هندوئیسم و تاریخ آن

به نام خدا هندوئیسم و تاریخ آن تهیه :حسین بخارائی فهرست مطالب • تاریخچه پیدایش هندوئیسم • هندوئیسم و الهه های خدایان • هندوئیسم باورهای • شاخه های هندوئیسم • کتب ،مراسمات و معابد • جهان تأثیر هندوئیسم بر مقدمه • هندوئیس4م یکی از ق4دیمی‌ترین س4نت‌های دی4نی جه4ان اس4ت ک4ه بیش از چه4ار ه4زار س4ال ق4دمت دارد .این دین ب44رخالف بس44یاری از ادی44ان، بنیان‌گ4ذار مشخص4ی ن4دارد و حاص4ل تکام4ل ت44دریجی باوره44ا ،آیین‌ه44ا و فرهن44گ م44ردم ش4به‌قاره هن4د اس4ت .ام4روزه بیش از ی4ک میلی4ارد نف4ر پ4یرو هندوئیس4م هس4تند و بیش4تر آن4ان در هن4د و نپال زندگی می‌کنند. بازگشت هندوئیسم چیست؟ • هندوئیس4م ()Hinduismیکی از کهن‌ت4رین و گس4ترده‌ترین س4نت‌های ت 4آ4ن ب4ه 4بی4ش 4ا4 4ز چ4ه4ار ه4زار 4س4ال 4پ4یش د4ی4نی جه4ان 4اس4ت4 4و 4ق4دم 4 نگ4ذار4 گ4جه4ان ،44بن4یا ‌ 4رخالف ب4س4یار4ی4از4ا 4دی4ان4ب4ز4ر 4 یگ4رد4د .ا4ین 4دی4ن4ب 4 ب4ازم ‌4 هن4گ4ی4 4،دی4نی4 4و ف4لس4فی 4د4ر نه4ا 4تح4ول ف4ر 4 ه ق4ر ‌ مش4خص4ی ن4د4ار 4د 4و 4د4ر ن4ت4یج4 4 4 م م4جم4و4عه‌4ای4 4ا 4ز 4باوره4ا،4 دو4ئیس4 4 ه اس4ت .4ه4ن 4 د ش4کل 4 4گر4فت4 4 هن4 4 هق4ار4ه 4 ش44ب ‌ 4ل ه 4در ط4ول زم4ا4ن 4تکام 4 ی 4زن4دگ4ی 4ا4س4ت ک4 4 آی44ین‌4ه4ا ،44ف 4لس4فه‌ها4 4 4و ش4ی4وه‌ها4 4 هو4ی4ژه در رو4زه بی4ش 4از 4ی4ک 4میلی4ار4د نف4ر در س4راس4ر جه4ان ،4ب ‌ 4یا4فت4ه و4 4ام4 4 هند و نپال ،پیرو آن هستند. • وی4ژگی برجس4ته هندوئیس4م ،تن4وع بس4یار زی4اد در باوره4ا و ش4یوه‌های ی را4 ی‌تو4ان4ن4د خ4دای4ان4مختلف 4 س4نت 4د4ی4نی4،4اف4را 4د م 4 ش اس4ت4 .4در 4این4 44 رس4ت 4 4پ 4 ن ل 4هم4گی 4خ4و4د 4ر4ا پ4ی4ر 4و 4ه4ندوئی4س4م 4ب4دانن4د .4ای 4 عب4ادت 4ک4نن4د و 4د4ر ع4ین4 4ح4ا 4 4 4ک ه 4اس4ت 4ک4ه ه44ند4وئی4س4م 4را 4ن4ه ت4نه4ا 4ی4ک 4دی4ن4 ،ب 4لک4ه ی 4 ی ب4اعث ش4د 4 4وی4ژ4گ 4 ی نی4ز بدانند. فرهنگ 4و شیوه4زندگ 4 هندوئیسم چیست؟ • هندوئیس4م مجم4وعه‌ای از باوره4ای دی4نی ،فلس4فی و اخالقی اس4ت ک4ه طی ه4زاران ی از 4ادی4ان ،در 4هند4وئیس4م 4الف 4بس4ی4ار 4 ه اس4ت4 .