایران ضعیف تر بودند و بزودی دریافتند که در برابر قوم متمدن تری قرار دارند که مدتها پیش ،مرحله تمدن ابتدایی و فرهنگ بدوی آنان را پشت سر گذاشته و در مرحله ی عالیتری از تمدن قرار دارد .ایشان الجرم به کسب و اقتباس این تمدن پرداختند و در امور حکومت نیز از ایرانیان مدد خواستند .همین وضع برای مغوالن چنگیزی هم پیش آمد ،با این تفاوت که میتوان گفت تیموریان پیش از آنکه به ایران هجوم آورند ،خود تمدن اسالم و ایرانیان را پذیرفته بودند ،چه تیمور در ماوراءالنهر تربیت یافت و خود و اتباعش مسلمان بودند و فرهنگ و تمدن ایرانی را در جامه ی تمدن اسالمی می شناختند .تیمور را در حقیقت میتوان ازحیث تمدن و فرهنگ ،ایرانی تاتار منشی به شمار آورد .به عبارت دیگر اگر مغوالن دیر ایرانی شدند و دیر به فکر حمایت از فرهنگ ایرانی افتادند ،در عوض تیموریان این کار را بسیار زود آغاز کردند و در پاره ای موارد از همان آغاز کار خود ،آن را وجهه همت خود قرار دادند .ایشان در واقع بسیار زود ایرانی شدند و با ایرانیان درآمیختند که دیگر جدایی نپذیرفتند ،و از آغاز کارخود چنان مقهور فرهنگ ایرانی بودند که هیچ گاه از زیر بار این مقهوریت بیرون نیامدند.  به نوشته ابن عرشیاه ،تیمور قواعد چنگیزی (یاسا) را در طریقه شرع محمدی به کار می بست و مردم جغتای و اهل دشت (قپچاق) و ترکستان همگی روش او را پیروی میکردند .از این رو شیخ حافظ الدین بزازی و محمد بخاری و جز آنان ا9ز علما و پیشوایان اسالم به کفر تیمور و کسانی که قواعد چنگیزی را بر ملت اسالمی برگزیده ،فتوا دادند.اما آ9نچه مسلٌم است و در کتاب تزوکات او هم آمده ،تیمور بنای سل9طنت خود را بر دین و آیین اسالم استحکام داد و اتخاذ چنین روشی در تقویت دین و یا تظاهر به این امر یادآور روشی است که ترکان سلجوقی از نیمه ی اول قرن پنجم هجری پیش گرفته بودند تا از آن راه پایه های حکومت خود را بر ایران و سایر ممالک اسالمی استوار سازند. در مجموع با وجود تاثیر بسیار آیین اسالم ،حضور یاسا تا پایان سلسله تیموریان ادامه داشت و آن قوانین و آداب و رسوم بعدها با تیموریان به هند رفت.  -2اوضاع اجتماعی و طبقات و اصناف مردم :  دوره سی ساله حکومت تیمور برای ایران ،دوره نهب و غارت و وحشت و اضطراب و از هم گسیختگی امور بود .اما عصر پنج9اه ساله شاهرخ اگر چ9ه عاری از شورش و محاربان نبوده اما ایرانیان و بخ9صوص والیت شرقی آن نسبتا ً در عصر وی روی آسایش دید و با عالقه ای که او و فرزندانش به آبادانی کشور وتربیت هنرمندان و رعایت ح9ال رعیت داشتند ،احوال اج9تماعی ایران تقریبا ً به وضع سابق بازگشت و زندگی مادی در آن تجدید شد. ‏ در ایران عصر تیموری ،طبقات به آن معنی که در ایران باستان ودر اروپای شرقی 9قرون وسطی و یا در هندوستان بوده و هست وج9ود نداشته است .9یکی از تاثیرات عمده کیش اسالم در ایران ،در واقع حذف طبقات بود .هر کس از هر نژاد و از هر صنف میتوانست به اعلی درجه مقامات کشوری و لشکری و مذهبی 9نایل شود.