نظام تربیتی اسلام

صفحه 1:
درس : نظام تربیتی اسلام بر اساس کتاب / درامدی بر نظام تربیتی اسلام محمد على حاجى ده ابادى 

صفحه 2:
250 | اي منظم و مستمر در جهت كمك به رشد جسماني شناختي, اخلاقي. اجتماعي, عاطفى ‎١‏ ‏وبه طور كلي يرورش و شكوفايي استعدادهاي متربي, ‎ee ae‏ شخصیت متربي به ویژه در 

صفحه 3:
جح 1 ۱ ری هتالنی است «منظم و و اين استمرار به گونهاي است که سرتاسر عمر انسان را پوشش میدهد, حتي برخي معتقدند كه بايد سالها قبل از تولد انسان و آنكاه كه او به صورت ذرات | ژني در صلب پدر و رحم مادر است را نیز جزء زمانِ تربیت لحاظ کرد و حتي اگر ‎yl‏ را هم مبالغه بدانیم, در اینکه كودكي» نوجواني» جواني» ميانسالي و کهنسا جریان تربیت ضرورت دارد, جاي هیچگونه ترديدي نیست. چون منظم و مستمر است لزوم داشتن طرح و نقشه برای آن روشن است. 7 ۲ - تربیت تمام وجود انسان را پوشش میدهد ۳ - تربیت يك جریان بيروني - دروني است: بقول برخي روانشناسان همچون لوح سفید نانوشتهاي نیست که هرچه , از او بسازیم. بلکه با موجودي سروکار داریم که استعدادها, ظرفیتها و قابلیتها و تواناييهاي مختلفي در او به صورت بالقو بودیعه نهاده شده است: 

صفحه 4:
تعلیم عبارت است از عملي که صرفا دلالت بر انتقال معلومات دارد, و از سطح ذهن متربي, فراتر نمیرود, به عبارت دیگر, اگر تعلیم ان که اثر آن ایجاد ‎ly‏ رفار مستدر و مداوم در شخص باشد, در اینجا با تربیت سروکار داریم بنابراین تربیت اخلاقي آموزش اطلاعات و انتقال پيامهاي اخلاقي نیست, بلکه فراهم کردن زمینهایست براي واقعیت یافتن نيكکي طبیعت انسان, اخلاقي فرد تا او خود با تکیه بر درون مايههاي فطري خویش آنچه که خیر و فضي کشف کند بر این اساس تربیت ديفي تنها آموزش احکام و آداب و شرایع نیست که اين گامع ابتدايي و اولیه است و در سطح دانستن و ذهن باقي میم 17 كردن محبت و ستایش خداوند در انسان و عشق به ارزن حضرت حق تعالي است. این امر مستلزم هدایت قلبي د ۳ ۲ ۰ گاندی و پیدا شدن و به کار اه دروغگویی فرزند 

صفحه 5:
\- ا غير ‎iat 1 x‏ در پرورش(تربیت) هدف رشد دادن و شكوفايي قابلیتها و تواناييهاي بالقوه انسان است, بخلاف آموزش که هدف اصلي آن معلومات_است. ‎WP.‏ , تربیت به مدت زمان بيشتري نیاز دارد. ‏در تعليم فقط(و يا به عبارتي بيشتر) با بك بعد از ابعاد وجودي انسان يني بعد ‏شناختي و عقلاني او سر و كار داريم اما تربيت فراكير و همه جانبه است و بیبة ‏دل و قلت و روان_او سروكار داريم. ‏> لیم معمول بپشتر بوسیله معلم و در جاي معيني همجون مدرسه و كلاس در" ‏صورت میگیرد ولي در تربیت همه عوامل موجود در محیط_به نحوي بر فرد تأثیر ‏میگذارند. 

صفحه 6:
نکاتی برگرفته از تعریف تربیت 1 لازمه موفقیت تربیت, داشتن شناخت دقيقي از ویژگیها و خصو ‎az pH!‏ کسی می تواند ویژگی ها و خصوصیات انسان را ۲ لازمه موفقیت تربیت, شناخت هنجارها و ارزشهاي مورد : 3 به لحاظ آنکه تربیت جرياني منظم و مستمر است, لزوم تهیه طرح نقشه قبلي براي تربیت» امري غیرقابل انکار است. ‎é‏ - تربیت فرآيندي است از مقوله «دیگر سازي». از اینرو با اخلاق که از مقوله خودسازي است تفاوت دارد. علاوه بر این حیطه اخلاق و نربیت , ‎ ‎ 

صفحه 7:
نظام تربيتى تعریف نظلم: «نظام» به معناي عام آن» مجموعه اجزاء و عناصري است که روابط معین و مشخصي میان آنها برقرار است و با تغییر هر يك از اين عناصر یا نوع روابط ر مقرره بازده و محصول نظام نیز تغییر خواهد کرد. | اجزاء یک نظام هر نظام يا سيستمي از سه بخش تشکیل میگردد: 7 ۱ عناصر و اجزاء تشکیل دهنده نظام(محتوي)؛ ۲ فرآيند و نوع روابط ميان اجزاء؛ ‎٠‏ بازده و محصول نظام؛ مثال نظام خانواده متشكل از يدر و مادر و فرزندان و محيط خانواده ميباشد 

صفحه 8:
وراد از نام 7 ‎Se tas‏ * 1. كاه مرادء نظا ‎wp» paler ele‏ ع امروزي/ريه لك | وزارتخانههاي آموزش و يرورش و ادارات تابعه و مدارسي كه تحت يوشش | آل ارت تسه برهمه‌ این مجموعه خط مشي و استراتژي خاشي | حاكم است كه اين مجموعه را به سمت و سوي اهداف معيني که اجتماع معيني کرده است سوق میدهد. * 2 گاه مراد از نظام تربيتي, مجموعهاي مفا اند ِ و سازمان یافته در باب تربیت است, که ‎gu‏ آنها روابط معین و من جریان است و تشکیل يك کل منسجم و همخواني را میدهند. در این بيشتر توجه ما به بعد نظري تربيت و نظام تربيتي معطوف است. بنابراین نظام تربيتي, مجموعهاي از مفاهیم و انديشه‌هاي منتظم و سازمان یاذ ۱ ۲ و۱ وان منقابل جربان داشته و به اصمطلاج نوعي همبستگي دروني برخوردارند و بیانگر کیفیت_و چگونگي ترست. به 00 اس ها ترا را هو 

صفحه 9:
مباني» اهداف: 0 اصول 3 روشهاي ‎ae 1‏ ام تلد ارف شاخ و جسي رف ‎[ee‏ ‏کمي دارد و بتدریج تاه سای و جسمي او رشد مییابد. ‏رابه سه دسته علمي و فلسفي و ديني ‏مباني علمي: گزارههايي است که ناظر به ويژگيهاي زيستي, اجتما رواني انسانهاست. منال: ‏- شخصیت انسان حاصل تعامل ورائت و محیط است. يادگيري برخي از رفتارهاي پیچیده تنها از طریق تقلید و الگوسازي امکانپذایر ست ‎se het ‏و ها‎ ‎ ‎ 

صفحه 10:
از ملاحظات اخلاقي و فلسفي مربوط به طبیعت آدمي, هدفها و غایات تربیت استنتاج میگردد. مباني ديني: 7 يعني كزارههاي بنيادي تربيت كه از منابع و متون ديني ‎i aid Sp‏ ‎scowl‏ ‏تبد الوم آن الانسان خلق هلوعاء معارج/ ‎۱٩‏ ‏ان الانسان ليطغي ان راه استغني علق | ۷ 

صفحه 11:
۲ - اهداف هدف, نقطهاي است که تلاشهاي مابراي رسیدن به آن» _ معطوف است, به عبارت دیگر هدفها بیانگر مقاصد ما و آنچه مطلوب ماست, میباشد. هركسي از رفتارهاي آگاهانه خود به دنبال هدفي ‎cul‏ اگر شما درس میخوانید, غذا میخورید» راز و ‎jl‏ شبانه با خداوند دارید. ورزش میکنید و . .. حتما هدفي/ داريد. . تربيت نيز از اين قاعده مستثني نیست. اهميث هدف_در تربیت بحدي است که بدون آن هرگونه, ‎Tole‏ ‏برنامه, روش و كوششي معنا نمييابد. «تا ندانيد مقصدتان کجاست, هرگز نمیتوانید به گزینش به: 1 0 001 0770 

صفحه 12:
تفاوت دو نگرش و هدف و دو نوع تربیت کت ‎ll‏ به دنيا. ‎qs‏ ‏ا اسواته به دنيا. دیا مررعه ره 

صفحه 13:
۳ - اصول تربیت: مراد از اصول قواعدي است که مربیان با استفاده از آن میتوانند به موقع و در عین حال با روشنبيني كافي تصمیم بگیرند و وظایف تربيتي خود را به نحو رضایت بخشي انجام دهند. این اصول همواره کار مربي را جهت داده و به سمت ‎shal‏ مورد نظر سوق میدهد. منال: اینکه با انسانهايي مواجهیم که هر يك از استعداد. قابلیت و توانايي خا 

صفحه 14:
مثالی از استخراج اصول از مبانی مبنا: رفتار انسانها تابع شناخت و بینش آنها نسبت به امور میباشد اصل استخراجی: اعطای ‎ay‏ 7 به عبارت دیگر براي ایجاد هر گونه تغییر اخلاقي يا ایجاد صفات ‎/s‏ ‏رفتارهاي اجتماعي مطابق با هنجارهاي جامعه, قبل از هر چیز لازم است كه به فرد آگاهي و شناخت کاملي نسبت به هنجارها و کیفیت رفتارها مورد انتظار» اعطا شود. 

صفحه 15:
4 - روشهاي تربيتي: تعریف: مکانیزمها و شيوههاي ایجاد یا تغییر رفتار و خصوصیات در ۱ متربیاند. < روشها در مقایسه با اصول از نوعي عینیت و تشخص بیشتر و كاملتري برخوردارند. ۶ براي اتخاذ روشهاي تربيتي, توجه تام به مباني (وضعیت و ‎emi‏ ادا و اصول تربیت» ضرورت دارد. > شنیدهاید که میگویند: چون که با کودك سر و کارت فتاد پ 

صفحه 16:
تفاوت روش ها با تفاوت اهداف هدف: پرورش عقلاني فرد هدف: کسب يك مهارت ورزشي یا حرفهاي از حرف اجتماعي هدف: انجام امري از امور ديني است جايي که هدف اصلاح رفتار ناشایست فرد است 4 نميتوان همان روشي را به كار بست كه براي ايجاد يك شايسته يا تثبيت آن به كار ميبري 

صفحه 17:
| روش های تربیتی اتب | مبانی: (هستی شناسی, انسان شناسی. جامعه شناسی, معرفت شناسی, ارزشی..) 

صفحه 18:
مراد از نظام تربيتي اسلام دیدگاهها و نقطه نظرات اسلام در مورد عناصر چهارگانه مذکور و رابطه آنها با یکدیگر است. با توجه به وظیفه و رسالت خطیر دین اسلام و با توجه به‌منابع وحي و منابع متعدد و معتبر روايي و نیز سیره معصومین(ع میتوان گفت که در مجموع از حيث نظري دين واجد يك نظام تربيتي است. 

