دین سیک

به نام خدا دین سیک تهیه :حسین بخارائی فهرست • مقدمه • )زندگی گورو نانک (بنیان‌گذار دین سیک • سیک ده گوروی دین • )کتاب مقدس سیک‌ها (گورو گرانت صاحب • سیک اصول اعتقادی دین • سیک‌ها برگزیده ؛ جامعه) (Khalsaخالصه • ) (Five Ksپنج نشان مقدس سیک‌ها • سیک‌ها گوردواره؛ عبادتگاه • سیک‌ها معبد طالیی آمریتسار؛ مقدس‌ترین زیارتگاه • سیک مراسم و اعیاد مهم در دین • سیک تاریخ سیاسی سیک‌ها و تشکیل امپراتوری • امروز سیک‌ها در جهان • بودیسم مقایسه دین سیک با اسالم ،مسیحیت ،هندوئیسم و • نقاط قوت ،چالش‌ها و جایگاه دین سیک در جهان معاصر معرفی دین سیک • • • • دین سیک چیست؟ دین سUیک ( )Sikhismیکی از ادیUان بUزرگ جهUان اسUت کUه در اواخUر د شUکل UگUرفUت .وUاژUه ب هUنU U ه پنجUاU U م میUالدUی د Uر UمنطقU U قUرUن UپUانUزدUه U ‏Uا ی «UشUاگUرد» Uی U ه UسانUسUکرUیتU Uشیشیا ()ŚiṣyaبUه UمUعنUا U «سUیک »UاUز Uوا Uژ U ‏Uلیم ن تعUا U ن دUینU UخUود Uرا شUاگUردUا U تU U.پUیرUوان UاUیU U ه UشUده اسU U » گرUفUتU U «پUیرو U ‏U گوروها ،به‌ویژه گورو نانک ،می‌دانند. سیک‌ها بUه وجUود خدای یگانه ،بی‌همتا ،ازلی و ابدی ایمUان دارنUد قUومیت ‏U جنUسUیت UوU ه شUکلU ،U داUوUنUد فرUاتUر از هUرگUونU U خU و معUتقUدنUد UکUه U نU، ژاUدU ،زبUا U ه بUه نU U نهUا UبUدوUن تUوUجU U ن Uبا UورUنUد UکUه هUمUه UانسUا‌U U ‏UاسUتU .آUنUاUن UبUرU Uای U جUنسیUت یا طبUقه اجتمUاعیUدر برUابر خدUاوند برابرنUد. امUروزه حUدود ۲۵تا ۳۰میلیون نفر در جهUان پUیرو این دین هسUتند. ی می‌کننUدU ،امUا ب UهنUد UزنUدگ U ک‌ها U Uد Uر ایUالت پUنجUا U ‏UبیUشUترUین جمUعیUت سUی U ع UبUزرگیU Uاز آنUان UدUر کانUاداU U،بUریتاUنیUا U،UآUمریUکUا ،اسUترالUیا و UمUالزی UنUیز جUوامU U حضور دارند. بازگشت شرایط تاریخی پیدایش دین سیک • زمینه‌های تاریخی • برای شUناخت دین سUیک بایUد شUرایط هنUد در قUرن پUانزدهم میالدی را بررسUی کرد. • در آن زمان: .1بخش بUزرگی از شUمال هنUد تحت حکUومت سUالطین مسUلمان دهلی بود. هشUدت تحت تUأثیر نظUام طبقUاتی (کاسUت) قUرار داشت. .2جامعUه هنUدو ب ‌ فهUای مUذهبی میUان هنUدوها و مسUلمانان بسUیار گسUترده بود. .3اختال ‌ .4بسUیاری از مUردم از تبعیض‌هUای اجتمUاعی و مUذهبی رنج می‌بردند. • در چUنین فضUایی ،گUورو نانUک پیUامی بUر پایUه توحید ،برابری انسان‌ها ،صلح، خدمت به مردم و دوری از تعصب ا UراUئUه کUر Uد و UکUوشUید میUان پUیUروان ادیUان مختلUف هUمزیستی اUیجادUکند.U • نتیجه: شهUای اخالقی و معنUوی بUود • دین سUیک تالشUی بUرای اصUالح جامعUه و تأکیUد بUر ارز ‌ و به‌تUدریج بUه دیUنی مسUتقلUبا هویUت UویUژه تبUدیل شUد. زندگی گورو نانک • • • • • • گورو نانUک ( )Guru Nanakبنیان‌گUذار دین سUیک ،در سUال ۱۴۶۹میالدی در روسUتای متUولUد شUد .پUدر Uاو U«UمهتUا UکUالو» مUأمور ب Uدر UپاUکسUتاUنU U )U تلوندی (امUرUو Uزه UناUنکانUه صUاUح U » بUوUد .ازUهمUاUن دوUران UکUودکی ،UناUنUک روحUیه‌ای جUمع‌UآورUی مUالیUاUت U Uو مUاUدUرش «ماتUاUتUریUپتUا U عالقUه چنUداUنی UبUه ثروت‌انUدوزی و تشUریفات مUعنUوUیU ،اندUUیشUمنUد Uو عUدUالت‌خوUاه دUاشUت و U دینی رایج نشان نمی‌داد. او در جUوانی بUا زنی بUه نUام س والخنی ازدواج کUرد و صUاحب دو فرزنUد شUد ،امUا ی مUعنUوی UاUو نشUد .UدUر UحUدوUد Uسی‌سUالگی ،UپUس از یUک تهUا U واUدUگی مUانUع UفUعUالی ‌U ‏UزنUدگUی UخUان U م برگزیUده UاسUت. ت مUرد U ‏Uاعالم کUرد UکUه خداU UونUد UUاو Uرا بUرای هUدای U ق عرUفUاUنیU U،U ‏UتجUرUبUه عUمیU U جUمله مشUهوUر Uاو اینUبود :U «نUه هنUدو وجUود دارد و نUه مسUلمان؛ همUه انسUان‌ها بنUدگان خUدای یگانUه هستند». این سUخن بUه معنUای نفی ادیUان نبUود ،بلکUه تأکیUدی بUر این بUود کUه حقیقت الهی فراتUر از اUختالفات مذهUبی اUست. در آیین سUیک ،گUورو یعUنی «صUدای خUدا» یUا «راهنمUای بی‌واسUطه‌ی روحUانی» کUه خدUاونUد یUکتا)Uمی‌رساند. ت (وصل UبهU U ه نUورUUحقیقU U اUنسانUرا از تUارUیUکی جUهلUبU U سیک‌ها معتقدنUد کUه گUورو خطUا نمی‌کنUد و سUخن او مسUتقیمًا از منبUع الهی سرچشUمه می‌گیرد. بازگشت سفرهای تبلیغی (اوداسی‌ها) • گورو نانUک بیش از ۲۰س ال بUه منUاطق مختلUف سUفر کUرد .این سUفرها کUه شUمهمی دUر گسترش تعالیم او داشتند. ه می‌شUونUد ،نق U «UاوداUسی »UنامیدU U • او به مناطق زیر سفر کرد: .1 سراسر هند .2 کشمیر .3 تبت .4 افغانستان .5 ایران .6 مکه و مدینه (بر اساس سنت‌های سیک) .7 بغداد .8 سریالنکا • در این سUفرها بUا رهUبران دیUنی ،عارفUان ،دانشUمندان و مUردم عUادی گفت‌وگUو می‌کUرد ‏Uو پیUام توحیUد ،UبراUبUری و خUدمتUبهUانسUان‌هUا را گUسترشUمی‌داد. تعالیم اصلی گورو نانک .1ایمان به خدای یگانه .2رد بت‌پرستی و خرافات .3مخالفت با نظام کاستی .4برابری زن و مرد .5اهمیت کار و تالش شرافتمندانه .6کمک به فقرا و نیازمندان .7یاد همیشگی خداوند .8دوری از تعصب و خشونت سال‌های پایانی زندگی • در سUال‌های پایUانی عمUر ،گUورو نانUک در شUهر کرتارپور سUاکن شUد و جUامعه‌ای بUر پایUه کUار، عبUادت و خUدمت بUه مUردم تشUکیل داد .او پیش از وفUات ،شUاگرد خUود «گUورو آنگUاد» را بUه عنUوان جانشUین معUرفی کUرد و بUدین تUرتیب سنت ده گوروی سیک آغاز شد. • گورو نانUک در سUال ۱۵۳۹میالدی درگذشUت، امUا تعUالیم او پایUه و اسUاس دین سUیک را بUرای همیشه شکل داد. ده گوروی دین سیک • پس از درگذشUت گUورو نانUک ،رهUبری جامعUه سUیک بUه تUرتیUب بUه Uده گ ورو سUپUرده UشUد .UهUر UیUک ا Uز Uاین گوروهUا ش مهمUی در تUوسUعه UآموUزه‌UهUای دیUنUیU ،سUازUمان‌UدهیU نقU U جUامعUهUسUیک Uو UحفUظ هUویت Uآن دUاشUUتنUدUU.