دانلود پاورپوینت فرایندهای زیستی و رشد

بسم الله الرحمن الرحیم فرایندهای زیستی و رشد رفتارهای انسان وابسته به هماهنگی فرایندهای متعددی در بدن است که این هماهنگی در نتیجه فعالیت و همیاری دستگاه عصبی مرکزی و دستگاه غدد درون ریز ممکن می گردد. واحدهای اصلی دستگاه عصبی نورون : • هر یاخته ی عصبی را یک «نورون» می گویند .دستگاه عصبی از تعداد زیادی نورون تشکیل شده است. • تحریکات را از طریق دندریتها و جسم یاخته ای دریافت کرده و به وسیلۀ آکسونها انتقال می دهند. :نورون های آوران .پیام ها را از گیرنده های حسی به مغز و نخاع می آورند :نورونهای و ابران .پیام ها را از مغز و نخاع به ماهیچه ها و غده ها می رسانند رشته های آکسونی به هم می پیوندد و عصبها را( ).تشکیل می دهند دو جنبه مهم انتقال تکانه عصبی هدایت تکانه در طول رشته های آکسونی 1- عبور تکانه از پیوندگاه سیناپسی 2- تکانه ی عصبی هدایت آکسونی از طریق پتانسیل فعالیت صورت می پذیرد. depolarizationناقطبی شدن هرگاه آکسون تحریک شود ،پتانسیل الکتریکی دو سوی غشاء در نقطه تحریک کاهش می یابد ،اگر کاهش پتانسیل به حد کافی زیاد باشد تراوایی غشاء یاخته به طور ناگهانی تغییر می کند و به یونهای سدیم اجازه ورود به یاخته را می دهد این فرایند را ناقطبی شدن ( )depolarizationمی نامند. تکانه ی عصبی در فرایند ناقطبی شدن ( )depolarizationبار الکتریکی خارج یاخته نسبت به داخل آن منفی می شود این تغییر بر بخش بعدی آکسون اثر می گذارد و سبب ناقطبی شدن غشا می گردد. که به منزلۀ اجازه ورود یونهای سدیم است این فرایند که در طول آکسون تکرار می شود را تکانه ی عصبی می نامند. که این تکانه عصبی را در مقابل پتانسیل استراحت ،پتانسیل فعالیت می نامند. بنابراین پتانسیل فعالیت عبارت است از یک فرایند برقی شیمیایی شامل تبادل متقابل یونهای سدیم و پتانسیم در دو سوی غشاء یاخته . سرعت جریان عصبی در آکسونهای میلن دارد به مراتب بیشتر از آکسونهای بدون میلین است. رشته های میلین دار : آکسونهای اغلب نورونها با پوشش نازک چربی به نام ( myelin sheathغالف میلین) پوشیده شده که نقش آن عایق بندی آکسونهاست که به این رشته ها رشته های میلین دار می گویند. این غشاء پیوسته نیست و هر دو میلی متر با فواصلی به نام گره ( )nodeقطع می شود که در آنها میلین یا بسیار نازک یا وجود ندارد و این باعث جهش جریان عصبی از یک گره به گره دیگر می گردد .و این باعث سرعت بیشتر جریان در آکسونهای میلین دار در مقابل آکسونهای بدون میلین است غشای میلین ویژه دستگاه عصبی جانوران ردۀ باالی تکاملی است رشد تواناییهای حسی ـ حرکتی در کودک با فرایند تدریجی میلین دار شدن ارتباط دارد چرا که پوششهای میلین بسیاری از مناطق مغز مدتی پس از تولد کامل نمی شوند. انتقال دهنده عصبی ()Neurotransmitter آکسون در انتها شاخه شاخه شده و آکسون های فرعی را می سازد که در انتهای هر یک برآمدگی کوچکی به نام پایانه سیناپسی است این پایانه با نورونی که آن را تحریک می کند تماس ندارد بلکه بین آن و دندریت نورون گیرنده فاصله ای است به نام فاصلۀ سیناپسی وقتی تکانه عصبی آکسون را می پیماید به پایانه می رسد موجب ترشح مادۀ شیمیایی به نام پیک عصبی یا انتقال دهنده عصبی می شود که آن در فاصله سیناپسی پراکنده شده و به مولکول گیرنده در غشا نورون مقصد می چسبد که مانند قفل و کلید با هم جفت می شوند و باعث تغییر تراوایی سلول گیرنده شده که بعضی اثر تحریکی و بعضی اثر مهارکنندگی دارند. انتقال سیناپسی تخلیه ( )dischargeیا شلیک ( )Firingدر یک نورون زمانی صورت می پذیرد که تحریکاتی که از سیناسپهای گوناگون می رسد از حد آستانه مشخصی فراتر باشد .