تاریخ آسیای میانه

به نام خدا تاریخ آسیای میانه تهیه :حسین بخارائی آسیای میانه کجاست؟ • • آس یای میان ه یکی از مهم‌ت رین من اطق ژئوپلی تیکی جه ان اس ت ک ه می ان ش رق آس یا، خاورمیان ه ،روس یه و ش به‌قاره هن د ق رار گرفت ه اس ت .این منطق ه از دیرب از مح ل تالقی تم دن‌ها ،ادی ان ،تج ارت و لشکرکش ی‌های ب زرگ ب وده اس ت .م وقعیت جغرافی ایی آن ب اعث ش د ک ه راه‌ه ای تج اری مهم ،به‌وی ژه ج اده ابریش م ،از این منطق ه عب ور کنن د و ش هرهایی مانن د س مرقند و بخ ارا ب ه مراک ز علمی و اقتص ادی جهان تبدیل شوند. امروزه آسیای میانه معموًال شامل پنج کشور مستقل است: .1 قزاقستان .2 ازبکستان .3 ترکمنستان .4 قرقیزستان .5 تاجیکستان • در برخی منابع ،بخش‌هایی از افغانستان ،مغولستان و غرب چین نیز از نظر تاریخی جزو آسیای میانه به شمار می‌روند. ویژگی‌های طبیعی آسیای میانه • آس یای میان ه دارای تن وع جغرافی ایی چش مگیری اس ت .بخش عم ده‌ای از آن را بیابان‌ه ای وس یع ،اس تپ‌های پهن اور و رش ته‌کوه‌های مرتف ع تش کیل می‌ده د .همین ش رایط ط بیعی ب اعث ش ده اس ت ک ه زن دگی کوچ‌نش ینی در کن ار کش اورزی در واحه‌ها شکل بگیرد. • مهم‌ترین عوارض طبیعی: .1کوه‌های تیان‌شان .2کوه‌های پامیر .3بیابان قره‌قوم .4بیابان قزل‌قوم .5استپ‌های قزاقستان .6دریاچه آرال .7رودهای آمودریا و سیردریا نخستین ساکنان آسیای میانه • در هزاره‌ه ای پیش از میالد ،اق وام مختلفی در آس یای میان ه زن دگی می‌کردن د ک ه بیش تر ب ه دام داری و کوچ‌نش ینی مش غول بودن د .ب ا گذش ت زم ان ،ش هرهای مهمی در کن ار رودخانه‌ه ا و مس یرهای تج اری ش کل گرفت. • از مهم‌ترین اقوام باستانی می‌توان به: .1سکاها .2ماساژت‌ها .3سغدیان .4باختریان .5خوارزمیان • اشاره کرد. • این اق وام نقش مهمی در توس عه تج ارت و انتق ال فرهن گ می ان ش رق و غرب داشتند. آسیای میانه در امپراتوری هخامنشی • در ق رن شش م پیش از میالد ،ک وروش ب زرگ بخش بزرگی از آسیای میانه را به قلمرو هخامنشیان افزود. س اتراپی‌هایی مانن د س غد ،ب اختر و خ وارزم تحت حکومت ایران قرار گرفتند. • اهمیت این دوره: .1گسترش راه‌های ارتباطی .2رونق تجارت .3توسعه نظام اداری .4نفوذ فرهنگ ایرانی حمله اسکندر مقدونی و دوره هلنیستی • در س ال ۳۳۰پیش از میالد ،پس از شکس ت ام پراتوری هخامنش ی ،اس کندر مق دونی وارد آس یای میان ه ش د .فتح این منطق ه ب رای او آس ان نب ود ،زی را قبایل محلی ،به‌ویژه در نواحی سغد و باختر ،مقاومت شدیدی از خود نشان دادن د .مش هورترین ره بر این مق اومت ،اس پیتمان ب ود ک ه چن دین س ال نیروهای مقدونی را به چالش کشید. • برای تث بیت حک ومت ،اس کندر ش هرهای جدی دی بن ا ک رد و س ربازان و مهاجران یونانی را در آن‌ها اسکان داد .