سUیک‌ها معتUقUدنUد کUه اUین گوروهUا حUامUل یUک نUور Uالهی واحUد بUودنUد کUه اUز یکی بUه دیگری منتقل می‌شد. • ده گUوروی سUیک در طUول حUدود ۲۴۰سال ،دین سUیک را ه ل و سUازمUان‌یاUفUت U ‏Uاز UیUک جUنبش UاصUالح‌Uطلب UبUه UدUیUنUیU UمسUتUق U ‏UتبUدیUل کUردUنUدU.آنUان درUزUمUینه‌هUای معنUوی ،UاجUتمUاعیU،فUرهنUگی و UحUتUی نظUامUی نقش مهUمUی ایفUا کردUنUد و هUویت کUنUونUی جامعه سیک را شکل دادند. بازگشت گورو نانک ()۱۵۳۹–۱۴۶۹ .1بنیان‌گذار دین سیک .2تأکید بر یکتاپرستی و برابری انسان‌ها .3مخالفت با نظام کاستی و تعصبات مذهبی .4آغاز سنت گوروها گورو آنگاد ()۱۵۵۲–۱۵۰۴ .1دومین گوروی سیک .2گردآوری و گسترش تعالیم گورو نانک .3توسUعه و تUرویج خUط گورم وخی ()GurmukhiکUه امUروزه خUط اصUلی نوشUتار متUون مقUدس سUیک اسUت. .4تأکید بر آموزش و سوادآموزی گورو امرداس ()۱۵۷۴–۱۴۷۹ .1مبارزه با تبعیض اجتماعی .2تأکید بر برابری زن و مرد .3مخUالفت بUا رسUم َس تی (سUوزاندن بیUوه همUراه بUا جسUد همسر) .4گسترش مراکز تبلیغی دین سیک گورو رام‌داس ()۱۵۸۱–۱۵۳۴ .1بنیان‌گذار شهر آمریتسار .2آغUاز سUاخت حUوض مقUدس کUه بعUدها معبUد طالیی در کنار آن ساخته شد. .3گسترش جامعه سیک گورو ارجن ()۱۶۰۶–۱۵۶۳ .1ساخت هارمندر صاحب (معبد طالیی) را تکمیUل کرد. .2نخسUتین نسUخه گورو گرانت صاحب را گUردآوری نمود. .3نخسUتین شUهید بUزرگ تUاریخ سUیک کUه بUه دسUتور امپراتور مغول جهانگیر به قتل رسید. گورو هرگوبیند ()۱۶۴۴–۱۵۹۵ .1برای دفUاع از جامعUه سUیک ،نیروهUای نظUامی تشUکیل داد. .2مفهUوم «مUیری و پUیری» را مطUرح کUرد؛ یعUنی پیونUد قدرت دینی و مسئولیت اجتماعی. .3جامعه سیک را برای دفاع از خود سازمان‌دهی کرد. گورو هررای ()۱۶۶۱–۱۶۳۰ .1بر صUلح ،خUدمت و مUراقبت از بیمUاران تأکیUد داشت. .2باغ‌های دارویی و مراکز درمانی ایجاد کرد. .3فعالیت‌هUای آموزشUی و اجتمUاعی را گسUترش داد. گورو هرکریشن ()۱۶۶۴–۱۶۵۶ .1در پنج‌سالگی به مقام گورویی رسید. .2هنگUام شUیوع بیمUاری آبلUه ،بUه بیمUاران خUدمت کرد. .3در هشت‌سUUالگی بUUر اثUUر همUUان بیمUUاری درگذشUت و در میUان سUیک‌ها بUه نمUاد فUداکاری و خدمت مشهور شد. گورو تیغ بهادر ()۱۶۷۵–۱۶۲۱ .1از آزادی عقیده و مذهب دفاع کرد. .2برای حمUایت از هنUدوهای کشUمیر کUه تحت فشUار بUرای تغییر دین بودند ،ایستادگی کرد. .3به دسUتور امUپراتور اورنگ‌زیب اعUدام شUد و در تUاریخ هند به عنوان شهید آزادی دین شناخته می‌شود. گورو گوبیند سینگ ()۱۷۰۸–۱۶۶۶ .1آخرین گوروی انسانی دین سیک .2در سال ۱۶۹۹میالدی ،خالصه ( )Khalsaرا بنیان نهاد. .3پنج نشان معروف سیک‌ها ( )Five Ksرا معرفی کرد. .4اعالم کUرد کUه پس از او ،گورو گرانت صاحب بUرای همیشUه رهUبر معنUوی سUیک‌ها خواهUد بUود و دیگUر گUوروی انسUانی وجUود نخواهد داشت. گورو گرانت صاحب (Guru Granth )Sahib • گورو گ رانت ص احب کتUUاب مقUUدس و متUرین مرجUع دیUنی سUیک‌ها اسUت .این کتUاب مه ‌ تنهUا یUک مجموعUه از متUون مUذهبی نیسUت ،بلکUه از دیUدگاه سUیک‌ها رهبر جاودانه و گوروی ابدی آنUان بUه شUمار می‌رود .پس از درگذشUت گUورو گوبینUد سUینگ در سUال ۱۷۰۸میالدی ،هیچ گUوروی انسUانی دیگUری تعUیین نشUد و رهUبری معنوی جامعه سیک به این کتاب سپرده شد. بازگشت تاریخچه تدوین کتاب • نخسUتین نسUخه این کتUاب در سUال ۱۶۰۴میالدی بUه ‏UدسUتور Uگورو ارجنU ،پنUجمUین گUوروی UسUیکU ،گUردUآورUی ع‌آوUری کUرد ی پیUشUین را جم U ه‌هاUی گUورU UوهUا U شUدU .او UسUرود U ی از عUارUفUان و UشUاعUران خ U ه بUر آنU ،UاشUعUا Uر بUر U ‏Uو Uعالو U مسلمان و هندو را نیز در کتاب گنجاند. • این کUار نشUان‌دهنده روحیUه م دارا ،اح ترام ب ه حقیقت و پذیرش حکمت از افراد گوناگون درU سنت سیک است. • بعUدها گ ورو گوبین د س ینگ نوشUته‌های گUورو تیUغ بهUادر Uرا نUیز بUه کتUاب UافUزود Uو نسUخه نUهUایی Uرا تنظیم کرد. محتوای کتاب • گورو گUرانت صUاحب شUامل حUدود ۱۴۳۰صفحه اسUت و بیشUتر مطUالب آن بUه یUمذهبی UنوUشته UشUده است. صوUرت شعUر Uو سرUوUدها U ‏U • موضوعات اصلی کتاب عبارت‌اند از: .1 یکتاپرستی .2 عشق به خدا .3 یاد دائمی خداوند .4 راستگویی و صداقت .5 عدالت اجتماعی .6 برابری انسان‌ها .7 خدمت به مردم .8 فروتنی .9 دوری از غUرور ،خشUم ،حUرص ،دلبسUتگی و شهوت زبان کتاب • این کتUاب بUه یUک زبUان واحUد نوشUته نشUده اسUت و از چنUدین زبUان و گویش راUیج درUشمال هUند استفاده می‌UکندU،از جمله: .1پنجابی .2سانسکریت .3هندی .4فارسی .5براج .6عربی (در برخی واژه‌ها) • تمUام متن کتUاب بUا خط گورموخی نوشUته شUده اسUت؛ خطی کUه گUورو UآUنگUادUآنUراUگسUترش UدUاد و بUه خUط رUسUمیUجامعUه سUیک UتبUدیل کرد. احترام به کتاب مقدس • سیک‌ها احUترام بسUیار زیUادی بUرای گUورو گUرانت صUاحب قائل هستند .در گوردواره‌ها: .1کتUاب بUر روی تخUتی بلنUد و آراسUته قUرار می‌گیرد. .2با پارچه‌های نفیس پوشانده می‌شود. .3هنگUام ورود ،بسUیاری از مؤمنUان در برابUر آن سUر تعظیم فرود می‌آورند. .4قرائت روزانUه و سUرودهای مUذهبی از روی این کتUاب انجام می‌شود. • این احUترام بUه معنUای پرس تش کت اب نیسUت ،بلکUه بUه ه آن به‌UعنUوان راهUنمUای معنUوی Uو گUوروی جاودانUه دلیUل جUایگUا U است. ایمان به خدای یگانه (توحید) • اساسUی‌ترین بUاور سUیک‌ها ،ایمUان بUه یک خدای یکتا اسUت .