ب4ر4خ4 هن4د4 4ش4ک4ل گ4ر 4فت4 4 س4ا4ل 4د4ر س4ر4زم4ی4ن 4 ما4نن4د وداه4ا،4 من4ابع 4مختلف4ی 4 ع4تق4ا4د4ات آ4ن 4از4 4 ود 4ن4د4ارد4 4 4و ا4 4 ی4ک4 4پ4ی4ا4م4بر 4ی44ا 4 4کت4اب 4و4اح4د4 4 4وج4 4 ها4ند. ها44،4حم4اس4ه‌ه4ای باست4انی 4و س4نت‌ها4ی 4محلی4ب4ه وجود4آ4مد ‌ او4پا4نیشا4د 4 • پیروان هندوئیس4م معتقدن4د ک4ه جه4ان ب4ر پای4ه نظمی الهی اداره می‌ش4ود و اعم4ال ه4ر مف4ا4هی4می 4م4انن4د 4کا4رم4ا ه 4ه4می4ن د4لی4ل 4 ا4نس44ان4 4ب4ر س4رن4وش4ت 4آ4ین4د4ه4 4ا4و 4ت4أ4ثی4ر م4ی‌4گ4ذ4ار4د .ب4 4 ه4ا4خالق4ی و دی4نی)4و4م4وک4ش4ا (ر4ه4ایی عم4ا4ل ،4)4ت4نا4س4خ(44تول4د 4د 4وب4ا4ره)44،دا 4رم44ا (وظ44یف4 4 (4ن4ت4یج4ه ا4 4 ه شمار می‌4ر 4ون4د. ول 4این4دین4ب4 4 ری4ن4اص 4 ه 4تو4ل4د و4مر4گ) 4ا4ز4م4 4هم‌4ت 4 از4چ4رخ 4 • ویژگی‌های اصلی: .1 قدیمی‌ترین دین زنده جهان .2 فاقد بنیان‌گذار مشخص .3 شه4ای یکتاپرس4تانه و وحدت‌گرایان4ه در ب4رخی مکاتب چندخ4دایی در ظ4اهر ،ب4ا گرای ‌ .4 تأکید بر اخالق ،معنویت و خودشناسی .5 وجود مکاتب فلسفی متنوع »ریشه واژه «هندو • • • • واژه «هن4دو» در اص4ل ی4ک واژه جغرافی4ایی اس4ت ،ن4ه م4ذهبی .این واژه از ن4ام 4رو4د ِس ند (4 )Sindhuگرف4ت4ه ش4د4ه 4ا4س4ت .ر4و 4د س4ند 4یکی 4ا4ز بز4رگ‌ت4رین4 4روده4ای ش4به‌قاره هند4است44و تم4دن‌ه4ای ک4هن بسیاری4در ا4طراف آ4ن شکل گرفته‌اند. در زب4ان فارس4ی باس4تان ،ب4ه دلی4ل اینک4ه ح4رف «س» در ب4رخی واژه‌ه4ا ب4ه ه ِس ند ( )Sindhuب4ه 4هن دو (4 )Hinduتغی4ی4ر 4ی4افت.4 «ه4 »4تب4د4یل4 4می‌ش4د4 ،و44اژ4 4 بع4دها 4این ن4ام ب4رای م4رد4م4ا4نی ک4ه د4ر ش4ر4ق ر4ود س4ن4د زن4د4گی می‌کردن4د ب4ه ک4ار رفت. پس از حمل4ه اس4کندر مق4دونی ،یونانی4ان ن4یز این منطق4ه را ایندوس ()Indos و س4پ4س ایندیا ( )Indiaنام4یدن4د که ر4یشه نام ا4مرو4زی کش4ور هند است. نکت4ه مهم آن اس4ت ک4ه ت4ا ح4دود دو ه4زار س4ال پیش ،واژه «هن4دو» بیش4تر ب4ه م4عن4ای ساکنان سرزمین هند 4ب4ود 4 4و 4ن4ه 4پ4ی4روا4ن ی4ک دین4 4خ4اص4 .بع4د4ها ب4ا4 ن 4ب4ر4ا4ی ت4م4ا4ی4ز م4ی4ا4ن 4خ4و4د و 4م4ردم4 ه ه4ن4د4 ،4مس4لم4ا4نا4 4 م 4ب4ه ش4ب4ه‌قا4ر4 4 اس4ال 4 4 4ور4ود د 4ب4ه ک4ا4ر ب4ردن4د و ب4ه ه «4ه4ن4دو 4»4را 4ب4ر4ا4ی 4پ44یر4وان 4آ4ی4ین‌4ه4ای 4س4ن4تی هن4 4 ب4و4م4ی ،و4اژ 4 ت4دریج4این واژه به4نام 4این دی4ن ت4بدی4ل شد. تمدن دره سند؛ نخستین بستر شکل‌گیری هندوئیسم • پیش از آنک4ه آیین هن4دو ب4ه ش4کل ام4روزی پدی4د آی4د ،در ش4مال غ4ربی ش4به‌قاره م 4تمدن دره سند 4وج4و4د4 4د4اش4ت4 .