او همچنین برای ایجاد پیوند سیاسی با نخبگان محلی ،با رکسانا ،شاهزاده‌ای اهل باختر ،ازدواج کرد. • نتایج این دوره: .1 گسترش فرهنگ و هنر یونانی در منطقه .2 تأسیس شهرهای جدید با معماری هلنیستی .3 رونق تجارت میان شرق و غرب .4 آغاز تلفیق فرهنگ یونانی و فرهنگ‌های ایرانی پادشاهی یونانی-باختری و امپراتوری کوشانی • پس از م رگ اس کندر ،قلم رو او می ان س ردارانش تقس یم ش د .در آس یای میان ه ،حک ومت س لوکیان برق رار ش د ،ام ا بع دها پادش اهی مس تقل یون انی- ب اختری ش کل گ رفت .این حک ومت ب ه یکی از ثروتمن دترین دولت‌ه ای عص ر خود تبدیل شد. • در س ده نخس ت میالدی ،اق وام ی وئه‌چی از ش مال وارد منطق ه ش دند و ام پراتوری کوش انی را بنی ان نهادن د .این ام پراتوری در زم ان حک ومت کانیش کا ب ه اوج ق درت رس ید و قلم رو آن از آس یای میان ه ت ا ش مال هن د گسترش یافت. • اهمیت کوشانیان: .1 رونق تجارت در جاده ابریشم .2 حمایت از آیین بودایی .3 گسترش هنر و معماری .4 ارتباط گسترده با ایران ،هند و چین جاده ابریشم؛ شریان حیاتی آسیای میانه • • .1 .2 .3 .4 .5 .6 .7 • • جاده ابریشم ش بکه‌ای از مسیرهای زمی نی و دریایی ب ود که ش رق آسیا را ب ه خاورمیان ه و اروپا متص ل می‌ک رد .آس یای میان ه در مرک ز این ش بکه ق رار داش ت و از این رو ،نقش مهمی در تجارت جهانی ایفا می‌کرد. نه*ای تج*اری کااله*ای ارزش*مندی مانند: کاروا ‌ ابریشم ادویه چای فلزات گران‌بها شیشه کاغذ اسب را از این مسیر جابه‌جا می‌کردند. عالوه ب ر ک اال ،اندیش ه‌ها ،ادی ان ،فناوری‌ه ا و دس تاوردهای علمی ن یز از طری ق ج اده ابریش م منتق ل می‌ش دند .همین ام ر آس یای میان ه را ب ه یکی از مراک ز مهم تب ادل ف رهنگی جه ان تب دیل کرد. ورود اسالم به آسیای میانه • در نیم ه دوم ق رن هفتم میالدی ،س پاهیان مس لمان ب ه فرمان دهی فرمان دهان خالفت ام وی وارد آس یای میان ه ش دند. پس از چن دین ن برد ،بس یاری از ش هرهای مهم منطق ه ب ه قلم رو خالفت پیوستند. • در آغ از ،مقاومت‌ه ایی از س وی ب رخی ش اهزادگان محلی صورت گرفت ،اما به تدریج اسالم در سراسر منطقه گسترش یافت. • پیامدهای ورود اسالم: .1گسترش زبان عربی در علوم و ادبیات .2توسعه مدارس و مراکز علمی .3رونق معماری اسالمی .4افزایش ارتباط فرهنگی با دیگر سرزمین‌های اسالمی حکومت سامانیان؛ عصر طالیی فرهنگ ایرانی • در ق رن نهم میالدی ،دودم ان س امانیان ب ر بخش ب زرگی از آس یای میان ه و خراس ان حک ومت ک رد .پ ایتخت آن ان ،بخ ارا ،ب ه یکی از مهم‌ت رین مراک ز علمی و فرهنگی جهان اسالم تبدیل شد. • سامانیان نقش بزرگی در احیای زبان فارسی پس از فتح اسالمی داشتند و از دانشمندان ،شاعران و نویسندگان حمایت می‌کردند. • در این دوره ،شخص*یت‌های ب*زرگی همچون: .1رودکی .2ابوعلی سینا .3ابوریحان بیرونی (اواخر این دوره و پس از آن) • در فضای علمی و فرهنگی منطقه رشد کردند. • دستاوردهای سامانیان: .1شکوفایی زبان و ادب فارسی .2پیشرفت علوم پزشکی ،ریاضیات و نجوم .3رونق تجارت .4توسعه شهرسازی و معماری اسالمی ترکان و شکل‌گیری دولت‌های ترک‌تبار • از ق رن دهم میالدی ،قبای ل ت رک ب ه ت دریج ق درت بیش تری در آسیای میانه به دست آوردند .