اما بر حسب کیفیت زندگی و نوع مشغله ،میتوان دو طبقه اصلی را درعصر تیموریان تمیز داد ،یکی طبقه لشکری که اغلب از اقوام ساکن در ترکستان و ماوراءالنهر تشکیل می یافت و قواعد چ9نگیزی بر آنان جاری بود و دیگری طبقه زارع و پیشه ور که عامه مردم را به وجود می آورد .البته دو طبقه دیگر یعنی روح9انیان و طبقه دیوانیان را نیز میتوان به این دو طبقه افزود.  تیمور در تزوکات ،اطرا9فیان خود را به دوازده طبقه تقسیم کرده و آورده است: طایفه اول :سادا9ت و علما و فضال که مسائل علوم دینی و حکمی و عقلی و مسائل حرام و حالل را از ایشان استفسار مینمودم. طایفه دوم :عقال و اصحاب کنکاش و ارباب حزم و احتیاط و مردم کهنه سال پیش بین ،که به صحبت ایشان تجربه ها حاصل میکردم. طایفه سوم :ارباب دعا که از ایشان برکتی تمام می یافتم. طایفه چهارم :امرا و سرهنگان و سپهساالران و ارباب شجاعت که امور رزم و لشکر را از ایشان سوال مینمودم. طایفه پنجم :اشجعان سپاه از بهادران و دالوران و کالنتران و کدخدایان.  طایفه ششم :خردمندان معتمد راسخ االعتقاد که رازها را به ایشان سپارم و در امور ساطنت با ایشان مشورت کنم. طایفه هفتم :وزرا و کـ ٌت اب و منشیان که وقایع ملک و سپاه و رعیت را به من نمودار می ساختند. طایفه هشتم :حکما و اطباء و من ٌج مان و مهندسان که به کمک آنان معالجه بیماران کرده ،سعادت و نحوست را مشخص نموده و عمارتی را بنا نهاده ،تعمیر کردم و طرح باغات انداختم. طایفه نهم :محدثین و ارباب اخبار و قصص (9مورخین ) 9که اخبار و آثار عالم از ایشان شنیدم و بر احوال جهان اطالع حاصل نمودم. طایفه دهم :مشایخ و صوفیان و عارفان که کرامات و خوارق عادات از ایشان مشاهده نمودم. طایفه یازدهم :ارباب صناعات از هر طایفه و از هر صنفی که در سفر و حضر مایحتاج سپاه را حاضر داشتند. طایفه دوازدهم :سیٌاحان و مسافران که اخبار ممالک را به من برسانند .ت ٌجار و قافله ساالران تعیین نمودم که به هر ملک و دیار از ختا و ختن وچین و ماچین و هند و بالد عرب و مصر و شام و روم و جزایر فرنگ متاع نفیس بیاورند و احوال و اوضاع سکنه ی آن دیار و سلوک حکٌام هر مملکتی را با رعایا به اطالع من رسانند.  -3نقش اجتماعی خاتونان و اعضای خاندان سلطنت :  تیمور با اینکه مسلمان بود ،اما برای استفاده از نیروی مغوالن به نزدیکی و قرابت و خویشاوندی آنان بیش از همه چیز اهمیت می داد .اوپس از پیروزی بر امیر حسین ،بیوه وی ،سرای ملک خانم را به عقد خود درآورده بود و به همین دلیل از طرف مغوالن ،به (کورکان) یعنی داماد ملقب شد زنان در دوره تیموری نیز مانند ادوار پیشین پایبند و فرمانبردار مردان بودند .با وجود این اهمیت و اعتبار زنان در هر مرتبه و طبقه ای از طبقات جامعه در نزد مغوالن و تیموریان قابل مقایسه با هیچ کدام از ادواردیگر نیست .ابن بطوطه که در فاصله ی انقراض ایلخانان و روی کار آمدن تیموریان از جوامع آنان دیدن کرده است ،مینویسد «:مقام زن پیش ترکها و مغولها خیلی بلند و محترم است». این نکته وی را به شگفتی و اعجاب واداشته ،درجای دیگر مینویسد «:چیزی که در این بالد مایه تعجب فراوان بود ،احترامی است که درباره زنان خود داشتند .