در آغUاز کتUاب عبUارUت «ایک اونکار» ( )Ik OnkarآمUده اسUت کUه بUه گUوUرUو گUرUانت UصUاحبU U معنای «خدا یکی است» می‌باشد. • ویژگی‌های خداوند در دین سیک: .1 یگانه و بی‌همتا .2 ازلی و ابدی .3 خالق جهان .4 مهربان و عادل .5 بی‌نیاز از جسم و صورت .6 • سیک‌ها معتقدنUد خداونUد بUه قUوم ،نUژاد یUا دین خاصUی تعلUق نUدارد و همUه اخالص به او نزدیک UشوUند. انسUان‌ها Uمی‌Uتوانند بUا U حاضر و ناظر بر همه موجودات بازگشت یاد دائمی خدا (نام سیْم َر ن) تهUا در دین سUیک ،ذکر و یاد خداوند اسUت • یکی از مهم‌تUرین عباد ‌ یشUود. که«Uنام سیمUرن»UنامUیدهUم ‌ • این یاد می‌تواند از طریق: .1دعا .2خواندن سرودهای مذهبی .3مراقبه .4تکرار نام خدا .5اندیشیدن به صفات الهی • انجام شود. • هدف از این عمUل ،پUاک شUدن دل از غUرور ،حUرص ،خشUم و خودخواهی است. کارما (قانون کردار) • سیک‌ها به قانون کارما اعتقاد دارند. • بر اساس این اصل: .1هر عمل نیک ،نتیجه نیک دارد. .2هر عمUل بUد ،پیامUد منفی بUه دنبUال خواهUد داشت. .3انسان مسئول رفتار خود است. .4خداونUد عUادل اسUت و هیچ عملی بی‌پUاداش یUا بی‌کیفUر نمی‌ماند. • با این حUال ،در دین سUیک تأکیUد می‌شUود کUه رحمت ی انسUان نقUش داشUته ی‌توانUد در UرسUتگار U الهی نUیز م U باشد. تناسخ • هماننUد بUرخی ادیUان هنUدی ،دین سUیک نUیز بUه تناسخ (چرخه تولد و مرگ) باور دارد. • بر اساس این عقیده: .1روح انسان پس از مرگ از بین نمی‌رود. .2بسUته بUه اعمUال انسUان ،ممکن اسUت دوبUاره در این جهان متولد شود. .3این چرخUه تUا زمUانی ادامUه دارد کUه انسUان بUه کمال معنوی برسد. رهایی (موکشا) • هدف نهUایی زنUدگی ،رسUیدن بUه موکشا یUا رهUایی از چرخه تولد و مرگ است. • راه رسیدن به موکشا: .1ایمان به خدا .2زندگی پاک و اخالقی .3خدمت به مردم .4فروتنی .5دوری از خودخواهی .6یاد همیشگی خداوند برابری انسان‌ها • یکی از برجسUته‌ترین آموزه‌هUای دین سUیک ،برابری همه انسان‌ها است. • سیک‌ها معتقدند: .1هیچ انسانی از دیگری برتر نیست. .2نظام کاستی مردود است. .3زن و مرد از ارزش یکسان برخوردارند. .4همه انسان‌ها فرزندان خدا هستند. • به همین دلیUل ،در گوردواره‌هUا همUه افUراد ،بUدون توجUه بUه د و از غUذUای جUاUیگUاهU UاجUتمUاUعی UیUا UدUینU ،کUنUار UیکUدیگUر می‌نشUیننU U رایگان (النگار) استفاده می‌کنند. خدمت به دیگران (ِس وا) • «ِس وا» بUUه معنUUای خ دمت داوطلبان ه و ب دون چشم‌داشت است. • نمونه‌های سوا: .1تهیه غذای رایگان .2کمک به فقرا .3امدادرسانی در بالیای طبیعی .4نظافت گوردواره‌ها .5کمک به سالمندان و بیماران • خدمت بUه مUردم ،نUوعی عبUادت و راهی بUرای نزدیUک شUدن بUه خداوند دانسته می‌شود. زندگی شرافتمندانه • گورو نانUک سUه اصUل اساسUی را بUرای زنUدگی معرفی کرد: .1نام َج پنا :یاد خدا. .2کیَر ت ک ارنی :کسUب روزی از راه حالل و کار صادقانه. َ .3و ند َچ کنا :تقسUیم درآمUد و کمUک بUه نیازمنUدان. • این سUه اصUل ،پایه‌هUای اخالق عملی در دین سیک را تشکیل می‌دهند. خالصه ()Khalsa • خالص ه بUUه معنUUای «خUUالص»« ،پUUاک» یUUا «بUرگزیUده »UاسUت و UیUکUی Uا Uز Uمهم‌تUرین UنهادهUاUی ‏U .U ی‌ر UودU ی در Uآیین UسUیک بUه شUمار Uم U دیUنی و UتUUارUیخ U این جامعUه Uدر UسUاUل ۱۶۹۹میالدی تUوسUط گورو گوبین د س ینگUU ،دهمین گUUوروی UUسUUیک، بنیان‌گذاری شد. • هدف از تشUکیل خالصUه ،ایجUاد جUامعه‌ای بUود کUه اعUضUای آن از نظUر Uاخالقی ،UمعنUوی و جUسUمی آماده دفاع از حق ،عدالت و آزادی باشند. بازگشت زمینه تاریخی تشکیل خالصه • در اواخUر قUرن هفUدهم میالدی ،سUیک‌ها بUا فشUارها و ه در دوUره درUگیUری‌هUاUی سیUاسUی Uو مUذهUبی ،Uبه‌ویUژ U حکUومت UامUپراتور مغUوUل اورنگ‌زیب ،روUبه‌رو UبودنUد.U بسUیاUری Uاز UرهUبران UسUیUک Uتحت Uتعقیب قUرا Uر گرفUتنUد وU بUرخی U،از جUملUه گورو تیغ بهادرU ،جUان UخUود را Uاز دست دادند. • گورو گوبینUد سUینگ بUه این نتیجUه رسUید کUه جامعUه ر UمUعنUوUUیت U،UتUواUن UدفUاع Uاز UخUود وU سUیکU UبUایUد عالوUه بU U دUیگUرUان Uرا نUیUز UداشUته UباشUدU U.بUه هUمیUن دUلUیUلU ،در جشUنU ویس اکی ( )VaisakhiسUUال ،۱۶۹۹خالصUUه رUا تأسیس کرد. داستان پیدایش خالصه • در مراسUم ویسUاکی ،هUزاران نفUر گUرد آمUده بودنUد .گUورو گوبینUد سUینگ از میUانUUجمعUیت UخواسUتU UکسUی UحUاUضUر شUو UدUجUاUنUخUودUرUا د Uر راه خUداUفUدا کند. ‏U • پنج نفUر داوطلب شUدند کUه بعUدها بUه «پنج محبوب» (پنج پیاره) مشUهور شدند: .1 بهای دایا سینگ .2 بهای دارام سینگ .3 بهای هیمت سینگ .4 بهای موهکام سینگ .5 • گورو پس از اجUرای آییUنی ویUژه ،آنUان را بUه عنUوان نخسUتین اعضUای خالصUه مUعUرU Uفی UکUرUدU Uو سUپUس UخUود UنUیUز UاUز UدسUت آUنUاUن UهمUاUن UآیUین UرUا پUذیرفUت .این ‏UاقUدام ،UنمUادی اUز برابری کامل میان رهبر و پیروانUبودU. بهای صاحب سینگ اهداف تشکیل خالصه .1دفاع از آزادی دین و وجدان .2مبارزه با ظلم و ستم .3تقویت وحدت جامعه سیک .4از میان بردن تبعیض‌های طبقاتی .5تربیت انسUUUان‌های شUUUجاع ،پاکUUUدامن و مسئولیت‌پذیر .6پایبندی به اخالق و عدالت ویژگی‌های اعضای خالصه • اعضای خالصه متعهد می‌شوند که: .1تنها خدا را بپرستند. .2زندگی پاک و اخالقی داشته باشند. .3از نیازمندان حمایت کنند. .4در برابر ظلم سکوت نکنند. .5از مصUرف مUواد مخUدر ،دخانیUات و مشUروبات الکلی پرهیز کنند. .6به آموزه‌های گورو گرانت صاحب پایبند باشند. نام خانوادگی اعضای خالصه • برای از بین بردن تفاوت‌های طبقاتی ،گورو گوبیند سینگ مقرر کرد که: .1مردان سUیک نUام «سینگ» (شیر) را برگزینند. .2زنUان سUیک نUام «کائور» (شاهزاده یا بانوی اصیل) را انتخUاب کنند. • این سUنت هنUوز هم در میUان بسUیاری از سUیک‌ها رواج دارد و نمUادی از برابری و هویتUمشترک آنانUاست. • اهمیت خالصه: • تشUکیل خالصUه نقطUه عطفی در تUاریخ دین سUیک بUود .