بسیاری از آنان اسالم را پذیرفتند و حکومت‌ه ای قدرتمن دی تش کیل دادن د .این دولت‌ه ا ض من حف ظ بس یاری از س نت‌های کوچ‌نش ینی ،از فرهن گ اس المی و ایرانی نیز تأثیر پذیرفتند. • مهم‌ترین دولت‌های ترک‌تبار عبارت بودند از: .1قراخانیان .2غزنویان .3سلجوقیان • حکومت این دودمان‌ها موجب گسترش زبان‌های ترکی ،تقویت ارتش‌ه ای س واره‌نظام و توس عه رواب ط سیاس ی و اقتص ادی ب ا دیگ ر سرزمین‌های اس المی ش د .در عین حال ،فرهن گ ایرانی و اسالمی همچنان نقش مهمی در اداره حکومت ،ادبیات و علوم منطقه ایفا می‌کرد. قراخانیان؛ نخستین دولت بزرگ مسلمان ترک • قراخانی ان نخس تین حک ومت ب زرگ ترک‌تب ار بودن د ک ه اس الم را ب ه عنوان دین رسمی پذیرفتند .این سلسله از اواسط قرن دهم تا اوایل ق رن س یزدهم میالدی ب ر بخش‌ه ای وس یعی از آس یای میان ه حک ومت کرد .قلمرو آنان شهرهای مهمی مانند کاشغر ،سمرقند و بخارا را در بر می‌گرفت. • قراخانی ان نقش مهمی در گس ترش اس الم در می ان قبای ل ت رک و توسعه شهرهای آسیای میانه داشتند .در این دوره ،مدارس ،مساجد، کاروانسراها و بازارهای متعددی ساخته شد. • دستاوردهای قراخانیان: .1گسترش اسالم در میان ترکان .2توسعه تجارت جاده ابریشم .3شکوفایی معماری اسالمی .4حمایت از زبان و فرهنگ ترکی و فارسی سلجوقیان و نفوذ آنان در آسیای میانه • سلجوقیان از قبای ل اغ وز بودن د ک ه در ق رن ی ازدهم میالدی ق درت گرفتن د .آن ان ابتدا در آسیای میانه مستقر شدند و سپس قلمرو خود را تا ایران ،عراق ،شام و آناتولی گسترش دادند. • هرچن د مرک ز حک ومت س لجوقیان بع دها ب ه ای ران منتق ل ش د ،آس یای میان ه همچن ان یکی از مهم‌ت رین پایگاه‌ه ای نظ امی ،ف رهنگی و اقتص ادی آن ان ب اقی ماند. • ویژگی‌های این دوره: .1 تقویت نظام اداری بر پایه سنت‌های ایرانی .2 توسعه مدارس نظامیه .3 گسترش علوم اسالمی .4 • در این دوران ،آس یای میان ه همچن ان یکی از مراک ز مهم تولی د علم ،فرهن گ و تجارت در جهان اسالم بود. رونق تجارت و امنیت راه‌های بازرگانی حمله مغوالن؛ بزرگ‌ترین دگرگونی تاریخ آسیای میانه • • .1 .2 .3 .4 • • .1 .2 .3 .4 .5 • در اوای ل ق رن س یزدهم میالدی ،چنگیزخ ان قبای ل مغ ول را متح د ک رد و یکی از بزرگ‌ت رین امپراتوری‌ه ای ت اریخ را بنی ان گذاش ت .