جغرافیای انسانی - اجتماعی و سیاسی

صفحه 1:


صفحه 2:
۳ 1 ae 5 ۳ تادى 3 اي ‎ee‏ 5 مر ‎ar‏ اا من شیوه اندیشیدن را آموخت نه انديشه ‎Up pe ren]‏ 

صفحه 3:
جغرافیای انسانی-اجتماعی و سیاسی لس تقريبا در هر بررسی اجتماعی و سیاسی ای, دست کم با چهار عامل اساسی سرکارداریم: التأعامل جغرافيا: سرزمين يا قلمرو (6©111601537) ‎(Population cus» : elas! = sls! Jole‏ لاعامل سیاسی: ؟ حاکمیت(5076۲610117) یا استقلال * حکومت(001017110161))(سازمان سیاسی اجرای حاکمیت) علم جفرافيا: علمی است که به مطالعه علمی رولبط انسان با محیط زیست میپردازد. لین محیط زیست خود میتواند به دو دسته عمده تقسیم بشود: * محیط زیست طبیعی(محیطهای سه گانه خاک» آب و فضا ) * محیط زیست انسانی- اجتماعی 

صفحه 4:
ريشه یابی تاریخی(دیرینه شناسی) علم جغرافیا و علم جغرافیای سیاسی #علم جغرافيا: *** سابقه جغرافيا به عنوان يك دانش بشرى به يبدايش تاريخ نوشته شده توسط تمدن بشری باز میگردد. هر چند در این خصوص نوشته های دال بر وجود دانش بشری درباره جفرافیا وجود نداره اما بشر همواره ناگزیر از شناخت دقیق محیط اطراف خود بوده است برای ادامه زندگی و بقاء تتیجتا جغرافیا همانند تریخ.ریاضیات, فلسفه و طب از علوم يايه و سرنوشت ساز به شمار ميرود. 

صفحه 5:
ريشه یابی تاریخی(دیرینه شناسی) علم جغرافیا و علم جغرافیای سیاسی ** علم جغرافياى سياسى: © اول. جغرافياى سياسى به عنوان يك علم وسيع تر از چارچوب رشته دانشگاهی(چارچوب مدرن): 7 () ارسطو در ۲۳۰۰ سال پیش در یونان باستان, دولت را با در نظر گرفتن برخی فاکتورها و مولفه های جبر/اجبار محیطی مورد مطالعه قرار داد. عوامل و فاکتورهایی مانند: مرزهاء شه ركانونى إبه تعبير امروزى همان پایتخت): تناسب میان جمعیت و مکانلبه هم خوردن تناسب میان لین دو عامل, در هر شرایطی عاملی منقی به شمار میرود) در تامین | ” (؟) استرابوء جغرافيدان يونلنى- روصى نيز روشن كرد كه: جكونه اميراتورى روم قادربهغلبه بر مشکلات ناشی از وسعت زیاد خاک و قلمروی خود بوده است.(اصولا یکی از مشكلات بزرگ پیش روی استقرار و استمرار حاکمیت امپرتویهای بزرگ و وسیع مانداران عثملنى» اتريش- مجارستان و ... غلبه بر مشكلات مزیور در راه تامین امنیت» سازوکار خراج گیری و ... بوده است). 

صفحه 6:
جغرافیای سیاسی به عنوان یک رشته یا دیسیپلین دانشگاهی: ** دوم. جغرفیای سیاسی یه عنوان یک رشته دانشگاهی: جغرافیای سیاسی دست کم سه دوره یا مقطع را پشت سر گذاشته است: 7 دوره تفوق یا دوره بيشرفت(از اواخر قرن 14 تا بايان جنك دوم جهانی): سراسر قرن نوزدهم و بخش قابل توجهی از دهه های نخست قرن بیستم را باید عصر ناسیونالیسم(تاکید بر ملی گرایی و تمایزگرایی مرزی و سرزمینی) دانست که در ذیل آن مباحث مرتبط دیگری مانند سرزمین. حکومت و حاکمیت(استقلال) مطرح شده انداساسا بر اساس تحلیلهای تاریخی- سیاسی در سطح بین الملل» اصولا ريشه دو جنگ جهانی اول(۱۹۱۸-۱۹۱۴) و جنگ دوم جهانی(۱۹۴۵-۱۹۳۹) را بحران ناسیونالیسم ارزیلبی کرده اند که از بحران استقلال خواهی و ناسیونلیسم از منطقه بالکان آغاز شدن و در جنگ دوم جهلنی به ناسیونالیسم افراطی جریان نازیسم در آلمان و فاشیسم در ايتاليا ختم كرديد. به طور خلاصه لین دوره را دوره پیشرفت مطالعات جغراقیای سیاسی تحت تاثیر نوشته های افرادی مانند فریدریک راتزل. هاوس هوفر. آلفرد ماهان» سرهلفورد مکیندر و .... دانسته اند. 

صفحه 7:
© دورة انزوا(از دهه ۱۹۵۰ تا 1۹۷۰): اين دوره. دوره ای است که فرامین جغرافیدانان سیاسی به رهبران كشورها با محوریت توسعه طلبیارضی به عنوان عامل اختلافات سرزمینی معرفی میشد و در حقيقت در لين دوره شاهد حاكميت جريانى هستيم كه به دنبال مقصر يا مقصران جنگهای جهانی بو و در لين میان جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیسین های اروپایی به مسئول و مقصر اصلی راه ندازی جنگ شناخته شدند. نتيجتا اينكه مباحث زثويوليتيك به علت ارائه راه كارهاى سرزمينى اختلاف انكيز كه در اختيار رهبران نظام و سياسى حكومتهها ميكذاشت. مباحث و مطالعاتى خطرناك و تنش آفرين معرفى شدند و رشته جفرافیای سیاسی به نوعی در انزوا فرو رفتند. 

صفحه 8:
© دوره احیا(از دهه ۱۹۷۰ به بعد): پس از افول تفریبا سه دهه ای میاحث ژئوپولیتییک. شاهد احیای مطالعات جغرافيلى سياسى در دو پوشش اقتصادی و فرهنگی و همزیستی آن با برخی مباحت ژتولیتیک هستیم: v ژتوکونومی( ۲۰۰۱-۱۹۷۰ این نوع از ژتوپلتیک به دنبال إيجاد نوعى ارتباط منطقى و معنادار ميان مباحث سرزمينى و مباحث تجارى و مللى در سطح ملی و بین المللی(خصوصا مباحث انرُی) است. گفتمان ژئواکونومی بر اهمیت ارتباط ميان سرزمین» منابع انرثى؛ مزیتهای نسبی اقتصادی سرزمینها و سهولت یا دشواری انتقال و جابجایی مبادلات تجاری-مللی را از حیث ویژگیهای سرزمینی مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. به طور خلاصه » گسلهای جفرافیایی- سرزمینی جای خود را گسلهای اقتصادی داده اند. در اين نوع از ژئوکالچر(۲۰۰۱ به بعد): مباحث اين نوع به دنبال ايجاد نوعى بيوند ميان وضعيتهاى سرزمينى و جنرافيايى و خصوصيات فرهنكى على الخصوص مقولات هويتى و تمدنى است. دكترين برخورد تمدنهاى ساموئل هانتينكتون تحت تاثير كفتمان تقابل اسلام و مسيحيت(غرب) در سياست خارجى نومحافظه كاران آمریکا(دوران بوش پسر) مورد توجه قرر گرفت تحت تائیر این گفتمان؛ کسلها و شکافهای سوزمینی و جغرافیایی و نیز گسلهای اقتصادی جای خود را به گسل تمدنی این دو تمدن عمده(اسلام و غرب) داده است. 

صفحه 9:
ساسح حح تعریف زتوپولشک ** معنای لفوی: مرکب از دو واه «جیو» به معنای سرزمین و «پولیتیک» به معنای سیاست است. در ز فارسی, معادلهایی مانند «سیاست جفرافیلیی»» «علم سیاست جغرافیلیی» و «جفرافیا-سیاست شناسی» برای آن ذکر شده است. معادلهاى اتكليسى» آلمانى و فرانسوى اين وازه به ترتيب عبارتتداز: ” اصطلاح انكليسى ‎(Geopolitics) sdyge‏ ” اصطلاح آلملنى كتوباليتيك و فرانسوى زثوبوليتيك(©00111]10]11©©)). عمدتا آنججه زئويوليتيك نوشته و خوانده میشود. برگرفته از واژه فرانسوی این موضوع است. 