چون آکسون این نورون جریان عصبی را قبل از رسیدن به این آستانه عبور نمی دهد گفته می شود که نورون تابع قانون همه یا هیچ است all – or – noneشلیک نورونی به صورت یک حرکت کوتاه مدت ناگهان اتفاق می افتد و پس از آن نورون به مدت چند هزارم ثانیه غیرفعال می شود. انواعی از انتقال دهنده های عصبی استیل کولین (Acetylcholine )ach این پیک عصبی در ناحیه ای از مغز که در تشکیل خاطرات نقش دارد به نام هیپوکامپ (دم اسبی) فراوان است کمبود این پیک موجب بیماری آلزایمر و فلج عضالنی می گردد. دو پامین ()dopamine افزایش فعالیت این انتقال دهنده در بیماران روانی اسکینرو فرنی دیده می شود و آثار بعضی داروهای موثر بر خلق مثل کلرپر و مازین واسید الیزرژیک دی اتیل آمید ( ال اس دی )LSD( )Lysergic acid diethylamideاز طریق تغییر فعالیت در سیناپس ایجاد می گردد کلرو پرو مازین داروی موثر در درمان اسکینرو فرنی فعالیت این پیک عصبی را سد کرده و موجب کم شدن انتقال پیامها می گردد .کمبود شدید این پیک موجب پارکینسون در شخص می گردد .وال اس دی سطح دوپامین در مغز را افزایش می‌دهد. سروتونین ()Serotonin این نوع انتقال دهندۀ عصبی بر هیجانها تأثیر دارد و کمبود فعالیت آن در بعضی از بیماران افسرده وجود دارد داروی ال اس دی از نظر ساختمان شیمیایی به این نوع پیک عصبی شباهت دارد و تجمع آن در بعضی یاخته ها موجب افزایش تحریک یاخته می گردد .داروی ضد افسردگی ایمی پرامین نیز در عملکرد این نوع انتقال دهنده عصبی نقش دارد. نور اپی نفرین ()NE نوعی پیک عصبی است که عمدتًا نورونهای ساقۀ مغز آن را می سازند و داروهایی مانند کوکایین و آمفتامین با طوالنی کردن مدت اثر این پیک باعث تحریک روانی و افزایش خلق می گردند .لیتیوم ،با کند کردن مدت اثر آن موجب افسرده شدن فرد می گردد. انکفالین)encephalin( : • نوعی پیک عصبی که به گیرنده های موجود در طناب عصبی می چسبد و از رسیدن پیام به مغز و احساس درد جلوگیری می کند. • هروئین و مورفین از گروه داروهای روان گردان افیونی است که شبیه به انکفالین عمل می کند و به گیرنده های خالی می چسبد و درد را کاهش می دهد بنابراین مصرف زیاد آنها منجر به کاهش تولید انکفالین شده و در نتیجه موجب خالی ماندن گیرنده ها می شود و بر این اساس بدن برای پر کردن گیرنده های حالی و کاهش درد مرفین بیشتری می طلبد که وقتی مصرف آن قطع شود گیرنده ها تهی مانده و عوارض و نشانه ها دردناک قطع دارو نمودار می گردد. گاما ـ آمینوبوتریک اسید ()GABA • یکی از مهمترین پیکهای بازدارنده در دستگاه عصبی است مثال پیکروتوکسین که از راه سد کردن گیرنده های گابا موجب تشنج می گردد. • بعضی ضد اضطرابها فعالیت بازدارند گابا را تسهیل می کند. گلوتامات ()Glutamate • یکی از پیکهای عصبی تحریکی است که بیش از هر پیک دیگر در نورونهای دستگاه عصبی مرکزی وجود دارد. • حداقل 3نوع