در س ال ۱۲۱۹میالدی ،او ب ه قلم رو ام پراتوری خوارزمشاهیان حمله کرد. شهرهای بزرگی مانند: بخارا سمرقند اورگنج مرو پس از مقاومت ،به تصرف مغوالن درآمدند و بسیاری از آن‌ها آسیب‌های سنگینی دیدند. پیامدهای حمله مغول: کاهش شدید جمعیت نابودی بسیاری از شهرها آسیب به کشاورزی و شبکه‌های آبیاری سقوط دولت خوارزمشاهیان گسترش حکومت مغول در سراسر منطقه با وج ود این ویرانی‌ه ا ،چن د ده ه بع د مغ والن در بازس ازی ش هرها و احی ای تج ارت ج اده ابریش م نیز نقش داشتند. خانات مغول و بازسازی آسیای میانه • پس از م رگ چنگیزخ ان ،ام پراتوری مغ ول می ان فرزن دانش تقس یم ش د. آسیای میانه عمدتًا در قلمرو خ*انات* ج*غتای قرار گرفت. • در این دوره ،با برقراری امنیت نسبی در سراسر امپراتوری مغول ،تجارت بین چین ،ای ران و اروپ ا دوب اره رون ق گ رفت؛ دوره‌ای ک ه ب رخی مورخ ان آن را «صلح مغولی» ( )Pax Mongolicaمی‌نامند. • ویژگی‌های این دوره: .1احیای مسیرهای جاده ابریشم .2افزایش تبادل کاال و فناوری .3ارتباط گسترده میان شرق و غرب .4رشد دوباره شهرهای تجاری • اگرچ ه حک ومت مغ ول در ابت دا ب ر پای ه س نت‌های کوچ‌نش ینی ب ود ،به‌ت دریج حاکم ان محلی اس الم را پذیرفتن د و ب ا فرهن گ ای رانی و اس المی س ازگار شدند. امیر تیمور و شکوفایی سمرقند • در قرن چهاردهم میالدی ،امیر تیمور (تیمور لنگ) از شهر کش (شهر سبز) برخاس ت و ام پراتوری ب زرگی از آس یای میان ه ت ا ای ران ،قفق از ،هن د و بخش‌هایی از آناتولی ایجاد کرد. • او ش هر س مرقند را ب ه پ ایتخت خ ود تب دیل ک رد و ب ا انتق ال هنرمن دان، معم اران و دانش مندان از س رزمین‌های مختل ف ،آن را ب ه یکی از باشکوه‌ترین شهرهای جهان اسالم تبدیل نمود. • دستاوردهای دوره تیموری: .1شکوفایی معماری اسالمی .2ساخت مساجد ،مدارس و آرامگاه‌های باشکوه .3پیشرفت هنرهای تزیینی .4رونق علوم ،ریاضیات و نجوم .5توسعه تجارت منطقه‌ای • آث ار معم اری این دوره ،مانن د می دان ریگس تان و آرامگ اه گ ور ام یر ،ام روزه از مهم‌ترین میراث فرهنگی آسیای میانه به شمار می‌روند. عصر تیموریان؛ اوج شکوفایی علمی و فرهنگی • پس از ام یر تیم ور ،جانش ینان او به‌وی ژه الغ‌بی گ ،توج ه وی ژه‌ای ب ه علم و فرهنگ نشان دادند. • الغ‌بی گ ک ه خ ود منجم و ریاض ی‌دان ب ود ،یکی از پیش رفته‌ترین رص دخانه‌های جهان را در سمرقند ساخت .پژوهش‌های او و همکارانش در زمینه نجوم تا قرن‌ها مورد استفاده دانشمندان قرار گرفت. • در این دوره: .1مدارس علمی توسعه یافتند. .2نسخه‌های ارزشمند کتاب‌ها گردآوری شد. .3هنر نگارگری و خوشنویسی شکوفا شد. .4سمرقند و ه رات ب ه مراک ز ب زرگ علمی و ف رهنگی جه ان اس الم تب دیل شدند. .5به همین دلیل ،بسیاری از مورخان قرن پانزدهم میالدی را «دوران طالیی تیموریان» در آسیای میانه می‌دانند. ازبکان شیبانی و پایان حکومت تیموریان • در اواخر قرن پانزدهم و اوایل قرن شانزدهم میالدی ،قبایل ازبک به رهبری محم د ش یبانی خ ان از ش مال آس یای میان ه ب ه س وی جن وب ح رکت کردن د. آنان پس از چندین نبرد ،حکومت تیموریان را شکست دادند و بخش بزرگی از ماوراءالنهر را تصرف کردند. • شیبانیان ش هر بخ ارا را ب ه یکی از مهم‌ت رین مراک ز سیاس ی و ف رهنگی خ ود تب دیل کردن د .