صفحه 10:
از تاثیر قطعی و جبری جغرافیا در وقایع, تصمیم گیریها و کنشهای سیاسی و تاریخی» با برخورداری از ابعاد بین المللی و منطقه ای * اصطلاح مشلبه با ژئویولیتیک یا سیاست جغرافیایی. همان جغرافیای سیاسی است. در برخی متون و تحليلها لين دو مفهوم يكسان انكاشته ميشوند و تفاوتى ميان آنها در نظر كرفته نميشود اما درست آن است که بگویيم میان این دو مفهوم. برخى تفاوتها وجود دارد كه ذيلا به سه تفاوت مهمتر اشاره خواهیم کرد: 

صفحه 11:
تفاوتهای چهارگانه گانه زئوپولیتیک و جغرافیای سیاسی 7 تفاوت اول: جفرفیای سیاسی, عمده تمرکز خود را بر مطالعه و فهم تاثیر تصمیمات سیاسی صاحبان قدرت بر محيط جغرافيايى ميكذارد. به عبارت ديكر نقطه شروع تحليل و بحث در جغرافياى سياسى بر عامل و كاركزارى انسانى(اعم از رهبران و دولتها) و ترجيح لن بر عامل و كاركزارى جغرافيا و محدوديتهاى جغرافيليى است. در نقطه مقابل» زثوبوليتيك: عمده تمركز خود را بر مطالعه تاثير جالشيها و فرصتهاى جغرافيايى إبا تاكيد بر جالشها امحدوديتها) بر تصميمات و كنش سياسى صاحبان قدرت» دولتها و كشورهاى ميكذارد. در يك كلام در بيان لين تفاوت بليد كفت كه جغرافيلى سياسى. اصالت رابه تصميم كيريهاى انسانى و دولتى ميدهد اما زئويوليتيك, اصالت را به جغرافيا و عوامل جة ميزه ” تفاوت دوم:موضوع اصلى زثوبوليتيكيرقابت استراتزيهاى سياسى كشورهاى رقيب يا متخاصم در مناطق حساسى در جهان است كه داراى موقعيت.ويزكيها و مزيت خاص جغرافيليى هستند. در مقليل: جفرافیای سیاسی به خودی خود کاری با این رقابت ندارد یعنی در واقع ژئوپولیتیک, ذاتا و ماهينا تنش برانكيزاست در حاليكه جغرافياى سیاسی فا تتش باگیز نیست. 

صفحه 12:
% تفاوت سوم: در ژئوپولیتیک هموارهنوعی جهان نگری(داعیه های جهانی) یا رویکرد جهانی افراطی نهفته است. یعنی محدود به محدوده و گستره جنرافیلیی خاص نیست اما جفرافیای سیاسی محدود به مطلعهنحیه ای و قاثل به پذیرش تقسیم سیاسی جهان است. اوت جهارم: جغرافياى سياسى از جكونكى تاثير عوامل درونى مانند جمعيت» منليع طبیعی, وضعیت جغرافيليى حكومت و حاكميت بر نحوه شكل كيرى رفتار يك كشور در نظام بين المللى و در منطقه خاص بحث ميكند. در مقليل: ُثويلتيك تاثير عوامل خارجى و جهانى مانند رقلبت سياسى-نظامى در سطح منطقه اى و جهانى را بر سر تصاحب يك منطقه استراتزيك (تنكه و كانال» کشوری با موقعیت زيك و ..) را بر رفتار سياسى آن كشور تحليل ميكند. استرا 

صفحه 13:
رابطه میان عوامل جغرافیای سیاسی و سیاست خارجی کشورها ** اولا: سبك و نوع سیاست خارجی در تعیین مقولات مهمی مانند اهداف/منافع ملی و نيز ابزارهاى رسیدن به اهداف و منافع مزبوره ادامه و تکمله طبیعی سبک و شیوه سیاسی- اقتصادی و جمعیتی در یاست داخلی است که به نوبه خود برگرفته از ۴ عامل مطرح جمعیت. سرزمین. حکومت(دولت): حاکمیت است. به عنوان نمونه برخی تحلیلهای ارلئه شده درباره اهداف و ابزارهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی در خاورمیلنه و خصوصا در قبال کشورهای حاشیه خلیج فارس, متاثر از برخورداری ایران از مرزهای بی گسترده در جنوب آن و در واقع مزیت برخورداری از مزیت یک کشور ساحلی است. در لین نوع نگاه دیپلماسی به عنوان موضوع مطالعه با توجه عامل جفرافیای دریلیی توضیح داده میشود.(نقطه عزیمت تحلیل: سیاست خارجی؛ نقطه پایان: جغرافیای سیاسی)؛ 

صفحه 14:
رابطه میان عوامل جغرافیای سیاسی و سیاست خارجی کشورها ** ثانيا: در مواردی» لين كم و كيف عوامل جفرافیای انسانی- سیاسی است که تحت تاثیر رویه ها و عملکردهای سیاست خارجی قرار میگیرد(بر خلاف مورد قبل که سیاست خارجی متاثر از عوامل چهارگلنه جغرافیای سیاسی بود). به عنوان نمونه برخی ویژگیهای سرزمینی(مانند وسعت. نوع مرزها و حتی نوع حکومت) میتولند از دیپلماسی تاثیربپذیر. به عنوان نمونه:افزلیش یا کاهش وسعت خاک جغرافيليى ميتولند معلول سياست خارجى فعالانه يا منفعلانه يك دولت خاص قرار بكيرد. در اين نوع نكاه جغرافياى سياسى به عنوان موضوع مطالعه با عامل سياست خارجى توضيح داده میشودنقطه عزيمت تحليل: جغرافياى سياسى؛ نقطه بايان: سياست خارجى). * نتیجتا: ابطه میان جغرافیای سیاسی و سیاست خارچی؛ به صورت دوسویه و متقابل است يعنى تاثير و تاثر متقابل بر روی یکدیگر دارند. 

صفحه 15:
سه مثال از تاثير و تاثر عامل جغرافيا و سياست خارجی < مال اول: اهميت راه خلیج فارس برای ایران به عنوان شاه راهی برای صادرات انرژی و پیشبرد اقتصاد مبتنی بر درآمدهای نفقتی خود. تامین امنیت راه های آبی خلیج فارس را با اتکای به نیروهای نظامی خود و اصرار بر طراحی و اجرای یک سیستم امنیت دسته جمعی منطقه ای بدون حضور و دخللت قدرتهای فرامنطقه ای(علی الخصوص آمریکا), به یکی از ارکان دیپلماسی ایران در خلیج فارس بدل کرده است؛ 

صفحه 16:
سه مثال از تاثير و تاثر عامل جغرافيا و سیاست خارجی < مثال دوع:تاثير تركيب قوميتى در عراق بر سياست خارجى سنتى بغدد: عراق ملتی است مرکب از ۳ بلوک جمعيتى ناهمكن:تقريباء ادرصد عرب سنى مذهب كه به طور سنتى قبل از تغبير ريم بعث حكومت را در اختیار داشتند؛۲۵درصد اکراد سنی مذهب که با ایران همواره پیوندی فرهنگی- زبلنی و نژادی داشته و دارند؛ و نهايتا ۵ تا ۶۰درصد از شيعيان عرب كد با ايران بيوندهاى مذهبى داشته اند و بسیاری از رهبرانآنها در زمان حکومت صدام بر عراق به عنوان اپوزیسیون ضدیعت پناهنده در ایران بودند. در نتیجه میتوان مدعی شد که ۸۰تاشامدرصد از جمعیت عراق(متشکل از اکراد و شیمیان) با ایرنیان پیوندهای فرهنگی» زبانی, تژادی و مذهبی دارند. نتیجتا: همواره در رولبط خارجی تهران- بفداد. نوعی بدبینی یا دست کم حساسیت ویّه از سوی طرف بغدادی نسبت یه اعمال نفوذ احتمالی تهران در اوضاع عراق وجود داشته و وجود خواهد داشت. ۳ مثال سوم: یکی از علتهايى كه براى حمله صدام به كويت و اشغال آن بس از جنك سرد(فروپاشی شوروی) در سال ۱۹۹۱ ذکر شده است. انگیزه او برای رهایی از یک محدودیت جغرافیایی کشور عراق به نام عدم دسترسی به آبهایآزاد در خلیج فارس از طریق تصاحب مرزهای آبی کویت بوده است.(دستیبی به نفت کویت به عنوان یک انگیزه احتمال بسیار ضعیفتری در این زمینه مطرح بوده است.) 