از آن زمUان، د هUای UمنسUجم وU UتواUنمنU U ه جUامع‌ U معUهU UUدیUنی ،UبU U جاU U ه سUیUکUعUالوUهUبUر یUک U جاUمعU U ‏U مهUمی در ع از UحقUوUق UخUودU U Uو دیگUران UتUبUدUیل UشUدU .ایUن نUهUاد UنقشU U U ‏Uد Uر UدفUUا U حفظ هوUیت سUیک‌ها در Uدوره‌UهاUی دشوUا Uر تاریUخی ایUفاUکرد. پنج نشان مقدس سیک‌ها ()Five Ks • یکی از مهم‌تUرین ویژگی‌هUای اعضUای خالص ه، پایبنUدی بUه پنج نمUاد مقUدس اسUت کUه همگی بUا حUرف Kدر زبUان پنجUابی آغUاز می‌شUوند .بUه همین دلیUل ،این نمادهUا بUه ( Five Ksپنج )K معروف هستند. • گورو گوبینUد سUینگ در سUال ۱۶۹۹میالدی این پنج نمUاد را بUرای اعضUای خالصUه مقUرر کUرد تUا نشUانه‌ای از هUویت دیUنی ،تعهUد اخالقی و آمUادگی برای خدمت و دفاع از عدالت باشند. بازگشت ِکش ( –)Keshموی بلند • کش بUه معنUای کوتUاه نکUردن مUوی سUر و ریش است. • مفهوم: .1احترام به آفرینش الهی .2پذیرش اراده خداوند .3نظم و انضباط فردی .4حفظ هویت دینی • به همین دلیUل ،بسUیاری از مUردان سUیک ریش خUود را د و مUوهUای UخUوUد UرUا بUا Uدس تار (عمام ه)U اUصUالح UنUمی‌UکننU U می‌UپوشUانندU U.بسUیاUری اUز زنUان UسUیک UنUیز موهUای خUو Uد را نمی‌تراشند و آن را می‌پوشانند. کانگا ( –)Kanghaشانه چوبی • کانگUا یUک شUانه کوچUک چUوبی اسUت کUه زیUر عمامUه قUرار می‌گیرد. • مفهوم: .1پاکیزگی .2نظم .3مراقبت از ظاهر .4اهمیت بهداشت فردی • این نمUاد یUادآور آن اسUت کUه رشUد معنUوی بایUد همUراه بUا نظم و پاکیزگی باشد. کارا ( –)Karaدستبند فوالدی • کارا دسUتبندی از جنس فUوالد یUا آهن اسUت کUه معمUوًال در مچ دست راست بسته می‌شود. • مفهوم: .1یاد همیشگی خدا .2پیوند انسان با تعالیم الهی .3استحکام ایمان .4انجام کارهای درست • شکل دایUره‌ای آن ،نمUاد بی‌آغاز و بی‌پایان بودن خداوند است. کاچرا ( –)Kacheraلباس مخصوص • کاچرا نUوعی شUلوارک بلنUد و گشUاد اسUت کUه زیUر لبUاس پوشیده می‌شود. • مفهوم: .1پاکدامنی .2عفت .3کنترل نفس .4آمادگی برای فعالیت و دفاع • این لبUاس ،عالوه بUر جنبUه نمUادین ،بUرای تحUرک و فعالیت نیز مناسب است. کرپان ( –)Kirpanشمشیر • کرپUان شمشUیری کوچUک اسUت کUه اعضUای خالصUه آن را همUراه دارند. • مفهوم: .1دفاع از مظلوم .2مبارزه با ظلم .3شجاعت .4مسئولیت اجتماعی • در بUاور سUیک‌ها ،کرپUان نماد خشونت یا جنگ‌طلبی نیست؛ ع ع Uاز UحUق U،عUدالت Uو UافUرUادU Uبی‌دUفUا U ه نUشUاUنه آUمUاUدگیU UبUرUاUی UدفUاU U بلUکU U حمUل اسUت .امUروUزه UدUر بسUیاUری Uاز کشUورUها ،UقUواUنUین UویUژه‌Uای بUرUاUی U کرپان توسط سیک‌ها وجود دارد. فلسفه پنج نشان • این پنج نمUاد تنهUا نشUانه‌های ظUاهری نیسUتند ،بلکUه هUر یUک یUادآور یUک اصUل اخالقی و مUعنوUی هUستنUد: نماد مفهوم اصلی کش پذیرش اراده خدا کانگا نظم و پاکیزگی کارا یاد خدا و تعهد کاچر ا عفت و خویشتنداری کرپا ن عدالت و دفاع از مظلوم • اهمیت پنج نشان: • پنج نشUان مقUدس سUبب شUده‌اند کUه سUیک‌ها در سراسUر جهUان هUویت دیUنی خUود را در عالوه UبUر اUیمUانU ، ک بUایUدU U ن سUی U ه UپUیUرUو UدUی U ن Uمی‌UدUهنUد کU U ن Uنما UدهUا UنشUUا U د .UاUUی U حفUظ UکننU U ‏U ت Uو عUدالت پUایبنUد ‏UالقUی ،UنظUم U،پUاکیزگیU ،خUدم U ز بUه اصUوUل UاخU ‏UزنUدگی UروزUمUره UنUUی U باشد. گوردواره ()Gurdwara • گوردواره ( )GurdwaraعبادتگUاه رسUمی پUیروان دین سUیک اسUت .واژUه «گUوUردواره» از Uدو بخش تشUکیل شUده است: • گورو = راهنما یا آموزگار • دواره = در یا درگاه • بنUابراین ،گUوردواره بUه معنUای «درگ اه رس یدن ب ه آموزگار الهی» است. • گوردواره تنهUا محUل عبUادت نیسUت ،بلکUه مرکUزی بUرای رهUنگی ،UکمUک بUهU UنیاUزمنUدUان و آUمUوزشU ،فUعالیUت‌هUای فU U تقویت همبستگی اجتماعی نیز به شمار می‌آید. بازگشت ویژگی‌های معماری گوردواره • بیش تر گوردواره‌ه ا دارای ویژگی‌ه ای مش ترکی هستند: .1تاالر اصلی برای عبادت .2محUل قUرار گUرفتن کتUاب مقUدس (گUورو گUرانت صاحب) .3آشپزخانه عمومی (النگار) .4سالن غذاخوری .5محل شست‌وشوی دست و پا .6فضای اقامت زائران (در برخی گوردواره‌ها) نهUا پUرچم • بسUیاری از گوردواره‌هUا گنبUدی بUزرگ دارنUد و بUر فUراز آ ‌ جی‌رنUگU Uنیشان صاحب نUصUب UشUدUه UاUسUت کUه UنمUاUد زUرد یUا ناUرن U حضور جامعه سیک است. ورود به گوردواره • پیش از ورود ،افراد باید: .1کفش‌های خود را درآورند. .2دست‌ها را بشویند. .3سر خود را با روسری ،شال یا عمامه بپوشانند. .4با احترام وارد شوند. • این قUوانین بUرای همUه افUراد ،صUرف‌نظر از دین و ملیت ،یکسUان است. شیوه عبادت • در گوردواره مراسمی مانند موارد زیر برگزار می‌شود: .1قرائت بخش‌هایی از گورو گرانت صاحب .2خواندن سرودهای مذهبی (کیرتان) .3دعا و نیایش .4سخنرانی‌های دینی .5مراقبه و یاد خدا • در دین سUیک ،عبUادت بیشUتر بUر شناخت خدا ،عمل نیک و اصالح اخالق تأکیUد داUرد تUا انUجUام تشUریفات پیچیده. النگار؛ غذای رایگان برای همه • یکی از مشUهورترین سUنت‌های دین سUیک ،النگار ()Langarاست. • النگUار ،آشUپزخانه و سUفره‌ای عمUومی اسUت کUه در آن غذای رایگان بUرای همUه ت یUا وضUعUیت UاقتصUادی U،تهیUه و UتوزیUع افUراUدU U،بUدون UتوUجUه بUه UدیUنU U،نUژا UدU U،ملUی U می‌شود. • ویژگی‌های النگار: .1غذا کامًال رایگان است. .2 همUه افUراد در کنUار هم و روی یUک سUطح می‌نشینند. .3 تهیUه و توزیUع غUذا توسUط داوطلبUان انجUام می‌شود. .4 هزینه‌ها از کمک‌های مردمی تأمین می‌شود. .5 هدف النگUار ،نشUان دادن برابری ،خدمت به