فرعی دارد که احتماًال یکی از آنها در یادگیری و حافظه نقش دارد. • و این گیرنده از روی نام ماده شیمیایی خاص به نام ِان ـ متیل دی َاسپاراتات که برای شناسایی آن بکار می رود گیرندۀ ان ام دی ِا NMDAنامیده اند. • ناحیه هیپوکامب (نزدیک مرکز مغز) سرشار از این گیرنده است که در تشکیل خاطرات نزدیک نقش مهمی دارد. بخشهای دستگاه عصبی همه بخشهای دستگاه عصبی با هم ارتباط متقابل دارند. برای بحث آنها را به دو دستگاه که هر یک دارای دو بخش است تقسیم نموده اند که در نمودار زیر ترسیم گردیده است. نخاع مرکزی مغز دستگاه عصبی اعصاب حسی تنی اعصاب حرکتی پیرامونی خودمختار • قسمتهای مختلف مغز هسته مرکزی سه الیه متحد المرکز مغز دستگاه کناری دستگاه لیمبیک نیمکره های مغز (مخ) بصل النخاع مخچه هسته مرکزی تاالموس هیپوتاالموس تشکیالت مشبک بصل النخاع :بر تنفس و بع ضی از بازتابه ای حفظ حالت ایستاده نظارتدارد . مخچه :عمدت ًا با ه ماه نگی حرکات ،سر و کار دارد و تع ادل و ه ماه نگی ماه یچه ه ا را نیزبر عه د ۀ مخچه است. تاالموس :از دو گروه یاخته ه ای عصبی تشکیل شده : • • بخشی از آن به صورت ایستگاه تقویت کننده عمل نموده و اطال عات وارده از اندامه ای گی رنده بینایی ، شنوایی ،بویایی و چشایی را به مخ ه دایت می کند . و بخش دیگر که نقش بسیار مه می در کنترل خواب و بیداری دارد. هیپوتاالموس : • ساختار کوچکی در زیر تاالموس • مراکز آن در کنترل خوردن ،نوشیدن ،رفتار جنسی ،تنظیم فعالیت غدد درون ریز و حفظ تعادل حیاتی را در اختیار دارد (سطح بهنجار نمودن کار کرد جاندار سالم مثل دمای بدن ،ضربان قلب ،فشار خون) • هیپوتاالموس در پاسخ به موقعیت های فشارزا و هیجانها نیز نقش بسیار مهمی دارد. •هیپوتاالموس همچنین بر غده هیپوفیز که درست زیر آن قرار گرفته تأثیر می گذارد و از این راه بر دستگاه غده های درون ریز و تراوش هورمونها کنترل دارد. • اهمیت این نظارت و کنترل در مواردی است که بدن باید مجموعه ای از فرایندهای فیزیولوژیایی (همان پاسخ جنگ و گریز) برای مقابله با موقعیت های اضطراری است را بکار اندازد. • هیپوتاالموس را بخاطر نقش خاص آن در بسیج و بروز مشکالت و واکنش مناسب بدن برای عمل مرکز فشار روانی (استرس ) می نامند. تشکیالت شبکیه یی : • تشکیل شده از شبکیه یی از مدارهای عصبی که از بخش زیرین ساخته مغز به طرف تاالموس کشیده شده و از ال به الی بعضی دیگر از ساختارهای هسته مرکزی عبور می کند. • نقش پراهمیتی در حالت برانگیختگی آدمی •در توانایی تمرکز ،توجه بر محرک نقش دارد. •با توجه به اینکه گیرنده های حسی هم دارای رشته های عصبی هستند از این تشکیالت می گذرند. • این قسمت در نقش صافی عمل می کند یعنی بعضی پیامهای حسی را به قشر مخ راه می دهد (به هوشیاری) و راه بعضی را می بندد .