صفحه 19:
مفال: حکومت الهی دیکتاتوری را بر نمی تابد. چون: در نظام الهی پذیرفتیم که انسانها موجوداتي آزاد و مختارند [لاتکن عبد غيرك و قد جعلك الله حرا] دیگر نمیتوان يك نظام سياسي بنحو ديكتاتوري را در جامعه يذير فت ه «ه‌ابط حاکم ه ‎rd‏ مانب دار ان دیگ به همان نحه که د, دیگر / آيا نظام غرب بر مبناى ديكتاتورى است يا غير _ ديكتاتورى؟ ایا می توان از دیکتاتوری پنهان هم استفاده کرد؟ 

صفحه 20:
آیا نیازی به طرح نظام تربیتی از دیدگاه اسلام وجود دارد؟ | منظور از نظام تربیتی اسلام چیست؟ | اساس يك نظام تربيتي, به مباني و ديدگاههاي فلسفي و علمي وابسته استء دين نيز در زمینه مباني هستيشناسي, انسانشناسي, جامعه شناسي وارزشي, نظراتي دارد و اهداف خاصي را براي انسانها تصویر نمو؟ ‎eles‏ 200 كاسم بطام تريتي دین(اسلام) فراهم است, مراد از نظام تربيتي اسلام دیدگاهها و نقطه نظرات اسلام در مور عناصر چهارگانه مذکور و رابطه آنها با یکدیگر است. با توجه به وظیفه و رسالت خطیر دین اسلام و با توجه به منابع وحي و متعدد و معتبر روايي و نیز سیره معصومین(ع) میتوان گفت که در حیث نظري دين واجد يك نظام تربيتي است. scans 

صفحه 21:
اهميت و ضرورت تبيين نظام تربيتي © 1. كشف نظام تربيت اسلاميء در شكلكيري و تأسيس نظام عملي تربيت_بسيار موثر استء زيرا از حيث عمل نيزء مربيان و دست اندرکاران امر تربیت در جامعه اسلامي ناگزیر به اهداف, اصول و روشهاي تربيتي محتاجند, 2. تدوين برنامه تواها عقي_صحیح بدون توجه به مباني وديدگاههاي دین» ناقص و نارسا بوده و در بازده نظام اجرايي/موجب کاستیها و نارساییها و اشتباهاتي میگردد. به بیان دیگر : همچنانکه ساختار اجرايي يك نظام حکومتي يا يك اد متأثر و برخاسته از دیدگاهها و نظریات فكري است, برنامه و ساختار عملي نظام تربيتي يك جامعه نیز چنین است. منال: حکومت الهی دیکتاتوری را بر نمی تابد. چون: در نظام الهی پذیرفتیم که انسانها موجوداتي آزاد و مختارند [لاتکن عبد غيرك و ت 

صفحه 22:
اقسام تربیت از آنجا که تربیت به معنای پرورش ابعاد وجودی انسان است بر مربیان لازم است که به همه ابعاد وجودی وی اشراف کامل داشته باشند روانشناسان رشد چهار جانبه: ‎«sable ۴‏ اجتماعی را فائلنه/ 

صفحه 23:
‎٠‏ عقل: قوای ذهنی همچون ادراک, حافظه, تخیل و استعداد حل مشکل است. | ‏۰ عاطفه يا هیجان: به معنای تغییرات ناگهانی است که يس از ادراک حسی پا تصور و بادآوری آن در رفتار فرد ایجاد می شود. و تربیت عاطفی یعنی کمک به فرد در قدرت کنترل و جهّت د ناگهانی تغییرات مذکور و اعمال آگاهانه آنها در جای مناسم ‏۰ تربیت اجتماعی, رشد فرد در روابط اجتماعی است تا بتواند اجتماع از ایفای نقش های خود بر آید ‏لادر حوزه رشد اجتماعی تربیت خانوادگی, سیاسی, تربیت 

صفحه 24:
فصل دوم دين و تربيت 

صفحه 25:
سوال کلیدی آيا بشر به دین در زمینه های تربیتی نیازمند است؟ آیا می توان با تکیه بر عقل نیازهای تربيتى خويش را براورده کرد؟ 

صفحه 26:
توضیح سوال: با وجود پيشرفتهاي علمي بشر و تجربهها و يافتههاي دانشمندان درباره علوم انساني و بویژه تربیت» دیگر چه جايي براي «دین» وجود دارد؟ بش داراي قوه و نيرويي به نام عقل و خرد است که در پرتو آن توانسته | پاسخگوي همه مشکلات و مجهولات باشد. بعلاوه» مگر شأن دين اين ‎١‏ این اموري که عقل بشر قدرت فهم و درك آن را دارد بپردازد؟ 

صفحه 27:
انواع معارف و علوم بشريء © ,رم طیمی: علومی که به کشف پدیدهها و قوانین مربوط به آنها میپردازد مثل: زمينشناسي» فيزيك, ثمره اين علوم: د فهم بيشتر بشر از يديدهها و رخدادهايي است كه در جع سح تاآنها سروکاز دارد او را احاطه کرده است. ب: , کنترل و استفاده بهینه از اين پدیدههاست. 0 طرم اسنی: علومي است که ارتباط بیشتر و پيچيدهتري با انسان 

صفحه 28:
پاسخ 1. خطايذيرى 5( در پرتو یافتهها و اطلاعات جدید, خطا و بطلان مقدار معتنابهي از / يافتههاي پیشین آشکار گشته است. به عبارت دیگر؛ با هر دیدگاه نو كه ارائه میشود و با شواهد تجربي اثبات میگردد, خط ب یا بخشي از ديدكاههاي سابق كشيده ميشود يا لااقل نقصان/[ن را آشکار میسازد. اما به چه دليلي میتوان صحت و تمامیت یاف جدید را ادعا کرد؟ 

صفحه 29:
2 نتصان آلف . نقصان در نیازهای دنبوی : هر چند بشر با عقل و درك خویش توانسته است درك عمیقتر و بیشتر و بهتري از فطرت خود و جهان پیرامون خویش را بشناسد اما ابن به معناي درك تمامي آنچه بدان نباز دارد : و نمیتوان حدس زد که تا چه زماني میتوان به انتظار تحقق چ: ثمري نشست. 

صفحه 30:
ب. نقصان در نیازهای اخروی: عقل بشر هر چه رشد کند و به فرض محال | مسائل مربوط به زندگي و روابط افراد را پاسخ گوید, باز هم نخواهد توانست تمام جوانب حیات بشري را مطلالعه ذ ۱ فصل برداشت؛ و با اين حساب هر حركتي در اين مرحله؛ وضعیت آن مرحله را تحت تأثیر قرار میدهد. 

صفحه 31:
اعتراف ‎slo‏ نشمند برجسته آلماني, ولفگانگ: نگاهي به سیر تاریخ علوم, نشان ميدهد كه تمام ييشرفة با يك درك عمیق از مشکلات مختلف همراه بوده است و هر قرني که میگذرد علم و دانش جهان را پيچيدهت ‏معماییتر میکنده ه «معماي حیات و پيچيدگي آن نشان ميدهد كه بين دقت و حساسیت پرسشهاي علمي و ا دریافت پاسخهاي قانع کننده و رضایتبخش, نسبت معکوس وجود دارد ‏این مسأله, آنگاه که به ‎ees‏ انسان, «موجود ناشناخته چا ۳ ‎ ‎ee‏ و 

صفحه 32:
از سل و هل نشری جود ا: © عفل عملي است كه ما را به سوي انجام اعمال نيك و دوري از بدیها زشتیها میکشاند منتها آنچه در اين میان جایگاه دین و وحي ر متمایز و جلوهگر میسازد این است که عقل مقدمات حکم خود را از احساسات دروني میگیرد, قواي بآ و غضبي در نخستین مراحل زندگي به صورت بالفعل وجود اما قوه تعقل و ادراك در آغاز به صورت يك استعداد و توان و دارد, كه به فعلیت رسیدن آن نیازمند تربیت صحیح است و ت ‎ee ee ee ee‏ و مه و ‎ 

صفحه 33:
5- امروز ما شاهد گرایش مردم جهان به سوي نظامهاي ديني پس از مدتها اعراض, انکار و فراموشي ‎eee eee‏ الاب اسلامي ایران نشان داد که رهبري و تعالیم ديني میتواند تا حد بسياري زيادي بر رفتار , مردم اثر گذاشته و استقلال» حریت و... را براي آنها , ارمغان آورد. به هر صورت به فرموده امام راحلمان» امروز جهان تشنه اسلام ناب محمدي(ص) است و یقینا در راس همه مسائلي که باید به بشر امروز عرضه شود, معارفي ‎a Se ee Lk CL Le‏ 

صفحه 34:
قلمرو دين : فهم رابطه دين و تربيت در كرو شناخت قلمرو دين: قلمرو و جامعيت دين تا چه حد است؟ 

صفحه 35:
مفهوم دین: «مجموعهاي از عقاید که محور آنها را خدا و ماوراي طبیعت تشکیل میدهد, به اضافه سلسلهاي از ارزشها و احکام و دستورالعملهاي متناسب با آن عقاید. ۱ میتوان دین را به درختي تشبیه کرد که ريشهاش را عقاید/ و تنه و شاخههاي اصلیاش را ارزشهاي اخلاقي و اجتماعي» و سایر شاخ و برگهایش را قوانین و احکام عملي تشکیل 1.دین حداقلی 

صفحه 36:
‎LI‏ دین دارای مکتب و نظام تربیتی است. ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‏۱ گزارههاي بسياري در متون ديني میتوان یافت که دقیقا ناظر به حقايق عيني امور دنيوي و رفتارها و روابط انساني در اين عالم است. در قلمروهاي گوناگون بویژه موضوعات انساني» مانند اقتصاد. سیاست, تعلیم و تربیت و ... با ۱ گزارههاي توصيفي و هنجاري فراواني در متون و منابع ديني مواجه میشویم. ۰ ۲ در عین حال محدودههاي مباحي وجود دارد که عرصه جولان اندیشه و انسانها در گذر زمان است که خود دین با دعوت به تعقل تفکر و تدیر؛ انسانها به جستجوي يق در اين محدوده دعوت كرده است. ۳ بعلاوه. میتوان حدس زد که عمدتا در این احکام, سعادت فردي ‏ اج مادي ‏ معنوي» دنيوي - اخروي انسانها لحاظ شده است هرچند تفاصیل کارا و از-اظااس سلسلد دستورها و گزارهها با مسائل معنوي و رو: سعادت اخروي, در همه موارد بر ما مکشوف نیست. ‎E‏ بنابراین چنان نیست که بشر با مراجعه به دستورهاي ديني و شریعت, بین انديشه و تکاپو در تحول شیوهها و روشهاي تکامل در زندگي بشود, بلکه < به اين تلاش فكري و عملي توصیه کرده است.. ۵ اصولاً اسلام در بخشهاي بنيادین نظامهاء از جمله نظام تربيتي, مانند ‎a, HAs 5‏ 16 اد 1 لآ ‎ga ee ‎ ‎ ‎ 

صفحه 37:
متالی از نظام تربیتی ‎an‏ در حوزه مبانی» ای از ‎lp‏ و روایات استفاده میشود که انسانها از ‎ole‏ برخوردارند؛ مثلاً انسانها موجودائي ضعیفند؛ خلق الانسان ضعیفا | 2 از مبنای فوق لازمه رسیدن به قرب الهي و کسب کمالات معنوي (هدف), به کارگیری اصول زیر است: 1 - ‏توحه به پرورش حسميو استفاده مجاز و صحیح از طبیعت: ریاضتهاي/ بدني‎ Lol ١ ‏گونه که در تربيتهاي صوفیان دیده میشود - از نظر اسلام مقبول نیست.‎ ‏اصل_ «مسامحت»:_نباید از متربي انتظاري بیش از توان و درك او داشت.. پیامبر‎ ۲ ‏اکرم(ص) در حديثي میفرماید:‎ رحمالله من اعان ولده علي بره, قال قلت کیف یعینه علي بره قال(ص) بقبل میسوره و ب عن معسوره.. ‎ee ٩‏ كلس راك در تيكوكارى فرزتد خويش راياري کند. را أر خضرت برسيام: جكونه او را كمك نمايد؟ حضرت فرمود: آنجه را كه در توان فرزند | بيذيرد و از آنجه در توان تو نيست و برايش دشوار است بكذرد. 