دیگران و مبارزه با تبعیض است. • معبUد طالیی آمریتسUار هUر روز بUه صUدها هUزار زائUر و بازدیدکننUده غUذا ارائUه می‌دهد Uو یکی ازUUبزرگ‌Uترین آUشپزخاUنه‌Uهای Uرایگان جهان را Uدر اختیار دارد. ‏U نقش اجتماعی گوردواره • گوردواره فق ط مح ل عب ادت نیس ت ،بلک ه مرکزی برای: .1آموزش کودکان و نوجوانان .2برگUزاری مراسUم ازدواج و مناسUبت‌های مذهبی .3کمک به فقرا .4امدادرسانی در زمان حوادث طبیعی .5اهدای خون و فعالیت‌های خیریه .6تقویت وحدت جامعه سیک • است. مهم‌ترین گوردواره جهان متUرین عبادتگUاه سUیک‌ها ،هارمندر صاحب • مه ‌ (معب د طالیی) در شUUهر آمریتس ار هنUUد است. • این مکان: .1مقدس‌ترین زیارتگاه سیک‌ها است. .2ساالنه میلیون‌ها زائر از آن بازدید می‌کنند. .3نمUاد وحUدت ،خUدمت و معنUویت در آیین سUیک به شمار می‌رود. معبد طالیی (هارمندر صاحب) • هارمن در ص احب ()Harmandir SahibکUUه بیشتر با نام معبد طالیی (Golden )TempleشUناخته می‌شUود ،مقUدس‌ترین مکUان مUذهبی دین سUیک اسUت .این معبUد در شUهر آمریتس ار در ایUالت پنجUاب هنUد قUرار دارد و مهم‌تUرین مرکUز زیUارتی سUیک‌ها در سراسUر جهان به شمار می‌رود. • واژه هارمن در بUUه معنUUای «خانUUه خUUدا» و صاحب عنوانی احترام‌آمیز است. بازگشت تاریخچه ساخت • ساخت این معبUد در اواخUر قUرن شUانزدهم میالدی آغUاز شد. • مراحل مهم ساخت: .1گورو رام‌داس (چهUارمین گUورو) شUهر آمریتسUار و حوض مقدس اطراف معبد را بنیان نهاد. .2گورو ارجن (پنجمین گUورو) سUاخت معبUد را تکمیUل کUرد. .3در سUال ۱۶۰۴میالدی ،نخسUتین نسUخه گUورو گUرانت صاحب در این معبد قرار داده شد. .4در اوایUل قUرن نUوزدهم ،مهاراج ه رانجیت س ینگ دUسUتUور دUاد گنUبUد و UبUخش‌هUاییU UاUز UمعبUد UبUا Uورقه‌هUای طUال پوشUانده شUوند و از آن زمUان این بنUا بUه «معبUد طالیی» مشهور شد. معماری معبد • معماری معبد طالیی آمیزه‌ای از هنر هندی و اسالمی است و ویژگی‌های خاصی دارد: .1قرار گUرفتن در وسUط یUک حUوض بUزرگ مقUدس بUه نUام آمریت ساُر ور (دUریاچه Uشهد جاودانگUی)U .2اتصال به خشکی از طریق یک پل سنگی .3گنبد طالیی‌رنگ .4دیوارهای مرمرین با نقش‌ونگارهای زیبا .5تزئینUات هUنری ،خوشنویسUی و آیUات کتUاب مقدس .6یکی از ویژگی‌هUای نمUادین معبUد ،چهار دِر ورودی آن اسUت کUه ‏UنشUان Uمی‌دهUد UاUیUن مUکUان UبUه رUوUی همUه UانUسUان‌ها U،از هUر دUین ،قUومU و طبقه اجتماعی ،گشوده است. دریاچه مقدس • اطUراف معبUد ،دریUاچه‌ای مصUنوعی قUرار دارد کUه «آمریت ساُر ور» نامیده می‌شود. • بسیاری از زائران پیش از ورود به معبد: .1در آب این دریاچه غسل می‌کنند. .2دست و صورت خود را می‌شویند. .3آن را نمUادی از پUاکی روح و آمUادگی بUرای عبUادت می‌دانند. • سیک‌ها این آب را مقUدس می‌شUمارند ،امUا آن را بUه ی ل معجزUه‌آسUا تلق U معنUاUی جUایUگزین UایمUان یUا UعامU U نمی‌کنند. مراسم روزانه • در معبد طالیی هر روز برنامه‌های منظمی برگزار می‌شود ،از جمله: .1قرائت بخش‌هایی از گورو گرانت صاحب .2اجرای سرودهای مذهبی (کیرتان) .3دعا و نیایش .4پذیرایی از زائران در النگار .5حمUل تشUریفاتی کتUاب مقUدس در آغUاز و پایUان روز • این مراسUم بUه صUورت شUبانه‌روزی ادامUه دارد و فضUای معبUد همUواره آکنUده از سUرودهای مUذهبی است. النگار معبد طالیی • یکی از مشUهورترین بخش‌هUای معبUد ،النگ ار آن است. • ویژگی‌های النگار معبد طالیی: .1یکی از بزرگ‌ترین آشپزخانه‌های رایگان جهان .2تهیه غذا توسط هزاران داوطلب .3پذیرایی روزانه از ده‌ها هزار نفر .4نشسUتن همUه افUراد در کنUار یکUدیگر ،بUدون توجUه بUه دین ،ملیت یا موقعیت اجتماعی • این سUنت ،نمUاد عملی براب ری ،نوع‌دوس تی و خدمت در دین سیک است. اهمیت مذهبی و فرهنگی • معبد طالیی برای سیک‌ها: .1مهم‌ترین زیارتگاه جهان .2نماد وحدت جامعه سیک .3مرکز حفظ سنت‌های دینی .4محل برگزاری مهم‌ترین جشن‌های مذهبی • عالوه بUر این ،میلیون‌هUا گردشUگر غیرسUیک نUیز هUر سUال از این مجموعUه تUاریخی و مUذهبی بازدید می‌کنند. مراسم و اعیاد مهم در دین سیک • دین سUیک بUرای مناسUبت‌های مختلUف زنUدگی انسUان ،از تولUد تUا درگذشUت ،آیین‌هUای ویUژه‌ای دارد .این مراسUم معمUوًال در گوردواره برگUزار می‌شUوند و محUور اصUلی آن‌هUا ق رائت کت اب مق دس ،دع ا ،س رودهای م ذهبی (کیرتان) و خدمت به دیگران است. بازگشت مراسم نام‌گذاری نوزاد ()Naam Karan • پس از تولUد کUودک ،خUانواده او را بUه گUوردواره می‌برند. • مراحل مراسم: .1 قرائت دعا .2 گشUودن تصUادفی کتUاب گورو گرانت صاحب .3 انتخUاب حUرف اول نUام کUودک از نخسUتین واژه صUفحه گشوده‌شده .4 انتخاب نام مناسب با همان حرف .5 • هدف مراسم: صرف غذای النگار .1 سپردن کودک به لطف خداوند .2 آغاز زندگی همراه با تعالیم دینی .3 پیوند کودک با جامعه سیک مراسم ازدواج ()Anand Karaj • ازدواج در دین سUیک «آناند کاراج» بUه معنUای «پیوند شادی‌بخش» نUام دارد. • در این مراسم: .1عروس و داماد در گوردواره حاضر می‌شوند. .2دعا و سرودهای مذهبی خوانده می‌شود. .3زوج چهار بار به دور کتاب گورو گرانت صاحب حرکت می‌کنند. .4در هر دور ،یکی از بخش‌های مقدس کتاب قرائت می‌شود. • مفهوم چهار دور: • چهUار مرحلUه رشUد معنUوی و تعهUد مشUترک زن و شUوهر در مسUیر زنUدگی و ایمان را نشان می‌دهد. مراسم درگذشت • در آیین سUیک ،مUرگ پایUان زنUدگی نیسUت ،بلکUه انتقUال روح بUه مUرحله‌ای دیگUر از مسیر الهی تلقی می‌شود. • پس از مرگ: .1دعا و سرودهای مذهبی خوانده می‌شود. .2جسد معموًال سوزانده می‌شود. .3خاکستر در رودخانه یا مکان مناسب پراکنده می‌شود. .4خانواده با قرائت کتاب