صفحه 1:
چشم انداز نظام اقتصاد بین الملل و جایگاه ایران
در آن: رویکرد آینده پژوهشی
علی دینی ترکمانی
استادبار موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی
سازمان برنامه و بودجه استان زنجان
آبان 1395
صفحه 2:
۳
020 سر فصل مطالب
رویکرد آینده پژوهی چیست و چرا ضرورت دارد؟
#تر کیب نظریه نظام جهلنی و دهلت کار آمد توسعه خواه
چیست و چه می گوید؟
* چشم انداز نظام اقتصاد بین الملل چه می تواند باشد؟
فرصت هاى نظام اقتصاد بين الملل در آبنده برای ما چه
می تواند باشد ؟
#الزامات جهلنی و ملی استفاده از فرصت های احتمالی
آبنده نظام اقتصاد بين الملل چیست؟
#رابطه میان این الزامات و توسعه منطقه ای چیست؟
#نتيجه
صفحه 3:
رویکرد پژوهی چیست و چرا ضرورت دارد؟
صفحه 4:
تعریف آینده پژوهی
8آینده پژوهی کوششی نظام مند برای مطالعه آینده های ممکن.
محتمل و مطلوب است
صفحه 5:
2 a”
سح اهداف آیندهپژوهی
مطالعه آیندههای ممکن *
*_بررسی آیندههای محتمل
بررسی تصوبرهای آینده مطلوب
مطالعهی بنیانهای معرفتی آیندهپژوهی
بررسی بنیانهای اخلاقی آیندهپژوهی
تفسیر گذشته و تعیین موقعیت حال
تلفیق دانش و ارزش برای طراحی اقدام اجتماعی
افزايش مشارکت مردمی در تصویرسازی آینده و طراحی آن
*؟ ایجاد وفاق اجتماعی
صفحه 6:
ورور 0 eee
مفروضات کلیدی آیندهپژوهی
* زمان پیوسته اما خطی نیست
" آینده بالضروره تداوم یکنواخت حال و گذشته نیست
" آیندهاندیشی از بخشهای جدایی ناپذیر اقدام بشری است
* آینده به طور دقیق قابل پیشبینی نیست
* وابستگی متقابل پدیدهها در جهان و ضرورت کل نگری
* برخی آیندهها بهتر از برخی دیگر هستند
صفحه 7:
سس
ویژگی های فرایند آبنده پژوهی
© تمرکز روی موضوعات بلندمدت
تقویت ارتباطات میان دست اندر کاران عرصه آینده
پژوهی
© تنطیم و هماهنگ سازی استراتژی های دست اند ر کاران
طی هم بر کنش ها
تقویت توافق نظر روی موضوعات و دیدگاه های مختلف
از آینده
#تقویت تعهد داشتن دربره ى نتايج
صفحه 8:
مثلث آینده پژوهی
فشار حال
صفحه 9:
(روندهای تثرگذار بر خدمات فمای (gike
ln por آپنده
تصاوری رب از آیده
وزن گذشته
yoke gall yang) 2
صفحه 10:
as —— =”
پیشران های آینده
#پیشران ها مجموعه ای از نیروهای شکل دهنده آینده
اند که به صورت جهانی با محلی بر آن تاثیر می گذارند
و از تعامل چهار زیر عنصر شکل می گیرند:
گروندها: تاربخی و پیوسته هستند
رویدادها: گاهی تصادفی و اثرگذار بر روندها هستند
® تصاویر: آنچه در ذهن بازیگران مختلف می گذرد و بر
اقدام ها تاثیر می گذارد
#اقدام ها:آنچه تحت تاثیر تصاویر و روندها و پیشگویی
رویدادها برای اجرا طراحی می شود
صفحه 11:
وو ا =
ویژگی های روش شناختی آینده پژوهی
= آبنده پژوهی دانشی بین رشته ای و فرا رشته ای
است
* آینده پژوهی در اصل مطالعه نظام مند آینده نه با
روش های متعارف گذشته بلکه با روش جدید است.