صفحه 38:
۱۳ لت در تکالیف: نباید در تربیت بنا را بر تکالیف ۲ ۰ ۱ گذاشت. باید اصل و قاعده را بر ارائه تکالیف سهل قرار دهیم, تكاليفي که متربي خود را از انجام آنها عاجز نبیند و انگیزه كافي براي انجام آنها در وي به وجود آید. 5 ‎acti‏ | تا اکرم(ص) میفرماید: بعثت علي الحنيفة السهلة السمحه؛ من بر آیین فطري آسان ومداراگر مبعوث تیهام 

صفحه 39:
روش كشف نظام تربيتي اسلام © الف: گردآوری و گزینش گزارههاي موجود در متون مقدس ديني ‏ | (قرآن و روایات وارده در کتب معتبر) و نیز اتخاذ سیره معصومین | ‎(e)‏ ۲ ب: با ترتيببخشي صحیح این گزارهها با توجه به نوع ارتباطی هم دارندء به كشف مباني» اهداف» اصول و روشهاي ارائه شه اقدام نمود. بنابراین. کشف نظام تربيتي اسلام همچون سایر زمينههاي ف كاري اجتهادي و استنباطي است که بدون خبرویّت و آگاهي کاة — 

صفحه 40:
سه رکن کشف نظام تربیتی اسلام © الف: آگاهي دقیق و عالمانه از علوم اسلامي و متون ديني و روش صحیح؛ ب: آگاهي از موضوعات تربيتي و سوالهاي نو شونده در هر زمان و به تبع» وقوف بر مکاتب و علوم تربيتي...؛ ج: نظام بخشي به مجموعه احکام و گزارهها و کشف قوانین حاکم به آنهاه با توجه به سوالها و نیازها این مرحله متفاوت از استنباط فقهي به معناي متداول آن است. 

صفحه 41:
آرجحیت نظام تربيتي اسلام بر سایر نظام ها پل ای ی اااقسادي با زماني کامل است که تمام عناصر و اجزاي آن؛ اولاً از واقعیت و صحت لازم برخوردار باشد, با اباط هماهی و مسجمی با یکدیگر داشته باشند. این ویژگیها زماني تحقق مییابد که مبدع این نظام از اشراف تامي بر موت برخوردار باشد و در سایه علم و آگاهي به طرح و بیان اجزا و عناصر نظام بپردازد و نتيجه لازم را در پي خواهد داشته باشد هماهنگي اجزا برخوردارند a ‏ال‎ ۳۳ . . 2 ard 

صفحه 42:
@ «se ‏موضوع تربیت : انسان‎ تربیت به هر معنایی که فرض شود سر و کارش با موجودی به نام «انسان» است و تا قابليتهاه استعدادها و ویژگیها و خصایص او شناخته نگردده بحث از تربیت و کشف اصول و روشهای تربیت بیمعنا و بیئمر خواهد بود. اين بحث پایه و اساس بحث از اصول و فنون و روشهای تربیتی است. مبنا: نظريه «لوح سفید و نانوشته» جان لاک. اصل «فعالیت مربی» ! اج میگردد. (تربیت ایجابی) بدان معنا که مربی باید تمام اهتمام خویش را در ارائه اطلاعات و آگاهی, به متربی به کار برد و صفحه ذهن و اندیشه متربی را از بینشها و شناختهایی که به او عرضه میدارد: پر سازد. بدیهی است که با تفاوت نوع اطلاعات و بیکشرهای ارائه شده, ركازماى وی اد واه یات مبنا: نظریه «طبیعت و سرشت نیکو» ژان اك روسو اصل: دخالت محدود مربی. در مقابل آیسابی جانا لاک تریت اسلی» ررسر رجود دار که بنا به دیدگاه حوشبینانهای که از طبیعت انسان د متربی و دخالت محدود مربی و جامعه تأکید میکند. تا آنجا که وی معتقد است که اگر دست بشر و جامعه به تربیت انسانی دراز شد. دیگر امد اسن 

صفحه 43:
بنابراین هرچه دیدگاهها و اعتقادات راجع به طبیعت و ماهیت «موضوع تربیت» دقیقتر و عمیقتر باشد. اصول و روشهای کارا و مفیدتری کشف خواهد گشت و بالطبع اعمال ترییتی مربیا پیشتر قرین موفقیت خواهد شد. استادان معاصر تعلیم و تربیت. به اين نكته اذعان , و تأكيد دارند كه تعليم و تربيتى شايسته مقام انسان است كه با شناخت انسان و وضعیت او در همه مراحل تطوّر نوعى و فردى توأم باشد. 

صفحه 44:
تعریف مبانی تربیتی همه يافتهها و گزارههایی که در باب انسان ارائه میشود و در حوزه تربیت کارآیی دارد؛ مبانی تربیت را تشکیل میدهد. | برای مثال این گزاره که «انسان در دوران کودکی؛ بیشتر قادر به فهم مطالبی است که ما به ازای عینی و محسوسی و ملموس داشته باشد» یا گزاره «انسانها در عين اشتراک در جوهره انسانیت (انسان بودن)؛ تفاوتهای بسیار زیادی با هم دارنده از مبانى تربيت به حساب ميآيد. به قول یکی از صاحبنظران: مبانی تعلیم و تربیت از موقعیت انسان و امکانات و محدودیتهای او و نیز از ضرورتهایی که حیاتش همواره اما تست مکند 

صفحه 45:
اقسام مبانی تربیتی در یک تقسیم میتوان مبانی تربیت رابه سه دسته مبانی علمی, فلسفی و دینی تقسیم کرد. 0 «مبانی علمی» آن دسته از گزارهها و اطلاعاتی است که عالمان علوم تجربی (روانشناسی. زیست شناسی و..) در اختبار ما قرار ميدهند. | یافتههای «کهلبرگ» در مورد مراحل تحول اخلاقی. ساختار نظام ذهنی از دید «پیاژه» و تأثیر آرا و عقاید قومى و كرو در داوریهای افراد نمونههایی از این مبانی است. بدین ترتیب رابطه تعلیم و تربیت با علومی همچون روانلین جامعهشناسی و... مشخص میگردد. عالم «مثال» و «ماده» میدید و انسان را موجودی با طبیعت دوگانه عقل و ماده و جامعه را نیز به همین منوال؛ به د طبقه عقل گرا - که دارای عقل و هوشی سرشار و قویاند - و شهوت گرا - که اسیر دست مادهاند - تقسیم میکر را پیشتر در خدمت طبقه عقلگرا که همان حاکمان بودند. میدانست. 

صفحه 46:
مراد از «مبانی دینی» نیز کلیه اطلاعات و اندیشههایی است که دین راجع به ماهیت و طبیعت بشر و نحوه ارتباط او با خدا. طبیعت. اجتماع و خویشتن ارائه کرده است الاي سجرن ‎a‏ ‏دو بعدى بودن انسان. تأثيريذيرى و تأثير گذاری اوه امكانات و برتريهاى او بر ساير مخلوقات و.... البته تقسيم سهكانه فوق. لزوما به معناى مغايرت اين مبانى با يكديكر نيست. اما جون محور بحث ما در این کتاب تنها کشف دید گاههای مستنبط از متون مقدس دینی ما مسلمانان است. تنها به مبانی دینی تربیت مپردازیم. 

صفحه 47:
اصول اصول نه صرفا ویژگیها و خصایص و امکانات موضوع ترییت. بلکه قواعدی است که میتوان آن را نوعی د راهنمای عملی تدابیر تربیتی دانست. در این صورت زبان بیان اصول با مبانی متفاوت خواهد بود؛ مبانی از هستها سخن میگویند و اصول از «بایدهاه و به عبارت دیگر با مبانی از «چگونه چیزی هست» مطلع مبشویم و با اصول از اینکه «چه چیزی باید مد نظر داشته باشیم» آگاه میشویم. رابطه اصول و مبانی * این اصول و دستورالعملهای کلی, بایدها؛) با توجه به مبانی و اهداف ترییت استخراج میگردد. .۲ ** به عبارت دیگر. اصول «کشف شدنی» هستند. نه اينكه به دلخواه و ميل هر كسى «وضع» كردد. ** نکته دیگر «نسبیت اصول» است. زیرا هر مکتب و انديشمندى ديدكاههاى خاصى درباره طبيعت انسان ارائه بسته به نوع نگرش او مبانی تربیتی متفاوتی از آنچه دیگران عرضه میکنند ارائه خواهد کرد؛ در آغاز این فصل/به دیدگاه لاکی و روسویی در طبیعت انسان اشاره کردیم و گفتیم که طبق دیدگاه لاک «اصل فعالیت مربی» نتیجه در حالی که از نظریه روسو «اصل آزادی و فعالیت متربی» استنباط میگردد؛ یعنی از دو مبنای مختلف دو ا 

صفحه 48:
مثال از استخراج اصول از مبانی | ژان کومینوس (۱۵۹۲ - ‎(AW‏ را معمولاً به عنوان یکی از مصلحان تربیتی میشناسند. وی از بیست سالگی به کلیسا پاگذافت تا کشیش | مسیحی شود و در عین حال دلبستگی عجیبی به کار آموزش و پرورش داشت. وی به بشر با دیدی خوشبینانه نظر داشت و بر عظمت بشر ۱ میورزید. وی با ملاحظه روند طییعت. اصولی را - که البته هر اصل متفرعاتی هم دارد - در ترییت پيشنهاد کرد ب مبانی تربیتی او فراتر از انسان و با لحاظ کل طبیعت بود. او با الهام وشناختی که ازطبیعت زنده وپویای اصولی را بيشتهاد كرد. در اينجا به يك نمونه از شيوه استنباطى او اشاره میشود: 

صفحه 49:
۱ ‏كام به گم پیش مرود.‎ eee ‏ی و‎ ee پس استتباط میشود که: اصل ۱. تمام موضوعهای درسی باید با کمال دقت میان کلاسها طوری تقسیمشوند. که موضوعهای قبلی راه را برای موضوعات بعدی هموار | ‎ses‏ و آنها را روشن سازند. (تقدم و تاخر( ‎fol‏ ۲. تقسیم اوقات نیز با كمال دقت و طورى انجام كيرد كه هر سال. هر ماه و هر ساعت دارای کار مخصوص به خود باشد. (تقسیم اوقات متناسب با کار) ۱ اصل ۳ بايد به تقسيم وقت و موضوع کاملاًپییند بود تا چیزی از قلم نیفتد تا انحرافی روی ندهد. (بیان همه مطالب همگام با 6 به عبارت دیگر مفاد هر سه اصل فوق این است که تربیت وآموزش باید گام به گام و تدریجی باشد. 

صفحه 50:
استخراج اصول از مبانی تربیتی اسلام مبنای اول: طبیعت ترکیبی انسان. اصل جامع نگری مبنای دوم: انسان واجد نیروی عقل 1 اصل تعقل 2. اصل تزکیه 3. اصل اعطای بینش ۳ مبنای سوم: برخورداری انسان از ظرفیت های وجودی مختلف 1 تکلیف به قدر وسع 2 الب در باداش زر ارات 

صفحه 51:
مبنای چهارم: محدودیت انسان 1 اصل سهولت در تکلیف 2 ال سا 3 اصل تقویت 1 ال الا راط 1 مبناى ششم: اراده و اختيار تاص ری ار 2. اصل ایجاد انگیزه مبنای هفتم: انسان عبد و بنده خداست اصل عبودیت و بندگی 

صفحه 52:
مبانی و اصول تربیتی از دیدگاه اسلام ‎.١‏ طبیعت ترکیبی انسان: انسان موجودی است مرکب از جسم و روح»؛ این معنا از آیات قرآن که ناظر به آفرینش انسان است. استفاده میشود: «وبدا خلق الانسان من طین» و آدمیان را نخست از خاک بیافری فاذا سویته و نفخت فیه من روحی فقعواله ساجدین «پس چون آن عنصر را معتدل بيارایم و در آن از روح خود بدمم همه بر او سجده کنید» ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎7 ‏هریک از اين دو جزء در ترکیب فوق. اقتضاءات خاصی را سب میشود؛ نیازها ومیلهای جسمی با امور ما مبيابد. درمقابل نیازهای روحی هم در انسان وجود دارد که اثرهمان روح الهی است؛ حقیقتخواهی. جمالطلبیک... آنچه مهم است تعامل وتفاعل وتأثیر وتأثر این دوبعد دریکدیگراست؛ با تقویت روح میتوان در مقابل کششها وان جسمی مقاومت ورزید و آنها را خاموش ساخت و بالعکس با توجه هر چه بیشتر به جسم اقتضاءات و گرایشهای /رو را سد کرد. ‏اسلام بر این ارتباط متقابل و طرفینی صحّه گذاشته است: ‏- قال علی علیهالسلام : اذا ملی البطن من المباح عمی القلب عن الصلاح 