مقدس یاد درگذشته را گرامی می‌دارند. • سیک‌ها بUر این باورنUد کUه انسUان بایUد زنUدگی خUود را بUا ایمUان و عمUل نیUک سپری کند تا به رهایی (موکشا) نزدیک شود. آَکند پات ()Akhand Path • متUرین مراسUم مUذهبی ،آکند پات است. یکی از مه ‌ • در این مراسم: • تمUام کتUاب گورو گرانت صاحب بUدون وقفUه قUرائت می‌شUود. • قرائت حدود ۴۸ساعت به طول می‌انجامد. • چندین نفر به نوبت کتاب را می‌خوانند. • این مراسم در مناسبت‌هایی مانند: .1 تولد .2 ازدواج .3 افتتاح گوردواره .4 یادبود درگذشتگان .5 • برگزار می‌شود. جشن‌های مذهبی ویساکی ()Vaisakhi • ویسUاکی مهم‌تUرین جشUن سUاالنه سUیک‌ها اسUت و هUر سUال در ۱۳ یا ۱۴آوریل برگزار می‌شود. • دالیل اهمیت آن: .1جشن برداشت محصوالت کشاورزی پنجاب .2سال نو سنتی در برخی مناطق هند .3سالروز تشUکیل خالص ه توسUط گUورو گوبینUد سUینگ در سUال ۱۶۹۹ • در این روز: .1گوردواره‌ها آذین‌بندی می‌شوند. .2مراسم دعا برگزار می‌شود. .3راهپیمایی‌هUای مUذهبی (ناگUار کیرتUان) انجUام می‌شود. .4غذای رایگان میان مردم توزیع می‌شود. گورپورب ()Gurpurab • گورپ ورب ب ه جش ن‌هایی گفت ه می‌ش ود ک ه ب ه مناسبت: .1تولد گورو نانک .2تولد یا درگذشت سایر گوروها .3رویدادهای مهم تاریخ سیک • برگزار می‌شوند. • در این روزها: .1سرودهای مذهبی اجرا می‌شود. .2کتاب مقدس قرائت می‌شود. .3کمک به نیازمندان افزایش می‌یابد. .4شهرها با پرچم‌ها و چراغ‌ها تزئین می‌شوند. ناگار کیرتان ()Nagar Kirtan • ناگUار کیرتUان بUه راهپیمUایی مUذهبی سUیک‌ها گفتUه می‌شود. • ویژگی‌های آن: .1حمل کتاب مقدس با احترام .2اجرای موسیقی مذهبی .3توزیع غذا و نوشیدنی رایگان .4نمایش هنرهای رزمی سنتی سیک‌ها (گاتکا) • هدف این مراسUم ،معUرفی آموزه‌هUای دین سUیک و تقویت همبستگی اجتماعی است. تاریخ سیاسی سیک‌ها • پس از درگذشUت گUورو گوبینUد سUینگ در سUال ۱۷۰۸ ن هاUی UجدیUد شUد U.در Uای U ک UواUرد مUرحل‌ U مUیالدی ،UجامعUه سUیU U ی خUوUدU ،بUرای ویUت UدیUن U ه بUر حفUظ هU U دUوره ،سUیک‌هUا عUالو U ه یUک UنUیرUوی دUفUاع Uاز UآزاUدی و اUمUنیت جUامعه‌شUان بU U سیاسی Uو نظاUمیUتبدUیل شدند. • در قUرن هجUدهم ،امUپراتوری مغUول رو بUه ضUعف ی‌ثبUاUتیU ز مUوUجب ب U ت و UحمUالت مکUررU UافUغان‌هUا نUی U گذاشU U ههUای مUختلUفU شUمال UهUنUد شUد .در UچUنیUن شUرایطUیU ،گرUو ‌U ت گرUفتنUد و ه «Uمیس ل» نUاUم UداUشUتندU ،قUدر U سUیک UکU U سرانجام با یکدیگر متحد شدند. بازگشت مهاراجه رانجیت سینگ • مهم‌تUرین شخصUیت سیاسUی تUاریخ سUیک‌ها ،مهاراجه رانجیت سینگ ( )۱۸۳۹–۱۷۸۰است. هگUذاری کUرد و • او در سUال ۱۸۰۱میالدی حکUومت سUیک را پای ‌ ل شد. به نخسUتین پاUدشاه اUمپراتUوری سیکUتبدی U • ویژگی‌های حکومت او: .1متحد کردن گروه‌های مختلف سیک .2انتخاب الهور به عنوان پایتخت .3تشکیل ارتشی منظم و نیرومند .4اصالح نظام اداری و مالی .5حمایت از تجارت ،کشاورزی و هنر .6بازسازی و توسعه معبد طالیی • رانجیت سUینگ بUه دلیUل توانUایی در مUدیریت و ایجUاد ثبUات ،یکی ازUبزرگ‌ترین فرمانروایانUتاریخ هند بهUشمار می‌رود. قلمرو امپراتوری سیک • در اوج ق درت ،قلم رو ام پراتوری س یک ش امل مناطق زیر بود: .1پنجاب .2الهور .3آمریتسار .4پیشاور .5کشمیر .6مولتان تهUای شUبه‌قاره هنUد در • این حکUومت یکی از نیرومنUدترین دول ‌ اوایل قرن نوزدهم بود. سیاست دینی رانجیت سینگ • یکی از ویژگی‌هUای مهم حکUومت او ،مدارا و تساهل دینی بود. • در حکومت او: .1مسUلمانان ،هنUدوها و سUیک‌ها در دسUتگاه حکUومت حضUور داشتند. .2مسUاجد ،معابUد هنUدو و گوردواره‌هUا مUورد حمUایت قUرار می‌گرفتند. .3افUراد بUر اسUاس شایسUتگی ،نUه صUرفًا دین ،در مناصUب حکومتی به کار گرفته می‌شدند. .4این سیاسUت بUاعث آرامش و همزیسUتی نسUبی میUان پUیروان ادیان مختلف شد. روابط با بریتانیا • در زمUان رانجیت سUینگ ،روابUط امUپراتوری سUیک بUا کمپ انی هن د ش رقی بریتانی ا عUمUدتًا بUر UپUایUه مUذاکUره Uو حفUظ UتعUادل UبUود Uو تUا UزمUان حیUات Uاو،U جنگ بزرگی میان دو طرف رخ نداد. • اما پس از مرگ او در سال :۱۸۳۹ .1اختالفات داخلی افزایش یافت. .2جانشUینان او نتوانسUتند وحUدت حکUومت را حفUظ کنند. .3ارتش و دربار دچار رقابت و آشفتگی شدند. جنگ‌های سیک و بریتانیا • بریتانیUا از این ضUعف اسUتفاده کUرد و دو جنUگ مهم میUان دو طرف رخ داد: • جنگ اول سیک و بریتانیا (:)۱۸۴۶–۱۸۴۵ .1پیروزی بریتانیا .2از دست رفتن بخشی از قلمرو سیک‌ها .3افزایش نفوذ بریتانیا در حکومت پنجاب • جنگ دوم سیک و بریتانیا (:)۱۸۴۹–۱۸۴۸ .1شکست نهایی سیک‌ها .2انضمام پنجاب به قلمرو بریتانیا .3پایان امپراتوری مستقل سیک سیک‌ها در دوران استعمار • پس از سقوط حکومت سیک: .1بسیاری از سیک‌ها وارد ارتش بریتانیا شدند. .2دولت بریتانیUا آنUان را بUه عنUوان نیروهUایی منظم و وفادار به خدمت گرفت. .3سیک‌ها در جنگ‌هUUای مختلUUف امUUپراتوری بریتانیUا ،از جملUه جنUگ جهUانی اول و دوم، حضور داشتند. میراث تاریخی امپراتوری سیک • ام پراتوری س یک هرچن د عم ر نس بتًا کوت اهی داش ت ،ام ا آث ار مهمی ب ر ج ای گذاشت: .1تقویت هویت ملی و مذهبی سیک‌ها .2گسترش امنیت و ثبات در پنجاب .3توسعه تجارت و کشاورزی .4حمایت از هنر و معماری .5تثUبیت جایگUاه معبUد طالیی بUه عنUوان مرکUز معنUوی سیک‌ها سیک‌ها در جهان امروز • امUروزه دین سUیک یکی از ادیUان مهم جهUان اسUت و بین ۲۵ت ا ۳۰میلی ون پ یرو دارد. هرچنUد زادگUاه این دین ایUالت پنجUاب هنUد اسUت، امUا مهاجرت‌هUای گسUترده در دو قUرن اخUیر بUاعث شUده اسUت کUه جوامUع سUیک در بسUیاری از کشورهای جهان شکل بگیرند. • سیک‌ها بUه دلیUل پایبن دی ب ه ک ار ،نظم، آموزش ،فعالیت‌های اقتصادی و خدمات اجتم اعی در بسUUیاری از کشUUورها جایگUUاه بازگشت مناسبی پیدا کرده‌اند. پراکندگی جمعیت سیک‌ها • • .1 .2 .3 .4 • • • • بیشUتر سUیک‌ها در هن د زنUدگی می‌کننUد ،امUا جمعیت‌هUای قابUل تUوجهی در کشUورهای دیگUر نUیز حضور دارند. هند بیشترین جمعیت سیک‌های جهان تمرکز اصلی در ایالت پنجاب زبان رایج :پنجابی وجUود مهم‌تUرین مراکUز مUذهبی ماننUد معبUد طالیی کانادا کانUادا یکی از بزرگ‌تUرین جوامUع سUیک خUارج از هUنUد رUا دUارUد .