يارادايم با سرمشق روش شناختى متفاوتى است
* آینده پژوهی دارای هم وجه اکتشافی است و هم وجه
هنجاری و هم وجه تصویرپردازی
صفحه 12:
وجه هنجاری
دانش فارغ از اخلاق نمی تواند به طور جدی دانش
سودمندی باشد
#نقد شرایط جاری با هدف خلق آبنده مطلوب ضروری
است
#واقع گرابی انتقادی:
مادام که ساختارهای کلی نادرست تعیین کننده قواعد
بازی جاری و باقی است. کار کرد علوم اثباتی متعارف در
خلق جامعه مطلوب جزیی است
صفحه 13:
ee ys ee
Oo
کلا
* برنامه ریزی تلاشی برای نیل به اهدافی مشخص از زاویه دید امروز.
در دوره زمانی سه تا پنج ساله است است. مراحل برنامه ریزی عبارت
است از:
تعیین راهبرد (استراتژی) توسعه کلی: توسعه صادرات غیر نفتی
تعیین اهداف کیفی: افزايش صادرات محصولات صنایع ...
تعیین اهداف کمی: هدف گذاری کمی افزايش صادرات صنایع کار خانه
ای به اين ميزان.
تعيين طرح ها: تعيين طرح هاى مورد نياز براى نيل به اهداف كمى
تعیین پروژه ها: تعیین اولویت هاى سرمايه گذاری در سطح پروژه
آینده پژوهی با نگاهی بلند مدت به دنبال آشکارسازی آینده و
تلاش برای نیل به آینده مطلوب است
صفحه 14:
“a اقتصادی متاخر و تفاوت؟ ey) ty Vala
آن با آینده پژوهی
«برتامهريزى توليد ملى
متاسب با ازهای
قویت ی «ee
اتقويت نظام ein
سرمایهگذاری خارجی
ly صادرات»
7
CES ee erence ie ere enn er ear are pera
صفحه 15:
آبنده پژوهی بر مبّنای دو مولفه مناسبات . .
سیاسی و کیفیت نظام حکمرانی
مناسبات سیاسی و
ذیپلغاسی بی تنش
م حکمرا
oS 2 =
مناسبات سپاسی و
دیپلوماسی پرتنش
صفحه 16:
ترکیب نظریه نظام جهانی و دولت
کار امد توسعه خواه چیست و چه می
گوید؟
صفحه 17:
ee” سس
#نظریه نظام جهلنی تحولات در عرصه اقتصاد- جهلنی را ناشی از
تحولات سرمایه جهانی می داند.
از منظر لین نظریه. اقتصاد جهلنی کلیت واحدی است که از سه
قسمت تشکیل شده است: مرکزی. نیمه پیرامونی و پیرامونی
©#در طول تاريخ جند قرن اخير تركيب اقتصادها تغییر کرده ولی
كليت لمن يابرجا مانده است: جايكزينى بريتانياى كبير به جاى
اسپانیا و پرتغال» جايكزينى آمريكا و شوروى سابق به جاى بريتانياى
کبیر. جایگزینی آمریکابه جای شوروی سابق و آنچه در حال رخ
دادن است.
#جا به جایی در قدرت هژمونیک
صفحه 18:
٩دلت توسعه خواه دولتی است کهبا اتکاء به
نظام حکمرانی قوی oly را برای همپایی
فناورانه و رسيدن اقتصادى عقب تر از نظر
سطح فناوریبه مرز اقتصادهای پیشروتر در
زمانی کوتاه. فراهم می کند.
صفحه 19:
تثلث توسعه در چار چوب نظم اقتصاد جهانی
)
| دولت توسعه
۳
Ls
سرمایه سرمایه
جهانی
صفحه 20:
چشم انداز نظام اقتصاد بین الملل چه می
تواند باشد؟
صفحه 21:
رديف | كشور
o> ۱
۳ آمریکا
ak ¥
ONS -
ه آلمان
© روسيه
۷ پرزیل
۸ فراتسه
4 اتدونزی
Ne
لک
۲
۳
1۴ ی
۵ | کانادا
اقتصاد جهانی در ۲۰۱۴
GDP
AVETS
AVENE
۷/۳۷/۷۲
FVAA
۳۲
۳۵۵۹
yevy
YOAV
TRE
۴۳۳۵
۷۱ ۴
52
۱۶۵۲
۱۵۲
رديف
AF
vv
vA
55
ve
wa
YT
"+
°F
۵ ۲
۲۶
Vv
vA
۲۹
we
کشور
اسیاتیا
ترکیه
ایران
استرالیا
تولید ناخالص ملی به روش برابری در قدرت خرید
GDP
۱ ۳۴
۱۰۲
۳۸۴
۱ ۰
۱۰5۸
55
aro
ary
۹۷
AAF
Van
vFV
۹۵
FAY
۳۶۲
The World in 205: Will the Shift in Global Economic power Continue?, PWC, CO, متبع: کانا
صفحه 22:
ردیف | کشور
o> 5١
۲ آمریکا
aa ۳
7 این
۵ اندوتز ی
9 برزیل
اد روسيه
A المان
5 مکزیک
٠6
۱۹
۱
Lad
ار
۱۵ نیجر یه
افق۲۰۳۰
تولید ناخالص ملی به روش برابری در قدرت خرید
GDP
۳۶۲۱ ۴
۳ ۱
۳۸
4
OFAF
۳۹۹۶
۴۳۸۵۴
Faas
۳۹۸۵
۳۳۹۸
۳۳۹۲
۲۳۸۸
ba al
۲
Yor?