صفحه 17:
دوگونه مفهوم سازی درباره اصالت جغرافیا یا عامل انسانی ۲ اول. اصالت جغرافیا(عواملی عینی طبیعی - جغرافیایی) بر اساس لين برداشت. نقش عوامل محيط جغرافيايى در تصميم گیریهای سیاسی چه در سطح داخلی و چه در سطح بین المللی پررنگ قر و برجسته تر از نقش کارگزاران انسانی اجتماعی(اعم از رهبران و دولتها) است. بر مبنایرویکرد اصالت جغرافيا تقش رهبران و دولتها در سياست بين المللى عمدتا تحت لشعاع چالش-فرصتهای جنرافيايى قرار ميكرد. مثال: شكست سياسى هيظر از روسيد(شكست استراتزى فضاى حياتى) تحت الشماع وسعت سرزمینی روسیه از یک سو و هوای بسیار سرد در زمستان استالينكراد قرار ميكرفت. ۲ دوم. اصالت با عامل انسانی-اجتماعی لین برداشت تحت تاثیر موج مطالعات انتقادی که خواهان توجه به نقش انسان و نیروی انسانی بوده» منتهی به ظهور شاخه جدیدی در ژئوپلیتیک به نام «ژئوپولیتیک انتقادی/انسانی» گردید. لین برداشت در تعامل رهبران- دولت با محدودیتهای جفرافیایی, اصالت را به رهبران و تصمیمات سیاسی دولتها میدهد و معتقد است که انسانها و دولتها در تحليل نهايى با ههره كيرى از عامل تكنولوزى: فناورى اطلاعات و ارتباطات كسترده و عامل خلاقیت قادر خواهد بود محدودیتهای مزیور را پشت سر بگذارد. 

صفحه 18:
عوامل موثر در تعیین ژئوپولیتیک منطقه ای و جهانی ‎iI‏ عوامل ثابت اول. موقعیت جنرافیایی: *موقعیت دریایی ‏*موقعیت بری(خشکی) * موقعيت استراتژیک ‎39 3 ‏دوم. وسعت سرزمين 1 . توي وكرافى ‎nike”‏ شكل كشور ‎ ‎ 

صفحه 19:


صفحه 20:
اول. موقعیت جغرافیایی مقدمه: * موقعیت جنرافیایی هرکشوری(شامل موقعیت دریایی؛ هوایی. خشکی و استراتژیک) تاثیر غیرقلیل انکاری در تعیین سیاستهای جنرافیایی آن در عرصه منطقه ای و رقلبت یا همکاری آن با سایر دولتها دارد. اين موقعیت به سه گونه تاثیر خود را بر جای میگذارد: ۱. موقعیت. تعیین کننده نوع اقتصاد ملی هر کشور: بر اساس موقعیت یک کشور است که آنرا صنعتی» کشاورزی» تجاری و يا معدنی اعلام میکنند. ۲. موقعیت. تعیین کننده نوع قدرت ملی هر کشور: بر اساس موقعیت یک کشور است که آن را به عنوان قدرت زمینی» دریایی يا هوایی میشناسند. به عنوان متال: کشورهای جزیره ای همانند انگلستان و ژلپن دارای نیروی دریایی مجهز و قدرتمندی میباشند و کشورهایی با قلمروی وسیع زمینی» دارای نیرو و قدرت زمینی قدرتمندی هستند. 

صفحه 21:
اول. موقعیت جغرافیایی ۲ موقعیت تعیین کننده دیپلماسی و سرنوشت سیاسی هر کشور: ۲-۱ جفرافیای ممتاز ایران به عنوان پل ارتباطی میان متفقین با وجود اعلام بیطرفی رضا شاه. انگیزه یه عملی آن به دو بخش شمللی(در اختیار روسها) و جنوبی(در اختيار الكليسيه) در اواسط جنگ دوم جهانی به شمار میرود اشفال نظامی ایران و تقسیم ۲ لهستان در اروپا نیز به علت محصوریت توسط دولتهای نیرومندی مانند روسیه. پروش و اتریش بارها ميان اين دولتها تقسيم شد تا جایی که برای ۱۳۳ سال تا پایان جنگ اول جهانی از قشه اروپا محو شده بود. در مقلیل» کشورهای اسکاندیناوی مانند سوتد و کشورهای جنوب غربی اروپا مانند اسيانيا از كزند تاخت و تازهاى دولتهلى دركير نزاع در ارويا در امان ‎wise‏ 

صفحه 22:
موقعیت دریایی * موقعبت دربایی: از قدیمیترین دوران تا به امروزه دسترسی به دریا یکی از عوامل مهم و تاثیرگذار بر توسعه و توسعه طلبی کشورها بوده است. حتی تصور همواره لین بوده است که در اختیار داشت نآبهای آزاه شرط ضروری و اجتتاب ناپذیر برای مبدل شدن به یک قدرت جهلنی است. به عنوان نمونه: بیشت پژوهندگان» اختلاف تاریخی روس ها با عثمانی را بر سر تصرف و تسلط بر تنگه های داردانل و بسفر(استراتژی تسلط بر بغازها4 مداخله نظامی شوروی سابق در افنانستان در زملنه جنگ سرد.دنباله همان دغدغه تاریخی روسیه تزاری برای دسترسی به آبهای گرم میدانند که البته لين رقلبت در مقاطع مختلف تاریخی» به انواع مختلف تکرار شده است. 

صفحه 23:
سس سس سس انواع موقعیت در 0 موقعیت دربایی جزیره ای:کاملترین شکل موقعیت دریلیی است كه درن برقراری ارتباط زمینی یا آن جز از طریق آب ممکن نیست. به عنوان نمونه: ژاپن و انگلستان و همه جزایر جهان دارای نقش جغرافیلیی راهبردی «ژئوپولیتیکی» هستند. البته همین موقعیت جزیره ای در صورت عدم تجهیز نیروی دريايى از سوى كشور دارنده آن موقعيت. امكان محاصره دريايي را توسط قدرتهاى رقيب فراهم ميكند. ۵ موقعیت دربایی ساحلی: حالتی است که طی آن شکل هندسی مرز دارای تماس با خشکی» محدب باشد و شکلی شبه جزیره ای پیدا کرده باشد. موقعیت ساحلی همواره با مناطق حوزه نفوذ قدرتهای ساحلی همپوشانی و تداخل ‎ab‏ مثال: كشور هند. 

صفحه 24:
موقعیت بری یا مرکزی و انواع آن موقعیت بری(خشکی): منظور از لین موقعیت. کلیه سرزمینها و کشورهلیی است که بوده و نمیتوانند به طور مستقیم به آبهای آزاد راه یابند: 0 موقعیت بری مکمل راهبردی-جغرافیایی همسایگا شکننده و در معرض تهدید است. ‎She‏ این کشورهای اینچنینی نوعی حیات خلوت برای سیاستها و راهبردهای استراتژیک همسایگان قدرتمند خود به شمار میرود. به عنوان مثال: كشور افغانستان که یک مکمل 0 موقعیت بری عدم مکمل راهبردی-جفرافیایی همسایگان: به کشوری گفته میشود که یا مکمل راهبردی کشور قدرتمندی قرار نمیگیرد یا اگر قرار میگیرد در همسایگی یک کشور آرام و تقریبا همسطح از لحاظ نظامی -امنیتی قرار میگیرد. کشور کوهستانی سوییس مثال خوبی از چنین موقعیتی است که مکمل راهبردی فرانسه در غرب و آلمان در شرق به شمار میرود. ات و امنیت کشورهای دارای این موقعیت.همواره جغرافيايى-راهبردى براى شوروی سابق به شمار ميامد. همواره در معرض اشفال آن قرار كرفت. 