صفحه 53:
اصل مستخرج از اين مبنا: اصل جامع نگری با توجه به مبنای فوق. ضرورت توجه به هر دو بعد اصلی شخصیت انسانی در تربیت, استنباط میگردد. برنامههای تربیتی ‎Lb‏ بگونهای طراحی گردد که شمول و گستره آن کل وجود انسانی را شامل شود. توجه به ضروریات جسمی و غفلت از نیازهای روحی همانقدر آسیبزاست که توجه صرف به نیازهای روحی و غفلت از جسم و نیازهای بدنی. زیر توجه کنید: 

صفحه 54:
چرا کار یکاتور ها خنده دار تدء تما نما کازیکایرضاعن ویادي از اسخاصی مختلف دیده‌اید . تقاوت کاریگاتور یا تصویر واقسی اصخاص این است که در کار یکاتور. بین احعضای پدت سخص تناس وجود تدارد . عضو ی بسیار کو چک طراحی می‌تود و عضو ی بیش از اتدازه بز درگ و حمین قباغة تامو وت موب ختد؟ء بیتعده می ود . رح و دعات اتسات مانتد چسمم ای دارای اعضا ی بخش‌های گو‌تاگون است. احعضای دمح ادا تاه ۳-۱ ها و تسا رو ات یراع تا حص ال با تام استهدادهای دروتی خویش یه صورت متتاسپ رشد کتیم تا مبادا درون ما به دلیل توجه پیش از حد ید يتك استعداد و غفلت اق ساير استعدادهای دروتی. حالت کاریگاتوری پیدا گند - مثاا" رد دا تشمتد ی را در تظر بگیرید که در زميتة علمی در حالی‌ترین مرتبه و جایگاه قرار دارد اما هبي تی‌جهی بد- یگرات تدا ود و از | حالف و بی برحور دای تیست . آیا این فود قسخصیت کار بکاتو ری تبارد؟ ‎ees Se Ea Re ee‏ و أو ساي استصدادها غاغل می‌صوند . عدءا ی ققط دغدعد کسب علم دارتد. عدء‌ای فقط دتبال خوصحال کرد ‎Deen se‏ ‏این در حالی است که مو ققیت و رستگاری ما تتها از طریق رشد متتاسپ هم استعدا دهایمات میس می‌شود و این امر وقتی تحقق پیدا می‌کتد که ما حور طول ند گی خود در مسیری قدم برداريم که جح أت مسو يعو اتيم سم اسصد ادهای خر را عجو‌ها کنیم و تقایص عم حاسسی‌جایسات با بر‌طرق ديم ‏و اين مسير همات مسیر قرب یه خداست که جامح و دریردا رتدة همه خویی‌ها و کماللات است؛ زیرا خداو‌تد خود کامل است و همه خو‌بی‌ها را در حد ‎SLES‏ خود دارد و گسیی که در مسیر تزدیک‌شدن یه او گام بردارد. می‌توا ند رتگ و یویی خدابی یگیرد و همه استصدادهای خود را پمصورت متتاسپ رشد دهد . ‎ ‎ ‏رتك حداى ييذيريد ر چه رنگیی اد نگ دای یهد ات د ماتهااه با عیادت یکتم ‎NY AG a Bene‏ 

صفحه 55:
قال المسیح علیهالسلام : لایفنی الجسد ان یکون ظاهره صحیحا وباطنه فاسدا. کذالک لاتغنی اجسادکم التی قد اعجتبکم وقد فسدت قلوبکم ومایغنی عنکم انتتقوا جلود کم وقلوبکم دنسته. و نيز پیشوای ممنان حضرت کاظم در مورد برنامههای یک فرد مسلمان میفرماید: اجتهدوا فی ان یکون زمانکم اربع ساعات: ساعة لمناجاة اله وساعة لامر المعاش, وساعة لمعاشرة الاخوا الذین یعرفونکم عیوبکم ویخلصون لکم فی الباطن وساعة تخلون فیها للذاتکم فی غیرمحرم وبهذه الساعة 7 الثلاث ساعات. دقت در بیان علت امام که میفرماید با فراهم کردن و اهمیت دادن به ساعات و لحظههایی که در آن از لذتهای مشروع استفاده میجویید قادر تحصیل امور سهگانه دیگر خواهید بود. لزوم توجه جامع را ضرورى ميسازد. مويى را در خوراك خود مى بينى و فيلى از حرام را قورت مى هى و باكى ندارى 

صفحه 56:
مبنای دوم: انسان واجد نیرویی عقل انسان دارای قوه و نیرویی شگفت و عجیب به نام «عقل» است. در پرتو عقل: تاریکیها و جهالتها را به سلامت يشت سر میگذارد از زندگی حیوانی: رها می شود. «اولئک کالانعام بل هم اضل» «صم بکم عمی فهم لایعقلون: آنان کر و گنگ و کورند و از ضلالت خود برنمیگردند. مصاحبه با جهنمیان: چرا جهنمی شدید پاسخ: لو کنا نسمع اونعقل ما کنا فی اصحاب السعیر * عقل به عنوان حجت باطنی خداوند و همراه با حجت ظاهری او ياد شده است ان اله علی الناس حجتین. حجه ظاهره و حجه باطنه؛ به راستی که خداوند بر مردم دو حجت دارد. حجتی آشکار و حجتی مخفی و پنهان 

صفحه 57:
جایگاه عقل کجاست؟ در قرآن تفکر و تعقل به «قلب آدمی» نسبت داده شده است: لهم قلوب لایفقهون بها.... بر اساس قرآن, قلب انسان که همان نفس و روح الهی است. مرکز همه اموری است که از انسان سر م و احساسات و خواه اندیشهورزی و تفکر. بنابراین می توان عقل را مساوی همان قلب یا فرعی و بخشی از آن بدانیم. پیامبر اکرم(ص) در جواب سوال عرب بادیه نشین میفرماید: استفت قلبک؛ از قلب خودت سؤال کن. 

صفحه 58:
بیان دو نکته مهم ١.به‏ فعليت رسيدن اين نیرو و کمال آن؛ به صورت تدریجی و گام به گام است. آگاهی در ابتدا ساده و بیشتر متأثر اس و رفته رفته پیچیده میشود. به همین سبب است که یک کودک هرگز قادر به درک آنچه یک بزرگسال میفهمد نیست. بملاژء با پرورش درست و اطلاعات صحیح است که میتوان به مدد و راهنمایی عقل شتافت | . همچنان که غذای ناسالم جسم آدمی را فاسد میسازد. اطلاعات و اندیشههای ناصواب و غلطی که در قالب کسیار زیا | 0000 وا سسا بان سارى به ظاهر صحیح, ولی در واقع ناتمام لفل ى/إست در اختيار يك قاضى قرار ميكيرد و او جارهاى جز حكم كردن بر طبق آنها ندارد؛ ۲ همچنان که پیامبران الهی در کار هدایت و راهنمایی با مشکلات بسیاری دست به گریبان بودهاند. حجتها و پامبران باطنی خداوند نیز با سرکشیهای نفس حیوانی. عادات و رسوم خطا و غلط. هواها و امیال نفسانی و... روبرو بودهانا. 

صفحه 59:
اصول مستخرح از اين مبنا 1 اصل تعقل 2 اصل تزکیه 3 اصل اعطای بینش 

صفحه 60:
اصل تعقل * قرآن کریم همواره پا ذکر داستان» استفهام» پند و اندرز و... بشر را به تفکر و تعقل میخواند ** اولم یتفکروا فی انفسهم؛ آیا در نفوس خود تفکر نکردند. تخلقونه ام نحن الخاقون؟ آیا شما خود (آن نطفه بیجان را به صورت فرزند) آفریدید یا ما آفریدیم. * وقالوا لو کنا نسمع او نعقل ما كنا فى اصحاب السعير ** الامام علی «ع»: خويش را پیاپی روانه کرد. تا از آنان رعایت میثاق فطری (الهی) را بز طلبند... و نیروهای پنهان خرد آدمی را آشکار فبعث فیهم رسله. و یثیروا لهم دفائن العقول؛ خداوند فرسنادگان خود را در میان مردمان برا 

صفحه 61:
#*اصل ترکیه: ‎٩‏ له قاه ای ارت که هرلسظه در معرض خطا قرار دارد.در تربيت باید کوشید تا عرامل و عللی که عقل را به خطا میکشاند از وی دور کرد. ‏حب و بغض و شهوات چشم دل را کور و توانگری عقل را ضایع میسازد.هوا و هوسها آنقدر توان تسلط بر ‏نف و قلب اسان را دارنده که کار عقل رابه جایی یکشانند که عمل شنیع را نیک پندارد ‏قرآن: زین له سوء عمله فراه حسنا علی (ع): کلم حق یراد بهاالباطل على (ع): من لم يهذب نفسه لم ينتفع بالعقل 

صفحه 62:
۳ - اصل اعطای بینش (تعلیم حکمت) مفاد اصل بیانگر این است که در تربیت افراد باید مواد خام صحیح اندیشهورزی را فراهم آوریم و او را با اطلاعات و دادههای صحیح, مسلح سازیم. امام صادق(ع) میفرماید: ان الحكمة المعرفة والتفقه فى الدين فمن فقه منكم فهو قرآن کریم: ل سل ‎peda SS‏ الكناب و السك 

صفحه 63:
مبنای سوم: برخورداری از ظرفیتهای وجودی مختلف اصول مستخرج از این مبنا ۱ تکلیف به قدر وسع ۲. عدالت در پاداش و مجازات ** هم توجه به تفاوت های نوعی و هم تفاوت های فردی ‎Jel)‏ تکلیف به قدر وسع: لایکلف الّه نفسا الا ما آتیها انا معاشرالانبیاء امرنا ان نکلم الناس علی قدر عقولهم بنابراین, دیگر سخن از فرصتهای براب برابری تکالیف و... در تربیت. در میان نیست؛ بلکه آنچه مقصود و غایت پرور: تيت ات > تاس ردت همه سان اسان است وان شكوفايى, به تناسب قابل: و استعداد افرادء منفاوت < 

صفحه 64:
۲- اصل عدالت در پاداش و مجازا ‎Cole,‏ وسع و توان متربی, فقط در هنگام ارائه تکلیف تربیتی به او نیست. بلکه در پاداش و مجازات وی نیز باید ملاحظه این مهم را نمود. به عبارت دیگر نه یکسانی تکلیف مورد توصیه ‎eee eet‏ و ان و ایس همان معنای عدالت است. در تربیت» قانون «عدالت» حاکم است نه تسناوی. ‏پاداش و مجازات هر فرد با توجه به دو ملفه میزان توان و استعداد و نیز میزان کار مفید یا سو/ ما مشود 

صفحه 65:
مبنای چهارم: محدودیتهای انسان انسانها با اينکه تنها موجوداتیاند که شایستگی خليفة اللهی را دارند. با اين وجود محدوديتها و ضعفهایی آنها را احاطه کرده است. اهم این محدودیتها عبارتند از: ۱ - ضعف و ناتوانی: خلق الانسان ضعیفا؛ انسان ناتوان آفریده شده است. : این «ضعف» و ناتوانی اطلاق داشته و شامل ضعف بدنی. عقلی و نفسی (روحی) ميشود. نمونه بارّز در کودکی و پیری است. ۲- آزمندی و شتابزدگی: آن الانسان خلق هلوعا؛ به راستی که انسان سخت آزمند خلق شده است» وکان الانسان عجولا 

صفحه 66:
توجه به آزمندی و شتابزدگی انسان در تربیت لبته نه آزمندی و نه شتابزدگی, هیچ کدام. به طور مطلق پسندیده یا ناپسند نیستند. بلکه خوبی یا بدی آن به اعتبار مورد آن تغییر می کند و از آنجا که انسان در تشخیص متعلق آزمندی و شتاب, ضعیف است و امیال و جاذبههای جسمی میدان فعالیت بیشتری دارند. بیشتر به خطا میرود. در تربیت باید از این دو ویژگی به نحو احسن استفاده نمود و با جعل متعلق های شایسته. افراد را به کشاند. در قرآن میخوانیم: و سارعوا الى مغفرة من ربكم و جنة عرضها السموات و الارض. السابقون السابقون اولتك المقربون فى جنات النعيم al Ce 