بسUیUاUرUی از سUیک‌ها در شUهرUهاUی ونک وور ،س اری ،کلگ ری و تورنت و زنUدگUی می‌کننUد و در سیاسUت ،تجUارت و آمUوزش نقش فعالی دارند. بریتانیا مهUاجرت سUیک‌ها بUه بریتانیUا از نیمUه قUرن بیسUتم اUفUUزUایش یUUافت .اUمUUروزه شUUهUرهای UUلن دن، بیرمنگام و ولورهمپتون از م Uهم‌تUرUین مرUاکUز زندگی سیک‌ها هستند. • • • • .1 .2 .3 .4 .5 .6 .7 .8 ایاالت متحده آمریکا تهUایی ماننUد در آمریکUا نUیز جامعUه سUیک در ایال ‌ کالیفرنیا ،نیویورک و نیوجرسی UحضUورU پ UرUرنگی Uدارد و در UUزمینه‌UهUUای کشUUاورUزی، پزUشUUکی ،مهندسUUی و کس Uب‌وUکار فعUUالیت می‌کند. سایر کشورها جوامUع سUیک در کشUورهای زیUر نUیز زنUدگی می‌کنند: استرالیا نیوزیلند مالزی سنگاپور ایتالیا آلمان کنیا امارات متحده عربی نقش اقتصادی • سیک‌ها در بسUیاری از کشUورها بUه سخت‌کوشی ،صداقت و کارآفرینی شUناخته می‌شوند. • فعالیت‌های رایج آنان شامل: .1 کشاورزی .2 حمل‌ونقل .3 تجارت .4 صنعت .5 پزشکی .6 مهندسی .7 آموزش .8 فناوری اطالعات • در هنUد ،سUیک‌ها سUهم مهمی در توسUعه کشUاورزی پنجUاب و افUزایش تولیUد محصUوالت کشUاورزی داشUته‌اندU. فعالیت‌های اجتماعی و بشردوستانه • یکی از ویژگی‌هUای برجسUته جامعUه سUیک ،فعالیت‌های داوطلبانه و کمک‌های بشردوستانه است. • نمونه‌هایی از این فعالیت‌ها: .1تهیه غذای رایگان برای نیازمندان (النگار) .2امدادرسانی در زلزله ،سیل و جنگ .3اهدای خون .4کمک به بی‌خانمان‌ها .5ارائه خدمات پزشکی رایگان .6حمایت از پناهجویان و آسیب‌دیدگان • بسUیاری از این اقUدامات توسUط سUازمان‌های خیریUه سUیک ،از جملUه ،Khalsa Aidدر کشUورهای مختلف انجام می‌شود. چالش‌های جامعه سیک • با وج ود موفقیت‌ه ای ف راوان ،س یک‌ها ب ا برخی چالش‌ها نیز روبه‌رو هستند: .1تبعیض مذهبی در برخی کشورها .2اشUتباه گUرفتن عمامUه و ریش سUیک‌ها بUا نمادهUای دیگر ادیان یا گروه‌ها .3محUدودیت‌های مربUوط بUه حمUل «کرپUان» در بUرخی کشورها .4حفUظ زبUان پنجUابی و هUویت فUرهنگی در نسUل‌های جدید مهاجر • با این حUال ،بسUیاری از جوامUع سUیک از طریUق آمUوزش، فت‌وگUوی بین‌ادیUانی و فUعالیت‌هUای فUرهنUگی ،بUرای گU حفظ هویت خود تالش می‌کنند. جایگاه زنان در جامعه سیک • از آغUاز پیUدایش دین سUیک ،بUر براب ری زن و م رد تأکیUد شUده است. • زنان سیک می‌توانند: .1در مراسم مذهبی شرکت کنند. .2متون مقدس را قرائت کنند. .3در فعالیت‌هUای اجتمUاعی و خیریUه نقش داشUته باشند. .4در بسUیاری از گوردواره‌هUا مسUئولیت‌های مUدیریتی بUر عهUده بگیرند. • البتUه ماننUد بسUیاری از جوامUع دیگUر ،بUرخی سUنت‌های فUرهنگی محUلی UممUکنU UاسUت UبUر وضUعUیت زUنUانU UتUأUثیرU UگذاشUتUه باشUد ،اUمUا ‏U آموزه‌های اصلی دین سیک بر برابری تأکید دارند. مقایسه دین سیک با ادیان دیگر • دین سUUیک در محیطی شUUکل گUUرفت کUUه هندوئیسم و اسالم دو دین اصUلی آن بودنUد. بUUه همین دلیUUل ،بUUرخی آموزه‌هUUای آن شUباهت‌هایی بUا این ادیUان دارد ،امUا در عین حUال ،دارای باورهUا و آیین‌هUای مسUتقل و ویUژه خUود اسUت .در ادامUه ،مهم‌تUرین شUباهت‌ها و تفاوت‌ها بررسی می‌شود. بازگشت مقایسه با اسالم • شباهت‌ها: .1 اعتقاد به خدای یگانه .2 مخالفت با بت‌پرستی .3 تأکید بر دعا و یاد خدا .4 اهمیت صداقت ،عدالت و کمک به نیازمندان .5 توجه به برابری انسان‌ها در برابر خدا • تفاوت‌ها: • اسUالم ،حضUرت محمUد(ص) را آخUرین پیUامبر الهی می‌دانUد؛ امUا دین سUیک پیUامبر نUدارد و از ه‌عنوان UآموزگاUران مUعنUوی یUاد می‌Uکند. ده گورو ب U • اسUالم بUه معاد ،بهشت و جهنم معتقUد اسUت؛ در حUالی کUه دین سUیک بUه چرخه تولد و ی اUز آUن( UموکUشا )UبUاورUدارد. مرگ (تناسخ) وUرهای U • احکUام عبUادی ماننUد نمUاز ،روزه رمضUان و حج در اسUالم وجUود دارد ،امUا در دین سUیک بUه ت بUه مUردم تأکیUد ر دUعUاU ،UUسUروUدUهای UمUذهبUی ،UمرUاقبUه Uو خUدم U ‏UایUن شUکل U UوجUود UنUدUارUدU Uو UبUیشUتUر UبU U ی‌شود.U م U مقایسه با مسیحیت • شباهت‌ها: .1تأکید بر محبت ،بخشش و خدمت به دیگران .2اهمیت زندگی اخالقی .3کمک به فقرا و نیازمندان .4توجه به رحمت خداوند • تفاوت‌ها: • مسUیحیت ،حضUرت عیسUی(ع) را مسUیح و در بسUیاری از شUاخه‌ها ‏UپسUر خUدUا می‌UداUنUدU؛ امUاU U Uدر UدUین UسUیUک U،خUداU UونUد UیگانUه Uو بی‌UهUمتUا اسUت و هیچ انسانی جنبه الوهیت ندارد. • مسUیحیت بUه رسUتاخیز و زنUدگی پس از مUرگ بUاور دارد ،در حUالی کUه دین سیک به تUناسخUو موکشا UمعتUقد است.U مقایسه با هندوئیسم • شباهت‌ها: .1 پیدایش در شبه‌قاره هند .2 باور به کارما .3 اعتقاد به تناسخ .4 • تفاوت‌ها هدف نهایی ،رسیدن به رهایی (موکشا) • دین سUیک تنهUا بUه ی ک خ دای یگان ه ایمUان دارد ،در حUالی کUه هندوئیسUم داراUی سUنت‌Uهای مUتنUوUعی اسUت وU UبسUیارUی از شUاخه‌های آUن خUدایان متعUدد را می‌پذیرند. • سیک‌ها نظUام کاس ت (طبق ات اجتم اعی) را رد می‌کننUد ،امUا نظUام کاستی درUتاریخ UهندUوئیسمUنقش مهمUی داشته