صفحه 25:
بسم الله الرحمن الرحيم 

صفحه 26:
1 در خانه کوچک و خودخواه عقل» بلکه در دامان کسترده و ۳ 

صفحه 27:
موقعیت استراتژیک * منظور از موقعیت استراتژیک, نقاط و مناطق ویّه ای هستند که از موقعیت حساسی برخوردار بوده و محل اجرای سیاستهای راهبردی به شمار میروند چراکه نقش ارتباطی منحصر به فردی دارند. تقریبا ۴ نقطه استراتژیک در سطح کره زمین مورد شناسایی قرار گرفته لند که تنگه هرمز و کانال پاناما نمونه هایی از آن هستند. * نکته اول: نقش ارتباطی و استراتژیک نقاط جفرفیلیی هرز ثلبت نیستند و برخی عوامل کیفی و کمی(حوادث طبیعی مانند له هی شدید. جابجایی های آب و هولیی در طول زمانهای طولانی, تکنولوژی بشری و ‎ow‏ از میزان استراتژیک بودن آنها میکاهند یا بر آن میافزیند. * نکته دوم: * ارزش نقاط شناسایی شده استراتژیک یکسان نیست زیرا برخی فقط دارای ارزش نظامی یا اقتصادی يا هستند اما برخی دیگر چند نوع ارزش را در خود جمع کرده اند. 

صفحه 28:
دوم. وسعت سرزمین(کشور) * معمولا اعتقاد رایج آن است. کشورهای وسیع تره ميل و گرایش شدیدتری برای در پیش گرفتن استراتژیهای جهلنی مانند استراتژی سلطه بر جهان دارند. بسیاری از ابرقدرتها معمولا وسیع هستند. مثال: روسیه. ایالات متحده. چین. کناداء برزیل» هند . **نكته: البته كشور كوجك انكلستان در اين خصوص يك استثناء به شمار ميرود. 

صفحه 29:
دوم. وسعت سرزمین(کشور) * از حیث حقوقی: وسمت سرزمین شرط تشکیل یک کشور یا دولت به حساب نمی آید بنابراین اطلاق عنوان دولت هم به موریس با مساحت حدود دو أمريكاء كاناداء برزيل يا .... إن و نيم كيلومتر مربع تعلق ميكيرد و هم به روسيه يا ايالات متحده از حيث قدرت و سماست: وسعت سرزمينى تاثير غيرقابل انكارى بر سرنوشت سياسى يك كشور در عرصه ياست بين الملل ذارذ. جه عنوان نمؤته وسعت خاك تاثيرات مقبتى ذر حفظ تمامیت ارضی یک کشور و ضریب امنيت ملى أن دارد. يك مثال تاريخى: وسعت خاك كشور روسيه باعث شد كه اين كشور بتواند در دو مقطع تاریخی یکی در زمان حمله ناپلئون بنپارت| ۱۸۱۲م) و دیگری در زمان هجوم نیروهای آلمان نازی(۳۲ ژ ۱) خطوط مواصلاتی دشمن را پراکنده ساخته و آنها رابه مدد سرمای سخت كتد *** نتيجه كيرى: طبق رويكردهاى جديد زثوبوليتيكى؛ وسعت سرزمينى ارزش ذلتى و ماهوى ندارد بلكه تنها در كنار ساير عوامل مهم رثوبوليتيكى مانند جمعيتإمثلا توزيع متناسب و متعادل جمعيت در كستره يك كشور)ءحكومت(سازمان سياسى). اقتصاد سازمان يافته, شبكه منظم و موثر ارتباطات و حاكميت موثر است كه ان واداربه عقب ميتواند به يك مزيت تبدیل شود. 

صفحه 30:
سوم. وضع توپوگرافی ** تعریف تویوگرافی: به شکل خارجی یک سرزمین یا کشور یا همان هندسه سرزمین اطلاق میشود که شامل موضوعات مختلفی از جمله مرزهاء شبكه آبها و وضع ناهمواريها ميشود. ” شكل مرزها *** يك برسش: اساس و مبناى شكل كيرى مرزها و خط ات آنها جه مواردى است؟ * ميراث تاريخى ** موافقت نامه ها و مقاوله ‎dab‏ ها * درگیریهای نظامی 

صفحه 31:
اشکال سه گانه مرزی مرزهاى محدب: برآمدگیهای مرزی را میگویند 

صفحه 32:
اشکال سه گانه مرزی ** مرزهای مقعر: فرورفتگی های مرزی را میگویند. داخل کشور 4 خارج کشور / 

صفحه 33:
اشسكال سنه كانه موزى ** مرزهای مستقیم(ایستاده) 

صفحه 34:
رابطه میان امنیت کشورها و شکل مرزها ** چه ارتباطی میتوان میان اشکال مرزی مذکور و امنیت سرزمینی یک کشور برقرار کرد؟ 

صفحه 35:
** امنیت مرزی به ترتیب از مرزهای محدب تا مرزهای مقعر سير نزولى دارد. اين به آن معناست که بیشترین امنیت سرزمینی(مصون بودن در مقلبل حمله احتمللی خارجی) در مرزهای مقعر قابل مشاهده است و كمترين امنيت در مرزهاى محدب. امنيت مرزهاى ايستاده يا مستقيم نيز در يك وذ ابينى قرار دارد. مرزهای محدب(برآمدگیهای مرزی)؛ انكيزه تهاجم نظامى توسط همسايكان مجاور را برای حمله دوجندان مينمايد. دو مثال: در حمله عراق به ایران در شهریور ۰۱۳۵۹ بیش و پیش از هر جيزىء مرزهاى برآمده كشور دستخوش آفند(حمله نظامی) عراق گردید. لين مرزهای محدب عبارتند از: برآمدگی مرزی قصر شیرین: برآمدگی نفت شهر و سرانجام برآمدگی مهران. * مرزهای طولانی محدب کشور لهستان ن را همواره در مقابل تهاجم مهاجمان شرقی(روسا| و غربى (آلمانها) در طول جنك جهانی اول و دوم آسیب پذیر کردهبود. در مجموع: مرزهای محدب یک کشور موجب میشود که در ادا و شروع درگیری نظامی, ابتکار عمل در دست کشور مهاجم باشد و در مقلیل کشوری که از چنین امتیازی برخوردار نیست سعی میکند در شروع بحران اين ابتكار عمل را از طرف مقابل 

صفحه 36:
"شبکه آبها(رودخانه ها) ** هرچند با پیشرفت تکنولوژیهای ارتباطی(ره آهن, مخابرات و ...4 رودخانه ها اهمیت سابق ارباطی و جغرافیایی خود را از دست داده اند اما به چند دلیل همچنان تاثیرگذاری خود را دارند: " اولا: در مقیاسهای کوچک عملیات نظامی, هنوز داراى اهميتند. مثال: اهميت استراتزيك اروند رود در جنك ايران و عراق؛ ودخلنه ها ميتوائند مزيتى اقليمى- استراتزيك برلى امتيازكيرى يك كشور از كشور دیگر قلمداد شوند. مثال: تركيه از رودخلنه دجله كه از خاك لين كشور سرجشمه ميكيرند و وارد سوريه و عراق ميشوند يه عنوان يك امتياز در تعامل سياسى :با اين دو کشور استفادهکرده است. ثالثا: رودخلنه ها در طول تاريخ بر روند وحدت برخى كشورها مانند فرانسه و آلمان تاثیر داشته اند. اما چگینه؟ پیش فرض اساسی در لين بخش آن است: هر جا رود و رودخلنه ای وجود داشته بشد. مراکز جمعیتی, شهری, سیاسی و اقتصادی نیز وجود خواهد داشت. 