و به این صورت وضع هوشیاری شخص درهر لحظه تحت تأثیر گذر اطالعات از این صافی است. دستگاه کناری (یا لیمبیک) • دور هسته مرکزی مغز چند ساختار قرار دارد که در مجموع دستگاه کناری خوانده می شود. • این دستگاه به کمک هیپوتاالموس بر بعضی از فعالیتهای غریزی (تغذیه ،حمله ،گریز از خطر ،جفت گیری) کنترل دارد. • بخشی از دستگاه کناری یعنی هیپوکامپ (دم اسبی) نقش مهمی در حافظه و ذخیره سازی رویدادهای تازه در قالب خاطرات پایدار دارد. • این دستگاه همچنین در رفتارهای هیجانی نیز دست اندر کار است. مخ • الیه خارجی قشر مخ ( )cortexکه به علت وجود جسم یاخته ای • • • • • • عصبی و رشته های بدون مبلین خاکستری رنگ است و بخش داخلی که عمدتًا از آکسونهای میلین دار تشکیل شد و سفید رنگ است. بخشی از مخ مسئول تنظیم اطالعات حسی و بخشی دیگر مسئول تنظیم اطالعات حرکتی است. بخشی دیگر که بزرگترین بخش را تشکیل می دهد نواحی ارتباطی است که بر جنبه های دیگر از رفتار مانند حافظه ،تفکر و زبان مربوط است. مخ به دو نیمکره راست و چپ تقسیم می شود و هر نیمکره از چهار قطعه تقسیم می شود ،که عبارتند از پیشانی ،آهیانه ای پس سری و گیچگاهی. جسم پینه ای نواری از رشته های عصبی است که دو نیمکره مغز را به هم وصل می نماید که اگر قطع گردد می توان تفاوتهای مهمی را که در کارکردهای این دو نیمکره وجود دارد را مشاهده نمود. نیمکرۀ چپ در زمینه زبان و تواناییهای ریاضی مهارت دارد. نیمکره راست کمی قادر به فهم زبان است ولی قادر به برقراری دستگاه عصبی خودکار •از دو بخش سمپاتیک و پاراسمپاتیک تشکیل می شود که اغلب اعمال متضاد یکدیگر را انجام می دهند. •بخش سمپاتیک بصورت یکپارچه عمل می کند یعنی همزمان بر روی چند عضو اثر می گذارد. •در حالیکه دستگاه عصبی پاراسمپاتیک به گونه ای عمل می کند که در هر زمان تنها یک عضو تحت تأثیر قرار می دهد. •از آنجایی که رشته های آن با فعالیت ماهیچه های صاف و غده های درون ریز در ارتباط است این دستگاه در واکنشهای هیجانی نقش بسیار مهمی دارد. • بخش سمپاتیک در جریان برانگیختگی و تحریکی فعال است. • بخش پاراسمپاتیک در هنگام آرمیدگی فعال هستند. غدد درون ریز: •این غدد هورمونهایی را وارد جریان خون می نماید. • در رفتار هیجانی و انگیزش نقش مهمی دارند. • نقش مکمل نقش دستگاه عصبی در یکپارچگی رفتاردارد. • رابطه ی تنگاتنگی بین کارکرد آنها با فعالیت هیپوتاالموس و دستگاه عصبی خود مختار است. که از جمله این غدد عبارتند از: غده هیپوفیز • • • • • گاهی به این غده غدۀ رهبر می گویند. بیشترین تعداد هورمون را می سازد. و ترشح اغلب غدد درون ریز را کنترل می کند. وظیفه ی یکی از هورمون های آن در تنظیم رشد بدن است. هورمون دیگر آن باعث تحریک و راه اندازی سایر غده های درون ریز از جمله تیروئید ،جنسی ،بخش قشری غدۀ فوق کلیوی می گردند. • هیپوفیز قدامی ،هورمون شیرساز یا پروالکتین (الکتوز) نیز ترشح می کند .و همچنین بر تحریک تولید و ترشح شیر توسط پستانها ،در کنترل ر فتار ع اطفی والدین (به ویژه مادر) نسبت به کودک و کنترل رفتار جنسی نقش دارد. • هیپوفیز خلفی دو هورمون مهم ترشح می کند که عبارتند از: -1هورمون ضد ادراری ( )ADHیا وازوپرسین ( )AVPکه در کنترل حجم آب مایع خارج سلولی نقش دارد. -2اکسی توسین ( )oxytocinنقش اصلی آن در تسهیل زایمان و فوران شیر از پستان ها می باشد. غده تیروئید این غده ماده ای به نام تیروکسین ()Thyroxin( )T4 ترشح می کند که در: • رشد و نمو اولیه سیستم عصبی، • کنترل فعالیت اعصاب، • تنظیم متابولیسم مواد و تولید انرژی ،تأثیر دارد اختالل در آن بیش از بلوغ موجب توقف رشد و نمو طولی استخوان می گردد .رشد دندان ها را به تأخیر ی اندازد. اختالل در دورۀ جنینی موجب: • ضعف عقلی، • تعویق در راه رفتن ،سخن گفتن و حرکت دادن اطراف بدن ،می شود ،.