صفحه 67:
۱ -اصل سهولت در تکلیف: در برنامهها و تکالیف تربیتی, بايد اصل را بر انتخاب و ارائه تکالیف و برنامههای سهل و آسان قرار دهیم. چرا که ایا از زمینههای درونی و انگیزشی لازم برای متربی را فراهم میآورد و او را به سوی انجام فعل ترغیب و تشویق میسازد. پیامبر اكرم(ص) :بعثت على الحنيقة السهلة السمحه» قرآن: «يريدالله بكم اليسر ولايريد بكم العسر» ۲ - اصل مسامحت: با توجه به ضعف انسان» در تربیت باید اصل را بر مسامحت و چشمپوشی گذاشت؛ و تا آنجا که امکانپذیر است ار اشتباهات متربی در گذشت. این معنا از حدیث فوقالذکر نیز قابل استفاده است. پیامبر اکرم(ص) : «رحم ‎il‏ من اعان ولده علی برّه قال قلت کیف یمینه علی بره قال یقبل میسوره و یتجاوز عن نکته مهم: مسامحت. هرگز معنای نادیده انگاری و چشم پوشی مطلق از حطای متربی نیست. بلکه مراد و تنبیه است. اما مربی هوشیار, همیشه پرونده اعمال متربی را در ذهن خود دارد و برای حل و بررسی آنها دائم در محا Vaal eae 

صفحه 68:
۳-اصل تقویت: در تعليم و تربيت بايد به مقابله با ضعفها و ناتواناییهای متربی برخاست و از روشهای موثر مدد جست. ۳-۱ جسمی: نخست باید درصدد تقویت جسمی متربی برآمد. امروزه علم ثابت کرده است كه جسم و روح در یکدیگر تأثیر متقابل دارناب ۱ ۱ eres : و ضعف هر یک در دیگری مزثر تواند بود به همین دلیل شریعت اسلام به مادران توصیه میکند که فرزندان خویش را به اندازه کافی (دو سال) شیر دهند به مردم توصیه میکند که از مباحات و ثمرات طبیعت به نحو احسن استفاده نمایند. 

صفحه 69:
۳-۲. تربیت عقلی و روحی: باید زمینه را برای تقویت عقل و نفس او فراهم آورد. تقویت و پرورش عقل, با اصل اعطای بینش و تعلیم حکمت حاصل میأید؛ مورد تقویت نفس که امر زه از مباحث مهم در روانشناسی است. نکات قابل توجه و چشمگیری در متون مقدس دینی دیده میشود: از همان اوان کودکی به مادران توصیه شده است که زمینههای لازم برای اعتماد و تقویت نفس فرزندان را فراهم آورند تا هرگونه تشویش, دلزدگی. اضطراب و.. از نفس متربی رخت بربندد. ۰ وقتی ام فضل دایه امام حسین (ع), کودک را به پیامبر تحویل داد. کودک لباس پیامبر را تر کرد ام فضل یه شدت و تندی کودک را از پیامبر(ص) گرفت به گونهای که طفل به گریه افتاد. پیامبر(ص) فرمودند: «مهلاً با ام فضل/ان هذه الاراقة الماء يطهرها فای شیء یزیل هذا الغبار عن قلب الحسین(ع) آرام اى ام فضل. آب اين لباس نجس را پاک میکند. ولی چه چیز میتواند این کدورت را از قلب حسین(ع) بزداید * توصیههای مکرر اسلام در نوازش و دلجویی از یتیمان؛ بوسه و نوازش کودکان. و یاد خدا و انس و محبت همه در این راستاست. 

صفحه 70:
مینای پنجم: تأثیر پذیری آزادی و اختیار انسان هرگز به معنای نفی تأثیرگذاری علل و عوامل خارجی و محیطی نیست. تأثیرگذاری گاه صرفا محدود به ظواهر انسان و لایههای رییین و آشکار شخصیتی اوست كاه مربوط به درون. عمق و چوهره او که از آن به باطن تعبیر میشود؛ اما باید توجه داشت که در درون ‎LI‏ فرآیند تأثیرگذاری و تأثیرپذیری دیگری هم وجود دارد که از آن به تأثیر ظاهر بر باطن و باطن بر ظاهر 1 باه سود اصولا اساس تربیت و مبنای محوری و عمده مباحث تربیتی, همین مبنای تأثیر پذیری انسان است. چرا که اگر انسان چنین قابلیتی نداشت اين صورت سخن از تربیت او یکسره بى معنا بود. آنجه از مجموع روايات و آيات شريفه به دست ميآيد اين است كه انسانها موجوداتى هستند که از پدیدههای مختلف پیرامون خود: اعم از دوستان. همنشينان. والدين. خواهر و برادر. حاكمان. همسايكان. خير و احسان و زيبايى و جمال. مال و ثر فقر و تنكدستى, ازمنه و امكنه مختلف. اوضاع و احوال جوى و... تأثير بذيرند: 

صفحه 71:
ثروت و مال: «لو بسط ال الرزق لعباده لبغوا فی الارض(۱)؛ اگر خداوند روزی را بر بندگانش فراخ گرداند. مسلما در زمين عصیان برخواهند داشت». - همنشین: امام صادق(ع) میفرماید «من لم یجتنب مصاحبه الاحمق اوشک ان یتخلق بأخلاقه؛ کسی که از همنشینی با احمق دوری نجوید. چه ‎Glee Ly‏ به اخلاق او گردد - مکانها: «نعم البیت الحمام تذکر فیه النار و یذهب بالدرن؛ حمام چه جای خوبی است. در ‎OT‏ به یاد آتش [قيامت [میافتی و کثافتها از ترش مر ۱ - شرایط و اوضاع و احوال: «اذا ركبوا فى الفلك دعوا لله مخلصين له الدین فلما نجیهم الی البر اذاهم یشرکون؛ هنگامی کشتی سوار میشوند. خدا را پاکدلانه میخوانند و چون آنها را به ساحل رسانیم ونجاتشان دهیم به ناگاه شرک میورزندا. - گفتار دیگران: «ولایحزنک قولهم گفتار ايشان تو را محزون نسازد - جمال و زیبایی: «لايحل لك النساء من بعد و لا ان تبدل بهِنّ من ازواج و لواعجبك حسنهنٌ 

صفحه 72:
۱ - عوامل تأثیر گذارنده: در کتابهای تربیتی از اين ام به عنوان عوامل مؤثر در تربيت ياد ميشود. در یک نگرش کلی این عوامل به دو تقسیم میشوند: الف) ورائت ب) محیط. الف: وراشت: ابراهیم کرحی با امام صادق(ع) درباره گزینش همسر مشورت کرد حضرت به او فرمودند: مواظب باش و دقت کن که با چه کسی اج میکنی و او را شریک مال و زندگی خویش میگردانی. در روایتی از رسول گرامی اسلام است که: تخیروا لنطفکم فان العرق دساس؛ در انتخاب همسر بهترینها را برگزینید؛ زیرا ژنها ريشه میدوانند (ویژگیهای پدران و مادران به ارث میرسند( ب: محیط: محیط خانواده. محیط طبیعی. محیط اجتماعی ۱ ليس اليتيم من انتهى ابواه من هم الحياة و خلفاه ذلیلا ان اليتيم هو الذى تلقى له أما تخلت او ابا مشغولا يتيم كودكى نيست كه يدر و مادرش از دنيا رفتهاند و او را خوار و ذليل برجاى كذاردهاند. يتيم كودكى است مادرش از پدرش جدا شده و یا پدری دارد که سخت گرفتار کارهای خویش است (شوقی؛ شاعر معاصر) ازد: از 

صفحه 73:
به همین جهت روسو عقيده داشت که: برای اصلاح اجتماعی ابتدا باید نه از دولت. بلکه از خانه شروع کرد. اگر بتوان اصلاحی در آداب و رسوم عمومی پدید آورد. بايد در بدو امر با اصلاح آداب و رسوم خانوادگی آغاز شود و این امر مطلقا بر عهده پدران و مادران است. تمونه های دیتی: المرء علی دین خلیله وقرینه يا ويلتى ليتنى لم اتَخَذْ فلانا خليلا» لسا مبادا با دروغكو همنشين شوى. زيرا او به منزله سرابى است كه دور را نزديك و نزديك را برايت دور لس مبادا با فاسق و كنهكار همنشين شوى كه او به يك لقمه يا كمتر تو را بفروشد. ‎Q‏ مبادا با بخيل و تنكدست همنشين شوى؛ زيرا او مال خود را در دشوارترين نيازمنديهايت از تو دريغ دارد. لس مبادا با احمق مجالست و همنشینی داشته باشی, چرا که او میخواهد به تو سودی رساند. ولی به تو زیان میرسا ‏لسا مبادا با آنکه ارتباط خود را با خویشانش بریده است همنشین شوی. زیرا او را در سه جای قرآن لعنت شده يا 

صفحه 74:
محيط سياسى: ان الملوك اذا دخلوا قرية افسدوها و جعلوا اعزة اهلها اذله مط ار حتى محيط زندكى و كسب و كار هم در اخلاق تأثير دارد. در اخبار [و روايات] ‎pal‏ سور 0101 و دست و دل باز استء زيرا كارش اينكونه است كه كندم ميباشد و بعد خروار خروار و يكجا آن را برميدارد. در مقابل برخى از شغلها مكروه است. مثل شغل حياكت (بافندكى) آدمى كه بافنده استء تنك نظر بار ميآيد. ولى اكر انسان كشتيبان باشد بلند نظر است. 

صفحه 75:
۱-اصل اصلاح شرایط: این اصل بیانگر این معناست که در تربیت باید عوامل و شرایط زمینه ساز انحرافات بینشی و رفتاری را كنار زد و تغييرداد. روایات و آیات : برای مثال در مورد ازدواج» بیان بسیاری از روایات. حاکی از نهی و بازداشتن از ازدواج با زنان يا مردان شاربالخمی کم خرد نادان» غیر هم کفو و... است, هر چند که مزایایی هم همچون زیبایی داشته باشند. در مورف اواده اسلام بر جوّی سرشار از محبت و عطوفت و مهربانی, همراه با وقار و طمأنینه و اعتدال تأکید دارد و به خانواد ‎aris‏ 0120 037 ا طر: كودكان | خانواد» بى تدبيرى و.هوايرستى و... بنیان سعادت.مادی و معنوی ‎ ‏بر باد ميدهد و سبب انحرافات و كجرويهايى ميشود. در احاديث زير دقت كنيد: قال على(ع): «الافراط فى الملامة تشب نيران اللجاج؛ زیادهروی در ملامت و سرزنش آتش لجاجت را شعلهور میساز محیط اجتماعی نیز, در برنامههای اسلامی مانند نهی از منکر و جهاد و دفاع اصلاح شرایط دیده می شود. 

صفحه 76:
۲ - اصل ایجاد شرایط: بايد شرايط و زمینههای پرورش هر چه بیشتر انسان را فراهم آورد واوفوا بالعهد ان العهد کان مسوولا؛ و به پیمان خود وفا کنبد. زیرا که از پیمان پرسش خواهد شد اذا وعد احد کم صبیه فلینجز؛ هنگامی که کسی از شما به فرزند حویش وعدهای داد به آن عمل کند. اکرموا اولادکم و احسنوا آدابهم؛ فرزندان خویش را بزرگ دارید و آدابشان را نیکو دارید. اطعموا المرأة فى شهر الذى تلافيه التمر فان ولدها یکون حلیما تقیا؛ به زن باردار در ماهی که در آن وضع خرما بدهید. چرا که فرزند او بردبار و پرهیزکار خواهد شد. 