صفحه 37:
* وحدت ملی در فرانسه < گفته میشود یکی از علتهای تسهیل کننده وحدت ملی در کشور فرانسه(خیلی زودتر از آلمان). گسترش کم و بیش متوازن حوضه رودخلنه های بزرگ آن کشوربه شکل چتری به طرف شمال و منرب از یک سو و نیز جریان عمده لین رودخلنه ها در یک ناحیه مرکزی از سوی دیگر بوده است. همین گسترش متوازن رودخانه ها در پهنه خاک یک کشور و نيز وجود یک ناحیه مرکزی در حوضه رودخانه های بزرگ موجب تمرکز فعالیهای اقتصادی و سیاسی در مرکز یک کشور ميشود. * وحدت ملی آلمان > گفته میشود یکی از علل عمده تاخیری که در روند وحدت آلمان وجود داشته است. شکل و جهت رودخانه های آن است: در آلمان رودخلنه های ن. اودرء وزر(656۶/) و البا(۳11) تنها یه طرف شمال و به موازات یکدیگر در جریان هستند و فاقد هرگونه مرکزیتی در آلمان میباشند. در مرکزیت صنعتی؛ اقتصادى و سياسى در آلمان و به تاخير افتادن روند وحدت در اين كشور بوده ايم. شاهد فقدان یک 

صفحه 38:


صفحه 39:
0 یی قاب گرفته 

صفحه 40:
"وضع ناهمواریها ارتفاعات بر شیوه تولیدی -اقتصادی * تأثیر ارتفاعات بر احتمال اشغال نظامی * تاثیر ارتفاعات بر ‎SAS‏ ملی تاثير ارتفاعات بر فرهنگ و هویت * تاثیر ارتفاعات بر عضویت در سازمانهای بین المللی 

صفحه 41:
"وضع ناهمواریها و مسائل سیاسی اقتصادی * تاثیر ارتفاعات بر شیوه تولیدی -اقتصادی ۲ استقرار یک کشور در یک موقعیت کوهستانی موجب تحمیل برخی محدودیتها در میزان و سرعت ارتباطات زمینی(جاده ای- ریلی) و حتی هولیی میشود. پایین آمدن سرعت ارتباطات موجب کاهش احتمال راه اندازى صنايع سنكين در مناطق كوهستانى و در عوض استقرار صنایع سیک در اين مناطق ميكردد. تفاعات بر مسئله اشغال نظامى ” كشورهاى كوهستانى بواسطه برخوردارى از مزيت ارتفاعات و صعب العبور بودن از ضريب امنيتى بالاترى از حيث اشغال نظامى برخوردارند: يعنى اشغال نايذير ترند. 

صفحه 42:
۳ تاثیر ارتفاعات بر یکپارچگی ملی ۲ ارتفاعات موجب کاهش یا قطع ارتباط دو مجموعه جمیتی در طرفین ارتفاعات میشهند و در نتیجه احتمال جدایی طلبی را در میان جمعیت ورای ارتفاعات افزلیش میدهد. این احتمال علی الخصوص با توجه به تفاوت ميان سطح امکانات و تکنولوی میان دو طرف ممکن است افزلیش بیشتری نیز پیدا کند. بنابرلین میان گرایشات جدایی طلبلنه و مناطق کوهستانی ارتباط مستقیم وجود دارد.(در تاریخ سیاسی جدایی طلبی, معمولا در چه مناطقی گرایشات تجزیه طبانه وجود داشته است؟در اروپا جدایی طلبی مناطق کوهستانی سودت در غرب چکسلواکی؛ و در ایران مناطقی کوهستانی در غرب و شمال غرب کشور از استعداد تجزیه طلبی برخوردار بودند) 

صفحه 43:
* لیر ارتفاعات بر فرهنگ. هویت و دیق ارتفاعات(ناهمواریها) ميتوانند به عنوان مانعى طبيعى در راه گسترش یک مذهب. فرهنگ و هویت عمل کنند و دو فرهنگ» هویت یا مذهب کم و بیش متفاوت در طرفین ارتفاعات ایجاد نمايند. جند مثال تاریخی: ارتفاعات پیرنه به عنوان دیوار عظیمی بین فرانسه و اسپانیا در قرن هفتم میلادی مانع از نفوذ اسلام از اسپنا به داخل خاک فرانسه گردیدند 

صفحه 44:
ارتفاعات بر عضويت در سازمانهاى بين المللى ” كاهى اوقات وجود ارتفاعات تاثير غيرقابل انكارى بر سرنوشت سياسى يك كشور به عنوان عضو يك نهاد يا سازمان بين المللى در صحنه بين المللى ميكذارد. به عنوان نمونه يذيرش عضويت ايتاليا در سازمان تاتو تا حد زیادی مرهون و مدیون وجود ارتفاعات استراتژیک «آپنین» در این کشور است که میتوانند به عنوان محلی برای نصب دستگاه های کنترل کننده(005 1578:1012 ©0255) برای رصد و کنترل اهداف جاسوسی و ضدجاسوسی مورد بهره برداری اعضای ناتو قرار بگیرد. 

صفحه 45:
ااا 2 —— "چهارم: شکل کشور * منظور از شکل کشور: شکل هندسی کشور را میگویند که بواسطه فاصله قطرهای یک کشور از مرز تا مرکز جفرافیایی آن است. " مهمترین و تاثیرگذارترین ‎JSS BE‏ هندسی کشور: در نحوه اعمال قدرت حکومت مرکزی بر است. بدین معنا که گاه شکل کشور به گینه ای است که فاصله پایتخت از در يهد شهرهای استراتژیک و مرزها دور است و همین مسئله در اعمال موثر و به موقع حاکمیت تاثیر میگنارد معال: فاضله زياد مسکو از مرزهای روسیه و برخی شهرهای عنتی:تمونه ای از اين مشکل خصوصا در مورد اعمال حاکمیت در مرزهای جنوب غربی آن بوده است. 

صفحه 46:
تسس سح سحه سیر اشکال بنج گانه کشور: ۲ کشورهای طویل یا بلند(910۳021:60) ” كشورهاى دايره اى ‎(Compact) p32 b‏ ۲ کشورهای دارای زائده یا دنباله(0۳01060) کشورهای ‎(fragmented)s,b ok‏ ۲ کشورهای منگنه ای یا محیطی(067/07۵160) 

صفحه 47:
———$———— کشورهای طویل با ‎(elongated)...‏ کشورهلیی که طول(درازای)آنها تقريبا ع برابر متوسط پهنای آنها باشند. مثال: کشورهایی مانند شیلی» نروژ سوئد» ایتالیاء پانام؛ توگو, گامبیا. ۲ ضعف امنیتی کشورهای طهیل: مهمترین چللش و آسیب پذیری امنیتی-نظامی لین کشورها در مقلیل حملات احتمللی است که به عرض آنها میشود(اشغال پذیر بودن کشور از عرض كشور) 

صفحه 48:
Bolivia ۱ us 5 Paraguay ‏ات جع‎ PR 8 ©2013 Google Map data ©2013 Google, MapLink 

صفحه 49:


صفحه 50:
* کشورهای دارای زائده یا دنباله(۳0۳0060ه) حالتی که در آن, بخشی از یک کشور به صورت دالان یا زانده وارد کشور دیگر شده باشد. مثال: افغانستان» برمهء تايلنده زئير و ناميبياء "نكته: مشكل امنيتى احتمللى براى لين كشورها در بخشهاى از مرز كه به صورت زائده دیده میشود ممکن است پیش بیاید. 

صفحه 51:
Tajikistan 0 Dushanbe 9 Mashhad~) 0 Wemabad ‏ل‎ ‎see!‏ ور ‎~y Himachal |. ‎Lahore ‏م‎ ۱ Faisalabado 9) Nee ‎Ludhianao Chandig ‎Pakistan ۳ ۲۳۷۵ ‏مس‎ ‎©2013 Google Map data ©2013 f, Google 

صفحه 52:
د Harare Zimba ° Bul Namibia ;-Botswana Pretoria 0 Sw ©2013 Google Map gathesatho 

صفحه 53:


صفحه 54:
* کشورهای دایره ای یا مدور(ا00086) ۲ کشورهلیی را میگویند که فاصله بین مرکز جغرافيليى آنها با مناطق مرزى(بيرامونى) آنهاء در تام جهات تقربا یکسان و يكنواخت باشد. مثال: ‎tad‏ اروكوته. بلؤيكه لهستان, سودان, اوکراین و ‎ -‏ 

صفحه 55:
7 CITHUANIA RUSSIA 2 يدع ۳۵9 نجوه جمد ار ع ‎SLOVAKIA‏ 

صفحه 56:
Mediterranean Sea Sete ‏ا‎ ‘Caen @Bordeaux ‘Montpetiiors * ~ ntpellier, 7 ۵9۵ Toulouss » ANDORRA << 7 و0000 ‎UNITED‏ ‎~KINGDOM‏ English Channel ‘islands WK). + Se] Brest”: Atlantic Ocean Bay of Biscay 50 100 mi = 0 50 400 km جد Tt ‏مج‎ SPAIN “a 

صفحه 57:


صفحه 58:
* کشورهای پاره پاره(60اصعصوهه) "لین نوع کشورها شامل دو یا چند قسمت از یکدیگرند که یا توسط أبهاى بين المللى و یا خشکی از یکدیگر جدا شده اند. مثال چنین کشورهایی: اندونزی و فیلیپین. مهمترین وه ۲ فقدان خطوط ارتباطی پیوسته در خشکی که خود ميتواند بزركترين مشكل را در دفاع سرزمينى برای آنها فراهم آورد:؛ تقویت حس تجزیه طلبی در لين کشورها مگر در مواردی که سطح بالایی از مهارت در میان شهروندان آن وجود داشته باشد. 