Global Economic power Continue?, PWC.CO,UK ‘aad
رديف
۱۶
VW
VA
4%
ve
۳۱
۳۲
۷
+
۵ ۲
۲۶
vv
vA
4+
۳۰
کشور
کانادا
اسمياتيا
اييرات
مصر
تايلئد
پاکستان
GDP
CELE
vive
our
VAOF¥
VARY.
تک
(2
Voor
yore
VOLA
51-6
۳
eV
۱۵۵
۱۹
صفحه 23:
>| <| wo] 4) 4] 4) 16
هذ ء اه اف کت
3
کشور
جين
هند
آمریکا
اتدوتز ی
پرزیل
مکزیک
ذاين
افق ۲۰۳۰
تولید ناخالص ملی به روش برابری در قدرت خرید
GDP
۶ ۹
۴۳۲۳۵
مدع
15٠
۹۱۶۴
Sd
va
۷۳۵۷۵
came)
FTA
over
aFAA
.مه
ه٠“
۵۳
ردیف
VF
9
vA
.4%
vo
۲۹
وی
و
ve
vo
هذ
۳
۸ ۲
۲۹
۳۰
کشور
مصر
کره چنویی
ایتانیا
کاتادا
فیلیپین
تایلند
ويتقام
GDP
َع
TAY
۳۶۷
YOAY
۳۵۹۶
۳۵
rr
۳۳۶۹۷
۳۳۷
57
۳۰۹۹
4
ya.
VAS
۳۳۵۵
صفحه 24:
ظهورقدرت های توظهور و جا به جایی در قدرت "7
هژمونیک
=
4
International Futures (Renard, Thomas,” A BRIC in the World: Emerging
Powers, Europe, and the Coming Order, Royal Institute for International
| Relations
(OPEC, Annual statistical Bulletin, 2009
5
thy. =
صفحه 25:
٩نظم امنیتی سیاسی به نظامی متشکل از دو تا
چهار ابر قدرت و چند قدرت بزرگ تبدیل می شود.
اقتصاد جهانی مبتنی بر قطب های منطقه ای
صفحه 26:
.۰ ا __
تغییر در ترکیب شورای آمنیت سازمان ملل --
#كوفى عنان : بدون اصلاح شورای امنیت هر گونه اصلاحی در سازمان ملل plait
خواهد ماند. ترکیب کنهنی شورای امنیت- چنان که گذشت- جهان را آنگونه که در
سال ۱۹۴۵ بود و نه آنگونه که در قرن بیست و یکم هست بازتاب می دهد. این شورا
بلیدبه گونه ای اصلاح شود که دولت هلیی کهبه لحاظ مللی, نظلمی و دیپلما تیک
بالاترین سهم را در سازمان ملل ايفا مى كنند در بر كيرد و به نحوى گسترده اعضای
كنونى سازمان را نمايندكى كند. در حال حاضر براى افزايش شمار اعضاى شورا از
بانزده.به بيست و جهار عضو دو مدل مطرح است: يكى ايجاد شش كرسى دائمى
جدید و سه کرسی غير دائمى. ديكرى .نه كرسى غير دائمى جديد. هيج يك از دو
مدل دامنه ی حق وتو رابه فرلتر از پنج عضو دائمی که هم اینک از ن برخوردارند
نمی گستراند.به عقیده ی هن زمان لن رسیده است کهبا جدیت و جسارت گره از
این کار بگشاییم و تصمیمی مقتضی را اتخاذ کنیم
۰
صفحه 27:
”= سس 5
تغییر در نظام حکمرانی اقتصادی جهانی
® تغییر سازمان کاری بانک جهانی و صندوق بین المللی
پول
تغییر نظام پولی جهانی و جایگزینی تدربجی پول جدیدی
مثل حق برداشت صندوق بین المللی پول به جای دلار
برای تسویه حسابهای بین المللی وذخیره جهانی
© تغيير نظام مالی جهانی و اعمال مالیات بر سود معاملات
سهام با هدف پیش گیری از وقوع بحرانی دیگر
صفحه 28:
2 —— —
"در موضع صندوق بین المللی پول طنز روشنی دبده می شود:
صندوق سعی دارد نشان دهد که ماوراى امور سیاسی است. با
وجود لین . برنامه ی وام هلیش به وضوح تحت تاثیر مساثل
سیاسی است. صندوق بین المللی پول مساله فساد اداری کنیا را
بهلنه و وام نسبتا کمی را که قرار بودبه کنیا بدهد متوقف کرد.