ای4ن تم4دن ه ن4ا4 4 ه 4ب4 4 ه4ن4د 4تم4دن4ی 4بس4یا4ر44 4پ4یش4ر4ف4ت 4 نه4ای4 ح4دو4د ۳۳۰۰تا ۱۳۰۰پیش از میالد ش4کوف4ا 4ب4ود و 4از بز4رگ‌ت4رین 4تم4د ‌ عصر برنز به شمار می‌رفت. • دو شهر مهم این تمدن عبارت بودند از: .1موهنجودارو ()Mohenjo-daro .2هاراپا ()Harappa • این ش4هرها دارای خیابان‌ه4ای منظم ،سیس4تم فاض4الب ،حمام‌ه4ای عم4ومی، ا4نب4اره4ای 4ب4ز4رگ 4و 4س4اخ4تم44ان‌4ها4ی 4آج4ر4ی 4ب4و4دن4د 4ک4ه 4نش4ا4ن‌4ده4نده 4س4طح 4ب4ا4الی ی مر4دم آ4ن زمان 4است. د4انش4مهندسی و4ش4هرسا4ز 4 • باستان‌شناس4ان در حفاری‌ه4ای این تم4دن ،مهره4ا و مجس4مه‌هایی کش4ف ه‌ان4د ک4ه4 4ب4رخ4ی ا4ز 4آن‌4ه4ا4 4ش4ب4اه4ت‌ه4ایی 4ب44ا 4نم4ا4ده4ا4ی 44بع4دی 4ه4ند4و4ئی4س4م 4دا4 4رن4د4. ک4رد4 4 خص4ی4 4نش4س44ته4 4 4در 4ح4ا4ل4ت 4م4را4قب4ه4 4ب4ر 4رو4ی 4ب4ر4خ4ی 4مه4ره4ا4 ب4را4ی 4مث4ا4ل 4،تص4وی4ر ش 4 می‌4ش4و4د 4ک4ه 4ب4ر4خ4ی4 4پ4ژ4و4هش4گ4ران 4آن 4ر4ا 4ن4م4ادی4 4ا 4ول4ی4ه 4ا 4ز 4خ4دا4ی ش4یو4ا ی4ا4 4دی4د4ه 4 4 س4نت 4یوگ4ا م4ی‌دانن4د4 .الب4ت4ه این 4مو4ض4وع هن4وز م4و4رد بح4ث ا4س4ت و قطعیت تاریخی ندارد. • تم دن دره سند ح دود ۱۹۰۰پیش از میالد رو ب ه اف ول گذاش ت .دالی ل احتم الی این سقوط عبارت‌اند از: .1تغییرات آب‌وهوایی .2خشک شدن بخشی از رودخانه‌ها .3سیالب‌ها .4کاهش تجارت .5جابه‌جایی جمعیت • پس از فروپاش4ی این تم4دن ،بس4یاری از س4نت‌های ف4رهنگی هن4گ‌ه4ای 4بع4دی 4هن4د 4ب4اق4ی 4ما4ن4دن4د و 4ا4حت4م4اًال ب4ر آ4ن در فر 4 شکل‌گیری هندوئیسم تأثیر گذاشتند. ورود آریایی‌ها و آغاز دوره ودایی • • • • حدود س4ال ۱۵۰۰پیش از میالد ،گروه‌ه4ایی از اق4وام هن4دواروپایی ک4ه ام4روزه ل غ4رب4ی ش44به‌4قا 4ره 4هن4د ش4د4ند4. ب4ا 4ن4ا4م آریایی‌ه ا 4ش4ناخ44ته 4م4ی‌4ش4وند 4،وا4رد 4ش4م4ا 4 ی 4وج4ود دا4ر4د؛ ب4رخ4ی پژ4وهش4گرا4ن هه4ای گو4ن4اگو44ن 4 چگ4و4نگ4ی 4و4ر4ود آن4ا4ن 4دی4د4گا‌ 4 ه4 4 4د 4رب4ار 4 می‌گو4ین4د، هم4ر4اه 4ب4ا د 4رگ4ی4ری» 4س4خن 4 مه4ا4جرت 4ت4در4یج4ی»4 4و ب4رخی 4ا4 4ز « 4ور4و4د 4 4از4 « 4 ت تد4ریج4ی4تأ4کید دا4رند. ی ا4م4روزی بر م4ه4اج4ر 4 هش‌ها 4 ر پ4ژو 4 4ام44ا بیشت 4 آریایی‌ه4ا زب4ان سانس کریت ودایی را ب4ا خ4ود آوردن4د و س4رودهای م4ذهبی به4ا4ی ودا گ4ر4دآوری 4ش4د .