صفحه 77:
مبنای ششم: اراده و اختیار انا هدیاه السبیل ما شاكرا و اما كفورا ۱-اصل حریت: مفاد اصل فوق. آن است که انسانها بايد همواره از شرایط و عوامل لازم برای پرورش و شکوفایی استعدادهای خویش برخوردار باشند نه اینکه از آنها را از موجبات رشد و کمالشان > زداشت و به قولی «میتوان گفت که آزادی نبودن مانع در راه نمود تکامل و تجلی شخصیت آدمی است لاتكوئّن عبد غير و قد جعلك الله حرا»؛ يس در تعليم و تربيت بايد زمينه فعاليت آگاهانه و آزادانه متربی را فراهم کرد و او را از اسارت هواها/و هوسها و عوامل خارجی رها ساخت و شرایط و عوامل شکوفایی را برای وی فراهم آورد تا به بارور: خویشتن بیندیشد و سرنوشت خویش را رقم بزند 

صفحه 78:
۲ - اصل ایجاد انگیزش: اراده انسان مستقیما قابل دستکاری نیست. چون از دسترس خارج است. تنها در مقدمات آن است که امکان دستکاری] عر ‎[so Ceo‏ و تغيير وجود دارد؛ در اينجا سخن بر سر ايجاد شوق و ميل شديد در فرد است. باید کاری کرد که اين برانگیختگی حاصل آید و غلیان یابد. تحریض امور و ترغیب به آن در همین راستاست. ‎fo‏ پیننده و گوش شنوندهرا بهسوی خود بکشاند؛مثلاً جنگ وقتال.امری است که فینفسه برای مردم مکروه و دشوارا رغبتی به آن ندارند. لذا خداوند به پیامپرش میفرماید: يا ايها النبى حرّض المؤمنين على القتال 

صفحه 79:
مینای هفتم: عبد و بنده خداوند هر چند از آیات قرآن و روایات چنین برداشت میشود که انسان بر همه موجودات برتری يافته و از فضیلت بیشتری برخوردار است : به بسیاری از مخلوقات مسخر و در اختبار او هستند. اما همین انسان, سر تا پا فقر و نیازمندی است يا ايهاالناس انتم الفقراء الى الله و الله هو الغنى الحميد؛ اى مردم شما همه به خدا محتاجید و تنها خداست که نياز و ستوده صفات است». يس هم اصل وجود و هم تدبير امور انسان, تنها به دست خداست و از اختيار هر كس ديكر خارج است و به همين جهت است كه خداوند هم مللک لو هم رب اوست و انسان سراپا عبد او. بیان تام حقيقت معناى فوق» در سوره حمد است که الحمدفه رب العالمین؛ الرحمن الرحیم؛ مالك يومالدين: اياك نعبد و اياك در پرتو این عبودیت بوده است که او استحقاق تسخیر زمین و جهان و حاکمیت بر آن را که جانشین حاکمیت خداوند است مییابد. همچنانکه در حدیث شریف قدسی است که: عبدی اطعنی اجعلک مثلی؛ بندهام را اطاعت کن تا تو را مثل خودم قرار دهم دو مشکل عمده در مقابل روی انسان قرار دارد؛ ۱. غفلت از بندگی خداوند که خود معلول نسیان خداوند است ۲ اشتباه در مصداق به این معنا که انسان در تشخیص الق و رب خویش به خطا میرود وبه جای آنکه ربوییت ال را پپذیرد؛ تن به رقيت خدایان ساختگی و مصنوع خویش يا موجودات ضعیف و فقیر - مخلوق خدا - میدهد. 

صفحه 80:
اصل عبودیّت و بندگی در تربیت باید بنا را بر پرورش انسانی به تمام معنا عبد و مطیع خداوند گذاشت يعنى بايد امکانات و روشهای تربیتی به گونهای فراهم و ارایه گردد که معنای فوق تجلی واقعی خویش را یابد. 

صفحه 81:
کلیاتی از مباحث فصل چهارم 

صفحه 82:
1,تعریف هدف و هدف تربیتی هدف موقعیتی است مورد آگاهی و مطلوب و برانگیزاننده و جهت دهنده به فعل اختیاری که آدمی یا فاعل مختار برای رسیدن به آن تلاش می کند. 2.ويزكى هاى خاص اهداف تربيتى سر ارزشی بودن: چون هدف در مفهوم عام و نه صرفا تربیتی در افعال ناپ هم هست تفصیلی بودن: یعنی کاملا روشن و ابهام نداشتن مرتبط و منسجم بودن؛ باید ارتباط منطقی و نظام واری داشته باشد تا مانع "Dew od 

صفحه 83:
هدف وسیله را توجیه نمی کند؟ گرباناندن مردم با زوصه های دروغ گرفتن نمره با تقلب کارخیر با درآمدهای تقلبی آرامش با روشهای تخدیری و عرفان های کاذب توانمندی جسم با مواد نیروزا كسب شهرت به هر قيمت کسب مقام با پا گزاردن بر گرده دیگران امنیت با دیکتاتوری و شکنجه توانمندی علمی و ورزشی با خرید مغزها رفاه با دزدیدن ثروت آفریقایی ها 2500005 ا آراء كردن و2 آبروكردن ناموس كران 

صفحه 84:
اهمیت و نقش هدف نجات از بیراهه کم شدن وسایل ‎sly‏ تحقق یک هدف جهت دهی ‎a‏ نظام تربیتی و ایجاد هماهنگی ‎Dicer clipes‏ معیار بودن برای ارزیابی 

صفحه 85:
> مبانی و منابع تعیین و شناخت اهداف تعلیم و تربیت مبانی فلسفی (شناخت شناسی, هستی شناسی, انسان شناسی, ارزش شناسی) مبانی دینی. 

صفحه 86:
تقسیمات هدف. اهداف بر اساس ملاک های مختلفی_تقسیم می پذیرند مثلا : " ملاک جنسیت: * اهداف تعلیم و تربیت مردان و زنان " ملاک ارتباطات انسانی: 7 اهداف تربیتی متناسب با خود, خدا, خانواده, جامعه و جهان هستی ملاک ساحت های مختلف وجودی (واقعیات اجتماع): اهداف متناسب با واقعیت های موجود اجتماعی به اهداف سیاسی, اجتما خانوادگی, اقتصادی, فرهنگی... 

صفحه 87:
کلی ترین تقسیم بندی تقسیم به جهت وسعت و گستره آن الف: هدف غایی. ب. اهداف کلی. ج. اهداف جزئی و رفتاری 

صفحه 88:
الف: هدف غایی( نهایی) 1 نقطه اصلی و مطلوب بالذات در زندگی. 2 بالاترین ارزش مطلوب در همه فعالیت ها. 3.به مثایه چراغ راه که شوق در دل کشتی نشستگان می افکند و حیرت را پایان می دهد. ‎J‏ 4.نظام تعلیم و تربیت باید کاملا در خدمت هدف غایی باشد. 5 تعیین هدف غایی دیگر هدفها را هم تحت تاثیر و تغییر قرار می دهد 6 بر اساس اصل چهارم لزوم هماهنگی اجزای نظام در جهت این هدف عا: ضروری است. 

صفحه 89:
* ویژگی های هدف غایی برای تعیین و تشخیص هدف غائی. جامع بودن نسبت به شوون انسان وحدت و عدم تعدد > * همسازی با فطرت بی نهایتی و عدم محدودیت 

صفحه 90:
ع سو Jt آیا فهم و اندیشه بشر به تنهایی توانایی تعبین و کشف این هدف هست؟ - اكلا 

صفحه 91:
* هدف غایی در اسلام: * در قرآن کریم واژه هایی که نشانگر اهدافند دیده می شوند. * کدامیک از آنها می توانند به عنوان ‎dor‏ غایی در نظر گرفته شوند؟ ۰ بعضی از این اهداف می توانند بعضی دیگر را در درون خود جای دهند و بر< فقط به بخشی از ابعاد وجود انسان مرتبطند. * اهدافی مانند: رشد, طهارت, حیاط طیبه, هدایت, عبادت, تقواء قرب» رضوان, اقا فلاح, تفکر و تعقل» استقلال و عزت جامعه اسلامی, تعاون» تزکیه» تهذیب صحت, قوت, 

صفحه 92:
از ميان اين اهداف كداميك شايستكى هدف غايى بودي را دارند؟ ۴ رشده ‎sca gl glo‏ حياط طيبه» هدایت؛ عبادت؛ تقواء قرب رضوان» فوز» فلاح, سعادت» اقامه قسط, ذ تزكيه» تهذیب» صحت, قوت, نظافت... 

صفحه 93:
۰۱۸۲ ‏فلیستجیببوا لي و لیمنوا بي لعلهم رشدون؛ بقره/‎ ١ .۱/ ‏وک بر فرعم مانده‎ .۹۷ ‏...فلنحييثه حيوةً طيبة...؛ نحل/‎ ٠“ 0 وما خلقت الجر والانس الأ ليعبدون؛ ذاريات/ 01. ال الل اناه للناس لعلهم يتقون؛ بقره/ ۰۱۸۷ 1 ...و قل عسي ان يهدين ربّي لاقرب من هذا رشدا؛ كهف/ 6لا. ۸ - وما کتبناها علیهم الا ابتغاء مرضات اللّه؛ حدید/۲۷. 

صفحه 94:
.۲۵ ‏رایس تالعسط..: حدید/‎ ane) 0 فاذکروا آلاء اللّه لعلکم تفلحون؛ اعراف/ ‎.1٩‏ ‏1 2 كرلك ببالله لکم آیاته لعلکم تعقلون؛ بقره/ ۲ 12 ...يأتي ‎acl... poi alll‏ علي الکافرین؛ مائده/ 0€. کارا ی لیر و التفوي: مانده/ ۲. 4 - والذین هم للزکوة فاعلون؛ مومنون/ ع. 51-15 خیر من استأجرت القوي الامین؛ قصص/ و يابك فطهر, مذئر/ ء. 

صفحه 95:
برخي از این اهداف در کنار هم قرار میگیرند و با هم رابطه عرضي | دارند.زيرا هر يك به شأن خاصي از شوّون انسان مربوط است و از این رو | ای 20 اكراف كلى متوسط میباشند. مانند صحت, قوت و نظافت (شأن جسمي), تفکر و تعقل (شأّن فكري), تزکیه و تهذیب (شأن اخلاقم اقامه قسط (شأن اقتصادي), تعاون (شأن اجتماعي) و استقلال و عزت ‎Le‏ د رشان ش01 

صفحه 96:
پاره ای از اصطلاحات مرتبط با هدف غایی قرب و رضوان, فوز, فلاح هدایت و رشد طهارت و حیات طیبه عبادت و عبودیت 

صفحه 97:
قرب «انٌّ اللّه يحول بين المرء و قلبه» يعني تا اين حد خدا به انسان نزديك است, | «هو معکم اینما کنتم»؛ ۱ «اینما ثووا فثم وجه ‎«alll‏ این قرب نوعي قرب تكويني و از ناحیه اوست و منظور نیست. 7 پس منظور چیست؟ 

صفحه 98:
منظور, همان رویکردن و توجه به خداوند است و در مقابل آن دوري از < عبارت از پشت کردن به خداوند و غفلت از اوست. قرب نتیجه يك تحوّل دروني و بيروني است. تحوّل دروني همان ربط و وابستگي | ذاتي موجودات به خداوند است که به دنبال آن انسان, وارد خودآگاهي و شهود قلبي بشود و به درجهاي برسد که آن ربط و نیاز تكويني را بيابد نماز که برترین نوع توجه و ذکر نسبت به خداست (ولذکر اللّه اکبر) میتواند یی را ایجاد کند و در خود نماز نیز سجده به سبب اينکه عمیقترین حالت کرنش و هب ترین قرب ای ای ای ایس بگذارد. بالاترین میزان قرب را مینواند فراهم آفرد/ «اقرب ما یکون العبد من اللّه عز وجل و هو ساجد» تحول بيروني نیز به تبع این تحول دروني, در اعمال و حرکات بزرگ و کوچك زندگي حا مى شود و همان و خالص كردن همه جيز و همه كار براي اوست كه هرجه اين جهتد 

صفحه 99:
هدایت هدايت به دو معني به كار رفته است: يكي نمودن و نشان دادن راه و دیگر: ایصال الي المطلوب. در بحث هدف غايي معناي دوم مراد است. و رشد واقعی انسان در گرو همین هدایت و رشد است. و فوز و فلاح و نتیجه همین هدایت است. 

