تاریخ کشورهای شمال آفریقا

به نام خدا تاریخ کشورهای شمال آفریقا تهیه :حسین بخارائی تاریخ شمال آفریقا (به‌جز مصر) • از آمازیغ‌ها ،کارتاژ و روم تا دولت‌های امروزی • کشورهای مورد بررسی: .1 مراکش .2 الجزایر .3 تونس .4 لیبی • دوره‌های تاریخی: .1 دوران باستان .2 دوره رومی و بیزانسی .3 ورود اسالم .4 امپراتوری‌های اسالمی مغرب .5 دوره عثمانی .6 استعمار اروپا .7 استقالل و تاریخ معاصر معرفی جغرافیای شمال آفریقا • سرزمین میان مدیترانه و صحرا • شمال آفریق=ا منطقه‌ای ت=اریخی در ش=مال ق=اره آفریق=ا اس=ت ک=ه در کن=ار ه یک=ی ا=ز مهم‌ت=رین من=اط=ق ارتب=اطی دری=ای= مدی=تر=ا=ن=ه ق=را =ر د=ارد= =و از گذش=ت = جهان بوده است. • این منطق=ه از ش=مال ب=ه دری=ای مدیتران=ه ،از غ=رب ب=ه اقی=انوس اطلس و از ج=نوب =به صح=رای بزرگ آفریقا م=حدود= می‌شود. • ویژگی‌های جغرافیایی: .1سواحل طوالنی مدیترانه .2کوه‌های اطلس در مراکش و الجزایر .3صحرای بزرگ آفریقا .4مناطق حاصلخیز ساحلی • جغرافیا باعث شد شمال آفریقا: .1مرکز تجارت دریایی باشد .2محل برخورد فرهنگ‌های مختلف شود .3نقش مهمی در تاریخ مدیترانه داشته باشد اهمیت تاریخی شمال آفریقا • چهارراه تمدن‌ها • شمال آفریق=ا در ط=ول ه=زاران س=ال مح=ل برخورد تمدن‌های بزرگ بوده است. • این منطق=ه ب=ه دلی=ل م=وقعیت وی=ژه خ=ود ،ارتب=اط می=ان :اروپ=ا ،خاورمیان=ه و آفریق=ای مرک=زی را برق=رار می‌کرد. • تمدن‌ها و قدرت‌های مهم منطقه: .1 آمازیغ‌ها .2 فنیقی‌ها .3 کارتاژ .4 روم .5 وندال‌ها .6 بیزانس .7 حکومت‌های اسالمی .8 عثمانی .9 کشورهای اروپایی • بس=یاری از ش=هرهای ش=مال آفریق=ا از مهم‌ت=رین مراک=ز علمی ،تج=اری و سیاس=ی جه=ان باس=تان و ق=رون وسطی بودند. آمازیغ‌ها؛ نخستین ساکنان شمال آفریقا • مردمان بومی مغرب • آمازیغ‌ه=ا (ک=ه در من=ابع ق=دیمی برب=ر نامی=ده ش=ده‌اند) از ق=دیمی‌ترین س=اکنان ش=ناخته‌شده شم=ال آفریقا ه=ستند. • آن‌ه=ا ه=زاران س=ال پیش از ورود اق=وام خ=ارجی در این منطق=ه زن=دگی می‌کردند. • ویژگی‌های فرهنگی آمازیغ‌ها: .1زبان‌های آمازیغی .2الفبای باستانی ِتیفیناغ .3سنت‌های قبیله‌ای .4مهارت در کشاورزی و تجارت • حکومت‌های مهم: .1پادشاهی نومیدیا در شرق الجزایر .2پادشاهی موریتانیا در مراکش امروزی • آمازیغ‌ه=ا بع=دها نقش مهمی در ش=کل‌گیری حکومت‌ه=ای اس=المی مغ=رب ن=یز داشتند. پادشاهی نومیدیا • نخستین دولت بزرگ آمازیغی • نومی=دیا یکی از مهم‌ت=رین حکومت‌ه=ای ب=ومی ش=مال آفریق=ا ب=ود ک=ه در منطق=ه الجزای=ر ا=مروزی شکل= گر=فت. • این پادشاهی ابتدا میان دو گروه اصلی تقسیم شده بود: .1 ماسیل‌ها .2 ماسسیل‌ها • مشهورترین پادشاه نومیدیا: • ماسیسا • او توانس=ت نومی=دیا را متح=د کن=د و این کش=ور را ب=ه ی=ک ق=درت منطقه‌ای تبدیل نماید. • اهمیت نومیدیا: .1 تشکیل نخستین دولت سازمان‌یافته آمازیغی .2 ارتش قدرتمند سواره‌نظام .3 نقش مهم در جنگ‌های میان روم و کارتاژ ورود فنیقی‌ها و تأسیس کارتاژ • تولد بزرگ‌ترین قدرت دریایی غرب مدیترانه • فنیقی‌ه=ا ک=ه از س=رزمین ش=ام آم=ده بودن=د ،در ح=دود ق=رن نهم پیش میالد در س=واحل= ت=ونس =ام=روزی= =ش=هری =ب=ه ن=ا=م ک=ارت=اژ ت=أس=یس ا=ز = کردند. • کارت=اژ ب=ه س=رعت از ی=ک بن=در تج=اری کوچ=ک ب=ه ی=ک ام=پراتوری دریایی تبدیل شد. • دالیل قدرت کارتاژ: .1ناوگان دریایی پیشرفته .2تجارت گسترده .3کنترل مسیرهای دریایی غرب مدیترانه .4ثروت حاصل از تجارت • کارتاژ بعدها به رقیب اصلی روم تبدیل شد. جنگ‌های پونیک؛ نبرد کارتاژ و روم • بزرگ‌ترین رقابت دریایی جهان باستان • پس از قدرتمن=د ش=دن کارت=اژ ،این ش=هر ب=ه رقیب اص=لی جمه=وری روم تب=دیل ش=د .رق=ابت می=ان دو ق=درت ب=ر ه غربی==،باع=ث و=قوع= سه= جن=گ =بز=رگ=ش=د ک=ه ب=ه=جنگ‌های پونیک معروف=هستند. س=ر ک=نت=ر=ل=دری=ا=ی م=دیتر=ان = • جنگ اول پونیک ( ۲۶۴تا ۲۴۱پیش از میالد) .1 درگیری بر سر جزیره سیسیل .2 پیروزی روم و از دس=ت رفتن بخش=ی از قلم=رو کارتاژ • جنگ دوم پونیک ( ۲۱۸تا ۲۰۱پیش از میالد) • مهم‌ترین مرحله این رقابت بود. • فرمانده مشهور کارتاژی: • هانیبال بارکا • هه=ای آلپ ب=ه ایتالی=ا حمل=ه ک=رد و چندین شکست سنگین به رومیان وارد کرد. او ب=ا عب=ور از کو ‌ • نتیجه نهایی: .1 روم توانست کارتاژ را شکست دهد .2 قدرت کارتاژ کاهش یافت .3 زمینه برای نابودی کامل آن فراهم شد نابودی کارتاژ و آغاز دوران روم • سقوط یک قدرت بزرگ • در جن=گ س=وم پونی=ک ( ۱۴۹ت=ا ۱۴۶پیش از میالد) ،روم تص=میم گ=رفت ب=رای همیش=ه رقیب خود را نا=بود ک=ند. • در سال ۱۴۶پیش از میالد: .1 ارتش روم وارد کارتاژ شد .2 شهر به طور کامل ویران شد .3 قلم=رو کارت=اژ ب=ه اس=تان آفریق=ایی روم تب=دیل شد • ام=ا چن=د ق=رن بع=د ،رومی=ان ش=هر کارت=اژ را دوب=اره س=اختند و آن را ب=ه یکی از مهم‌ت=رین ش=هرهای امپراتوری= روم تبدیل کرد=ند. • پیامدهای سقوط کارتاژ: .1 پایان قدرت فنیقی‌ها در غرب مدیترانه .2 آغاز سلطه روم در شمال آفریقا .3 گسترش فرهنگ و زبان التین شمال آفریقا در دوره امپراتوری روم • یکی از ثروتمندترین مناطق روم • پس از فتح کارت=اژ ،ش=مال آفریق=ا ب=ه یکی از مهم‌ت=رین من=اطق اقتص=ادی ام=پراتوری روم تب=دیل شد. • رومی=ان این منطق=ه را ب=ه دلی=ل حاص=لخیزی زمین‌هایش «انبار غله روم» می‌دانستند. • محصوالت مهم: • گندم -زیتون -انگور -دامداری • شهرهای مهم رومی: .1 کارتاژ در تونس .2 تیمقاد در الجزایر .3 ُدگا در تونس .4 لپتیس ماگنا در لیبی • روم شبکه گسترده‌ای از: .1 جاده‌ها .2 آمفی‌تئاترها .3 حمام‌های عمومی .4 معابد • در این منطقه ساخت. شهر لپتیس ماگنا؛ شکوه روم در لیبی • یکی از زیباترین شهرهای رومی آفریقا • لپ=تیس ماگن=ا یکی از مهم‌ت=رین ش=هرهای روم در ش=مال آفریق=ا بود. • این ش=هر در ن=زدیکی ط=رابلس ام=روزی ق=رار داش=ت و ب=ه دلی=ل تج=ارت دری=ایی و معم=اری ب=اشکوه= خو =د مشهور=بود. • ویژگی‌های شهر: .1 بندر بزرگ تجاری .2 بازارهای گسترده .3 ساختمان‌های دولتی .4 طاق‌های پیروزی .5 • مشهورترین فرد مرتبط با این شهر: آمفی‌تئاتر • سپتیموس س=وروس ام=پراتور روم ک=ه در لپ=تیس ماگن=ا متول=د شد. گسترش مسیحیت در شمال آفریقا • یکی از مراکز مهم مسیحیت اولیه • در ق=رون نخس=ت میالدی ،ش=مال آفریق=ا ب=ه یکی از مهم‌ت=رین مراک=ز مس=یحیت تبدیل شد. • شهرهایی مانن=د کارت=اژ نقش مهمی در ش=کل‌گیری اندیش=ه‌های مس=یحی داشتند. • شخصیت‌های مهم: .1ترتولیان .2نویسنده و متفکر مسیحی اهل کارتاژ .3آگوستین قدیس .4یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان مسیحی .5اسقف شهر هیپو در الجزایر امروزی • اهمیت: .1شکل‌گیری الهیات مسیحی .2ایجاد مدارس دینی .3گسترش کلیساها حمله وندال‌ها و پایان سلطه روم غربی • تغییر قدرت در شمال آفریقا • در ق=رن پنجم میالدی ،ق=وم ژرم=نی ون=دال‌ها از اروپ=ا وارد ش=مال آفریق=ا شدند. • در سال ۴۳۹میالدی: .1وندال‌ها کارتاژ را تصرف کردند .2حک=ومت مس=تقلی در ش=مال آفریق=ا ایج=اد کردن=د • ویژگی‌های حکومت وندال: .1 .2 .3 .4 کنترل سواحل مدیترانه نیروی دریایی قدرتمند درگیری مذهبی با مسیحیان کاتولیک اما حکومت آنان مدت زیادی دوام نیاورد. بازگشت بیزانس به شمال آفریقا • آخرین مرحله پیش از ورود اسالم • در س==ال ۵۳۳میالدی ،ام==پراتوری ب==یزانس ب==ه ره==بری ژن==رال: بل=یساریو=س • به ش=مال آفریق=ا حمل=ه ک=رد و حک=ومت ون=دال‌ها را شکست داد. • دوران بیزانس: .1 بازسازی برخی شهرها .2 تقویت مسیحیت .3 کنترل سواحل مدیترانه .4 ام=ا حک=ومت ب=یزانس بیش=تر مح=دود ب=ه ش=هرهای س=احلی ب=ود و نتوانس=ت ک=نترل ک=امل مناطق د=اخلی= را حفظ= کند=. .5 این ض=عف بع=دها راه را ب=رای ورود مس=لمانان در ق=رن هفتم میالدی ب=از کرد. وضعیت شمال آفریقا پیش از اسالم • منطقه‌ای آماده برای یک تحول بزرگ • در آغ=از ق=رن هفتم میالدی ،ش=مال آفریق=ا منطقه‌ای چن=دفرهنگی بود: • گروه‌های ساکن: .1 آمازیغ‌ها .2 رومی‌شده‌ها .3 مسیحیان .4 جوامع یهودی .5 بازماندگان فرهنگ فنیقی و رومی • مشکالت سیاسی: .1 ضعف حکومت بیزانس .2 اختالفات مذهبی .3 نارضایتی برخی قبایل • این ش=رایط ب=اعث ش=د فتوح=ات اس=المی در ق=رن هفتم میالدی ب=ه س=رعت گس=ترش یابد. جمع‌بندی دوره باستان • از آمازیغ‌ها تا روم و بیزانس • تاریخ باس=تان ش=مال آفریق=ا ش=اهد چن=د مرحل=ه مهم بود: .1شکل‌گیری تمدن‌های بومی آمازیغی .2ظهور قدرت دریایی کارتاژ .3فتح منطقه توسط روم .4تب=دیل ش=دن ش=مال آفریق=ا ب=ه مرک=ز اقتص=ادی روم .5گسترش مسیحیت .6حکومت وندال‌ها و بیزانس • ام=ا بزرگ‌ت=رین تح=ول بع=دی ،ورود اس=الم و ش=کل‌گیری تمدن جدید اسالمی در مغرب بود. آغاز فتوحات اسالمی در شمال آفریقا • ورود اسالم به سرزمین مغرب • پس از گس=ترش اس=الم در خاورمیان=ه ،مس=لمانان در نیم=ه دوم ق=رن هفتم میالدی ب=ه س=وی ش=مال آفریقا حرکت کردند. • نخس=تین حمالت مس=لمانان در زم=ان خالفت راش=دین آغ=از ش=د ،ام=ا فتح کام=ل منطق=ه چن=د ده=ه ط=ول کشید. • مراحل اصلی فتح: • فتح مصر (پیش از ورود به مغرب) • پیشروی به سمت برقه و طرابلس • ورود به تونس امروزی • مقابله با نیروهای بیزانسی • یکی از فرماندهان مهم این دوره: • عقبة بن نافع • او در سال ۶۷۰میالدی شهر: • قیروان را تأسیس کرد که بعدها به یکی از مهم‌ترین مراکز اسالمی شمال آفریقا تبدیل شد. مقاومت آمازیغ‌ها در برابر فتوحات اسالمی • برخورد دو جهان فرهنگی • ورود مس=لمانان ب=ه ش=مال آفریق=ا ب=ا مق=اومت ب=رخی قبای=ل آم=ازیغی روبه‌رو شد. • مهم‌ترین چهره مقاومت: • کاهینه • او در اواخ=ر ق=رن هفتم میالدی ره=بری قبای=ل آم=ازیغی را ب=ر عه=ده داش=ت و مد=تی توا=نست=د=ر ب=رابر س=پاه ع=رب م=قاو=مت= کن=د. • عوامل مقاومت: .1دفاع از استقالل قبایل .2نگرانی از سلطه خارجی .3تفاوت‌های فرهنگی و سیاسی • اما در نهایت: .1بسیاری از آمازیغ‌ها مسلمان شدند .2در سپاه‌های اسالمی نقش مهمی گرفتند .3فرهنگ آمازیغی با اسالم ترکیب شد تشکیل والیت افریقیه • آغاز دوره اسالمی در شمال آفریقا • پس از شکس=ت ب=یزانس ،من=اطق ت=ونس ،ش=رق الجزای=ر و بخش‌ه=ایی از لی=بی تحت حک=ومت اسالم=ی قرار گر=فتند. • این سرزمین‌ها با نام افریقیه شناخته شدند. • ویژگی‌های این دوره: .1گسترش اسالم .2ورود زبان عربی .3توسعه شهرها .4ایجاد مراکز علمی و تجاری • شهر قیروان تبدیل شد به: .1مرکز سیاسی .2مرکز مذهبی .3پایگاه گسترش اسالم در مغرب حکومت اغلبیان • نخستین دولت قدرتمند اسالمی در مغرب • در ق=رن نهم میالدی ،خان=دان اغل=بی در منطق=ه افریقی=ه ب=ه ق=درت رسید. • مرکز حکومت آنان: • قیروان • دستاوردهای اغلبیان: .1 توسعه کشاورزی .2 ساخت بناهای اسالمی .3 تقویت تجارت مدیترانه .4 • مهم‌ترین اقدام نظامی آنان: گسترش نفوذ دریایی • فتح جزیره سیسیل در جنوب ایتالیا • حک=ومت اغلبی=ان س=رانجام توس=ط فاطمی=ان سرنگون شد. ظهور فاطمیان در شمال آفریقا • یک امپراتوری شیعی از مغرب تا مصر • در اوای=ل ق=رن دهم میالدی ،جنبش فاطمی=ان ب=ا حم=ایت قبای=ل آم=ازیغی ش=کل گرفت. • مرکز اولیه آنان: • مهدیه • رهبران فاطمی توانستند: .1 اغلبیان را شکست دهند .2 بخش بزرگی از شمال آفریقا را متحد کنند .3 • پس از فتح مصر: سپس مصر را فتح کنند .1 پایتخت به قاهره منتقل شد .2 فاطمی=ان ب=ه یکی از بزرگ‌ت=رین ق=درت‌های جه=ان اس=الم تب=دیل شدند دولت‌های آمازیغی پس از فاطمیان • بازگشت قدرت‌های محلی مغرب • پس از انتق=ال فاطمی=ان ب=ه مص=ر ،حکومت‌ه=ای آم=ازیغی قدرتمن=دی در مغ=رب ظهور کردند. • مهم‌ترین آنها: • ِز یریان • حکومت در تونس و شرق الجزایر • ادامه‌دهنده سنت‌های فاطمی • حمادیان • حکومت در الجزایر امروزی • مرکز فرهنگی و تجاری مهم • این دوره نش=ان داد ک=ه آمازیغ‌ه=ا ن=ه تنه=ا مقاومت‌کنن=ده ،بلک=ه س=ازندگان دولت‌های ب=زرگ نیز= بو=دند. ظهور مرابطون • امپراتوری صحرا و مغرب • در ق=رن ی=ازدهم میالدی ،جنبش=ی م=ذهبی و نظ=امی در می=ان قبای=ل آم=ازیغی ص=حرای غ=ربی ش=کل گرفت. • رهبران: مرابطون • قلمرو آنان: .1 مراکش .2 موریتانی .3 بخش‌هایی از الجزایر .4 اندلس اسالمی • پایتخت: مراکش • دستاوردها: .1 اتحاد مغرب .2 گسترش تجارت صحرا .3 حمایت از علوم اسالمی .4 دفاع از اندلس در برابر مسیحیان نبرد زالقه و نقش مرابطون در اندلس • توقف پیشروی مسیحیان در اسپانیا • در س=ال ۱۰۸۶میالدی ،مرابط=ون ب=ه درخواس=ت مس=لمانان اندلس وارد اسپانیا شدند. • نبرد مهم: • نبرد زالقه • نتیجه: .1شکست نیروهای پادشاه کاستیل ته=ای اس=المی ان=دلس ب=رای م=دتی طوالنی‌تر .2حف=ظ حکوم ‌ .3این پ=یروزی ب=اعث اف=زایش اعتب=ار مرابط=ون در جه=ان اس=الم شد. ظهور موحدون • بزرگ‌ترین امپراتوری مغربی قرون وسطی • در ق=رن دوازدهم میالدی ،جنبش=ی جدی=د در کوه‌ه=ای اطلس شکل گرفت. • رهبران: موحدون • آن=ان مرابط=ون را شکس=ت دادن=د و ام=پراتوری ب=زرگی ایج=اد کردند. • قلمرو: .1 مراکش .2 الجزایر .3 تونس .4 اندلس • ویژگی‌ها: .1 ارتش قدرتمند .2 معماری باشکوه .3 حمایت از دانشمندان شکوه تمدن موحدون • دوران طالیی مغرب اسالمی • دوره موح=دون یکی از مهم‌ت=رین دوره‌ه=ای ف=رهنگی ش=مال آفریق=ا بود. • دستاوردهای فرهنگی: .1ساخت مسجدهای بزرگ .2رشد فلسفه و علوم .3توسعه شهرها • دانشمندان مشهور این دوره: .1ابن رشد فیلسوف بزرگ اندلسی .2ابن طفیل فیلسوف و پزشک • ام=ا پس از شکس=ت موح=دون در ق=رن س=یزدهم ،مغ=رب دوب=اره ب=ه ک‌تر=تقسیم شد=. ت کوچ = چن=د دول = از راست به چپ :ابن رشد و برج حسن در مراکش فروپاشی موحدون و ظهور دولت‌های جدید • • • • • • • • • • • • • تقسیم دوباره مغرب اسالمی پس از شکس=ت موح=دون در ق=رن س=یزدهم میالدی ،ام=پراتوری ب=زرگ آن=ان ب=ه چند حکومت=منطقه‌ای=تقسیم =شد. سه قدرت اصلی در شمال آفریقا شکل گرفتند: .۱مرینیان در مراکش مرکز قدرت در شهر فاس حمایت از دانش و معماری اسالمی .۲حفصیان در تونس ادامه‌دهنده سنت‌های افریقیه تبدیل تونس به مرکز تجاری مدیترانه .۳زیانیان در الجزایر حکومت در منطقه تلمسان کن=ترل مس=یرهای تج=اری می=ان ص=حرا و مدیتران=ه این دوره اگرچ=ه ش=اهد جنگ‌ه=ای داخلی ب=ود ،ام=ا فرهن=گ و تج=ارت همچن=ان رشد داشت. حکومت مرینیان در مراکش • آخرین دولت بزرگ قرون وسطی مراکش • مرینی=ان از ق=رن س=یزدهم ت=ا پ=انزدهم میالدی ب=ر م=راکش حک=ومت کردند. • ویژگی‌های حکومت مرینیان: .1 انتخاب فاس به عنوان مرکز سیاسی .2 ساخت مدارس دینی .3 حمایت از دانشمندان .4 توسعه معماری اسالمی .5 مشهورترین آثار این دوره: .6 مدارس تاریخی فاس .7 • مرینی=ان تالش کردن=د نف=وذ خ=ود را در ان=دلس حف=ظ کنن=د ،ام=ا ق=درت آن=ان ب=ه ت=دریج کاهش یافت. بناهای مذهبی و کاخ‌ها حفصیان تونس؛ قدرت دریایی مدیترانه • شکوفایی تونس در قرون وسطی • حفص=یان در ق=رن س=یزدهم میالدی در ت=ونس قدرت گرفتند. • پایتخت آنان :تونس • دستاوردها: .1رونق تجارت دریایی .2ارتباط با اروپا .3توسعه کشاورزی .4رشد مراکز علمی • تونس در این دوره یکی از مهم‌ت=رین بن=ادر مدیترانه بود. یه=ا ،اس=تقالل حفص=یان • ام=ا ب=ا ظه=ور ق=درت‌های جدی=د اروپ=ایی و عثمان ‌ کاهش یافت. زیانیان تلمسان؛ حکومت الجزایر قرون وسطی • مرکز تجارت میان صحرا و مدیترانه • زیانی=ان در منطق=ه غ=رب الجزای=ر ام=روزی حک=ومت می‌کردند. • مرکز آنان: • تلمسان • اهمیت تلمسان: .1مرکز تجارت طال و نمک .2ارتباط میان آفریقای غربی و مدیترانه .3مرکز علمی و هنری • این حک=ومت می=ان ق=درت‌های ب=زرگ منطق=ه مانن=د مرینی=ان و حفص=یا=ن قرار= د=اشت و==بارها==درگیر=جن=گ شد=. ورود عثمانی‌ها به شمال آفریقا • آغاز دوره جدید سیاسی • در ق=رن ش=انزدهم میالدی ،ام=پراتوری عثم=انی ب=ه ش=مال آفریق=ا وارد شد. • دالیل اهمیت منطقه برای عثمانی: .1کنترل دریای مدیترانه .2مقابله با اسپانیا .3اهمیت تجاری بنادر • مناطق اصلی تحت نفوذ عثمانی: .1الجزایر .2تونس .3لیبی • ام=ا م=یزان کن=ترل عثم=انی در ه=ر منطق=ه متف=اوت بود. الجزایر عثمانی و جمهوری دریایی باربری • قدرت دریایی الجزایر • الجزای=ر در دوره عثم=انی ب=ه یکی از مهم‌ت=رین پایگاه‌ه=ای دری=ایی مدیتران=ه تبدیل شد. • فرماندهان مشهور :خیرالدین بارباروسا • ویژگی‌های الجزایر عثمانی: .1 ناوگان دریایی قدرتمند .2 مقابله با اسپانیا .3 • کشتی‌های الجزایری در اروپا به نام: نقش مهم در جنگ‌های مدیترانه • «دزدان دریایی باربری» شناخته می‌شدند. • البت=ه این فعالیت‌ه=ا بخش=ی از رق=ابت گس=ترده دری=ایی می=ان عثم=انی و قدرت‌های اروپایی بود. تونس در دوره عثمانی • • • • • • • • • • از حکومت محلی تا ایالت عثمانی تونس در ق=رن ش=انزدهم میالدی می=ان اس=پانیا و عثم=انی م=ورد رق=ابت قرار گرفت. یه=ا کن=ترل ت=ونس را ب=ه دس=ت گرفتند. سرانجام عثمان ‌ ویژگی‌های تونس عثمانی: حضور نیروهای نظامی عثمانی اداره توسط بیگ‌ها ادامه تجارت مدیترانه‌ای بعدها خاندان: حسینیان تونس قدرت را ب=ه دس=ت گرفتن=د و ن=وعی اس=تقالل داخلی پیدا کردند. لیبی عثمانی • سرزمین طرابلس در امپراتوری عثمانی • لی=بی ام=روزی در دوره عثم=انی ب=ا ن=ام والیت ط=رابلس ش=ناخته می‌شد. • اهمیت طرابلس: .1بندر مهم مدیترانه .2مرکز تجارت صحرا .3ارتباط با آفریقای مرکزی • عثمانی‌ه=ا کن=ترل س=واحل را در دس=ت داش=تند ،ام=ا قبای=ل داخلی استقالل بیشتری داشتند. • در ق==رن ن==وزدهم ،خان==دان قره‌م==انلی م==دتی حک==ومت محلی قدرتمندی ایجاد کردند. رقابت اروپا و شمال آفریقا • آغاز فشار استعمارگران • از ق=رن هج=دهم و ن=وزدهم ،ق=درت‌های اروپ=ایی ب=ه ت=دریج نف=وذ خ=ود را در ل آفریق=ا افز=ایش دادند=. ش=ما = • دالیل عالقه اروپا: .1موقعیت استراتژیک مدیترانه .2منابع طبیعی .3مسیرهای تجاری .4رقابت میان قدرت‌های اروپایی • کشورهای فعال: .1فرانسه .2بریتانیا .3ایتالیا .4اسپانیا آغاز استعمار فرانسه در الجزایر • فتح الجزایر؛ آغاز عصر استعمار • در س=ال ،۱۸۳۰فرانس=ه ب=ه الجزای=ر حمل=ه ک=رد و این کش=ور را اش=غال نمود. • دالیل فرانسه: .1گسترش نفوذ در مدیترانه .2اهداف اقتصادی .3رقابت با بریتانیا • ام=ا اش=غال الجزای=ر ب=ا مق=اومت گس=ترده م=ردم روبه‌رو شد. • رهبر مشهور مقاومت: • عبدالقادر الجزایری • او س=ال‌ها علی=ه نیروه=ای فرانس=وی جنگی=د و ب=ه نم=اد مق=اومت الجزای=ر تبدیل شد. استعمار فرانسه در تونس • تبدیل تونس به تحت‌الحمایه فرانسه • پس از اف=زایش نف=وذ اروپ=ا در ش=مال آفریق=ا ،فرانس=ه در س=ال ۱۸۸۱میالدی ت=ونس را تحت کن=ترل خ=ود قرار داد. • برخالف الجزای=ر ک=ه ب=ه ط=ور مس=تقیم مس=تعمره ش=د ،ت=ونس دارای حک=ومت محلی ب=ود ام=ا ق=درت واقعی در دست فرانسه قرار داشت. • ویژگی‌های استعمار فرانسه در تونس: .1 کنترل اقتصاد و منابع .2 ایجاد شبکه راه‌آهن و زیرساخت‌ها .3 گسترش زبان و فرهنگ فرانسوی .4 حضور گسترده مهاجران اروپایی • واکنش مردم: .1 شکل‌گیری جنبش‌های ملی‌گرا .2 تأسیس احزاب سیاسی .3 تالش برای استقالل • مهم‌ترین حزب استقالل‌طلب :ح=زب دستور جدید استعمار فرانسه در مراکش • سلطه فرانسه و اسپانیا بر مراکش • مراکش ت=ا اوای=ل ق=رن بیس=تم اس=تقالل خ=ود را حف=ظ ک=رده ب=ود ،ام=ا رق=ابت قد=رت‌ه=ای =ار=وپایی= سرا=نجا=م =باع=ث تقسیم=ن=فوذ در= این=کشور شد. • در سال :۱۹۱۲ .1فرانس=ه بخش ب=زرگی از م=راکش را تحت کنترل گرفت .2اس=پانیا من=اطق ش=مالی و جن=وبی را در اختی=ار گرفت • ویژگی‌های دوره استعمار: .1توسعه برخی زیرساخت‌ها .2کنترل سیاسی شدید .3محدود کردن قدرت سلطان مراکش • مقاومت‌های مهم: .1شورش‌های قبایل آمازیغی .2جنبش‌های ملی‌گرایانه جنگ ریف در مراکش • مقاومت آمازیغ‌ها در برابر استعمار • یکی از مهم‌ت=رین جنبش‌ه=ای ض=د اس=تعماری ش=مال آفریق=ا ،جن=گ ریف در شمال مراکش بود. • رهبر این جنبش :عبدالکریم الخطابی • او در دهه ۱۹۲۰میالدی جمهوری ریف را تشکیل داد. • ویژگی‌های جنگ ریف: .1شکست نیروهای اسپانیایی در نبردهای اولیه .2تشکیل یک حکومت محلی .3دخالت فرانسه و اسپانیا برای سرکوب جنبش • این جنبش بع=دها اله=ام‌بخش بس=یاری از جنبش‌ه=ای اس=تقالل‌طلب جهان شد. استعمار ایتالیا در لیبی • حمله ایتالیا به سرزمین طرابلس • در س=ال ،۱۹۱۱ایتالی=ا ب=ه قلم=رو عثم=انی در ش=مال آفریق=ا حمل=ه ک=رد و لی=بی را اشغال نمود. • اهداف ایتالیا: .1 ایجاد امپراتوری استعماری .2 کنترل سواحل مدیترانه .3 • ام=ا ایتالی=ا ب=ا مق=اومت ش=دید م=ردم لی=بی روبه‌رو شد. • مقاومت در مناطق مختلف: رقابت با فرانسه و بریتانیا .1 طرابلس .2 برقه .3 کوه‌های نفوسه عمر مختار؛ نماد مقاومت لیبی • شیر صحرا • مشهورترین رهبر مقاومت لیبی علیه ایتالیا: • عمر مختار سی‌ها در منطق=ه برق=ه بود. • او ره=بر مق=اومت سنو = • مبارزه عمر مختار: .1جنگ چریکی علیه ارتش ایتالیا .2استفاده از شناخت جغرافیای صحرا .3متحد کردن قبایل محلی • در سال :۱۹۳۱ .1عمر مختار دستگیر و اعدام شد .2اما به نماد مقاومت ضد استعماری تبدیل شد شمال آفریقا در جنگ جهانی دوم • میدان نبرد قدرت‌های بزرگ هه=ای جن=گ تب=دیل • در جن=گ جه=انی دوم ،ش=مال آفریق=ا ب=ه یکی از مهم‌ت=رین جبه ‌ شد. • دالیل اهمیت: .1کنترل دریای مدیترانه .2نزدیکی به کانال سوئز .3اهمیت منابع نفتی • نبردهای مهم: .1نبرد لیبی .2نبرد تونس .3روی=ارویی نیروه=ای بریتانی=ا و متح=دان ب=ا آلم=ان و ایتالیا • فرماندهان مشهور: • اروین رومل فرمانده آلمانی آفریقا آغاز جنبش‌های استقالل‌طلبانه • پایان تدریجی استعمار • پس از جن=گ جه=انی دوم ،ق=درت اس=تعمارگران اروپ=ایی ک=اهش ی=افت و لط=لبانه در= شمال آفر=یقا قدرت =گرف=تند. =ال ‌ ش‌های=استق= ج=نب = • عوامل افزایش ملی‌گرایی: .1رشد آموزش .2تأثیر جنگ جهانی دوم .3شکل‌گیری احزاب سیاسی .4مخالفت با تبعیض استعماری • کشورهایی که به سمت استقالل رفتند: .1لیبی .2مراکش .3تونس .4الجزایر استقالل لیبی • نخستین کشور مستقل شمال آفریقا پس از جنگ جهانی دوم • پس از شکس=ت ایتالی=ا در جن=گ جه=انی دوم ،آین=ده لی=بی ب=ه س=ازمان مل=ل س=پرده شد. • در سال :۱۹۵۱ .1 لیبی استقالل یافت .2 • ویژگی‌های آغاز استقالل: ادریس اول لیبی پادشاه شد .1 نظام پادشاهی .2 نقش مهم خاندان سنوسی .3 • اما در سال :۱۹۶۹ کشف نفت در دهه‌های بعد • معم=ر ق=ذافی ب=ا کودت=ا حک=ومت پادش=اهی را سرنگون کرد. استقالل تونس و مراکش • پایان استعمار فرانسه • در سال :۱۹۵۶ • تونس استقالل یافت • مراکش استقالل یافت • تونس: • رهبر اصلی استقالل: • حبیب بورقیبه • مراکش: • رهبر استقالل: • محمد پنجم مراکش • پس از استقالل: .1 ایجاد دولت‌های ملی .2 اصالحات اجتماعی .3 تالش ب=رای توس=عه اقتصادی حبیب بورقیبه محمد پنجم مراکش جنگ استقالل الجزایر • خونین‌ترین مبارزه ضد استعماری شمال آفریقا • الجزای=ر ب=رخالف ت=ونس و م=راکش ،ب=ا جنگی ط=والنی ب=ه اس=تقالل رسید. • جنگ استقالل: • جنگ الجزایر ( ۱۹۵۴تا )۱۹۶۲ • رهبری مبارزه: • جبهه آزادی‌بخش ملی الجزایر • نتایج: .1کشته شدن صدها هزار نفر .2خروج فرانسه .3استقالل الجزایر در سال ۱۹۶۲ شه=ای ض=د اس=تعماری ق=رن بیستم بود. مت=رین جنب ‌ • این جن=گ یکی از مه ‌ الجزایر پس از استقالل • از انقالب تا دولت تک‌حزبی • پس از اس=تقالل در س=ال ،۱۹۶۲الجزای=ر وارد مرحل=ه جدی=دی از ت=اریخ خ=ود شد. • نخستین رئیس‌جمهور: • احمد بن بال • اما در سال :۱۹۶۵ • هواری بوم=دین ب=ا کودت=ا ق=درت را ب=ه دس=ت گرفت. • ویژگی‌های دوره اولیه: .1 حکومت نظامی ـ حزبی .2 اقتصاد سوسیالیستی .3 ملی‌سازی منابع نفت و گاز .4 نقش قدرتمند ارتش در سیاست • الجزای=ر در دهه‌ه=ای پس از اس=تقالل تالش ک=رد خ=ود را ب=ه عن=وان یکی از ره=بران ج=نبش‌های= ضد=استعماری در ج=هان معرفی ک=ند. جنگ داخلی الجزایر • دهه‌ای از خشونت و بحران • در ده=ه ،۱۹۹۰الجزای=ر وارد یکی از س=خت‌ترین دوره‌ه=ای ت=اریخ معاصر خود شد. هه=ای • پس از لغ=و انتخاب=ات س=ال ،۱۹۹۲درگ=یری می=ان دولت و گرو ‌ مسلح اسالم‌گرا آغاز شد. • پیامدها: .1کشته شدن ده‌ها هزار نفر .2بی‌ثباتی سیاسی .3آسیب‌های اجتماعی گسترده • پس از پای=ان ت=دریجی درگیری‌ه=ا ،دولت تالش ک=رد ثب=ات سیاس=ی و اقتصادی را بازگرداند. لیبی در دوران معمر قذافی • جمهوری خلقی و سیاست‌های جنجالی • در س=ال ،۱۹۶۹گ=روهی از افس=ران ج=وان ب=ه رهبری: • معمر قذافی • با کودت=ا حک=ومت پادش=اهی لی=بی را س=رنگون کردند. • ویژگی‌های حکومت قذافی: .1 نظام سیاسی مبتنی بر «جماهیریه» .2 کنترل شدید سیاسی .3 استفاده گسترده از درآمدهای نفتی .4 سیاست خارجی فعال و گاه پرتنش .5 قذافی در ب=رخی کش=ورهای آفریق=ایی و ع=ربی نف=وذ زی=ادی داش=ت ،ام=ا حک=و=مت ==او= ب=ا =ان=تقاده=ا=ی ف=راوا=ن =در=ب=ا=ره =مح=دودی=ت آزا =دی‌ه=ای س=یاس=ی روبه‌رو شد. سقوط حکومت قذافی و بحران لیبی • جنگ داخلی و فروپاشی دولت مرکزی • در س=ال ،۲۰۱۱هم‌زم=ان ب=ا م=وج اعتراض=ات موس=وم ب=ه به=ار ع=ربی ،اعتراض=ات گس=ترده‌ای در=لیبی= آغا=ز شد=. • با دخالت نظامی ناتو: .1 حکومت قذافی سقوط کرد .2 قذافی کشته شد .3 ساختار سیاسی کشور فروپاشید • پیامدها: .1 جنگ داخلی .2 ظهور گروه‌های مسلح .3 تقسیم قدرت میان جناح‌های مختلف .4 مشکالت اقتصادی و امنیتی • لی=بی همچن=ان یکی از پیچی=ده‌ترین بحران‌ه=ای سیاس=ی ش=مال آفریق=ا را تجرب=ه ک=رده است. تونس؛ از بورقیبه تا انقالب • • • • • • • • • • • پیشگام اصالحات در جهان عرب پس از استقالل تونس: حبیب بورقیبه به عن==وان نخس==تین رئیس‌جمه==ور کش==ور ،سیاس==ت‌های مدرن‌سازی را دنبال کرد. اصالحات مهم: گسترش آموزش اصالح قوانین خانواده توسعه نقش زنان در جامعه اما حکومت بعدی: زین‌العابدین بن‌علی با مح=دودیت‌های سیاس=ی و مش=کالت اقتص=ادی همراه شد. انقالب تونس و آغاز بهار عربی • جرقه تغییرات منطقه‌ای • در س=ال ،۲۰۱۱اعتراض=ات م=ردمی در ت=ونس آغاز شد. • علل اصلی: .1 بیکاری .2 فساد .3 مشکالت اقتصادی .4 • این اعتراض=ات ب=اعث کن=اره‌گیری بن‌علی ش=د و م=وجی از اعتراض=ات را در ک=شورهای عربی ا=یجاد کرد. • اهمیت انقالب تونس: محدودیت‌های سیاسی .1 نخستین موفقیت بزرگ بهار عربی .2 آغاز دوره جدید سیاسی در منطقه مراکش مدرن • پادشاهی با ثبات نسبی • مراکش پس از اس=تقالل ،نظ=ام پادش=اهی خ=ود را حفظ کرد. • پادشاهان مهم: .1حسن دوم مراکش .2محمد ششم مراکش • ویژگی‌های نظام سیاسی: .1نقش مهم خاندان سلطنتی .2اصالحات تدریجی .3اقتص=اد مبت=نی ب=ر گردش=گری ،کش=اورزی و تجارت • مراکش توانس=ته نس=بت ب=ه بس=یاری از کش=ورهای منطق=ه ثب=ات سیاسی بیشتری حفظ کند. فرهنگ و هویت شمال آفریقا • ترکیب تمدن‌های گوناگون • فرهن=گ ش=مال آفریق=ا حاص=ل ت=رکیب ه=زاران سال تاریخ است. • عناصر مهم فرهنگی: .1 میراث آمازیغی .2 فرهنگ عربی اسالمی .3 تأثیرات مدیترانه‌ای .4 میراث رومی و فنیقی • زبان‌ها: .1 عربی .2 زبان‌های آمازیغی .3 فرانسوی (به‌ویژه در کشورهای مغرب) • هنرها: .1 موسیقی آمازیغی .2 معماری اسالمی .3 صنایع دستی .4 غذاهای سنتی اقتصاد شمال آفریقا • منابع طبیعی و تجارت • ته=ای مختل=ف ش=کل گرفت=ه اقتص=اد کش=ورهای ش=مال آفریق=ا ب=ر پای=ه من=ابع و فعالی ‌ است. • منابع مهم: .1 نفت و گاز الجزایر و لیبی .2 فسفات مراکش .3 کشاورزی تونس و مراکش .4 • روابط اقتصادی: گردشگری .1 تجارت گسترده با اروپا .2 اهمیت دریای مدیترانه .3 نقش بنادر تجاری جمع‌بندی تاریخ شمال آفریقا • سرزمینی با پنج هزار سال تاریخ • تاریخ ش=مال آفریق=ا داس=تان تعام=ل تم=دن‌های مختلف است: • دوره‌های اصلی: .1تمدن‌های آمازیغی .2کارتاژ و روم .3مسیحیت باستان .4فتح اسالمی .5امپراتوری‌های مرابطون و موحدون .6دوره عثمانی .7استعمار اروپا .8استقالل و دولت‌های مدرن • ام=روزه ش=مال آفریق=ا همچن=ان منطقه‌ای مهم می=ان آفریق=ا ،اروپ=ا و جه=ان عرب است.