مقام زن در میان این مردم بیشتر از مقام مرد است .در زمان تیمور در تمام جشنها و مراسم پذیرایی دربار شرکت کرده و گاه خود میهمانی ها ترتیب میدادند که در آن بزرگان مملکت ،سفرای کشورهای بیگانه و بانوان درباری و عامه مردم شرکت می کردند». -4گسیختگی اجتماعی و آرامش نسبی ظاهری در این عصر:  طماعی و حرص دهشت انگیز تیمور باعث غارت بالد و تصرف نفایس و ذخایر بیشماری از ماوراءالنهر تا روم و هند گردید و دربار او از جمله دربارهای مجلل عالم شد .ا9ما قتلها و غارتها برای مسببان آنها ثروت و در مقابل 9برای خلق بیچاره فقر و بدبختی به بار آورد .در طول حیات تیمور و در سایه قدرت کم نظیر ا9و ،دوره ی کوتاهی از امن و آسایش در کشور بوجود آمد اما پس از وی اختالف و کشاکشهای شاهزادگان و امیران و دست به دست شدن بالد در میان آنان ، خرابی شهرها و قحطی و فقر را به دنبال داشت .فشار بر مردم و ا9خاذی از ایشان در میان این هرج و مرج ها و جدالها امری عادی به شمار می آمد .  صاحب بدایع الوقایع نیز در این خصوص مینویسد :در تاریخ سنه ثالث و تسع مائه ( )903در شهر هرات جمعی از اوباش بدمعاش و اجاسره ظهور کرد کار به جایی کشید که شبها در سر هیچ کوچه و محله نبود که کشته ای یا مجروحی نیفتاده بود .چون این فتنه و فساد از حد تجاوز نمود حضرت سلطان حسین میرزا (بایقرا) روز عاشورا 9حکم فرمودند که در هر کوی و کوچه و محله ای که اوباش بدمعاش باشد ،اهل آن کوی و محله را گرفته ،آن محله را غارت کنند و اهل آن را تفحٌ تفح ص نموده ،گرفته و به عقوبات می کشتند .بعضی را اره به قتل رسانند .آن جماعت را تفتیش و ٌ بر سر نهاده دو نیم می ساختند و بعضی را از بغل آویخته ،سنگ بر پا بسته ا9ز میان قلم میکردند و در میان این جماعت بسیاری از بی گناهان عرصه تلف می شدند ،چون این را به عرض پادشاه رسانیدند تحقیق حال آن جماعت را به امیر علیشیر تفویض فرمودند.  اگر چه در میان آنها مردان نیکو نهاد و صاحبان خیرات و مبرات و دوستداران دانش و هنر هم میتوان مواجه شد .در این عهد هم مانند روزگاران گذشته ،کشتن برادر و گاه پدر و کور کردن و مثله کردن و غارت کردن اموال یکدیگر رواج داشت .آدمکشی در زمره ی معایب نبود.شرابخواری امیران و شاهزادگان و شاهان چنان بود که گفتی در دین آنها از واجبات است.میرزا بایسنقر با همه لطافت طبع بر اثر شرابخوارگی در جوانی جان باخت و فرزندش جابرمیرزا نیز به همین منوال درگذشت .با تمام این اوضاع و احوال ،ناگفته نباید گذاشت که در عصر تیموری برای مردم دورانهای آرام و نسبتا ً مقرون به رفاهی نیز وجود داشته است که در عهد برخی پادشاهان چون شاهرخ و ابوالقاسم بابر میرزا و ابوسعید و سلطان حسین بایقرا در ایران و یا بخشهایی از آن به وجود آمد .