در این دوره ،اگرچ ه ق درت سیاس ی تیموری ان از می ان رفت، ام ا بس یاری از س نت‌های ف رهنگی ،علمی و معم اری آن ان همچن ان ادام ه یافت. • ویژگی‌های حکومت شیبانیان: .1تثبیت قدرت قبایل ازبک در منطقه .2گسترش حکومت در ماوراءالنهر .3حمایت از مدارس و مراکز دینی .4ادامه رونق تجارت با ایران ،هند و چین .5رقابت سیاسی با دولت صفوی خانات بخارا ،خیوه و خوقند • از ق*رن ش*انزدهم ت*ا ن*وزدهم میالدی ،آس*یای میان*ه می*ان س*ه حک*ومت محلی تقس*یم شد: .1 بخارا (خانات بخارا) .2 خیوه (خانات خیوه) .3 خوقند (خانات خوقند) • این حکومت‌ه ا از نظ ر سیاس ی اغلب ب ا یک دیگر رق ابت داش تند ،ام ا هم‌زم ان مراک ز مهم تج ارت، آموزش دینی و فرهنگ اسالمی نیز بودند. • ویژگی‌های این دوره: .1 توسعه بازارها و کاروانسراها .2 رونق صنایع دستی و نساجی .3 گسترش مدارس علوم دینی .4 رقابت بر سر کنترل مسیرهای تجاری .5 ضعف در برابر قدرت‌های نظامی جدید اروپا • تفرقه میان این خانات ،یکی از عوامل مهم موفقیت روسیه در فتح آسیای میانه در قرن نوزدهم بود. »رقابت روسیه و بریتانیا؛ «بازی بزرگ • در قرن نوزدهم ،آسیای میانه به صحنه رقابت دو قدرت بزرگ جهان یعنی روسیه و بریتانی ا تب دیل ش د .این رق ابت ک ه ب ه «ب ازی ب زرگ» ( )The Great Gameمش هور اس ت ،بیش تر ب ر س ر نف وذ سیاس ی ،نظ امی و اقتص ادی در منطق ه و حف اظت از مرزهای هندوستان بریتانیا بود. • اهداف روسیه: .1گسترش قلمرو به سوی جنوب .2کنترل مسیرهای تجاری .3دسترسی به منابع طبیعی .4افزایش نفوذ در آسیا • اهداف بریتانیا: .1جلوگیری از نزدیک شدن روسیه به هند .2حفظ امنیت مستعمرات .3کنترل راه‌های بازرگانی • این رق ابت چن دین ده ه ادام ه ی افت و سرنوش ت سیاس ی آس یای میان ه را ب ه ش دت تحت تأثیر قرار داد. فتح آسیای میانه توسط امپراتوری روسیه • از ده ه ۱۸۶۰میالدی ،ارتش ام پراتوری روس یه عملی ات نظ امی گس ترده‌ای را ب رای تص رف آس یای میان ه آغ از ک رد .در م دت کوت اهی ،ش هرهای مهمی مانن د تاشکند ،سمرقند و خیوه تحت سلطه روسیه قرار گرفتند. اگرچ ه ب رخی خان ات ب ه ص ورت اس می اس تقالل خ ود را حف ظ کردن د ،ام ا عمًال تحت کنترل روسیه بودند. • پیامدهای حکومت روسیه: • احداث راه‌آهن و جاده‌های جدید • توسعه کشت پنبه برای صنایع روسیه • مهاجرت روس‌ها به منطقه • کاهش استقالل حکومت‌های محلی • آغاز اصالحات اداری و آموزشی در پای ان ق رن ن وزدهم ،تقریب ًا سراس ر آس یای میان ه ب ه بخش ی از ام پراتوری روسیه تبدیل شده بود. • • آسیای میانه در دوران اتحاد جماهیر شوروی • پس از انقالب روس یه و تش کیل اتح اد جم اهیر ش وروی ،آس یای میان ه وارد م رحله‌ای جدی د از ت اریخ خ ود ش د .