در این4د4وره4،خ4دای4ان4ی رو4دن4د ک4ه4 4بع4دها44د 4ر کت4ا ‌ 4بس4یار4ی س4 4 م4ان4ن4د ایندرا (خ4دا4ی رع4د 4و ج4ن4گ)4 ،4اگنی (4خ4دای4 4آتش)4 4،4وارونا (خ4دای 4ن4ظم 4 می‌گرفتند. کی4هانی)4و سوما مورد پرستش قر4ار 4 مراس4م م4ذهبی بیش4تر ب4ر پای4ه قرب4انی ک4ردن حیوان4ات ،خوان4دن س4رودهای مق4دس ن 4ی44ا برهمنان 4بس4ی4ار مهم4 یش4د 4و 44نق4ش 4کا4هن44ا 4 نه4ای4 4آت4ش ا44نج4ام4 4م ‌4 را4ی 4آی4ی ‌4 4و 4اج4 4 ت 4ک4ه ن در 4ه4می4ن 4دو4ر4ه ،س4اخ4تا 4ر ا 4و4لی4ه 4نظ4ا4م طبق4اتی4 4جا4مع4ه 4ش4کل گ4رف 4 ب4و4 4د 4.ه4مچ4نی 4 ب4عدها به نظ4ام ک4است تب4دیل شد. این دوره ک4ه ب4ه دوره ودایی مش4هور اس4ت ،پایه‌ه4ای بس4یاری از باوره4ای م را 4بن4ا نه4اد و 4زم4ین4ه 4را ب4ر4ای ت4حول‌4ه4ا4ی فلس4فی و 4دی4نی بع4دی ف4راهم هندوئ4یس4 4 کرد. دوره ودایی و کتاب‌های چهارگانه ودا • • • دوره ودایی یکی از مهم‌ت4رین مراح4ل لگ4یر4ی هن4دو4ئیس4م اس4ت 4.این 4دوره ش4ک ‌ 4از 4ح4دود ۱۵۰۰تا ۵۰۰پیش از میالد 4اد4ا4م44ه داش44ت و در 4آن ،44س44رود4ه4ا و4 ب4ه ل ب4ه نس4ل 4 آ4یی4ن‌ه4ای 4م4ذه4بی 4ک4ه 4نس4 4 ل می‌4ش4دن4د ،ب4ه ص4ورت 4ش4فاهی 4من4تق4 4 ت ش 4د4ند .4این ج گ 4ر4دآو 4ری4 4و ثب4 4 ت 4د4ری 4 مجمو4عه‌ه44ا 44ب44ا 44ن44ام وداه ا ()Vedas شناخته می‌شوند. واژه «ودا» در زب4ان سانس4کریت ب4ه معن4ا4ی «دانش» یا «آگاهی مقدس» 4اس4ت .ه4ن4د4و4ها 4م4عت4ق4دن4د ک4ه 4ود4ا4ه4ا س4اخ4ت4ه ا4نس4ا4ن نی4س4تن4د44،بل4ک4ه4حقی4ق4تی4 4از4لی ه4س4تن4د4 ک44ه 44ب44ه 44حکی4م44ان 44و 44عا4ر4ف44ان ب4اس44تان4ی ها4ند. یه4ا) ال4هام 4شد ‌ (ریش ‌ وداه4ا پای4ه اص4لی بس4یاری از باوره4ا، آیین‌ه44ا 44و فلس44ف4ه‌ه4ای 4ه4ندوئی4س44م را تشکیل می‌دهند. • چهار ودا • • • • • • .1 .2 .3 .4 .5 .۱ریگ‌ودا (:)Rigveda قدیمی‌ترین کت4اب هندوئیس4م و یکی از می‌ت4ر4ین متون4مذهب4ی جه4ان4است. قدی 4 حدود ۱۰۲۸س4رود مذهبی ستایش خدایان طبیعی مهم‌ت4رین منب4ع ش4ناخت آیین ودایی خدایان اص4لی آن عبارت‌اند از: ایندرا اگنی وارونا سوما اوشا (الهه سپیده‌دم) • • • • • • • • • .۲سام‌ودا (:)Samaveda این کت4اب بیش4تر ش4امل س4رودهایی اس4ت ک4ه 4هنگ4ام 4اج4رای 4م4راس4م م4ذهب4ی ب4ا 4آهن4گ خو4ا4نده م4ی‌شدن4د. سام‌ودا را پای4ه موس4یقی م4ذهبی هن4د می‌دانند. .۳یجورودا (:)Yajurveda این کت4اب دس4تور انج4ام مراس4م قرب4انی و عباد4ت را4بیان می‌کند. مط4الب آن بیش4تر ب4رای کاهن4ان نوش4ته شده 4است. .۴آتارواودا (:)Atharvaveda جدیدترین ودا است. در آن دعاه444ا ،طلس444م‌ها ،درم444ان بیم4اری‌4ه4ا 4،آیی4ن‌ه4ای خ4ا4نوادگی و 4مس4ا4ئل ه مرد4م دی4ده می‌شود. رو4زمر 4 • ساختار هر ودا • هر ودا چه4ار بخش اصلی دارد: .1سامهیتا (سرودها) .2برهمن4ه (توض4یح مراسم) .3آرانیاکا (متون جنگلی) .4اوپانیش4اد (بخش فلسفی) • اهمیت وداها: .1 .2 .3 .4 قدیمی‌ترین مت4ون مق4دس هن4دوها پای4ه ش4کل‌گیری آیین‌ه4ای مذهبی منب4ع اص4لی زب4ان سانس4کریت کالسیک تأثیر ف4راوان ب4ر فلس4فه هند اوپانیشادها؛ آغاز اندیشه فلسفی در هندوئیسم • • • • حدود ۸۰۰ت ا ۲۰۰پیش از میالد ،اندیش4مندان هن4دی ب4ه ت4دریج از انج4ام ص4رف ها4ی عم4ی4ق فل4س4فی د4رب4ا4ره 4انس4ان ،ر4وح، م4ر4اس4م 4قر4ب4ا4نی4 4فاص4 4له 4گ4رفت4ن4د و 4ب4ه 4پر4س4ش4 ‌4 جها4ن و خدا پ4رداخت4ند. به4ا ب4ه ن4ام اوپانیشادها ()Upanishads نتیج4ه این تح4ول ،نگ4ارش مجم4وعه‌ای از کتا ‌ بود. واژه اوپانیش4اد ب4ه معن4ای «نشستن در کنار استاد برای فراگیری حقیقت» است. نه4ای م4ذهبی س4خن می‌گوین4د ،اوپانیش4ادها درب4اره برخالف وداه4ا ک4ه بیش4تر درب4اره آیی ‌ ح4قیقت ه4ستی 4،خودشن4اسی4و ره4ایی4انسان بح4ث می‌کنند. مهم‌ترین مفاهیم • • • • • برهمن (:)Brahman حقیقت مطل4ق ،سرچش4مه هم4ه موج4ودات و ن4یروی ح4اکم ب4ر جهان. آتمان (:)Atman روح جاودانه هر انسان. اوپانیش4ادها می‌آموزن4د ک4ه آتم4ان در حقیقت ب4ا ب4رهمن یکی است. • • • • • • • • • • • • • • کارما (:)Karma هر عم4ل انس4ان ،چ4ه خ4وب و چ4ه ب4د ،ن4تیجه‌ای دارد ک4ه ب4ر زن4دگی کن4ونی ی4ا زن4دگی‌های آین4ده او اث4ر می‌گذارد. تناسخ (:)Samsara پس از م4رگ ،روح دوب4اره در کالب4د دیگ4ری متول4د می‌شود. موکشا (:)Moksha هدف نه4ایی زن4دگی ،ره4ایی از چرخ4ه تول4د و مرگ و یکی شدن با حقیقت مطلق است. تأثیر اوپانیشادها اوپانیشادها بعدها بر: بودیسم جینیسم فلسفه هند یوگا عرفان شرق تأثیر فراوان گذاشتند. حماسه‌های بزرگ هندوئیسم • • • • • • .1 .2 .3 .4 پس از دوره ودایی ،ادبی4ات م4ذهبی هن4د وارد ن د4و اث4ر عظ4یم م4رحل4ه ت4ا4 4زه‌ای ش4د .