که به کند ذهنی یا کریتینیسم معروف است. غده پاراتیروئید • ترشحات آن احتیاج بدن را به کلسیم و فسفر برطرف می کند .اختالل این غده باعث کسالت فکری و کند ذهنی می شود و گاهی باعث هیجان های تند و شدید می گردد. • هورمون غده پاراتیروئید ( )PTHهمراه کلسی تونین یک هورمون دیگر از غدۀ تیروئید و ویتامین Dدر تنظیم کلسیم و فسفر بدن فعالیت می کند. غده های فوق کلیوی • از دو غده تشکیل شده که در : در خلق ،سطح انرژی ،توان مقابل با فشار روانی وتنظیم آب و الکترولیت نقش پراهمیتی دارد. • و از دو جزء مرکزی و قشری تشکیل یافته است: • از بخش مرکزی %90اپی نفرین و حدود %10نوراپی نفرین و مقدار کمی دوپامین ترشح می شود. • اپی نفرین به همراه بخش سمپاتیک دستگاه عصبی خود مختار جاندار را برای فوریت ها آماده می سازد. برای مثال: اپی نفرین مانند دستگاه سمپاتیک بر ماهیچه های صاف و غده های عرق تأثیر می گذارد ،موجب تنگ شدن عروق خونی در احشا (برای مثال روده ها و معده) می شود ،ضربان قلب و قدرت آن را تشدید و بنابراین برون ده قلبی و خون رسانی به بافتها افزایش می یابد. نور اپی نفرین جاندار را برای عمل در مواقع اضطراری آماده می سازد. هورمون کبد را برای افزودن سطح قند خون تحریک کرده تا انرژی الزم برای واکنش سریع بدن فراهم سازد. اپی نفرین و نور اپی نفرین از طریق گیرنده های سمپاتیک که در اغلب احشاء بدن وجود دارد اثرات متعددی را بروز می دهند مثل افزایش قند خون ،افزایش فشار خون ،زیاد شدن ضربان قلب و دهها اثر دیگر. قشر (کورتکس) فوق کلیه خودش سه الیه دارد و هر یک عمدتًا یک گروه هورمون مهم را ترشح می کنند که به ترتیب از خارج به داخل عبارتند از: -1الیه خارجی :هورمون تنظیم کنندۀ آب و الکترولیت بدن (آلدوسترون) را ترشح می کند. -2الیه میانی :هورمون های تنظیم کننده متابولیسم مواد غذایی (قند) و افزایش دهندۀ مقاومت بدن در مقابل استرس (کورتیزول) را آزاد می کند. -3آندروژن ها یا هورمون های جنسی موجود در هر دو جنس (نر و ماده) که زیادی مقدار آن در مردها ویژگیهای شناختی و رفتاری مردانه آنها را تحت تأثیر قرار می دهد .و در زنان در صورت ترشح اضافی موجب الگوهای رفتاری مردانه می شود. غده صنوبری ()Pineal • از وظایف اصلی و مهم این غده تولید و ترشح Melatoninاست که در انسان و حیوان در تنظیم خواب و بیداری (ساعت بیولوژیک) نقش بسزایی دارد. • در حیوانات بخصوص پرندگان در کنترل رفتار جنسی و تولید مثل هم کامًال موثر است. • به عقیده دکارت این غده جایگاه روح است. غده جنسی ()gonads •در مردان بیضه ها و در زنان تخمدان ها هستند که وظیفه تولید و ترشح هورمون جنسی را بر عهده دارد. • از سری هورمون های غیرجنسی که از دستگاه تولید مثل ترشح می شود مثًال ) Anti-Müllerian hormone (AMHکه در تعیین جنسیت جنس همراه با آندروژن ها نقش ویژه ای دارد. • از بیضه ها هورمون آندروژن (بخصوص تستوسترون) و از تخمدانها استروژن و پروژسترون ترشح می گردد .که در واقع تستوسترون هورمون جنسی مردانه ولی استروژن یک هورمون جنسی زنانه می باشد .این هورمونها در بروز بلوغ ،صفات ثانویه جنسی ،فعالیت جنسی و همچنین ایجاد الگوی رفتاری زنانه یا مردانه در افراد نقش بسیار مهم دارند.