صفحه 59:
‎ru‏ 1108 ۷۲۴ ا ‎(Philippines)‏ انيسن اله ‎Gulf of‏ ‎Thailand ‎Malaysia’ ‎ ‏۰ صرية © په 4 ‎١8 oF‏ ۵ 529 5870 ۸ ۰.۰ ۶ مج ‎Sea‏ 2 > ‎ ‎©2013 Google Map data ©2013 Google, Tele Atlas 

صفحه 60:
۳ South 1 China Sea Nani m anila ‏إل‎ ‎Pilipinas ‎iehuippines) ‎pho ۱ Leyte i Minh ‏ی‎ | Sulu Sea Mindanao 3 موی ©2013 Go data ©2013 MapIT, Tele Atlas 

صفحه 61:
" كشورهاى منكنه اى يا محيطى (24022660م) ۲ کشورهایی که همه یا بخشی از یک کشور دیگر را در خاک خود جای داده است. منال(۱): کشور آفريقاى جنوبى با يايتختى كيب تاون که کشور لسوتو(10501100) بهپایتختی ماسرو را در در بركرفته است. منال(۲): ایتالیا که واتیکان سیتی(پا برخورداری از سفرای مستقل) و سان مارینو را در برگرفته است. نكته اول:واتيكان» نام كشورى است مستقل كه در درون شهر رُم در كشور ايتاليا جاى دارد. واتیکان محل اقامت پاپ, رهبر كاتوليكهاى جهان و مرکز کلیسای کاتولیک در جهان نکته دوم:جمهوری سان مارینووکشوری است در جنوب اروپاء پایتخت آن شهر سان مارینو شهرت جهلنى سان مارينوجه قانون اساسى بسيار قديمى لين كشور است که در سال ۱۶۰۰ میلامی تدوین شده است. 

صفحه 62:
Namibia Botswana Pretona 0 Swaziland ‏له‎ 

صفحه 63:
AUSTRIA SWITZERLAND HUNGARY nesta Trento « SLOVENIA = Milan Venice Trieste’ CROATIA FRANCE 0 ۳ BOSNIA- ea, © Bologna HERCEGOVINA MONACO. Florence. San Mari San ‏وت‎ Ancona = eras, ‏با‎ MONTENEGRO! Sea = Sea Corsica 9 = Aquila. (FRANCE) ane ‘Tremiti Islands Sessa cil 2 ‏و‎ ALBANIA ‏داوم‎ Naples gPompell 0 Brindisi Sardinia Amalfi Coast 0 ‏مب‎ GREECE 200 tan ‘Sea Palermo Mt Etna Messina ‏سر‎ ‎120 miles ۰ 35 © Sicily Oats ۳ TUNISIA), Siracusa 

صفحه 64:
۲پنجم: اقلیم یا آب و ‎(climate lg‏ * برخی نویسندگان کوشیده لند تا میان ویژگیهای سپاسی جوامع مانند نوع حکومتها و توسعه سیاسی- اقتصادی و اقلیم آنها ارتباط منطقی پیدا کننداما چگونه میتوان میان اقلیم یا آب و هوا و سیاست در جوامع مختلف ارتباط معنادار برقرار کرد؟ 

صفحه 65:
* اولا: او در کتاب «روح القوانین»با به کارگیری اصطلاح «استبداد شرقی» کوشید به مقایسه حکومتهای آسیایی با اروپایی دست بزند: «آسیا همیشه امپراتوریهای بزرگ داشته است اما در اروپا امکان چنین امپراتوریهای پهناوری هرگز وجود نداشته است... در آسیا قدرت سیاسی هميشه باید استبدادی باشد. زیرا اگر یوغ تعبد و بردگی قوی نباشد. امپراتوری سرزمینهای پهناور تجزیه میشود».به عقیده وی لین تفاوت را بايد در تفاوت ويزكيهاى جغرافيايى مشرق زمين با مغرب زمين دانست اما جكونه؟ ياسيخ: سرزمينهاى وسيع در شرق امكان تمركز قدرت و شكل كيرى امبراتوريهاى بزرك و استبداد شرقى فراهم مياورد اما تقسيمات جغرافيليى در اروبا(سرزمينهاى كوجكى) ملنع تمركز قدرت(استبداد) و زمينه ساز شد قريحه آزادى در ميان اروباييان ششده است. 

صفحه 66:
فنبا: مونتسکیع ستقد بو لب و هوای معتدل موجب تقهیت روحبه نرم خهیی و اعتدال گرای .در میان جوامع اروبایی_شده است در حالیکه» اقلیم نسبتا خشک و آب و هوای بیابانی در برخی سرزمینهای شرقی و اقلیم بسیار خشک و سرد در برخی سرزمینهای دیگر شرقی امکان رشد و تقویت روحیه استبدادی را فراهم میکند. یه ادعای وی آب و هوای گرم و خشک. پرورش دهنده انسانها و حکومتهای مستید و خودرلی و آب و هوای سرد و خشک زمینه ساز رشد و پروش انسانها و حکومتهای وحشی میشود. 

صفحه 67:
کارل. ویتفوگل(1>871./.۷۷1۴0061 ) نیز همانند مونتسکیو كوشيد تا ميان خصوصيات جغرافیایی و برخی مقولات در سیاسی در جوامع شرقی ارتباط برقرار نماید. وی با تاکید بر مسئله «کمیود آب» در جوامع آسیایی در صدد توضیح مسئله به تعبیر خود هاستبداد شرقی» برآمد. او استدلال کرد که در این جوامع به دلیل نیاز کشاورزی به سیستم آبیاری مصنوعی[قنوات» آب بندها و کانالهای هدایت آب) و ناتوانی مالکان خصوصی منفرد و جماعات دهقانی در احداث و نگهداری چنین سیستمهایی به ناچار دولت در امر تولید دخالت کرده ! حفظ شبکه های آییاری را به دست گرفته است. این موضوع به نوبه خود به تحکیم و تداوم قدرت جمله اینکه دولت وظیفه احداث و اقتصادی دولت(مالکیت بر اراضی) و تفوق سیاسی آن(خودکامگی) انجامیده است.(وجود پدیده میرآب به همین مناسبت) 

صفحه 68:
‎Ee‏ ده ششم: منابع زیرزمینی * منلبع زیرزمینی یکی دیگر از عوامل جغرافيليى است كه ميتولند.با شرليط سياسى داخلى و خارجى يك کشور مرتبط باشد. ‏به عنوان نمونه ميتوان ميان نفت به عنوان يك منبع انرى زيرزمينى و دو مقوله اساسى در سطح سياست داخلى و سياست خارجى ارتباط برقرار كردة ‏عت و ركد عله عدي ‎v ‎ ‏* _معمولا وایستگی درآمدهای ملی یک کشور یه فروش نفت. زمینه مساعدی را برای استقلال بیشتر دولت در عرصه سیاست داخلی و سیاست خارجی از جمعه مدنی خود فراهممیکند و از وزن جمعه مدنی در مقبل حکومت میکاهد. ‎ ‏ت بين المللى منظور از لین بحث. تاثیری است که نفت میتولند بر رویط امنیتی برخی قدرتهای بزرگ با کشورهای نفت خیزلمانند کشورهای نفت خیز خاورمیانه|بگذارد. در اين خصوص دو فرضیه مطرح است که ذیلا به آن اشاره خواهیم داشت: ‎ 

صفحه 69:
* فرضیه اول: * وابستگی غرب و غولهای نظامی دنیابه نفت موجب طمع ورزی آنها به تصاحب منلبع نفتی در اقصاء نقاط دنیا و در نتیجه کاهش ضریب امنیت ملی کشورهای نفت خیز میگردد..به عنوان نمونه برخی از تحلیلگران سیاست بین المللی, انگیزه اصلی ایالات متحده از حمله به عراق در ۲۰۰۳ را وابستگی خاندان بوش به کارتلها و تراستهای نفتی ارزیابی کرده و منافع نفتی هیئت حاکمه وقت آمریکا را عامل نهایی این ماجراجویی قلمداد میکنند. * فرضیه دوم: انريى و ثبات تامین انرئٍی یکی از اولویتهای اصلی سیاست خارجی قدرتهای بزرگ به شمار میرود. به عنوان نمونه کشورهای غربی در تعامل با کشورهای نفت خیز علی الخصوص در خاورمیانه همواره کوشیده لند امنیت خاورمیلنه رابا هدف تامین ثبات انتقال انرژی تامین کنند. در لین فرضیه تاکید بر آن است که نامنی و بی ثباتی طولانی در کشورهای نفت خیز به ضرر منافع استراتژیک غرب خواهد بود. 