ولی جربان پهلی را که بللغ بر میلیاردها دلار حی شدبه روسیه و
اندونزی ادامه داد. از دید عده anes! نظر حی رسيد در حللى كه
شتر دزد را رها کرده. برای تخم مرغ دزد سخت می گرفت...
مساله تنها لین نیست که بلید منصفانه و یکسان عمل کرد.
جهان جای غیر منصفانه ای است و هیچ کس واقعا انتظار ندارد
که صندوق بین المللی پولبایک قدرت اتمی همان برخوردی را
داشته باشد کهبا یک کشور آفربقلیی فقیر و کم اهمیت دارد.
نکته سادهتر از اینهاست: تصمیم به وام دهی تصمصیم سیاسی
است و قضاوت های سیاسی همیشه در تو صیه های صندوق ذی
مدخل است ed) . منبع پیشین. 1۹۹۹:۱۳۸۲ ص ۷۱)
صفحه 29:
توجه وبزّه آی بلیدبه حق برداشت مخصوص داده شود. این.
پول ويژگي ها و پتانسیل ذخیره ارز فراملی را دارد. علاوه بر
لین. افزایشی در تخصیص حق برداشت مخصوص به صندوق
کمک می کند که به مشکل منلبعبا شفافیت بپردازد. بنابراین.
تلا ها للید در جهت فشازعه تخصیص حق برداشت مخصوص
باشد. لين مستلزم همكارى بين المللى در ميان اعضای صندوق
است. به ویژه. ماده چهارم موافقتنامه 9 ails مواد مربوط به
تخصيص حق برداشت مخصوص ييشنهاد شده در 191917 بايد
سريعا تصويب شوددنا كشورهليى كه از سال ۱۹۸۱ عضو صندوق
بوده لند بتوانند از منلبع حق برداشت مخصوص بهره ببرند. بر
لين مبنا بليد ملاحظات بيشترىببه افزليش تخصيص آن معطوف
کرد... چشم انداز استفاد از حق برداشت مخصوص بليد افزايش
eh که بتولند نیاز کشورهای عضوبه ذخيره ارز جهانی
را برآورده کند" (زو زیاژوان. سخنرانی با عنوان "اصلاح نظام
پولی بین الملل ۰۳ ۲۰
صفحه 30:
aie ——
© "ايده افزليش حق برداشت مخصوص یا ذخیره جهانی
دیگر, در جهت هدف تسهیل تامین مللی هر دو کشورهای
دارای کسری و مازاد تجاری است. به کشورهای دارای
کسری کمک می کند که راحت قر به وام. خارج از
بازارهای بین المللی. از طریق نهادهای مللی بین المللی
دسترسی داشته باشند...به کشورهای دارای مازاد که می
خواهند بر ذخایرشان اضافه کنند نیز کمک می کند
ریسک کاهش ارزش پول را کمتر کنند (بینی اسنگی.