است. • سیک‌ها بUا بت‌پرسUتی و پرسUتش تصUاویر مخالف‌اند. مقایسه با بودیسم • شباهت‌ها: .1تأکید بر اخالق و خودسازی .2اهمیت کنترل نفس .3دوری از حرص ،خشم و دلبستگی .4توجه به آرامش درونی • تفاوت‌ها: • بودیسUم در بسUیاری از شUاخه‌های خUود دربUاره وجUود خUدا سUکوت می‌UکنUد UیUا UبUر آن تأکUیUدی UنUدUارد ،امUا Uدین سUیک بUر ایمان به خدای یگانه استوار است. • در دین سUیک ،دعUا و ارتبUاط بUا خUدا جایگUاه مهمی دارد ،در حUالی کUه بودیسم بیشتر بر UمراقUبه و شنUاخت دUرونی Uتمرکز می‌کند. جدول مقایسه موضوع دین سیک اسالم مسیحیت هندوئیسم خدا یکتاپرست یکتاپرست یکتاپرست متنوع بودیسم معموًال غیرالهی یا سکوت درباره خدا کتاب مقدس گورو گرانت صاحب قرآن کتاب مقدس وداها و اوپانیشادها تری‌پیتکه و متون دیگر رهبر دینی ده گورو پیامبران حضرت عیسی(ع) و حواریون ریشی‌ها و گوروها بودا تناسخ دارد ندارد ندارد دارد دارد هدف نهایی موکشا قرب الهی و بهشت نجات موکشا نیروانا جایگاه دین سیک در جهان معاصر • دین سUیک امUروزه یکی از ادیUان مهم جهUان بUه شUمار ‏Uد ه ادیUانی UمUانن U ن آUن نسUبUت بU U ه تUعUدUاد پUیUروUا U می‌رUودU .اگرUچU U ‏U ل ه دUلیU U ر اUسUت ،UاUمUا UبU U ‏Uالم ،مUسUUیحUیت UیUا هنUد UوئUیسUم کUمUت U ‏UاسU ردUه اجتUمUUUاعی ،UاقتUصUUUادی UUUو ت‌هUUUای UگسUUUت U ‏UفعUالUی U بشردUوسUتانه ،جایگUاه قابUل تUوUجهی د Uر بسUیاری از کشورها دارد. • جامعUه سUیک تالش می‌کنUد ضUمن حفUظ هUویت دیUنی ود ،UدUر توسUUعه علUمی ،اقتUصUUادی و UفUUرهنگی خU UU کشUورهایی کUه در آن زنUدگی می‌کنUد نUیز نقش مUؤثری داشته باشد. بازگشت نقاط قوت دین سیک • .۱تأکید بر یکتاپرستی • اساسUی‌ترین اصUل دین سUیک ،ایمUان بUه خUدای یUگUانUه UاسUتU U.UایUن UبUاوUر بUاUعث شUده اسUت کUه توحیUد محUورUUاUصلUی زUندگیUUدیUنی Uسیک‌ها باشUد. ‏U • .۲برابری انسان‌ها • دین سUیک از آغUاز پیUدایش خUود بUا نظUام کاسUتی و ی همUه تبUعUیض اجUتمUاعUی مخUالUفت کUرUد Uو بUر UبرابUر U ه UبUه UنUژUاد U،UقUومUیت U،UجنسUیت یUا وجU U ها U،UبUدUونU Uت U ‏UانUسUان‌ U ودU.U طUبقUه UاجUتمUاعUی ،تأUکUیدU UنUم U • .۳خدمت به جامعه • یکی از ارزشUUمندترین آموزه‌هUUای این دین، «ِس وا» (خدمت داوطلبانه) اسUت. • نمونه‌های آن: • تهیUه غUذای رایگUان (النگار) • کمUک بUه آسUیب‌دیدگان حوادث • فعالیت‌های خیریه • کمUک بUه فقUرا و بی‌خانمان‌ها • • • • .۴تأکید بر کار و تالش گورو نانUک کUار کUردن و کسUب روUزی حالل را UUUUUعبUUUUUادUتU ن دلیUUل، می‌UدانسUUت .UبUUه UUهمی U ‏U ک‌ها بUUUه بسUUUیاری اUز سUUUی U و نظم سخت‌کوشUUUUUUی، مسUئولیت‌پذیری مشUهور هستند. .۵اهمیت آموزش جامعUه سUیک توجUه ویUژه‌ای بUه آمUوUزش ،سUوUاد Uو پیشUرفت علمUی دUارد و در UبUسUیاری Uاز کشUورUهاU، مUدUارس ،داUنشUگUاه‌ها و UمراکUUز فرهنUگیUUتأUسیس کردUهUUاسUت. چالش‌های دین سیک • .۱اقلیت بودن • در بیشUتر کشUورهای جهUان ،سUیک‌ها اقلیUتی مUذهبی هسUتند و گUاهی بUا مشUکالتی ماننUد سUوءبردUاشUتUیا تبUعیض رUوبه‌رو می‌شونUد.U • .۲حفظ هویت دینی • نسUل‌های جUوان سUیک کUه در کشUورهای مختلUف زنUدگی می‌کننUد ،بUا چUالش حفUظ زبUان ی دینیUمUواجهUهستند. ههUا U ش سUنتUی UوUآشنUایUی Uبا UآUموز ‌U ‏UپنUجاUبی ،UپوUش U • .۳سوءبرداشت درباره نمادها • پس از بUرخی رویUدادهای سیاسUی و امنیUتی جهUان ،گUاهی عمامUه و ریش سUیک‌ها بUا تU U.ایUن مسUئله درU ی UدUیگUر UاUشUتUباUه UگUرفتUه UشUده UاسU U ه اUدیUاUنU UیUاU UگرUوه‌UهUا U ‏UنمUا UدهUایU UمتعلUق UبU U ث تبUعیض یUا UرفUتUار UناUدرUست باUآUنانUشUده استU. برUخی UکشUورهUاUباUع U • .۴قوانین مربوط به کرپان • در بUرخی کشUورها ،حمUل کرپان (شمشUیر نمUادین) بUا قUوانین عمUومی دربUاره حمUل هاUی بUرای ت ویUژ ‌ می‌UکUنUد .بUه UهمUیUن دUلیUلU ،UدUر بUعضUی منUاطق UمقUررا U ‏Uالح UتالقUی پUیUدUا U سU ع شده اUست. حمل آن Uوض U گفت‌وگوی بین‌ادیانی • یکی از ویژگی‌هUUای مهم جامعUUه سUUیک ،مشUUارکت در ن سUیک در گفUت‌وگوهUای Uبین‌ا UدیUانی UاسUتU .UبUسUیارUی ا Uز رهUبرا U ‏UندوئیسUم، ‏U ‏UنشUسUت‌هUایUی UبUا پUیروUاUن اUسUالم ،UمUسUیحیUت ،ه بودیسUم Uو سUایر اUدیUان UشUرکت می‌UکننUد تUا بUر ارUزش‌هUایU مشترکی مانند: .1صلح .2احترام متقابل .3عدالت .4خدمت به انسان‌ها • تأکید کنند. جمع‌بندی نهایی • دین سUیک در اواخUر قUرن پUانزدهم میالدی بUا تعUالیم گورو نانک ه UخUداUی یUگUانUه، ر UاUیمUاUن بU U ب هUنUد UپدUیUد UآمUدU .Uاین UدیUن بU U دU Uر UپنجUاU U معUه و زنUدگی ه U،خUدمتU UبUه جا U هاU ،UکUار شUرافUتمنUدان U برUابUرUی انسUاUن‌ U اخالقی تأکید دارد. • در طUول تUاریخ ،سUیک‌ها بUا وجUود فUراز و نشUیب‌های فUراوان، ی خUوUد UرUا حفUظ UکننUد Uو Uدر ویUت دیUنUی Uو UفUرهنUگ U ‏UتوUانسUتهU‌UانUد هU U زUمینه‌هUاUی اقتصUادUی ،علUمی ،فUرهنگی و بUشردوسUتانه نقش مهمی در جهان ایفا کنند. • دین سUیک نشUان می‌دهUد کUه یUک جامعUه دیUنی می‌توانUد در کنUار شهUای UجUهUاUنیU UماUنUنUد Uعدالت، ر Uا Uرز‌ U پUایبنUدUیU UبUه UبUاوUرهUاUی UخUود ،UبU U خدمت ،همزیستی مسالمت‌آمیز و احترام به کرامت ه درک بهUتر UتنUوع انس ان UنUیز تأکیUد کنUد U.شUناخت اUین دیUن بU U فرهنگی و مذهبی جهان کمک می‌کند. منابع :• کتاب‌ها The Sikhs – Patwant Singh .1 A History of the Sikhs – Khushwant Singh .2 The Sikh Religion – Max Arthur Macauliffe .3 The Oxford Handbook of Sikh Studies .4 :• دانشنامه‌ها Encyclopaedia Britannica .1 Encyclopaedia of Sikhism .2