وجود این دوره ها نه تنها از این مصیبتها می کاست ،بلکه آسایش و مسرتهایی هم به بار می آورد. با استناد به برخی از منابع آن دوره میتوان گفت که بر اثر رواج دانش و هنر در عصر تیموری ،جامعه کم کم به سوی ترقی و پیشرفت گام برمی داشت .در قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری ،زندگی فرهنگی هرات همچنان که در محافل درباری رونق داشت ،در میان توده مردم که پیشه وران و اصناف و اشخاص کم رتبه دیوانی بودند ،نیز رواج کامل داشت .صنعتگران نه فقط مثل اعیان و اشراف آن دوره دوستدار شعر خوب و نقاشی و موسیقی زیبا و خط خوش محسوب می شدند بلکه خود سازنده و موجد و ناشر آن نیز بودند. ب) حکومت ،سازمان اداری و نظام کشور داری عهد تیموری  -1 سازمان حکومت : ‏ در راس سازمان حکومت تیموریان ،شخص سلطان قرار داشت و سلطنت وی سلطنت مطلقه بود. سلطان مالک جان و مال رعیت و صاحب همه کشور به شمار می رفت و می توانست هر قسمت از ملک خود را به هر که بخواهد به عنوان تیول واگذار کند .جانشین احتمالی باید به وسیله ی شاهزادگان انتخاب می شد .این شاهزادگان میرزا لقب داشتند و این کلمه معرف اعضای خانواده سلطنتی بود . بعضی از پادشاهان تیموری بعد از رسیدن به قدرت نیز لقب میرزا را با خود همراه داشتند . نشان عمده سلطنت و دلیل قبول تبعیت از سلطان گذشته سکه و خطبه بود .فرمانها با مهر رسمی سلطان معتبر بودند؛ مهر رسمی یا تمغا مهری بود با رمز مخصوص که بر حسب اهمیت فرمان با مر ٌکب طالیی یا قرمز و یا سیاه زده می شد.  عالمت رسمی کشور ،شیر و خورشید بود.کالویخو در سفرنامه خود می نویسد :بر فراز کاخهای تیموری شکل شیر و خورشید دیده میشود و نشان خاص تیمور سه دایره کوچک است مرکز هر یک راس سه گوش نامرئی را نشان میدهد .پس از سلطان ایران ،وزیران قرار داشتند .اداره امور جنگ و سپاه اغلب با امرای تاتاری یا جغتاییان بود،اما وزیران ایرانی بودند .تصمیمات مهم در مجمعی از وزیران گرفته میشد که رئیس آن را دیوان بیک می گفتند .هیئت وزیران آن دوره شامل وزیر والیات ،وزیر عامه با ماموریت مسائل سیاسی ،اقتصادی،مالی و انتظامی ،وزیر سپاه که تمام مشاغل نظامی در صالحیت وی بود ،وزیر انباءالسبیل و اموال بی صاحب که در موارد عدم وجود وارث تکلیف آنها روشن می شد ،وزیر دربار شاهی و باالخره وزیر سرح ٌدات و ثغور و وزیر داخله می باشد .بخش دیگری از این سازمان شامل یک صاحب دیوان عرض بود بود که ماموریت درباره تمام مسائل مهم ،شورا تشکیل دهد .رئیس هیئت روحانیان ،دو قاضی اعظم ( عرفی و شرعی ) ،یک دبیر ویژه و چندین دبیر دیگر ،برای جلسات عمومی ،یک مامور حسابدار و اعیان دولت با نظم وترتیب در شوراها حاضر می شدند. ‏ تیمور در تزوکات خویش درباره ی خصوصیات و نحوه ی انتخاب وزرا آورده است « :امر نمودم در وزرا چهار صفت را احتیاط نمایند ،اول اصالت و نجابت ،دوم عقل و کیاست ،سوم سلوک و معاش با سپاه و رعیت و چهارم صفت موصوف باشد وی را قابل مرتبه وزارت دانند و وزیر و مشیر سازند و عنان امور مملکت و سپاه و رعیت به وی سپارند .آنگاه وی را به چهار چیز امتیاز بخشند ؛ اعتماد و اعتبار و اختیار و اقتدار .  -2 اداره ی والیات : ‏ نحوه ی اداره والیت تیموری یکسان نبود و اصوال ً تیموریان قواعد منظم و ثابتی برای اداره ی همه کشور نداشتند .حکام والیات قدرتی فوق العاده داشتند و امور اداری و نظامی هر شهر یا هر ناحیه به عهده ی حاکم یا داروغه آن محل بوده است. ‏ کشور تیموری به دو نوع ایالت تقسیم می شد ؛ بخشی که قسمتهای مهمتر والیت را شامل می شد و بقیه که تومان خوانده می شد .نحوه ی اداره ی این ایالتها ،نوع کوچکی از اداره ی حکومت مرکزی بود وسه وزیر ،یعنی وزیر عامه که برای امور مالی تعیین می شد ،وزیر سپاه که حاکم ،مستمریهای سربازان را به او می داد و وزیر امالک بی صاحب و بی وارث ،حاکم والیت را یاری می کردند.ایاالتی که عایدات آنها الزامات سنگینی بود ،دو ناظر داشت ،یکی لشکری و یکی کشوری . ‏ دیوان برید یا سازمان اطالعات ،خیلی وسیع بود و در هر محل عامالنی بودند که ماموریت داشتند با حکومت مرکزی در ارتباط بوده ،این دستگاه را از تمام جریانات مطلع سازند .بریدان یا نامه رسانان ،پیاده ،اسب سوار و شتر سوار بودند؛ هر غفلتی در ماموریت و گزارش هر چیز غلط ،مستوجب شدیدترین مجازات بود . ‏ تیمور تصمیم گرفته بود که هر شهر الاقل یک مسجد ،یک مدرسه یا خانقاه ،یک درمانگاه ،یک بیمارستان ، یک شهرداری و یک دادگاه و ماموران پلیس یا قورچی داشته باشد .در دهات ،قورچی به محافظان کشتزارها اطالق می شد.  -3 امور 9مالی و مالیات و سکه و پول رایج آن ز9مان : ‏ اساسی ترین وظایف وزیران و به احتمال زیاد وزیر عامه ،رسیدگی به امور مالیات ،تولید و افزایش محصوالت زراعی ،آبادی بالد ،ضرب سکه ،رسیدگی به شکایات مالیاتی بود . خواندپسر می نویسد :وزیران ،مدت زیادی وزارت نمی کردند و به فرمان سلطان ،پس از مدتی کوتاه عوض می شدند .او همچنین از افرادی سخن به میان می آورد که از مقامات پایین به این درجه رسیده بودند .علت تعویض این نوع افراد ،اختالف موجود بین او و ماموران دولتی و دخالت برخی از آنها در اوضاع آ9شفته آن زمان بوده است .شاهرخ ،فرزندش بایسنقر میرزا را برای جلوگیری از هر نوع مزاحمت ،به این امر دیوانی نموده است.  خزانه سلطنتی در قلعه ی سمرقند و قلعه ی اختیار الدین هرات قرار داشت .از موجودی این خزانه ها و جزئیات امور و همچنین از میزان درآمدها اطالعات دقیقی در دست نیست .به قیمتی ترین سکه ها تومان می گفتند ،اما بیشترین پول رایج ،دینار و درهم عراقی و کبکی و تنگه بود .مالیاتها و درآمدها بر اساس تومان محاسبه می گردید و یک تومان معادل یازده دینار بود. مالیات معمول ،مالیات مستقیم بود که از امالک مزروعی گرفته گرفته می شد .در آن دوره ،مالیات غیر مستقیم و نیز مالیات شخصی و مالیات بر اموال منقول وجود نداشت .مالیات مزروعی بر حسب نوع آبیاری از ربع تا ثلث محصول ترقی می کرد .در عصر تیموریان ، نوعی مالیات هم از ت ٌجار و صنعتگران دریافت می شد که به آن تمغا می گفتند .الغ بیک به تمغا یعنی مالیات بر تجارت و صنعت بیشتر اهمیت می داد .