سخنرانیبا عنوان جهان يس از بحران: طراحى يك نظم
پولی جدید ". ۲۰۰۹)
e
صفحه 31:
اا سا تت
فرصت هاى نظام اقتصاد جهانى جند
قطبى منطقه كرا براى اقتصاد ايران
صفحه 32:
تبدیل شدن به قدرت منطقه ای بزرگ متناسب
با موقعیت ژئوپلتیکی و سرزمینی و امکانات
طبیعی و انسانی کشور
جذب سرمایه خارجی
رشد گردشگری بین المللی
تبدیل شدن به یکی از اعضای دایمی شورای
امنیت سازمان ملل
صفحه 33:
fs | ” ۲
elke ee و ملی استفاده از فرصت
ی احتمالی آینده نظام اقتصاد بین
صفحه 34:
#بازسازی نظام حکمرانی بر مبنای اصل « جهانی فکر
كن ملى عمل كن»
© تقويت دیپلماسی سیاسی و تجاری به عنوان یکی از
ارکان مهم شاخص قدرت ملی
#ارتقای ظرفیت جذب و زمینه سازی برای شکل گیری
ثلث توسعه
صفحه 35:
لبي ااببجبببجب-
بدون آرتقای ظرفیت آمکان ارتقاء در جایگاه --
نظام اقتصاد جهان , وجود ندارد
ذخيره دانش از گذشته + سرمایه
انساني جدید + مهارتهاي مديريني
و قا سازماني + همكاريهاي
ات و صادرات دانش
ty تثبت درخ وافعي
ارز بدون کاهش پي در پي
ارش بول ملي
صفحه 36:
رابطه ميان اين الزامات و :
ن اين الزامات و توسعه منطقه اى
صفحه 37:
5 ۳۳ Sa”
عملکرد جزء جدای از عملکرد کل نیست
توسعه منطقه ای بدون رشد کلان اقتصادی و
توزیع عادلانه منابع» امکان ناپذیر است
تامين ايندو نيز بدون تامين اصل ”جهانى فكر كن
و ملى عمل كن“ و ارتقاى ظرفيت جذب ناممكن
است
صفحه 38:
وضع حکمرانی: شاخص 2
(پانک جهانى)
کشور -سال
شاخص
رتبه در شاخص عملکرد لجستیکی
زیرشاخص کارایی فرایندهای ترخیص کالا
زیرشاخ صکیفیت زیرساختهای لجستیکی
زیرشاخص سپولت در ارسال محمولههای
بینالمللیٍ
زیرشاخص شایستگی و کیفیت خدمات
لجستیک
زیرشاخص توانلیی در تعقیب و ردیابی کالاهای
en!
2007
150)
کشور)
78
63
66
66
78
125
2010
155)
کشهر)
103
106
86
121
69
110
ایران
2012
)155
کشور)
112
126
100
115
87
108
Rewer} §
(os
2014
166)
کشور)
114
133
97
124
123
2016
)160
کشور)
110
72
82
111
31
35
36
43
صفحه 39:
5 5 2 2 = — ۲۳۳
تو در تویی نهادی و عوارض منفی آن
بي ثبتي ساختار سازماني
(تاسيس هاء تقكيك هاء
ادغام هاو انحلالها)
صفحه 40:
نبود سیاست صننعتی» چانه زنی گروه های ذی 7
نفع. وکارابی تخصیصی پایین
فشار گروه های ذی .
۱ نف ١
2
a 1 4 2 ,>
نبود سیاست تعریف پروژه ها ۱
ne 3 پروژه های سرمایه گذاری
See سرمايه كذازى Sle Jb dag g plats (ARSE
شتابزدگی در ۲۱ مقیاس در تعداد سيار معوقه
سياستكذارى )| زياد | 9
و 5 9 ا ۱
1 اتلاف منابع و کارآیی
تخصیصی پایین
8
صفحه 41:
قدرّت جانه زتی تابرابر منطقه ای و کارآیی .
توزیعی پایین (وابستگی به مسیر گذشته)
بودجه ریزی بر
مبناى سال قبل ۲
# a
افزایش شکاف 0 8 ae
تخصيص اعادلاته | ميان مركز | NE
77 ١ =
y
۳
صفحه 42:
حت = دتم ۰
©اقتصاد - جهانى در حال تجربه جا به جابى ديكرى در
جرخه هزمونيك است
©اين جا به جايى كه با شكل كيرى نظم نوينى همراه است
فرصت هابى را براى اقتصاد ايران جهت بازيكرى مهم در
عرصه منطقه و جهان فراهم مى كند
اما استفاده ازاين فرصت ها بدون تقويت ديبلماسى
سياسى و تجارى و ارتقاى ظرفيت جذب ممكن نيست
© تقويت دييلماسى تجارى و ارتقاى ظرفيت جذب نيز بدون
تغيير باورها و يذيرش اصل جهانى فكر كن ملى عمل كن و
رفع مشكل تو در تويى نهادى ممكن نيست
صفحه 43: