تاریخ روسیه

به نام خدا تاریخ روسیه تهیه :حسین بخارائی مقدمه • روسیه بزرگ‌ترین کشور جهان از نظر مساحت است و با وسعتی ح دود ۱۷٫۱میلی ون کیلوم تر مرب ع ،نزدی ک ب ه یک‌هش تم خشکی‌های زمین را در بر می‌گیرد .این کشور در دو قاره اروپا و آسیا قرار دارد و با ۱۴کشور مرز زمینی دارد .موقعیت جغرافیایی ویژه ،منابع طبیعی فراوان و تاریخ پرفرازونشیب ،روسیه را به یکی از تأثیرگذارترین کشورهای جهان تبدیل کرده است. • تاریخ روسیه بیش از هزار سال قدمت دارد و از حکومت‌های کوچک اس الوی آغ از ش ده اس ت .این س رزمین در ط ول ت اریخ ش اهد ش کل‌گیری امپراتوری‌ه ای ب زرگ ،حمل ه مغ والن ،حک ومت تزاره ا، انقالب کمونیستی ،تشکیل اتحاد جماهیر شوروی و در نهایت ایجاد فدراسیون روسیه بوده است .مطالعه تاریخ این کشور نشان می‌دهد که چگونه تحوالت سیاسی ،اقتصادی و فرهنگی ،روسیه را به یکی از قدرت‌های مهم جهانی تبدیل کرده‌اند. سرزمین روسیه پیش از تشکیل حکومت • • • پیش از تش کیل نخس تین حک ومت ،س رزمین روس یه مح ل زن دگی اق وام گوناگونی بود .مهم‌ترین این اقوام ،اسالوهای شرقی بودند که نیاکان روس‌ها ،اوکراینی‌ها و بالروسی‌ها به شمار می‌آیند .این اقوام در دشت‌ها، جنگل‌ه ا و کن ار رودخانه‌ه ای ب زرگ مانن د دنی پر ،ولگ ا و دون زن دگی می‌کردند. اقتصاد آن‌ها بر پایه کشاورزی ،دامداری ،شکار ،ماهیگیری و تجارت محلی اس توار ب ود .جامع ه اس الوها س اختاری ق بیله‌ای داش ت و ه ر قبیل ه توس ط رئیس یا شورای بزرگان اداره می‌شد .آن‌ها به خدایان طبیعت مانند خدای خورشید ،رعد و برق و باروری اعتقاد داشتند و هنوز با ادیان سازمان‌یافته آشنا نبودند. از ق رن هش تم میالدی ،بازرگان ان و جنگجوی ان اس کاندیناوی ک ه ب ه وارانگی ان ی ا وایکینگ‌ه ا مع روف بودن د ،از طری ق رودخانه‌ه ای اروپ ای شرقی وارد این منطقه شدند .این افراد نقش مهمی در توسعه تجارت، ایجاد امنیت مسیرهای بازرگانی و تشکیل نخستین حکومت‌های روسی ایفا کردند. تشکیل حکومت روس کیف • در س ال ۸۶۲میالدی ،روری ک ،ره بر وارانگیان ،به دع وت قبای ل اسالو برای ایجاد نظم و امنیت ،در شهر نووگورود حکومت تشکیل داد .این رویداد آغاز تاریخ سیاسی روسیه محسوب می‌شود. • پس از مرگ روریک ،جانشین او اولگ در سال ۸۸۲میالدی شهر کیف را تصرف کرد و پایتخت را از نووگورود به کیف انتقال داد .بدین ترتیب حکومتی به نام روس کیف شکل گرفت که نخستین دولت قدرتمند اسالوهای شرقی بود. • روس کیف به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجاری میان دریای بالتیک و دریای سیاه ،به یکی از مراکز مهم تجارت اروپا تبدیل شد .بازرگانان از این مسیر کاالهایی مانند خز ،عسل ،موم ،چوب و فلزات را میان شمال اروپا و امپراتوری بیزانس مبادله می‌کردند. • حکومت روس کیف نه‌تنها از نظر اقتصادی ،بلکه از نظر فرهنگی و سیاسی نیز نقش مهمی در ش کل‌گیری ه ویت ت اریخی روس‌ه ا ،اوکراینی‌ه ا و بالروس ی‌ها داشت. پذیرش مسیحیت و آغاز شکوفایی فرهنگی • یکی از مهم‌ت رین روی دادهای ت اریخ روس یه در س ال ۹۸۸ میالدی رخ داد؛ زمانی که والدیمیر اول ،فرمانروای روس کی ف ،دین مس یحیت ارت دوکس را ب ه عن وان دین رس می حکومت پذیرفت .او این دین را از امپراتوری بیزانس اقتباس کرد. • پذیرش مسیحیت تنها یک تغییر مذهبی نبود ،بلکه تحولی عمیق در ساختار سیاسی و فرهنگی روسیه ایجاد کرد .این تصمیم موجب تقویت حکومت مرکزی ،گسترش روابط با بیزانس و افزایش مشروعیت حکومت شد. • پس از این رویداد ،کلیساهای باشکوه ساخته شدند ،آموزش گس ترش ی افت ،هنره ای م ذهبی مانن د نقاش ی ش مایل (آیکون‌نگ اری) رون ق گ رفت و خ ط س یریلیک به‌ت دریج رواج یافت .بسیاری از ارزش‌های فرهنگی و مذهبی روسیه امروز نیز ریشه در همین دوره دارند. دوران طالیی روس کیف؛ حکومت یاروسالو دانا (۱۰۵۴–۱۰۱۹ میالدی) • • • • پس از پذیرش مسیحیت ،روس کیف وارد دوره‌ای از شکوفایی شد که اوج آن در زم ان حک ومت یاروس الو دان ا ب ود .او یکی از برجس ته‌ترین فرمانروای ان تاریخ روس کیف به شمار می‌رود و در فاصله سال‌های ۱۰۱۹تا ۱۰۵۴میالدی حکومت کرد. یاروسالو با ایجاد ثبات سیاسی ،توسعه تجارت و حمایت از فرهنگ و آموزش، روس کیف را به یکی از پیشرفته‌ترین حکومت‌های اروپای شرقی تبدیل کرد .او روابط نزدیکی با بسیاری از خاندان‌های سلطنتی اروپا برقرار کرد و دختران خود را به ازدواج پادشاهان فرانسه ،نروژ و مجارستان درآورد؛ از این رو روس کیف جایگاه مهمی در سیاست اروپا پیدا کرد. در دوران او نخستین مجموعه قوانین مدون روسیه با نام «روسکایا پراودا» تدوین شد .این قانون به موضوعاتی مانند مالکیت ،تجارت ،مجازات جرایم و حل اختالفات می‌پ رداخت و نقش مهمی در شکل‌گیری نظام حق وقی روسیه داشت. یاروسالو همچنین دستور ساخت کلیساها ،مدارس و کتابخانه‌های متعدد را صادر کرد .مهم‌ترین بنای این دوره ،کلیسای جامع سنت سوفیا در شهر کیف است که امروزه نیز یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی اوکراین به شمار می‌رود. ضعف و فروپاشی روس کیف • پس از مرگ یاروسالو دانا ،فرزندان او بر سر جانشینی با یک دیگر اختالف پی دا کردن د .در نتیج ه ،حک ومت مرک زی ض عیف ش د و ه ر ش اهزاده بخش مس تقلی از قلم رو را اداره می‌ک رد .این تجزی ه سیاس ی ب اعث ک اهش ق درت روس کیف شد. • هم‌زمان ،مسیرهای تجاری قدیمی اهمیت خود را از دست دادند و درآمد حکومت کاهش یافت .درگیری‌های داخلی نیز مانع از تشکیل ارتش ی نیرومند برای دفاع از کشور شد. • در چ نین ش رایطی ،روس کی ف در براب ر حمل ه مغ والن بسیار آسیب‌پذیر بود و نتوانس ت مقاومت م ؤثری نشان دهد. حمله مغوالن و حکومت اردوی زرین • • • • در اوایل قرن سیزدهم ،امپراتوری مغول که توسط چنگیزخان بنیان‌گذاری شده بود ،به سرعت در حال گسترش بود .پس از مرگ او ،نوه‌اش باتوخان مأمور فتح سرزمین‌های اروپای شرقی شد. در سال ۱۲۳۷میالدی ،سپاه مغول به س رزمین روس یه حمله کرد .شهرهای بزرگ یکی پس از دیگری سقوط کردند و در سال ۱۲۴۰شهر کیف ،که مهم‌ترین مرکز سیاسی و فرهنگی روس کیف بود ،به طور کامل ویران شد. پس از این پ یروزی ،مغ والن حکوم تی ب ه ن ام اردوی زرین تش کیل دادن د و ش اهزادگان روس را مجب ور کردن د ب رای ادام ه حکومت خود ،به مغوالن خراج بپردازند و فرمان‌بردار آنان باشند. سلطه مغ والن ح دود ۲۴۰س ال ادام ه ی افت و ت أثیر عمیقی ب ر ساختار سیاسی و اقتصادی روسیه گذاشت. ظهور شاهزاده‌نشین مسکو • • • • در دوران سلطه مغوالن ،شهر مسکو که پیش‌تر اهمیت چندانی نداشت ،به تدریج به مرکز سیاسی و اقتصادی روسیه تبدیل شد. یکی از مهم‌ترین حاکمان این شهر ،ایوان اول (کالیتا) بود .او روابط خوبی با مغوالن برقرار کرد و مسئول جمع‌آوری مالیات برای آنان شد .این موقعیت باعث افزایش ثروت و نفوذ مسکو شد. شاهزادگان مسکو از این قدرت برای خرید سرزمین‌های اطراف، تق ویت ارتش و گس ترش نف وذ خ ود اس تفاده کردن د .همچ نین، انتقال مقر رهبر کلیسای ارتدوکس به مسکو ،جایگاه مذهبی این شهر را نیز تقویت کرد. به تدریج ،مسکو به مهم‌ترین مرکز سیاسی روسیه تبدیل شد و زمینه را برای پایان سلطه مغوالن فراهم کرد. پایان سلطه مغوالن و شکل‌گیری دولت روسیه • ایوان سوم و استقالل روسیه • در نیم ه دوم ق رن پ انزدهم ،ای وان س وم ( ۱۴۶۲ت ا ۱۵۰۵میالدی) ب ه ق درت رس ید و نقش مهمی در ایج اد دولت واح د روس یه ایف ا ک رد .او بسیاری از شاهزاده‌نشین‌های مستقل را به قلمرو مسکو ملحق کرد و حکومت مرکزی قدرتمندی ایجاد نمود. • در س ال ۱۴۸۰میالدی ،ای وان س وم از پ رداخت خ راج ب ه مغ والن خ ودداری ک رد .این اق دام ب ه روی ارویی مع روف ایس تادگی ب ر رود اوگرا انجامید .اگرچه نبرد بزرگی رخ نداد ،اما عقب‌نشینی سپاه مغول پایان سلطه آنان بر روسیه را رقم زد. • پس از این روی داد ،ای وان س وم خ ود را فرم انروای مس تقل روس یه مع رفی ک رد و لقب «فرم انروای هم ه روس‌ه ا» را برگزی د .او همچنین ساخت کرملین جدید مسکو را با کمک معماران ایتالیایی آغاز کرد و پایه‌های دولت متمرکز روسیه را بنا نهاد. جدول وقایع سال رویداد ۱۰۱۹ آغاز حکومت یاروسالو دانا ۱۰۵۴ مرگ یاروسالو و آغاز تجزیه سیاسی ۱۲۳۷ آغاز حمله مغوالن ۱۲۴۰ سقوط و ویرانی شهر کیف ۱۲۴۳ تشکیل حکومت اردوی زرین ۱۴۶۲ آغاز حکومت ایوان سوم ۱۴۸۰ پایان سلطه مغوالن و استقالل روسیه ایوان چهارم (ایوان مخوف)؛ نخستین تزار روسیه • • • • • • ایوان چهارم ()۱۵۸۴–۱۵۳۳ ایوان چهارم ،مشهور به ایوان مخوف ،نخستین فرمانروایی بود که در سال ۱۵۴۷ میالدی عن وان «ت زار تم ام روس یه» را برگزی د .واژه «ت زار» از واژه التین ( Caesarسزار) گرفته شده و نشان‌دهنده قدرت مطلق پادشاه بود. در آغ از حک ومت ،ای وان اص الحات گس ترده‌ای در س اختار اداری ،قض ایی و نظ امی انجام داد .او نخستین ارتش دائمی روسیه را ایجاد کرد و برای نخستین بار ،نظام حکومتی متمرکز و منسجمی به وجود آورد. یکی از مهم‌ت رین موفقیت‌ه ای نظ امی او ،فتح خان ات ق ازان در س ال ۱۵۵۲و خانات آستراخان در سال ۱۵۵۶بود .با این فتوحات ،روسیه کنترل بخش بزرگی از رود ولگا را به دست آورد و راه ارتباطی با دریای خزر را در اختیار گرفت. پس از پیروزی در قازان ،ایوان دستور ساخت کلیسای جامع سنت باسیل را در میدان سرخ مسکو صادر کرد؛ بنایی که امروزه یکی از مشهورترین نمادهای روسیه است. اما در سال‌های پایانی حکومت ،رفتار او تغییر کرد .بدگمانی شدید ،اعدام بسیاری از اشراف ،تشکیل سازمان امنیتی اوپریچنینا و سرکوب مخالفان باعث شد لقب «مخوف» به او داده شود. گسترش روسیه به سمت سیبری • • • • • فتح سیبری پس از تثبیت قدرت در اروپای شرقی ،روسیه به سمت شرق و سرزمین‌های پهناور سیبری گسترش یافت. در سال ۱۵۸۱میالدی ،یارماک تیموفیویچ ،فرمانده‌ای از قزاق‌ه ا ،ب ا حم ایت خان دان ثروتمن د اس تروگانوف ب ه س یبری لشکر کشید و حکومت خانات سیبری را شکست داد. فتح سیبری اهمیت فراوانی داشت ،زیرا این منطقه سرشار از منابع طبیعی مانند خز ،چوب ،طال ،نقره ،زغال‌سنگ ،نفت و گاز بود. در قرن‌های بعد ،مهاجران روس به تدریج شهرهای جدیدی در س یبری س اختند و قلم رو روس یه ت ا س واحل اقی انوس آرام گسترش یافت. دوره آشوب ()۱۶۱۳–۱۵۹۸ • پس از مرگ ایوان چهارم و جانشینانش ،روسیه وارد دوره‌ای شد که به دوره آشوب ( )Time of Troublesمشهور است. • در این دوره ،کشور با مشکالت متعددی روبه‌رو شد: .1نبود وارث قانونی برای تاج‌وتخت .2قحطی گسترده و مرگ صدها هزار نفر .3شورش‌های مردمی .4دخالت نظامی لهستان و سوئد .5اشغال موقت مسکو توسط نیروهای لهستانی • این بح ران ت ا س ال ۱۶۱۳ادام ه داش ت؛ زم انی ک ه مجلس اش راف و روحانی ان ،میخائی ل روم انوف را ب ه عن وان ت زار انتخاب کردند. • با انتخ اب او ،حک ومت خان دان روم انوف آغ از ش د و ثب ات سیاسی دوباره به روسیه بازگشت. خاندان رومانوف • • • • • آغاز حکومت رومانوف‌ها خاندان رومانوف از سال ۱۶۱۳تا ،۱۹۱۷یعنی بیش از ۳۰۰سال ،بر روسیه حکومت کرد. نخستین تزار این خاندان ،میخائیل اول ،تالش کرد کشور را پس از س ال‌ها جن گ و آش وب بازس ازی کن د .در دوران جانش ینان او ،حک ومت مرک زی تق ویت ش د و اقتص اد، کشاورزی و تجارت رونق گرفت. رومانوف‌ها سیاست گسترش مرزهای روسیه را ادامه دادند و قلم رو کش ور را ب ه س مت ش رق ،جن وب و غ رب توس عه دادند. در همین دوره ،روسیه به یکی از قدرت‌های مهم اروپا تبدیل شد و زمینه برای اصالحات بزرگ قرن هجدهم فراهم گردید. پتر کبیر؛ آغاز روسیه مدرن • پتر اول (پتر کبیر) • .۳اصالحات اقتصادی • پتر اول که به پتر کبیر مشهور است ،از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین فرمانروایان تاریخ روسیه بود .او از سال ۱۶۸۲ت ا ۱۷۲۵حک ومت ک رد و ب ا اص الحات گس ترده، روس یه را از کش وری نس بتًا عقب‌مان ده ب ه ی ک ق درت بزرگ اروپایی تبدیل کرد. • توسعه صنایع فلزی و کشتی‌سازی • افزایش تجارت خارجی • حمایت از تولید داخلی • .۴اصالحات فرهنگی • پتر برای آشنایی با علوم ،فناوری و صنعت اروپا ،سفری طوالنی به کشورهای هلند ،انگلستان و دیگر کشورهای اروپایی انجام داد .پس از بازگشت ،اصالحات گسترده‌ای را آغاز کرد. • گسترش آموزش • تأسیس مدارس فنی و نظامی • اصالح تقویم و خط اداری • تشویق مردم به آشنایی با فرهنگ و علوم اروپایی • .۱اصالحات نظامی • تأسیس سن‌پترزبورگ • تشکیل ارتش منظم و دائمی • • ایجاد نیروی دریایی قدرتمند • استفاده از سالح‌ها و آموزش‌های مدرن اروپایی در سال ،۱۷۰۳پتر کبیر شهر سن‌پترزبورگ را در کنار دریای بالتیک بنیان گذاشت .این شهر به عنوان «پنجره روس یه ب ه سوی اروپا» ش ناخته شد و از سال ۱۷۱۲ت ا ۱۹۱۸پایتخت روسیه بود. • .۲اصالحات اداری • جنگ بزرگ شمالی • ایجاد وزارتخانه‌های جدید • • تقسیم کشور به استان‌های اداری • کاهش قدرت اشراف سنتی پتر کب یر در جن گ ب زرگ ش مالی ( )۱۷۲۱–۱۷۰۰ب ا پادشاهی سوئد جنگید .پیروزی روسیه در این جنگ باعث دسترسی این کشور به دریای بالتیک و تبدیل آن به یکی از قدرت‌های بزرگ اروپا شد. مهم‌ترین اصالحات پتر کبیر کاترین کبیر ()۱۷۹۶–۱۷۶۲ • کاترین کبیر؛ گسترش امپراتوری روسیه • کاترین دوم که به کاترین کبیر شهرت دارد ،یکی از بزرگ‌ترین فرمانروایان تاریخ روسیه است .او اصالتًا آلمانی بود و پس از ازدواج با پتر سوم ،در سال ۱۷۶۲با یک کودتا به قدرت رسید .دوران حکومت او بیش از ۳۴سال ادامه یافت و به عنوان عصر شکوفایی امپراتوری روسیه شناخته می‌شود. • کاترین تحت تأثیر اندیشه‌های عصر روشنگری بود و با فیلسوفانی مانند ولتر و دنی دیدرو مکاتبه داشت .او از آموزش ،علوم ،هنر و ادبیات حمایت می‌کرد و تالش کرد نظام اداری کشور را بهبود بخشد. • در سیاست خارجی ،روسیه در زمان او به قدرتی بزرگ تبدیل شد .با شکست امپراتوری عثمانی ،روسیه به سواحل دریای سیاه دست یافت .همچنین در سه مرحل ه ،بخش ب زرگی از کش ور لهس تان می ان روس یه ،پ روس و ات ریش تقسیم شد و قلمرو روسیه به شکل چشمگیری گسترش یافت. • در سال ،۱۷۸۳روسیه شبه‌جزیره کریمه را نیز به قلمرو خود ضمیمه کرد که از نظر نظامی و دریایی اهمیت فراوانی داشت. روسیه و جنگ‌های ناپلئون • • • • • جنگ میهنی ۱۸۱۲ در اوایل قرن نوزدهم ،ناپلئون بناپارت بیشتر اروپا را فتح کرده بود .او برای شکست روسیه ،در ژوئن ۱۸۱۲با ارتشی حدود ۶۰۰هزار نفر وارد خاک این کشور شد. ارتش روس یه از ن برد مس تقیم خ ودداری ک رد و ب ه عقب‌نش ینی پ رداخت. هم‌زمان ،سیاست زمین سوخته را اجرا کرد؛ یعنی هنگام عقب‌نشینی، مزارع ،انبارهای غله و امکانات را نابود می‌کرد تا ارتش فرانسه نتواند از آن‌ها استفاده کند. در نبرد بورودینو ،هر دو طرف تلفات سنگینی دادند .پس از آن ،ناپلئون وارد مسکو شد ،اما شهر خالی از سکنه بود و بخش زیادی از آن در آتش سوخت. با آغاز زمستان سخت روسیه ،کمبود غذا و حمالت پی‌درپی ارتش روسیه، ارتش فرانسه مجبور به عقب‌نشینی شد .تنها بخش کوچکی از نیروهای ناپلئون توانستند به فرانسه بازگردند. اصالحات قرن نوزدهم • اصالحات الکساندر دوم • در نیمه دوم قرن نوزدهم ،روسیه با مشکالت اقتصادی و اجتماعی فراوانی روبه‌رو بود .شکست در جنگ کریمه (–۱۸۵۳ )۱۸۵۶نشان داد که کشور نیازمند اصالحات اساسی است. • الکساندر دوم در سال ۱۸۶۱مهم‌ترین اصالح تاریخ روسیه را انجام داد و نظام رعیتی را لغو کرد .بر اساس این قانون، میلیون‌ها رعیت از وابستگی قانونی به مالکان زمین آزاد شدند. • او همچنین اصالحات دیگری انجام داد: .1 اصالح نظام قضایی .2 ایجاد شوراهای محلی (زمستوو) .3 توسعه آموزش عمومی .4 نوسازی ارتش • در اواخر قرن نوزدهم ،ساخت راه‌آهن سراسری سیبری آغاز شد که هزاران کیلومتر طول داشت و شرق و غرب روسیه را به یکدیگر متصل کرد .این پروژه نقش مهمی در توسعه اقتصادی و اسکان جمعیت در سیبری داشت. • پیامدهای اصالحات: .1 رشد صنعت .2 افزایش شهرنشینی .3 توسعه راه‌آهن .4 شکل‌گیری طبقه کارگر .5 گسترش اندیشه‌های سیاسی جدید انقالب ۱۹۰۵ • نخستین انقالب روسیه • در آغاز قرن بیستم ،روسیه با مشکالت فراوانی مانند فقر ،نابرابری اجتماعی ،استبداد سیاسی و شکست در جنگ با ژاپن ( )۱۹۰۵–۱۹۰۴روبه‌رو بود. • در ۹ژانویه ،۱۹۰۵هزاران کارگر برای ارائه درخواست‌های خود به کاخ زمستانی در سن‌پترزبورگ رفتند .نیروهای دولتی به سوی مردم تیراندازی کردند و صدها نفر کشته یا زخمی شدند .این رویداد به یکشنبه خونین مشهور شد. • پس از آن ،اعتصاب‌ها و اعتراض‌های گسترده سراسر کشور را فرا گرفت. • در نتیجه ،نیکالی دوم مجبور شد «بیانیه اکتبر» را صادر کند و با تشکیل مجلس قانون‌گذاری (دوما) موافقت نماید. • اگرچه انقالب ۱۹۰۵حکومت تزار را سرنگون نکرد ،اما نخستین ضربه جدی به نظام سلطنتی روسیه بود و زمینه را برای انقالب‌های ۱۹۱۷فراهم کرد. • علل انقالب: .1 استبداد سیاسی .2 فقر و نابرابری .3 شکست در جنگ با ژاپن .4 نارضایتی کارگران و دهقانان • نتایج: .1 تشکیل مجلس دوما .2 افزایش فعالیت احزاب سیاسی .3 کاهش اقتدار حکومت تزاری روسیه در آستانه انقالب ۱۹۱۷ • • • • • • .1 .2 .3 .4 .5 بحران‌های پایان حکومت تزاری در سال ،۱۹۱۴با آغاز جنگ جهانی اول ،روسیه در کنار فرانسه و بریتانیا وارد جنگ شد. این جنگ فشار سنگینی بر اقتصاد کشور وارد کرد. میلیون‌ها سرباز روس در جبهه‌ها کشته یا زخمی شدند .در داخل کشور نیز کمبود مواد غذایی، تورم ،بیکاری و نارضایتی عمومی افزایش یافت. در همین زمان ،نفوذ فردی به نام گریگوری راسپوتین در دربار سلطنتی ،اعتبار حکومت را بیش از پیش کاهش داد .بسیاری از مردم ،دولت را ناتوان و فاسد می‌دانستند. در زمستان ،۱۹۱۷اعتصاب‌ها و تظاهرات گسترده در شهر پتروگراد آغاز شد .سربازان نیز به معترضان پیوستند و حکومت تزاری دیگر توان کنترل اوضاع را نداشت .این شرایط سرانجام به انقالب فوریه ۱۹۱۷و پایان بیش از سه قرن حکومت خاندان رومانوف انجامید. مهم‌ترین عوامل سقوط حکومت تزاری: شکست‌های نظامی در جنگ جهانی اول بحران اقتصادی و کمبود مواد غذایی نارضایتی کارگران و دهقانان ضعف مدیریت نیکالی دوم کاهش اعتماد عمومی به حکومت انقالب فوریه ۱۹۱۷؛ پایان حکومت تزارها • • • • • • انقالب فوریه در زمستان سال ،۱۹۱۷روسیه با بحرانی بی‌سابقه روبه‌رو بود .شکست‌های نظامی در جنگ جهانی اول ،کمبود نان و مواد غذایی ،تورم شدید و نارضایتی عمومی باعث شد مردم در شهر پتروگراد (سن‌پترزبورگ امروزی) دست به اعتصاب و تظاهرات بزنند. در ابتدا ،حکومت تالش کرد اعتراضات را سرکوب کند؛ اما بسیاری از سربازان از تیراندازی به مردم خودداری کردند و به معترضان پیوستند .این موضوع باعث فروپاشی قدرت حکومت شد. در ۱۵مارس ،۱۹۱۷نیکالی دوم مجبور به کناره‌گیری از سلطنت شد .با استعفای او ،حکومت بیش از ۳۰۰ساله خاندان رومانوف پایان یافت. پس از سقوط تزار ،دولت موقت به رهبری الکساندر کرنسکی تشکیل شد. این دولت وعده اصالحات ،آزادی‌های سیاسی و برگزاری انتخابات را داد ،اما تصمیم گرفت جنگ جهانی اول را ادامه دهد؛ تصمیمی که محبوبیت آن را کاهش داد. در کنار دولت موقت ،شوراهای کارگران و سربازان (سویت‌ها) نیز قدرت زیادی پیدا کردند .این دوگانگی قدرت ،کشور را وارد بحران سیاسی کرد. انقالب اکتبر ۱۹۱۷؛ پیروزی بلشویک‌ها • انقالب اکتبر • پس از انقالب فوری ه ،مش کالت روس یه همچن ان ادام ه داش ت .جن گ جه انی اول ،کمب ود غ ذا و بی‌ثب اتی سیاسی موجب افزایش نارضایتی مردم شد. • در این شرایط ،حزب بلشویک به رهبری والدیمیر لنین شعار معروف «نان ،صلح و زمین» را مطرح کرد .این شعار به‌ویژه برای کارگران ،دهقانان و سربازان بسیار جذاب بود. • در شب ۷نوامبر ( ۱۹۱۷برابر با ۲۵اکتبر طبق تقویم قدیم روسیه) ،نیروهای بلشویک مراکز مهم شهر پتروگراد ،از جمله کاخ زمستانی را تصرف کردند و دولت موقت را سرنگون ساختند. • پس از پیروزی انقالب ،لنین اعالم کرد که قدرت به شوراهای کارگران و سربازان منتقل شده است. • دولت جدید اقدامات مهمی انجام داد: .1 خروج از جنگ جهانی اول .2 تقسیم زمین‌های مالکان بزرگ میان دهقانان .3 ملی کردن بانک‌ها و صنایع بزرگ .4 تشکیل حکومت کمونیستی • اهمیت انقالب اکتبر • انقالب اکت بر نخس تین انقالب موف ق کمونیس تی در جه ان ب ود و ت أثیر عمیقی ب ر سیاس ت جه انی در ق رن بیستم گذاشت. جنگ داخلی روسیه ()۱۹۲۲–۱۹۱۸ • جنگ داخلی • پس از پیروزی بلشویک‌ها ،همه مردم و گروه‌های سیاسی حکومت جدید را نپذیرفتند .به همین دلیل ،جنگ داخلی بزرگی در روسیه آغاز شد .دو طرف اصلی جنگ عبارت بودند از: • ارتش سرخ: .1 تحت فرماندهی لئون تروتسکی .2 طرفدار حکومت بلشویکی .3 متشکل از کارگران ،دهقانان و نیروهای وفادار به لنین • ارتش سفید: .1 متشکل از سلطنت‌طلبان ،لیبرال‌ها و مخالفان کمونیسم .2 از حمایت برخی کشورهای خارجی مانند بریتانیا ،فرانسه ،آمریکا و ژاپن برخوردار بود. • جنگ داخلی حدود چهار سال ادامه یافت و خسارت‌های فراوانی به کشور وارد کرد .میلیون‌ها نفر در اثر جنگ ،بیماری و قحطی جان خود را از دست دادند. • در نهایت ،ارتش سرخ پیروز شد و حکومت بلشویکی بر سراسر روسیه مسلط گردید. • پیامدهای جنگ داخلی: .1 تثبیت حکومت بلشویک‌ها .2 نابودی بخش بزرگی از اقتصاد .3 کاهش شدید تولید کشاورزی و صنعتی .4 مهاجرت گسترده مخالفان حکومت تشکیل اتحاد جماهیر شوروی • در ۳۰دسامبر ،۱۹۲۲جمهوری‌های روسیه ،اوکراین ،بالروس و ماوراءقفقاز با یکدیگر متحد شدند و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی ( )USSRرا تشکیل دادند. • هدف از تشکیل این اتحاد ،ایجاد یک کشور سوسیالیستی بر پایه اندیش ه‌های کارل مارکس و فریدریش انگلس بود. • ویژگی‌های حکومت شوروی: .1 حکومت تک‌حزبی (حزب کمونیست) .2 مالکیت دولتی بر صنایع و زمین‌ها .3 برنامه‌ریزی متمرکز اقتصادی .4 محدودیت فعالیت احزاب مخالف .5 تأکید بر برابری اجتماعی و آموزش همگانی .6 در سال‌های بعد ،تعداد جمهوری‌های عضو شوروی به ۱۵جمهوری رسید و این کشور به بزرگ‌ترین کشور جهان از نظر مساحت تبدیل شد. لنین و پایه‌گذاری حکومت شوروی • والدیم یر ایلیچ ل نین ( )۱۹۲۴–۱۸۷۰بنیان‌گ ذار اتح اد جم اهیر ش وروی و رهبر انقالب بلشویکی بود .او نقش اساسی در شکل‌گیری نخستین دولت کمونیستی جهان داشت. • پس از پایان جنگ داخلی ،اقتصاد روسیه در وضعیت بسیار نامناسبی قرار داش ت .ب رای بهب ود اوض اع ،ل نین در س ال ۱۹۲۱سیاس ت اقتص اد ن وین ( )NEPرا اجرا کرد. • بر اساس این سیاست: .1کشاورزان اجازه یافتند بخشی از محصوالت خود را آزادانه بفروشند. .2کسب‌وکارهای کوچک خصوصی دوباره فعالیت کردند. .3دولت همچنان صنایع بزرگ ،بانک‌ها و تجارت خارجی را در اختیار داشت. .4این سیاست باعث افزایش تولید ،کاهش قحطی و بهبود نسبی اقتصاد شد. • در سال ،۱۹۲۴لنین درگذشت و پس از رقابت بر سر جانشینی ،ژوزف استالین به تدریج قدرت را در دست گرفت. دوران ژوزف استالین ()۱۹۵۳–۱۹۲۴ • پس از مرگ لنین در سال ،۱۹۲۴رقابت شدیدی بر سر جانشینی او آغاز شد .مهم‌ترین رقیبان ،ژوزف اس تالین و لئ ون تروتس کی بودن د .اس تالین ک ه دبیرک ل ح زب کمونیس ت ب ود ،ب ه ت دریج نف وذ خ ود را افزایش داد و با کنار زدن تروتسکی و دیگر مخالفان ،قدرت را به طور کامل در دست گرفت. • استالین معتقد بود که برای تبدیل شوروی به یک قدرت صنعتی ،باید اقتصاد به‌صورت کامل تحت کنترل دولت قرار گیرد .به همین دلیل ،از سال ۱۹۲۸برنامه‌های پنج‌ساله را آغاز کرد. • هدف برنامه‌های پنج‌ساله عبارت بود از: .1 توسعه صنایع سنگین مانند فوالد ،زغال‌سنگ و ماشین‌سازی .2 افزایش تولید برق .3 گسترش شبکه راه‌آهن .4 ساخت کارخانه‌های بزرگ • در مدت کوتاهی ،اتحاد جماهیر شوروی از کشوری عمدتًا کشاورزی به یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های صنعتی جهان تبدیل شد. • کشاورزی اشتراکی: • استالین زمین‌های کشاورزی را از مالکان خصوصی گرفت و آن‌ها را در قالب مزارع اشتراکی (کولخوز) و مزارع دولتی (ساوخوز) سازمان‌دهی کرد. • این سیاس ت ب ا مق اومت بس یاری از کش اورزان روبه‌رو ش د .در ب رخی من اطق ،به‌وی ژه اوک راین ،قحطی بزرگی رخ داد که میلیون‌ها نفر جان خود را از دست دادند. پاکسازی‌های بزرگ و حکومت استبدادی • • • • • • پاکسازی‌های بزرگ (:)۱۹۳۸–۱۹۳۶ اس تالین ب رای حف ظ ق درت ،مخالف ان واقعی و ح تی اف رادی را ک ه احتمال می‌داد در آینده با او مخالفت کنند ،حذف کرد. در فاص له س ال‌های ۱۹۳۶ت ا ،۱۹۳۸ه زاران نف ر از اعض ای ح زب کمونیس ت ،فرمان دهان ارتش ،اس تادان دانش گاه ،نویس ندگان و شهروندان عادی دستگیر شدند. بس یاری از آن ان پس از محاکمه‌ه ای نمایش ی اع دام ش دند و ع ده زیادی نیز به اردوگاه‌های کار اجباری موسوم به گوالگ فرستاده شدند. گوالگ: گوالگ شبکه‌ای از اردوگاه‌های کار اجباری بود که زندانیان در شرایط بس یار س خت ب ه اس تخراج مع ادن ،س اخت راه‌آهن و پروژه‌ه ای عمرانی مشغول می‌شدند. اتحاد جماهیر شوروی در جنگ جهانی دوم • آغاز جنگ با آلمان • در سال ،۱۹۳۹شوروی و آلمان پیمان عدم تجاوز مولوتوف–ریبنتروپ را امضا کردند ،اما این توافق دوام زیادی نداشت. • در ۲۲ژوئن ،۱۹۴۱آدولف هیتلر با اجرای عملیات بارباروسا به اتحاد جماهیر شوروی حمله کرد. • بزرگ‌ترین تهاجم زمینی تاریخ آغاز شد .ارتش آلمان در ماه‌های نخست پیشروی سریعی داشت و میلیون‌ها سرباز شوروی اسیر شدند. • با وجود این ،مقاومت مردم و ارتش شوروی ،وسعت جغرافیایی کشور و زمستان سخت روسیه، پیشروی آلمان را متوقف کرد. • دالیل ناکامی آلمان: .1 وسعت سرزمین شوروی .2 مقاومت شدید ارتش سرخ .3 سرمای زمستان .4 انتقال صنایع به شرق کشور .5 افزایش تولید تجهیزات نظامی نبرد استالینگراد و پیروزی شوروی • نبرد استالینگراد ( )۱۹۴۳–۱۹۴۲یکی از مهم‌ترین نبردهای تاریخ جهان است. • ارتش آلمان تالش کرد شهر استالینگراد را تصرف کند ،اما نیروهای شوروی مقاومت شدیدی نشان دادند .جنگ خیابانی ماه‌ها ادامه یافت و تلفات سنگینی به هر دو طرف وارد شد. • در نهایت ،ارتش شوروی با اجرای عملیات «اورانوس» نیروهای آلمانی را محاصره کرد و آن‌ها را وادار به تسلیم نمود. • این پیروزی نقطه عطف جنگ جهانی دوم بود و ابتکار عمل را از آلمان گرفت. • پس از آن ،ارتش سرخ به سمت غرب پیشروی کرد و در مه ۱۹۴۵شهر برلین را تصرف نمود .با تسلیم آلمان ،جنگ در اروپا پایان یافت. • پیامدهای جنگ برای شوروی: .1 بیش از ۲۷میلیون کشته .2 ویرانی هزاران شهر و روستا .3 افزایش اعتبار بین‌المللی شوروی .4 تبدیل شدن به یکی از دو ابرقدرت جهان شوروی پس از جنگ و آغاز جنگ سرد • پس از پایان جنگ جهانی دوم ،دو قدرت بزرگ جهان یعنی ایاالت متحده آمریکا و اتح اد جم اهیر ش وروی ب ر س ر نف وذ سیاسی ،اقتصادی و نظامی وارد رق ابتی طوالنی شدند که به جنگ سرد مشهور است. • در این دوره ،اگرچه دو کشور مستقیمًا با یکدیگر وارد جنگ نشدند ،اما در بسیاری از نقاط جهان از دولت‌ها و گروه‌های مختلف حمایت کردند. • ویژگی‌های جنگ سرد: .1رقابت هسته‌ای و ساخت سالح‌های اتمی .2مسابقه فضایی .3تشکیل دو بلوک شرق و غرب • ایجاد دو پیمان نظامی مهم: – سازمان پیمان آتالنتیک شمالی ()NATO – پیمان ورشو • شوروی نف وذ خ ود را در کش ورهای اروپ ای ش رقی گس ترش داد و دولت‌ه ای کمونیس تی در کش ورهایی مانن د لهستان ،مجارس تان ،بلغارستان ،روم انی و آلم ان شرقی تشکیل شدند. جنگ سرد و رقابت دو ابرقدرت (–۱۹۴۷ )۱۹۹۱ • • • .1 .2 .3 .4 .5 پس از پایان جنگ جهانی دوم ،جهان به دو بلوک سیاسی و نظامی تقسیم شد .در یک سو ایاالت متحده آمریکا و متحدانش قرار داشتند که از نظ ام س رمایه‌داری و اقتص اد آزاد حم ایت می‌کردن د و در س وی دیگ ر اتح اد جم اهیر ش وروی و کشورهای بل وک ش رق بودن د ک ه از نظ ام سوسیالیس تی و اقتص اد برنامه‌ریزی‌ش ده پیروی می‌کردند. به این رق ابت گس ترده ،جن گ س رد گفت ه می‌ش ود؛ زی را دو ابرق درت هرگ ز مس تقیمًا ب ا یک دیگر وارد جن گ نش دند ،ام ا در زمینه‌ه ای مختلف با هم رقابت داشتند. مهم‌ت رین حوزه‌ه ای رق ابت عب ارت بودن د از: ساخت سالح‌های هسته‌ای توسعه موشک‌های دوربرد مسابقه فضایی رقابت اطالعاتی و جاسوسی نفوذ سیاسی در کشورهای مختلف • در این دوره ،ش وروی از دولت‌ه ای کمونیستی در اروپای شرقی ،آسیا، آفریق ا و آمریک ای التین حم ایت می‌ک رد ،در ح الی ک ه آمریک ا از دولت‌ه ای متح د خ ود پش تیبانی می‌نمود. • مهم‌ت رین بحران‌ه ای جن گ سرد: .1بحران برلین .2ساخت دیوار برلین ()۱۹۶۱ .3بحران موشکی کوبا ()۱۹۶۲ .4جنگ کره .5جنگ ویتنام .6اشغال افغانستان توسط شوروی ()۱۹۷۹ مسابقه فضایی • رقابت برای فتح فضا • یکی از مهم‌ترین جنبه‌های جنگ سرد ،رقابت علمی و فضایی میان شوروی و آمریکا بود. • در س ال ،۱۹۵۷اتح اد جم اهیر ش وروی نخس تین م اهواره مص نوعی جه ان ب ه ن ام اسپوتنیک ۱را به فضا پرتاب کرد .این رویداد جهان را شگفت‌زده کرد و آغازگر عصر فضا بود. • در ۱۲آوریل ،۱۹۶۱یوری گاگارین به نخستین انسانی تبدیل شد که به فضا سفر کرد و با فضاپیمای وستوک ۱یک بار به دور زمین گردش کرد. • این موفقیت ،اعتبار علمی و فناوری شوروی را به‌شدت افزایش داد. • با این حال ،آمریکا در سال ۱۹۶۹با فرود فضانوردان مأموریت آپولو ۱۱بر سطح ماه، برتری مهمی در مسابقه فضایی به دست آورد. • دستاوردهای فضایی شوروی: .1نخستین ماهواره مصنوعی (اسپوتنیک) .2نخستین موجود زنده در مدار زمین (الیکا) .3نخستین انسان در فضا (یوری گاگارین) .4نخستین راهپیمایی فضایی اصالحات میخائیل گورباچف • • • • • • • • در سال ،۱۹۸۵میخائیل گورباچف به دبیرکلی حزب کمونیست رسید. او دریافت که اقتصاد شوروی با مشکالت جدی مانند کاهش تولید ،فساد اداری، هزینه‌های سنگین نظامی و کمبود کاالهای مصرفی روبه‌رو است .برای حل این مشکالت ،دو برنامه مهم را اجرا کرد: پرسترویکا (بازسازی اقتصادی) هدف این برنامه ،اصالح اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده و افزایش بهره‌وری بود .برخی فعالیت‌های خصوصی محدود مجاز شد و مدیران کارخانه‌ها آزادی عمل بیشتری پیدا کردند. گالسنوست (فضای باز سیاسی) گورباچف محدودیت‌های رسانه‌ها را کاهش داد ،آزادی بیان را تا حدی گسترش داد و اجازه داد مردم درباره مشکالت کشور آزادانه‌تر صحبت کنند. پیامدهای اصالحات اگرچ ه این اص الحات ب ا ه دف نج ات ش وروی انج ام ش د ،ام ا ب اعث اف زایش انتقاده ا از حک ومت ،رش د جنبش‌ه ای اس تقالل‌طلب و تض عیف اقت دار دولت مرکزی شد. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی • پایان یک ابرقدرت • در سال‌های پایانی دهه ،۱۹۸۰جمهوری‌های مختلف اتحاد جماهیر شوروی خواستار استقالل شدند. هم‌زمان ،بحران اقتصادی و کاهش قدرت حزب کمونیست ادامه یافت. • در اوت ،۱۹۹۱گروهی از مقام‌های کمونیست تالش کردند با کودتا ،گورباچف را برکنار کنند؛ اما این کودتا با مقاومت مردم و بوریس یلتسین شکست خورد. در ۲۶دسامبر ،۱۹۹۱اتحاد جماهیر شوروی رسمًا منحل شد و ۱۵جمهوری عضو آن به کشورهای مستقل تبدیل شدند. • فدراسیون روسیه به عنوان بزرگ‌ترین جمهوری ،جانشین اصلی شوروی شد و کرسی دائمی آن در شورای امنیت سازمان ملل را حفظ کرد. • دالیل فروپاشی: .1 بحران اقتصادی .2 هزینه‌های سنگین جنگ سرد .3 رقابت تسلیحاتی .4 اصالحات گورباچف .5 افزایش جنبش‌های استقالل‌طلب • روسیه پس از فروپاشی شوروی • دوران بوریس یلتسین • پس از فروپاشی شوروی ،بوریس یلتسین نخستین رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه شد. • دولت او اص الحات اقتص ادی گس ترده‌ای را آغ از ک رد و اقتص اد برنامه‌ریزی‌ش ده را ب ه اقتصاد بازار تبدیل نمود .بسیاری از کارخانه‌ها و شرکت‌های دولتی خصوصی شدند. • این اصالحات اگرچه در بلندمدت زمینه اقتصاد بازار را فراهم کرد ،اما در کوتاه‌مدت مشکالت زیادی ایجاد کرد: .1 افزایش تورم .2 کاهش سطح زندگی .3 افزایش بیکاری .4 رشد نابرابری اقتصادی .5 ظهور سرمایه‌داران بزرگ (الیگارش‌ها) • در همین دوره ،روس یه ب ا بحران‌ه ای سیاس ی و جنگ‌ه ایی مانن د جن گ اول چچن ن یز روبه‌رو شد. روسیه در قرن بیست و یکم • روسیه امروز • از س ال ،۲۰۰۰روس یه وارد مرحل ه جدی دی از تاریخ خود شد .دولت تالش کرد ثبات اقتصادی و سیاس ی را اف زایش ده د و جایگ اه کش ور را در نظام بین‌الملل تقویت کند. • روسیه امروز دارای ویژگی‌های زیر است: • اقتصاد: • از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان • صادرات ان رژی بخش مهمی از درآم د کش ور را تشکیل می‌دهد. • صنایع مهم ش امل هوافض ا ،ان رژی هس ته‌ای، صنایع نظامی ،فلزات و فناوری است. • • • سیاست خارجی: • • عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل • نقش فعال در مسائل منطقه‌ای و جهانی • همک اری ب ا کش ورهای مختل ف در حوزه‌ه ای اقتصادی ،انرژی و امنیت • • • • • • علم و فناوری: ادامه فعالیت‌های فضایی توسعه فناوری‌های هسته‌ای پیش رفت در ص نایع دف اعی و هوافضا چالش‌ها: وابس تگی اقتص اد ب ه ص ادرات انرژی در بین‌المللی تحریم‌ه ای دوره‌های مختلف کاهش نرخ رشد جمعیت تنش‌های ژئوپلیتیکی جنگ‌های چچن ()۲۰۰۹–۱۹۹۴ • جنگ‌های چچن • پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ،۱۹۹۱جمهوری چچن اعالم استقالل کرد .دولت روسیه این استقالل را به رسمیت نشناخت ،زیرا آن را تهدیدی برای تمامیت ارضی کشور می‌دانست. • جنگ اول چچن ()۱۹۹۶–۱۹۹۴ • در سال ،۱۹۹۴دولت بوریس یلتسین نیروهای نظامی را برای بازپس‌گیری چچن اعزام کرد. • این جنگ بسیار سخت و پرهزینه بود .شهر گروزنی تقریبًا به طور کامل ویران شد و هزاران نظامی و غیرنظامی کشته شدند. • در سال ،۱۹۹۶با امضای توافق‌نامه صلح ،نیروهای روس از چچن خارج شدند و وضعیت نهایی این منطقه به آینده موکول شد. • جنگ دوم چچن ()۲۰۰۹–۱۹۹۹ • در سال ،۱۹۹۹پس از حمالت گروه‌های مسلح از چچن به منطقه داغستان و همچنین مجموعه‌ای از انفجارهای مرگبار در شهرهای روسیه که دولت روسیه آن‌ها را به گروه‌های چچنی نسبت داد ،عملیات نظامی جدیدی آغاز شد. • در این زمان ،والدیمیر پوتین که نخست‌وزیر بود ،فرماندهی سیاسی عملیات را بر عهده داشت .این جنگ باعث افزایش محبوبیت او در میان بخشی از جامعه روسیه شد. • تا سال ،۲۰۰۰نیروهای روس کنترل گروزنی را دوباره به دست آوردند .در سال‌های بعد ،درگیری‌ها به صورت پراکنده ادامه یافت و دولت روسیه به تدریج کنترل خود را بر منطقه تثبیت کرد. • پیامدهای جنگ: .1 تلفات گسترده نظامیان و غیرنظامیان .2 تخریب وسیع شهر گروزنی .3 تقویت کنترل دولت مرکزی بر چچن .4 افزایش نگرانی‌های بین‌المللی درباره وضعیت حقوق بشر .5 بازسازی گسترده گروزنی در سال‌های بعد والدیمیر پوتین و روسیه نوین • • • • • • • • والدیمیر پوتین در سال ۱۹۹۹به عنوان نخس ت‌وزیر منصوب شد و پس از استعفای بوریس یلتسین ،به عنوان رئیس‌جمهور موقت انتخاب شد .او از سال ۲۰۰۰تاکنون (با ی ک دوره نخس ت‌وزیری بین س ال‌های ۲۰۰۸ت ا )۲۰۱۲مهم‌ت رین چه ره سیاس ت روس یه بوده است. پوتین سیاست خود را بر سه محور اصلی استوار کرد: .۱تقویت دولت مرکزی پس از بحران‌های دهه ،۱۹۹۰دولت مرکزی اختیارات بیشتری به دست آورد .نفوذ برخی از الیگارش‌ها کاهش یافت و نقش دولت در اقتصاد و سیاست افزایش پیدا کرد. .۲رشد اقتصادی در ده ه نخس ت ق رن بیس ت‌ویکم ،اف زایش قیمت جه انی نفت و گ از ب ه رش د اقتص اد روسیه کمک کرد .درآمدهای ارزی افزایش یافت و دولت توانست بخشی از بدهی‌های خود را کاهش دهد. .۳تقویت ارتش دولت سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در نوسازی نیروهای مسلح ،صنایع دفاعی و فناوری‌های نظامی انجام داد .این اقدامات باعث افزایش توان نظامی روسیه شد. سیاست خارجی پوتین • در دوران پوتین ،روسیه تالش کرده است نقش پررنگ‌تری در سیاست جهانی ایفا کند .از مهم‌ترین رویدادهای این دوره می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: .1 جنگ با گرجستان در سال ۲۰۰۸ .2 الحاق کریمه در سال ( ۲۰۱۴از دیدگاه روسیه الحاق و از دیدگاه بسیاری از کشورها و نهادهای بین‌المللی اقدامی غیرقانونی تلقی می‌شود) .3 مداخله نظامی در سوریه از سال ۲۰۱۵ .4 آغاز جنگ گسترده با اوکراین در سال ۲۰۲۲که موجب تحریم‌های گسترده بین‌المللی و تغییرات مهم در روابط روسیه با بسیاری از کشورهای جهان شد. • دستاوردها: .1 افزایش ثبات سیاسی نسبت به دهه ۱۹۹۰ .2 رشد اقتصادی در سال‌های نخست حکومت .3 نوسازی ارتش .4 توسعه برخی زیرساخت‌ها .5 افزایش نقش روسیه در سیاست جهانی • چالش‌ها: .1 وابستگی اقتصاد به صادرات انرژی .2 کاهش رشد اقتصادی در برخی دوره‌ها .3 تحریم‌های اقتصادی بین‌المللی .4 کاهش جمعیت و چالش‌های جمعیتی .5 تنش‌های ژئوپلیتیکی با کشورهای غربی نتیجه‌گیری • تاریخ روسیه ،داستان تحول یک سرزمین از حکومت‌های محلی اس الوی ب ه یکی از بزرگ‌ت رین ق درت‌های جه ان است .این کشور در طول بیش از هزار سال ،دوره‌های مهمی مانن د ش کل‌گیری روس کی ف ،س لطه مغ والن، حکومت تزارها ،اصالحات پتر کبیر و کاترین کبیر ،انقالب ،۱۹۱۷تش کیل اتح اد جم اهیر ش وروی ،پ یروزی در جن گ جهانی دوم ،جنگ سرد و فروپاشی شوروی را تجربه کرده است. • ام روزه روس یه همچن ان یکی از ب ازیگران اص لی نظ ام بین‌المل ل اس ت و ب ه دلی ل وس عت جغرافی ایی ،من ابع ط بیعی ،ت وان نظ امی ،پیش رفت‌های علمی و جایگ اه سیاسی خود ،نقش مهمی در تحوالت جهانی ایفا می‌کند.