صفحه 70:
سس سح جح li) eae ‏عواول‎ جمعيت انسانى در مکان و فضای جفرافیایی در ابعاد پنجگانه کمیته کیفیت» حرکات» ترکسات(ساختار/ و الگوی بخش قابل توجه میباشد که لين ابعاد تحت تاثیر شرایط زملنی و مکانی تغبیر میکند. یعنی اینکه ارزش ژئوپلیتیکی لین عوامل پنج گلنه ثلبت و لایتغیر نیست. به عنوان نله در بعد کمیت: جمعیت زياد در یک کشور در شرلیط جنگی و صلح ارزش ژئوپلیتیکی متفاوتی دارد. چگونه؟ * جمعیت زیاد(علی الخصوص جمعیت جوان) در دوران جنگ امتیاز به شمار میرود اما در دوران صلح در صورت غیرتولیدی و مصرفی بودن جامعه یک چالش به شمار می آید. 

صفحه 71:
— ———— 2 2 ابعاد پنجگانه جمعیت * اول. بعد کمی جمعیت * جمعیت زیاد در یک کشور هم میتولند ارزش ژئوپلیتیکی و قدرت ملی لن کشور را افزلیش دهد و هم میتواند کاهش دهد. چگونه؟ * تراکم بالای جمیتی_در کنار سایر فاکتورها و متغيرها به عنوان عامل قدرت بخش نگریسته میشود و ميتوان با قاطعیت درباره مطلوییت یا عدم مطلوییت آن سخن گفت: به عنوان نمونه. جمعیت زیاد اگر همچون ژلپن و چین از مهارتهای تولیدی و فرهنگ تولید ثروت ملی برخوردار باشند. منشاء قدرت ملی خواهد بود پلی اگر همچون بنگلادش و پاکستان از های مضاعف ملی را در پی خواهد داشت. کیفیت پایین برخوردار باشد. پدیده سرباری و هزینه * به طور کلی نقاط ضعف و قوت جمعيت زياد و كم: * نقاط ضعف جمعیت بال: (۱)افزلیش تراکم نسبی جمعیت(میزان جمعیت در یک وسعت معین) برابر است با کاهش سرانه فضای جفرافیلیی و افزلیش احتمال مشکلات اجتماعی- فرهنگی؛ (۲)افزلیش پدیده سرباری و افزایش نیروی کار نسبت به میزان واحدهای تولیدی و کاهش درآمد سرانه اقتصادی. 

صفحه 72:
۴ نقاط ضعف جمعیت پاسین: ۴ (١)كاهش‏ توليد اقتصادی 7 مبنای کار نیروی انسانی(این مشکل در بسیاری از کشورهای اروپایی برخاسته از جنگ جهلنی دوم وجود داشت به علت از میان رفتن نیروی کار فعال آنها در جنگ وروی آوردن آنها به نیروی کار انسانی وارداتی از کشورهای دیگر و در نتیجه افزایش پدیده مهاجرت و روی آوردن به استفاده از مهاجران به عنوان نیروی کار ارزان در صنایع خود؛ * (۲)کاهش نیروی انسانی مورد نیاز در دفاع از کشور و سرزمین در مواقع وقوع جنگ و در نتيجه کاهش ضریب امنیتی کشور در برایر تهدید نظامی خارجی. ۴ نتیجه گیری ” همانكونه كه جمعيت زياد با كيفيت بايين نقطه ضعف به شمار میرود. جمعیت خیلی کم با كيفيت بالا نيز نقطه ضعف محسوب ميشود. 

صفحه 73:
دوم. بعد کیفی جمعیت * شاخصهای تعیین کننده کیفیت جمعیت: * سلامت ۳ سطح تحصیلات * سطح زندگی * باورهای عمومی 

صفحه 74:
— —— ۱ سلامت * سلامت جسمی و روحی جمعیت یکی از شاخصهای تعیین کننده کیفیت جمعیت است موضوعاتى در ذيل اين شاخص کیفی مطرح میشوند عبارت است از: امید به زندگی؛ نسبت تخت بیمارستانی و پزشک به جمعیت؛ * درصد دسترسی به آب آشامیدنی و تسهیلات بهداشتی؛ * پایین بودن سطح مرگ و میر(علی الخصوص در میان مادران و کودکان) و + 

صفحه 75:
— Se ۲. سطح تحصیلات * دراين شاخص موضوعات ذیل مطرح میشود: * سطح سواد عمومی * سطح تحصيلات دانشكاهى * آموزشيهاى فنى و تخصصی * _مهارتهای زندگی(مانند برخورداری از خلاقیت, تفکر انتقادی, مهارت اخلاقى و درست زندكى كردن؛ مهارت دگرخواهی و ایغر وس * یکی از مشکلات جهان سومیها مهاجرت بخشی از جمعیت نخبه گان دانشگاهی و دارای تحصیلات عاليه به کشورهای توسعه یافته است که از آن به پدیده فرار مفزها تعبیر و تفسیر میشود. 

صفحه 76:
.سطح زندگی ‏ * منظور از سطح زندگی عبارت است از سطح توسعه یافتگی یک کشور و شهروندان که با مقیاسهای ذیل سنجیده میشود: * دسترسی شهروندان به نوآوربهای فنی و تکنولوژیکی مانند فناورى اطلاعات و ارتباطات؟ * ميزان برخورداری از استانداردهای زیست-محیطی؛ دسترسی به الگوهای پیشرفته آموزش و پرورش؛ * سطح حمل و ثقل بهینه؛ ميزان برخوردارى از مسكن مناسب؛ * نوع گذارندن اوقا 

صفحه 77:
£- باورهای عمومی * منظور از باورهای عمومی عبارت است از باورهایی که در یک ملت یا جمعیت نهادینه شده ‎ot‏ است. نمونه هایی از اين باورهای عمومی عبار * ايثار و فداكارى (روحيه دكرخواهى در سطح اجتماع)؛ * احساس مسئوليت اجتماعى و احساس وظيفه شغلى؛ كارى و علمی؛ " اعتماد.يه نفس ملق * همینتگی اجتمافی ون * باورهای عمومی فوق موجب افزلیش قدرت ملی میگردد و فقدان آنها موجب تضعیف انسجام ملی و قدرت ملی میشود. 

صفحه 78:
جمعیت مانند یک موجود زنده موجودی است متحرک که تحت تاثیر برخی عوامل مانند جابجایی مکانی یا مهاجرت دائما تغیبر میکند. مهاجرت میتواند به دو شکل مهاجرت داخلی و مهاجرت خارجی رخ دهد: * از حیث اقتصادی, مهاجرتها در اصل. ضعف اقتصادی ميدأ مهاجرت(كشور یا نحیه مهاجرگریز) و تقویت اقتصادی مقصد مهاجرت(کشور یا ناحیه مهاجرپذیر) را در پی دارد. مثال: رینق اقتصاد آلمان توسط تركهاى تركيه. از حیث اجتماعی و سیاسی- امنیتی, مهاجرت چه در سطح داخلى و جه در سطح بين المللى؛ موجب تغيير تركيب قومى.مذهبى و اجتماعى مبدأ و مقصد و بهم خوردن موازنه جمعيت هم در كشور مبدأ و هم در کشور مقصد و نهايتا توسعه تضادهاى اجتماعى-هويتى و سياسى و جالشيهاى امنيتى ميكردد. جند ‎sl‏ 

صفحه 79:
توسعه تضادهای هویتی-اجتماعی در جوامع اروپلیی میان سیاه پوستان مهاجر در حومه پاریس و جامعه و حکومت فرانسه؛ هراس از گسترش اسلامگرایی(1518۳0150) >» ‎multicultural), 5:» 31> al‏ 00167 و مهاجرپذیر انگلیس. به طور کلی مهاجران با خود فرهنگ. مذهب. زبان و هويت جدیدی را وارد جامعه مهاجرپذیر مینمایند؛ مسئله ممنوعیت حجاب در برخی کشورهای اروپایی مانند هلند.آلمان, بلژیک و انگلیس خود نشان دهنده واکنش جامعه و حکومت در شرایط ورود یک مذهب, فرهنگ جدید دارد. 