صفحه 100:
طهارت و حیات طیبه: اگر پاكي مطلق از هر عیب و نقص را مختص خداوند بدانیم, انسان هرجه بیشتر صفات خدايي را در خود کسب کند. از عیب و نقص دورتر شده و طهارت افزونتري نصیب او خواهد شد. به اين ترتیب, طهارت نیز ‎aisle‏ قرب مفهومي ذومراتب میشود که مراتب آن تا بینهایت به پیش میرو/و در اين صورت, میتوان آن را از اهداف غايي خلقت و تربیت محسوب کرد از این هدف با عنوان حبات طععه _نیز یاد شده است: «من عمل صالحاً ذكر أو أنثي و هو مومن فلنحییتّه حيوةً طيّبة» 

صفحه 101:
عبودیت و عبادت (بندگی الهی و دوری از بندگی غیر خدا) ‎Go» yl‏ نیز باید سایهاش بر همه اهداف كلي دیگر گسترده شود و همه آنها در ‎neo ec neat‏ 2021 كركت کنند. بر اساس این هدف, انسان بایه/در هر يك از شوّون خویش از انانْت و خودبيني و خودمحوري به عبودیت و خدا محوري سیر کند. ‎ve‏ ‏مثلا: در شأن جسمي و غريزي, عبد بودن همان اجتناب از شهوات و کنترل از اساس امر خداست درشأن فكري و عقلي, علم را نعمت خداوند دانسته مایه خشیت از او قرار د در راه او به کار گیرد. تا افصادم ی و | با عمش بداند ‎aad |p gad leslals ante‏ 

صفحه 102:
اهداف کلی. * این اهداف بر اساس هدف های غابی_و معیارهای دیگر در شئون مختلف زندگی انسان_تعیین می شوند. ۳ *# این اهداف کلیتی کمتر از هدف غایی دارند. عینی تر و متاثر از غایا ‎sb‏ تربیتی اند. ‎ ‎ 

صفحه 103:
*اقسام اهداف کلی: الف: اهداف کلی بر اساس رابطه انسان با خدا, خود, جامعه, طبیعت ب: اهداف کلی بر اساس ساحات تربیت: تربیت عقلانی تربیت دینی تربیت اجتماعی 

صفحه 104:
اهداف ترییت عقلاني دو نکته درباره نقش عقل در تعالیم دینی ۱ به کارگیری توانایی تفکر و انديشه در هر زمان. به نحوی که انسان بدون تعقل و خردورزی کار انجام ندهد. تعبیرهای مختلف افلا تعقلون, لعلهم یتفکرون ۲) استفاده از ابزار اندیشه در شناخت خداء درک معارف و حقایق دینی و شناخت خود و نیز تحصیل علوی/و معارف 86 

صفحه 105:
چند مورد از اهداف تربیت عقلاني در اسلام ۱ - تقویت روحیه حقیقت جویی. تعقل و تفک مطالعه. بررسی. تعمق. تحقیق. نقادی و ابتکار در تمام زمینههای اسلامی. فرهنگی. علمی و فنی؛ ۲ - تقویت روحیه تعلیم و و تعلّم مستمر؛ ۳ - شناخت عالم هستی به عنوان تجلیگاه حقیقت مطلق و جلوه ذات باریتعالی؛ ۶ - پرورش روحیه مشاهده و تفکر و تعقل در آثار صنع الهی با بهرهجویی کامل از ‎feces‏ ‏۵ - پرورش معرفت نسبت به خداوند و صفات او و نیز معرفت نفس. به عنوان مقدمه معرفت پروردگار؛ - تقویت آگاهی فرد نسبت به ارزش و ضرورت تزکیه و تهذیب نفس. 

صفحه 106:
اهداف تربیت ديني تربيت ديني را ميتوان احياي دينداري و يا ايجاد التزام قلبي و عملي نسبت به شريعت و ايجاد و پرورش عشق و محبت ذ خداوند دانست. الف - پرورش حقیقت جويي و حق طلبي ب سپرورش خدا جويي ‎-١‏ توجه و ياد كرد مستمرٌ ضعف و ناتواني انسان و هرجه غير خداست» تفكر در آن و نيز تبيين در اين ناتوانيها؛ ۲ تببين بينيازي خداوندة ‏۴ - پرورش عشق و محبت نسیت خداوند و تخلیه باطن از عشق و كرايش به غير او؟ / ۴ - تلاش و زمينهسازي براي ایجاد خدامحوري در شژون مختلف زندگي ‏ج سپرورش فضیلت جويي ‏۱ پرورش روحیه مراقبت از رفتار خود و ضبط نفس و حسابرسي خویش؛ ‏۲ - تقویت میل به کسب فضائل و مکارم اخلاقي و پیراستن نفس از رذائل وآلودگيهاي اخلاقي؛ ۳ - شناخت نفس و اعتقاد به کرامت انسان و سرمايههاي وجودي او ‏دس پرورش جاودانخواهي ‎ 

صفحه 107:
اهداف تربیت اجتماعي 00000 2 با جنههايي از شخصیت آدمي است که مربوط به زندگي و ور و رن ارس به مرن شکل حفوق, وظايف و مسنهونتهاي خود را نسبت به دیگز | هی ای و یشان و هم مستلکان ود بشناسد و آگاهانه و با عشق, براي عمل به ‎Gl‏ وظایف و ا مسوولیتها قیام کند ۱ - ایجاد و پرورش روحیه اخوت و برادری و تفاهم در بین مومنان و مسلمانان و پرهیز از تفرقه؛ >" - شناخت و رعايت حقوق انسانها؛ 00 ۳- شناخت معروف و منکر و التزام به امر به معروف و نهی از منکر؛ ۶ - تقویت سعه صدر در معاشرت اجتماعی؛ ۵ - تقویت روحیه خدمت واهتمام به امور مسلمانان و تعاون در تقوا و کارهای خیر - پرورش حس احترام به همنوعان و حفظ حرمت انسانی آنها مادامی که آنها نیز حرمت انسانی همنو: خویش را نگه دارند. ۷ - تقويت روحيه تكريم مؤمنين بالاخص دانشمندان و علمای اسلام؛ ايجاد روحيه دعوت به خير و توصيه به حق و توصيه به صبر 

صفحه 108:
اهداف تربیت خانوادگي نقش های مهم خانواده نقش جنسی © نقش توليد مثل و تداوم نسل ©. نقش امنيتى و عاطفى نقش تربیتی ۱- توجه به ضرورت و اهداف تشکیل خانواده و قداست آن؛ ۲ - شناساندن و ‎ASE‏ بر ایفای نقش زوجین در تکمیل و تعالی یکدیگر؛ ۳ - توجه به استواری و پیوستگی روابط زوجین بر اساس مودّت و رحمت؛ 4 - تأكيد بر سرپرستی و پاسداری شوهر ازحدود و حقوق همسر و فرزندان؛ ۵ - تأکید بر تولید نسل با توجه به شرایط زمانی و مكانى؛ 

صفحه 109:
- آموزش و تأکید بر تربیت صحیح فرزندان در کانون خانواده؛ ۷- توجه به نقش ارزشمند تربیتی والدین. مخصوصا مادر در پرورش فرزندان مومن و متعهد و مسژول؛ ۸- توجه به نقش و مسژولیت خانواده در حفظ و گسترش میراث فرهنگی اسلام؛ ‎ae‏ بره تراد و تاکید بر گسترش روابط محبت آمیز در یگ همه اعضای خانواده؛ ‎J‏ ‏۰ - تأکید بر معاشرت نیکو و انجام وظایف متقابل و هماهنگی و همکاری اعضای خانواده با یکدیگر» ۱ - احترام و رعایت حقوق همه اعضای خانواده؛ ۲ - پرورش روحی اطاعت و ادب و احترا و احسان در فرزندان نسبت به والدين در جهت رضاى خداوتكز ۳ - تأأکید بر علایٍ خانوادگی و خویشاوندی و برقراری ارتباط هرچه بیشتر و صمیمانهتر بین اقوام در جهت) رضای خداوند 

صفحه 110:
اهداف تربیت سياسي تربیت سياسي به اين معنا است که افراد جامعه؛ طوري رشد داده شوند که اولٌ؛ در جهت تحقق و برپايي حکومت مبتني بر اسلام تلاش کنند. 2 00 22 2 رین عضو «ياسي آن جامعه براي تحقق آرماته و اهداف مشروخ حکومتي باشنده تا بپاري هم جامعهاي آزلده ند و اسلامي بنا کنند. 

صفحه 111:
چند مورد از اهداف تربیت سياسي ۱ - پرورش روحیه پذیرش حاکمیت مطلق خداوند بر جهان و انسان و آشنایی با شیومهای اعمال این حاکمیت در جامبه : اساس اصل ولایت فقیه. | ۲ - تعلیم و تعلم مفهوم سیاست از دیدگاه اسلام و ارتقای بینش و بیداری سیاسی نسبت به اوضاع سیاسی کشور و جها بخصوص جوایع اسانی؟ ۳- پرورش روحیه مشارکت فعال در سرنوشت سیاسی کشور و پرهیز از بیتفاوتی؛ ۶ - آموزش معیارهای حاکم شایسته از دیدگاه اسلام و پرورش روحیه التزام به معيارها؛ ‎VE‏ ‏۵ - ایجاد زمینهای مناسب برای درک حرمت و رعایت قانون در جامعه. - ایجاد شناخت و قدرت تجزیه و تحلیل مسائل سیاسی داخل و خارجی و تمیبز جریانهای سازنده و حق از/جریانها باطل؛ ‎Pad‏ مفهوم و حدود آزادی سیاسی و اجتماعی در جامعه اسلامی؛ ۸ پرورش روحه پاسداری از حاکمیت و استقلال همه جانبه کشور و نفی هرگونه سلطهگری و سلطهپذیری ظا ‏پرهیز از ستمگری و ستمکشی. ‎ ‎ 

صفحه 112:
روشهای تربیتی وی و رفتارهايي است که مربي جهت تحقق بخشیدن به اهداف به کار میبندد. در حقیقت, روشهاي تربيتي مظهر و نمود بارز ‎ee‏ تدققيت مربي و يك نظام تربينيء در گرو شيوههايي است كه لو براي رسيدن به اهداف تربيتي اتخاذ كرده و به كار ند ود مثال: / 255 2-5 0 مادم ار جمله روشهاي تربيتيائد. اما كميت و كيفيت به کر تا الا قوس ی به قدري مهم است كه افراط در ملام/ باعث شعلهور گشتن لجاجت و كجروي متربي میگردد. در مقابل تشویق نابجا و پیش اندازه نیز, عوارض سو رفتاري را در پي دارد. قال علي(ع): الافراط في الملامة تشب نیران اللجاج. سختدلي و خشونت نسبت به متربي, هر چند در برخي موارد لازم است, اما مرب هرگز نمیتواند بنا و اصول کار خویش را بر آن قرار دهد, زیرا خشونت عنصري است ‎ee ie‏ و 

صفحه 113:
اقسام ررشها روشها را به دو دسته؛ روشهاي «اصلاحي» و روشهاي «ايجادي» روشهاي اصلاحي؛ آن دسته از روشهاي تربیتاند که هدف از آنهاء حذف یا کاهش يك رفتار نابسند (اعم از رفتار ظاهري یا اموري دروني همچون؛ تفکرات ناصحیح و ناپسند) میباشد؛ و مراد از روشهاي ايجادي روشهايي است که در ايجاد يك رفتار تازه يا داوم و تثبیت رفتارهاي نيك و درست» به کار مب روش های علم كاركرد برخي روشهاء تنها به يك حوزه خاص (صرف اصلاح رفتار یا ایجاد رفتار) خلاصه نمیشود بلکه در دو جنبه ذارنة» مثل روش موعظه و نصیحت. از این دسته از روشها به روشهاي حلم تعیر ميكنيم. 