در ده ه ۱۹۲۰و ،۱۹۳۰مرزه ای جمهوری‌ه ای ش وروی در منطق ه ترس یم ش د و جمهوری‌ه ای قزاقس تان ،ازبکس تان، ترکمنستان ،قرقیزستان و تاجیکستان شکل گرفتند. • ویژگی‌های این دوره: .1 صنعتی شدن و توسعه زیرساخت‌ها .2 گسترش آموزش و سوادآموزی .3 توسعه شبکه راه‌آهن .4 رشد شهرنشینی .5 • در کن ار این دس تاوردها ،سیاس ت‌های تمرکزگ رای ش وروی ،مح دودیت‌هایی ب رای فرهن گ ،م ذهب و زبان‌ه ای محلی ایج اد ک رد و اقتص اد منطق ه ت ا ح د زی ادی در خدمت برنامه‌ریزی مرکزی مسکو قرار گرفت. افزایش تولید پنبه و محصوالت کشاورزی استقالل کشورهای آسیای میانه • با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ،۱۹۹۱پنج جمهوری آسیای میانه به استقالل دست یافتند: .1قزاقستان .2ازبکستان .3ترکمنستان .4قرقیزستان .5تاجیکستان ته*ای جدی*د ب*ا چالش‌ه*ای متع*ددی روبه‌رو بودن*د ،از جمله: • دول ‌ .1ایجاد نهادهای حکومتی مستقل .2گذار از اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده به اقتصاد بازار .3شکل‌دهی به هویت ملی .4مدیریت تنوع قومی و زبانی .5برقراری روابط خارجی با قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی چالش‌های سیاسی و اقتصادی آسیای میانه پس از استقالل • پس از اس تقالل در س ال ،۱۹۹۱کش ورهای آس یای میان ه ب ا فرص ت‌ها و چالش‌ه ای متع ددی روبه‌رو شدند .فروپاشی نظام اقتصادی شوروی باعث قطع بسیاری از روابط تجاری و صنعتی گذش ته ش د و دولت‌ه ای تازه‌اس تقالل‌یافته ناچ ار بودن د س اختارهای اقتص ادی و سیاس ی جدی دی ایجاد کنند. • از مهم‌ترین چالش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: • گذار ب*ه اقتص*اد ب*ازار :خصوصی‌س ازی ص نایع ،اص الح نظ ام ب انکی و ج ذب س رمایه‌گذاری خارجی. • ایج*اد دولت‌ه*ای مس*تقل :ت دوین ق انون اساس ی ،تش کیل نهاده ای حکوم تی و تق ویت حاکمیت ملی. • تن*وع ق*ومی و زب*انی :مدیریت روابط میان اقوام مختلف و حفظ ثبات اجتماعی. • ام*نیت منطقه‌ای :مقابله با افراط‌گرایی ،قاچاق مواد مخدر و جرائم سازمان‌یافته. • کمب*ود من*ابع آب :اختالف بر س ر اس تفاده از رودخانه‌ه ای آمودری ا و سیردریا می ان کش ورهای باالدست و پایین‌دست. • در عین حال ،برخی کشورها مانند قزاقستان و ازبکستان با اجرای اصالحات اقتصادی توانستند رشد قابل‌توجهی را تجربه کنند. منابع انرژی و اهمیت اقتصادی آسیای میانه • آس یای میان ه یکی از غ نی‌ترین من اطق جه ان از نظ ر من ابع ط بیعی اس ت .