صفحه 80:
سح سح سیر چهارم. الگوی پخش جمعیت * جمعیت در مکانهای و فضاهای جفرافیلیی به طور متعادل توزیع و پخش نمیشود. الگوی نامتعادل پخش جمعیت خود ناشی از وضعیت نامتعادل پخش منابع. امکانات و فرصتهای اقتصادی. صنعتی ..است که میتواند متتهى به مشکلات آمنیتی خاص شود: * جمعیت متراکم در فضای محدود جغرافیلیی موجب تشدید رقابتهای اجتماعی میشود و جمعیت کم در فضای وسیع جنرافيليى نيز يه نويه خود موجب دشوار شدن مدیریت امنتی در مناطق وسیع و کم جمعیت میگردد. ۸ در چنین شرایطی» حکومتها تلاش میکنند به الگوی متعادلتری از پخش جمعیت از طریق توزیع عادلانه تر منلبع و امکانات و فرصتهای اقتصادی-صنعتی و اجتماعی- سیاسی برسند. مثال: تلاش دولت برای اعطای تسهیلات وییه برای تشویق مهاجرت معکوس از کلان شهرها به شهرهای کوچک و شهرها به روستاهاء و 

صفحه 81:
لس سح حه * ترکیب جمعیت را میتوان در شاخه های مختلف مورد ارزیابی قرار داد: ترکیب سنی جمعیت ترکیب جنسیتی جمعیت * ترکیب قومی- زبانی جمعیت 

صفحه 82:
ممولا تركيب ستى جمعيت هر گشور را بر أساس كروه خاى سن ‎a gy) Ee ag aa NB‏ گروه بندی میکنند: *_گروه سنی اول: تا ۱۵ سال؛ *_گروه سنی دوم: از ۱۵ ساله تا ۳۰ سالهة *_گروه سنی سوم: ۳۰ ساله تا ‎Ls FO‏ *_گروه سنی چهارم: ۴۵ ساله تا ۶۰ سالد؛ * _ گروه سنی پنجم: ۶۰ ساله تا ۷۵ ساله. ۸ گروه سنی دوم[ ۱۵ تا ۳۰ ساله). معرف ترکیب و بافت جمعیتی جوان است که از لحاظ زثوبليتيكى داراى سه معنای ذیل است: * _ پتانسیل بالای برای در اختیار داشتن یک نیروی دفاعی جوان؛ ظرفیت و توان بالقوه برای تولید ثروت و تولید اقتصادی موثر! تعهد و هزینه شده به حکومت برای تامین شرایط بهینه اقتصادی و اجتماعی. 

صفحه 83:
* گروه سنی دوم: ۶۲-۱۵ ساله؛ * گروه سنی سوم: بالاتر از ۶۵ ساله. ۸ گروه سنی دوم, جمعیت فعال یک کشور قلمداد میشود که: اولا در کشورهای پیشرفته به خوبی وارد چرخه اقتصاد و صنعت میشود اما در کشورهای توسعه نيافته اينكونه نيست؛ ثانيا: بار زندكى يا بار تكفل ساير كروه هاى سنى اول و دوم را به دوش ميكشد. بر اين اساس؛ هرچقدر نسبت جمعيت فعال يك كشور به ساير كروه های سنی پیشتر باشد بار تكفل كمتر و اقتصاد كشور قوى تر خواهد بود * نکته مهم: ۸ ساختمانهای بسیار جوان(گروه سنی ۵تا ۱۴ سال) و بسیار پیر(گروه سنی هع سال به بالا)» به دليل بالا بودن میزان سرباری و بار تكفلء تاثير منفى بر قدرت ملى دارند. مثال: لين و برخى كشورهاى اسكانديناوى مانند سوئد در شرايط كنونى ذاراى ساختمان بير است كه اين مسئله ميتواند تاثيرات خاص خود را داشته باشد. 

صفحه 84:
* منظور از ترکیب جنسیتی عبارت است از یک از دو جنس زن و مرد تق جمعیت. بر اساس یک توافق, نسبت جنسیتی» تعداد زنان در مقابل هر ۱۰۰ نفر مرد را منعکس میکند که در کشورهای مختلف بین ۹۰ تا ۱۱۰ نفر زن در مقابل هر ۱۰۰ مرد تفاوت میکند. از دختران میباشد(حدود ۱۰۵ تولد پسر در از مردان میباشد. جرا نکته اول: معمولا در سنین پایین تر تعداد پسرا برابر ۱۰۰ تولد دختر) اما در سنین پیری» تعداد زنان پاسخ: اولاه عمر متوسط زنان بیشتر از مردان است؛ ‎bles LG‏ مانند جنگ آلودگی هوا در قرار میدهد. شهرها و .. مردان را بیش از زنان در معرض تهدید و ‎oppo ass‏ غارچ شدن نسبت"جمعیتی میان زنان و: مردان از حد تعادل میتولند مشکلات اجتماعی: اقتصادی و فرهنگی خاصی را بر جامعه تحمیل نماید. مغالهای تاریشی: 

صفحه 85:
جنسيتى جمعيت | " مثال اول:به هم خوردن نسبت در جوامع اروپلیی پس از جنگ اول جهلنی(فزینی پیدا کردن محسوس جمعیت زنان به مردان)» موجب تشدید حضور اجتماعی- سیاسی زنان در لین جوامع, و طرح مباحثی مربوط به حقوق اجتماعی زنان و تقویت مباحث فمنیستها گردید؛ ۴ مثال دوم: بهم خوردن تعادل در ترکیب جنسیتی دانشجویان در دانشگاه ها در جامعه کنینی ایران سه پیامد اصلی خواهد داشت: ۲ جنسیتی که قانوا و عرفا مخارج زندگی بر عهده لمن است(ميدها|. بازارهاى كار را از دست ميدهد مخصوصا که انگیزه خانمها از احیاز شغل, فقط اقتصادی نیست؛ ۷ تثبیت شلن اجتماعی زنان شاغل در مقایسه با مردان محروم مانده از تحصیل موجب افزلیش توقعات ‎gb)‏ فزایش سخت گیری در ازدواج و افزلیش سن ازدواج میشود که به نوبه خود مشکلات اجتماعی - فیهنگی خاص خود را به دنبال خواهد داشت؛ ۲ رشد پدیدهنزدان شیرخوارگاهی و کودکان مهد و در نهیتامحیومیت عاطفی آنها به علت شاغل بودن هر دو طرف در خانواده ها. 

صفحه 86:
* ترکیب قومی - زبلنی معرف نوع توزیع جمعیت بین گروه های قومی, فرهنگی و زبانی متفاوت است. ترکیب قومی چرا درای اهمیت ژئوپلیتیک است؟ اقلیتهای قومی - زبانی در یک کشور خودبخود دارای ماهیت و کارکرد سیاسی- امنیتی هستند یعنی میتوانند بلقوه به چالشی امنیتی علیه حکومت مرکزی تبدیل شوند. ” اقليتهاى قومى-زبانى تجزيه شده بين كشورهاء همواره به عنوان عاملی برای اعمال فشار سیاسی از سوی یک کشور به علیه کشوری دیگر یا وجهی برای مصالحه مورد بهره برداری و سوء استفاده قرار بگیرند. مثال: مسئله کردها در مناسیات ایران و عراق 

صفحه 87:
= * اطلاعات و ارتباطات ‎(shall hile) Sa:‏ اشد تا ترکیب شغلی جمعیت ترکیب به سمت هر کدام از یک از اين چهار گروه که میل کند. معرف مشخصات آن خواهد بود. مسئله مهم اين است که بلید میان سه گروه» نوعی تعادل وجود داشته با مبنايى را براى قدرت يلبى ملى فراهم نمايد. لين بدان معناست كه يك كشور ضرفا صنعتی یا صرفا مبتتی بر كشاورزى يا صرفا مبتنى بر زيرساختهاى اطلاعاتى و ارتباطاتى نميتواند زمينه ساز قدرت ملى باشد.