صفحه 114:
قاليهاي روشي: هر روشي در يكي از دو قالب كفتار يا كردار يا در هر دوي آن ظهور مييابد. مثلاً تشويق ميتواند با اداي كلماتي همجون آفرين» احسنت و ... انجام شود يا با خريدن هديه؛ تبسم و سرور در مقابل متربي و ... تنبيه نيز جنين است؛ روي ترش كردنء اخم كردن؛ قهر كردن و ... كردارها و افعالي است كه از آنها روشهاي تربيتي را ميفهميم و اين تنبيه ميتواند با بیان عباراتي همچون «از کارت بدم میآید»» «كار خوبي انجام ندادي» و ... انجام كيرد. / در دسترس قرار دادن كتاب داستان يك قالب روشي است و داستانكويي نيز يك قالب ديكرء بنابراين روش ارايه محتوا و بيام از طريق در دو قالب و شكل جلوهكر شود. همجنين براي ارايه الكوي مناسب كاه به توصيف الكوها ميبردازيم (كفتار) و كاه عملاً الكورا در معرض/ ,ديد و مشاهده متربي قرار ميدهيم. 

صفحه 115:
آهمیت قالبهاي كرداري (همچون کتابت» الگويي و ...) در جذب هرچه بیشتر پیام و دوام حفظ آن در نزد متربي است» زیرا احتمال نسیان و فراموش آن کمتر استه در هر حال استفاده از اين قالبها (مثلاً كتابت» و آنهم در زماني که فاصله مكاني زيادي بین مربي و متربي وجود دارد) بسیار مطلوب استء در اينجا براي تبرك و تيمن يك مثال از روايات شريفه ارايه ميشود. / مما كتب الامام الصادق(ع) اصحابه وامرهم بمدارستها والنظر فيها ... وعليكم بالحياء والتنزه عما تنزه الصالحون قبلكم. 

صفحه 116:
روشهای عام: 1.روش پرسش و استفهام آفرایتم ما تحرئون ءنتم تزرعونه ام نحن الزارعون, لو نشاء لجعلناه حطاما فضلتم تفکهون 2. استفاده از قصه و داستان 3 روش ارائه نشانه و علامت: قال علي(ع) «آفة النعم الکفران»؛ «آفة القضاء الطمع»؛ «آفة العلم ترك العمل به 4. روش مقايسه اعمال: امام صادق(ع) فرمود: لقضاء حاجة امرء مومن احب الي من عشرین حجة, کل حجة ینفق فیها صاحبها مأة الف؛ دستگيری از برادر مومن ‎Ream 1‏ او در بش حدااز بيست حج كه در هر حجي يكصد هزار انفاق ‎hl fod crn‏ ‏امام على (ع) ميفر مايد: ‏شتان ما بین عملین: عمل تذهب لذته و تبقي تبعته و عمل تذهب مژونته و يبقي اجره, چقدر بین اين دو ‎ee‏ عملي که لذتش گذراست و تبعاتش باقي است و عملي كه سختي آن تمام میشود و اجر آن ‎«i‏ ‏0 - روش آموزش تلقین به نفس ‏و اذکر رتك في نفسك تضرعاً و خيفة و دون الجهر من القول ‏يكي از یاران امام صادق(ع) به آن حضرت عرض کرد, گاهي در دلم انديشههاي ناصواب و افکار پربشان رخنه ‏کت و هرا رای تال وان چه کنم: امام در پاسخ فرموذ: هرگاه چنین شد. به زیان بگو «لاله الا الله»( ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ 

صفحه 117:
7 - روش استفاده از تشبیه و تمثیل ۷ - روشهاي تمهيدي (محبت کردن, همنشيني با صالحان و خوبان . ا ا ست در مجلسي که در آن عصیان خدا شود و قادر به تغیبر و دستكاري در آن مجلس نباشیم؛ از داشتهاند. | همجنين توصيههاي مؤكدي كه اسلام در زمينه انتخاب همسر, مراعات زمان مناسب براي آمیزش جنسي, انتخاب دایه | براق طفل و ۰۰ میکند. همه در این زمینه است. | از توصلوهات ديك ائمه معصومین(ع) که به کرات و تعابیر مختلف بیان شده است, توصیه به محبّت و احترام به ران خصوصا كوركان الست بيامبر اكرم(ص) ميفرمايد: احبوا الصبیان و ارحموهم, و در جاي دیگر به بوسیدن و نوازش فرزندان دستور میدهد. 7 اکثرو من قبلة اولاکم فان لکم في قبله درجة و را كرام السلامى است که «كان النبي اذا اصبح مسح علي رؤوس ولده(6) بيامبر كرامي هر روز صبح دست نوازش بر سر فرزندان خود ميكشيد». لا 51 قات حردن مویبات رنیش کودکان, مراعات عدالت بین افراد. سلام كردن به كوذكان: 1 نام نيك براي آتهاء همبازي شدن با آنهاء رفتاري کودکاته و در خور حال فرزندان پیش گرفتن, عمل كردن به وعدهها كه به آنها ميدهيم و ... همه توضيؤواق خردمندانه و مطابق با فطرتي است كه زمينه را براي تربيت فرد مهيا ميسازق از بارزترين روشهاي تمهيدي در تربيت كودك و نوجوان. روش جداسازي بستر خواب کودکان است. تا غریزه ی کول و هگا نا و رارض سدوء و انحرافات جنسي او زا سبب تشوو: اه ال نوا ايستاذتكم الذرى ملكت ارمانكم والذين لم يبلغوا الحلم منكم ثلاث مرات من قبل صلوة الفجر تضعون ثزابكم من الظهيرة و من بعد صلوة العشاء ثلاث عورات لكم 

صفحه 118:
۸ روش موعظه و نصیحت كارآيي اين روش؛ همجون ديكر روشهاي تربيتي» هنكامي است كه با شرايط و ويزكيهاي لازم همراه باشد. اين شرايط كاه به واعظ مربوط ميشود و كاه به متعظ و گاه شزا است که در خود «وعظه بايد باشد. | واعظ باید داراي نفسي میذب و پاك باشده مثل واعظ مثل آدم بيداري است که میخواهد خفتهاي را بیدار سازد ولي آیا كسي که خود به خواب فرو ۱ رفته» میتواند خفتهاي را بیدار سازد!؟ قال الصادق(ع): مثل الواعظ والمتعظ کالیقضان والراقد فمن استیقظ عن رفدته وغفلته ومخالفته ومعاصیه صلح ان يوقظ غيره من ذلك الرقاد. بعلاوه واعظ باید خیرخواه و دلسوز باشد و اين را در گفتار و رفتارش نمایان سازد» همچنان که لقمان به فرزندش «یا بني» خطاب میکرد؛ هماهنگي در قول و فعل خصیصه ديگري است که واعظ باید به آن متصف باشد: عن ابي عبدالله: ان العالم اذا لم يعلم بعلمه زلت موعظته عن القلوب كما يزل المطر عن الصفا(؟) محتواي موعظه؛ يعني وعظ بايد حقايق و واقعيات و اموري باشد كه فطرت انسان به سادگي آن را درك کند و انسان را به صلاع يكشاند.أبعلاوه فصاحت و بلاغت در وعظ لحن کلام و سخنء و نیز کوتاه و موجز بودن آن گذاري آن بسیار موثر است. 

صفحه 119:
نمونه ای از موعظه تأثیر گذار حضرت هنگام بازگشت از صفین؛ با لشکریان خود به قبرستاني که پشت دروازه کوفه بود رسید. موقعیت را آماده دید و با خلق صحنهاي شروع به سخنراني نمود. در ابتدا رو به طرف قبرها نمود و گورها را مخاطب ساخت و فرمود: اي ساکنان خانههاي وحشتناك! و مكانهاي خالي! و قبرهاي تاريك و ظلماني! اي خاك نشينان! اي غريبان! اي تنهايان! اي وحشت زدكان! شما بيشقدم شديد و ما نيز به شما خواهيم بيوست (اكر از اخبار دنيا ببرسيد به شما میگويم:) اما خانههایتان را دیگران ساکن شدند. همسرانتان به ازدواج افراد ديكر در آمدند و اموالتان تقسیم شد. این خبري است که ما داریم» ولي شما جه خبر داريد؟ سپس رو به اصحاب کرد و فرمود: آگاه باشید» اگر به آنها اجازه سخن میدادند؛ به شما خبر میدادند که بهترین زاد و توشه آخرت, پرهيزكاري است. ۱ یا اهل الدیار الموحشه والمحال المقفره والقبور المظلمه یا اهل التربة ايا اهل الغربة! يا اهل الوحده! یا اهل الوحشة! انتم لنا فرط مابق حق» امّا الدور فقد سکنت» اما الازواج فقد تکحت» اما الا موال فقد قسمت!! هذا خبر ما عندنا فما خبرما عندکم ثم التفت الي اصحابه و الکلام لاخبروکم ان خیر الزاد التقوي‌انهج البلاغه کلمه ۱۳۲۰. 

صفحه 120:
ب: روشهاي خاص مراد از روشهاي خاص» روشهايي است که بیشتر و غالباً در يكي از دو بعد ایجاد و تثبیت يك خصلت و رفتار مطلوب و پسندیده یا حذف و کاهش رفتار و صفتي ناپسند مورد استفاده قرار میگیرد؛ مثلاً تشویق در اکثر موارد براي افزایش يك فعل صواب و مطلوب؛ و تنبیه براي حذف و کاهش رفتارهاي ناصواب مورد استفاده قرار میگیرد. بنابراین» در اين بخش با دو دسته كلي از روشها سر و کار داریم: روشهاي تربیت ايجلاي روشهاي تربیت اصلاحي. 

صفحه 121:
روشهاي ايجادي ۱ - روش ترییت الگويي(آسوه) ۲- بشارت دادن (تبشیر) ‎-T‏ روش تشویق ‏4 روش واداشتن واجبار: مرو صبیانکم بالصلوة اذا بلغوا سبعا ‎ 

صفحه 122:
روشهاي اصلاحي تدابیر اولیه: با مشاهده كاري که احتمال میدهیم خطا و اشتباه باشد, قبل از هر جيز بايد به تفحص و تحقيق از حقيقت يعمل بپردازیم. صرف اخبار شخصي از خطاي متربي یا مشاهده رفتاري از او که یقین به خطا بودن آن نداریم. دلیل بر خطا بودن متربي نوست. در بذو آمر بايد فعل متربي را «حمل بر صحت» نماييم | ضع امر أخيك علي أحسنه حتي يأتيك ما يقلبك عنه ۱- روش تغافل ۲ - انتساب به غفلت و سهو ۳ انذار م براي بیان تفاوت بین انذار و تبشیر, به ذکر تشبیه استاد شهید مرتضي مطهري(ره) بسنده میکنیم. استا «قائد» و انذار را به «سائق» تشبیه میکند. قائد كسي است که مهار و اقسار شتر یا اسب را از جلو در د حرکت میدهد و سائق است که حیوان را از پشت سر به جلو میراند. بنابراین تشبیه, انذار و ‎es‏ ‎te‏ اد کارا 211 هلادة فردرابه سوي كمال سوق ميدهند ع - روش محرومسازي و جريمه كردن 0 جبران عمل فوت شده نمونه اين روشء در تربيت ديني و تكاليف كه بر عهده يك فرد مسلمان است «وجوب قضاء عمل فوت شده», « ‎Sales ose‏ 

صفحه 123:
7 - مواجهه عملي متربي با نتایج سوء عملش از مباحث مهمي که در كتابهاي تربيتي به آن اشاره میشود و مورد بحث صاحبنظران قرار گرفته» روش تربیت طبيعي است. برخي معتقدند که طبیعت خود عهدهدار تنبیه و بازداري طفل است و روشهايي که انسانها در تربیت به کار مییندند؛ خلاف جریان طبیعت است. البته این سخن به معناي كلي آن مورد پذیرش نیست ظهر الفساد في البر و البحر بما کسبت ايدي الناس لیذیقهم بعض الذي عملوا لعلهم یرجعون ۷ - روش تتبیه تنبیه نیز همانند تشویق میتواند به صورت كلامي و يابه صورت عملي و فعلي باشد. و ... . البته دشنام و سخنهايي که شرع مقدس آنها را حرام و ناروا میداند. هرگز نباید در تربیت مورد استفاده قرار گیرد. بعلاوه ملامت و آنهم به شکل افراطي آن؛ مورد قبول شرع مقدس نیست؛ تنبیه فعلي و غير كلاميء موارد زيادي دارد كه به برخي از أنها مثل قهر كردن» محروم سازي ‎sling cl‏ أخص تنبيه؛ يعني تنبيه بدني است اشاره شد. آنچه در اينجا بيشتر مورد نظر