این نوع مالیات از نظر روحانیان ،شرعی نبود و این عمل الغ بیک را عالمتی از کفر او قلمداد می کردند.  ‏ ‏ ‏ ‏ -4تشکیالت نظامی و انتظامی : مناصب نظامی و از رده ی پایین به باال عبارت بود از : -1اون باشی که فرمانده ی گروه های ده نفری سپاه بود. -2یوزباشی که رئیس گروه های صد نفری بود. -3مینگ باشی یا مین باشی و یا امیر هزاره که فرمانده ی گروه هزار نفری بود و هر گروه برای خود تعدادی خیمه و اسب و سالح مخصوص داشت.امیرانی به نام امیر اول ،دوم ،سوم و چهارم تحت نظارت مین باشی خدمت میکردند که هر کدام وظایفی را به عهده داشتند .تیمور به آن دسته از اون باشی ها و یوزباشی ها و مین باشی ها که در جنگ از خود لیاقت و شجاعت نشان داده و فوج شکنی می کردند ،حکومت شهر و والیتی را ٌ محول می نمود .ایشان و دیگر امیران و سپاهیان اجازه نداشتند در مجلس بزم و دیوانخانه یی کاله و موزه و سرموزه و جامه وجامه گریبان دار و شمشیرحاضر شوند.  حقوق و مواجب سپاه به نام علوفه موسوم بود .حقوق اون باشی ده برابر هر یک ازسربازان و حقوق یوزباشی دو برابر اون باشی و حقوق مین باشی سه برابر حقوق یوزباشی تعیین شده است. تیمور ضمن اینکه افرادی را برای جمع آوری اطالعات در داخل کشور گمارده بود ،جاسوسان دیگری را نیز در لباس صوفی ، درویش ،تاجر،من ٌجم ،سرباز،صنعتکار و پهلوان به سرزمینهای دیگر می فرستاد و آنها اطالعاتی را درباره شهرها ،قصبه ها ،راهها،کوه ها،اقوام و حوادث مهم ، برای وی می فرستادند و تیمور پس از تص ٌرف آن سرزمینها اطالعات مزبور را به مردمان آنجا بازگو می کرد وباعث تعجب آنها می شد. در خصوص انتظامات در عصر تیموری باید گفت که در هر شهر و بخصوص در شهرهای مهم ،هر محله ای یک رئیس انتظامات یا کوتوال داشت .در شهرها و دهات ،مامورانی زیر فرمان او بودند که قورچی خوانده می شدند .عالوه بر این شحنه ها یا فرماندهان قوای انتظامی ،یساوالن که نوعی از همین فرماندهان محسوب می شدند و ترتیب و تنظیم تشریفات با آنان بود و همچنین محتسبان و فرماندهان دیگر قوای انتظامی که در عین حال بازرسان بازارها و اوزان و اندازه ها بودند و باالخره داروغه ها که هم بازرسان و هم فرماندهان قوای انتظامی بودند نیز وجود داشتند . منابع ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ -1تاریخ تیموریان و ترکمانان ==> دکتر میر حسین جعفری ==> ابوطالب حسینی تربتی -2تزوکان تیموری ==> ترجمه مسعود رجب نیا -3سفرنامه کالویخو ==> رشید الدین فضل هللا -4جامع التواریخ ==> بارتولد ،ترجمه حسین احمدی -5الغ بیک و زمان وی پور ==> ترجمه محمد علی نجاتی -6سفرنامه ابن بطوطه -7زندگی شگفت آور تیمور ==> ابن عرشیاه ،ترجمه محمد علی نجاتی Title Lorem ipsum dolor sit amet,  consectetuer adipiscing elit. Vivamus et magna. Fusce sed sem sed magna .suscipit egestas Lorem ipsum dolor sit amet,  consectetuer adipiscing elit. Vivamus et magna. Fusce sed sem sed magna .suscipit egestas