ذخ ایر عظیم نفت ،گ از ط بیعی ،اورانی وم، زغال‌س نگ ،طال و فل زات کمی اب ،این منطق ه را ب ه یکی از مهم‌ت رین مراک ز انرژی جهان تبدیل کرده است. • مهم‌ت*رین من*ابع ه*ر کشور • قزاقستان .1نفت .2گاز طبیعی .3اورانیوم .4مس و روی • ترکمنستان • یکی از بزرگ‌ت رین ذخ ایر گ از ط بیعی جهان • ازبکستان .1گاز طبیعی .2طال .3اورانیوم • قرقیزس*تان و تاجیکستان .1ظرفیت باالی تولید برق‌آبی .2معادن طال و فلزات • ام روزه ص ادرات ان رژی و م واد مع دنی ،بخش مهمی از درآم د این کشورها را تشکیل می‌دهد و در تع یین سیاس ت خ ارجی آن ان نیز نقش مهمی دارد. اهمیت ژئوپلیتیکی آسیای میانه در قرن بیست و یکم • آس یای میان ه در ق رن بیس ت و یکم ب ار دیگ ر ب ه یکی از مهم‌ت رین من اطق راه بردی جه ان تب دیل ش ده اس ت .م وقعیت جغرافی ایی آن، این منطق ه را ب ه پ ل ارتب اطی می ان ش رق آس یا ،اروپ ا ،خاورمیان ه و جنوب آسیا تبدیل کرده است. • عوام*ل اهمیت ژئوپلی*تیکی منطق*ه عبارت‌اند از: .1قرار گرفتن در مسیر کریدورهای بین‌المللی حمل‌ونقل .2منابع عظیم نفت ،گاز و اورانیوم .3همسایگی با قدرت‌هایی مانند روسیه ،چین ،ایران و افغانستان .4نقش مهم در ابتکار «کمربند و جاده» چین .5اهمیت در ام نیت منطقه‌ای و مب ارزه ب ا تروریس م و قاچ اق م واد مخدر • به همین دلی ل ،کش ورهای ب زرگ جه ان ب رای گس ترش همکاری‌ه ای اقتصادی ،انرژی و امنیتی با کشورهای آسیای میانه رقابت می‌کنند. میراث فرهنگی و تمدنی آسیای میانه • آس یای میان ه یکی از کهن‌ت رین مراک ز تم دن بش ری اس ت و م یراث ف رهنگی آن آم یزه‌ای از فرهنگ‌ه ای ای رانی ،ت رکی ،مغ ولی ،اس المی و ح تی یون انی اس ت .بس یاری از آث ار ت اریخی این منطق ه در فهرس ت میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند. • مهم‌ترین ویژگی‌های فرهنگی: .1 شکوفایی شهرهای تاریخی مانند س*مرقند ،بخ*ارا ،م*رو و خیوه .2 معماری باشکوه اسالمی با کاشی‌کاری‌های فیروزه‌ای .3 نقش برجسته در گسترش علوم ،ریاضیات ،پزشکی و نجوم .4 پرورش دانشمندان ،شاعران و اندیشمندان بزرگ .5 • میراث ف رهنگی آس یای میان ه ام روزه یکی از مهم‌ت رین جاذبه‌ه ای گردشگری و هویتی این منطقه به شمار می‌رود. قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم و تبادل فرهنگ‌ها جمع‌بندی و نتیجه‌گیری • آس یای میان ه در ط ول بیش از دو ه زار س ال ،ش اهد ظه ور و س قوط امپراتوری‌ه ای ب زرگ ،گس ترش ادی ان ،رون ق تج ارت جه انی و تح والت سیاس ی ف راوان ب وده اس ت .این منطق ه از دوران هخامنش یان و اس کندر مق دونی ت ا حکومت‌ه ای س امانی ،مغ ول ،تیم وری ،روس یه ت زاری و اتحاد جم اهیر ش وروی ،هم واره نقش ی مهم در تاریخ جهان ایفا کرده است. • ام روزه ن یز آس یای میان ه ب ه دلی ل م وقعیت جغرافی ایی ممت از ،من ابع غ نی ان رژی ،ق رار گ رفتن در مس یر کری دورهای تج اری بین‌المللی و برخ ورداری از م یراث ف رهنگی ارزش مند ،یکی از من اطق کلی دی در مع ادالت سیاسی و اقتصادی جهان محسوب می‌شود. منابع .1حبیب‌الله ثاقب ،تاریخ آسیای میانه .2عبدالحسین زرین‌کوب ،تاریخ مردم ایران .3مرتضی راوندی ،تاریخ اجتماعی ایران .4محمدجواد مشکور ،تاریخ ایران باستان