در این 4دورا4 4 ی پد4ی4د آم4د ک4ه هن4وز 4هم از مهم‌4ت4رین 4کتاب‌ه4ا 4 هندوها به شمار می‌روند. رامایانا (:)Ramayana رامایان4ا داس4تان زن4دگی ش4اهزاده‌ای ب4ه ن4ام راما ا4س4ت ک4ه هن4دوه4ا ا4و را ی4کی از تجلی‌ه4ای ویش4نو می‌دانند. داس4تان درب4اره تبعی4د رام4ا ،رب4وده ش4دن همس4رش سیتا توس4ط 4راو4ان4ا 4،پادش4اه 4اهریم4نی ،4و ن4برد برای نجات او است. شخص4یت مع4روف هانوم ان (خ4دای میمون‌ه4ا) نیز در این داستان حضور دارد. رامایانا نماد موارد زیر است: وفاداری عدالت شجاعت وظیفه‌شناسی • مهابهاراتا (:)Mahabharata • بزرگ‌ت4رین منظوم4ه حماس4ی جه4ان است. • این اث4ر بیش از ۱۰۰ه زار بیت دارد و از ا4یلی4اد 4و اودیس4ه ی4ون4ان4بس4یار 4ط4والنی‌تر است. • داس4تان درب4اره جن4گ می4ان دو خان4دان ب4زرگ است: .1 پاندواها .2 کوروها • این اث44ر عالوه ب44ر داس44تان جن44گ ،مب44احث اخ4القی ،4سیاس4ی ،فلس4فی و دی4نی ف4راوانی دارد. • اهمیت این دو کتاب: .1 آموزش اخالق .2 ترویج ارزش‌های دینی .3 حف4ظ ت4اریخ و فرهن4گ هند .4 منبع هنر و تئاتر هندی از راست به چپ :شکل هایی از رامایانا و مهابهاراتا بهگود گیتا؛ مهم‌ترین کتاب فلسفی هندوئیسم • بهگود گیتا ( )Bhagavad Gitaیکی از بخش‌ه4ای کت4اب مهابهارات4ا اس4ت و از مهم‌ت4رین آث4ار فلس4فی و دی4نی جهان به شمار می‌رود. • این کت4اب ش4امل ۷۰۰بیت اس4ت و گفت‌وگ4ویی می4ان ش4اهزاده آرجون ا و کریش نا (یکی از تجلی‌ه4ای ویشنو) را روایت می‌کند. • در آغ4از جن4گ ب4زرگ ،آرجون4ا از جنگی4دن ب4ا خویش4اوندان خ4ود دچ4ار تردی4د می‌ش4ود .کریش4نا در پاس4خ ،درب4اره وظیفه ،اخالق ،ایمان ،روح ،کارما و راه رهایی از رنج سخن می‌گوید. • آموزه‌های اصلی .1 انجام وظیفه (دارما) بدون وابستگی به نتیجه .2 ایمان به خدا .3 کنترل نفس .4 عمل نیک .5 شناخت حقیقت .6 رهایی از دلبستگی‌های مادی • بهگ4ود گیت4ا تأکی4د می‌کن4د ک4ه انس4ان بای4د وظیف4ه خ4ود را ب4ا ص4داقت انج4ام ده4د و نتیج4ه را ب4ه خداون4د واگذارد. • این کت4اب اله4ام‌بخش بس4یاری از شخص4یت‌های ت4اریخی ،از جمل4ه مهاتما گاندی ،ب4وده و هن4وز هم یکی از پرخواننده‌ترین متون فلسفی و دینی جهان است. خدایان اصلی هندوئیسم (تریمورتی) • برخالف تص4ور رایج ،هندوئیس4م ص4رفًا ی4ک دین چندخ4دایی نیس4ت .بس4یاری از مک4اتب هن4دو معتقدن4د ک4ه یه4ای 4این هه4ا ی4ا 4تجل ‌ ه ب4ه 4ن4ام برهمن ( )Brahmanوج4ود د4ارد و خ4دا4یان گون4اگ4ون 4،جل4و ‌ ی 4یگ4ا4ن4 4 حقیق4ت 4 حقیقت مطلق هستند. • مت4رین س4ه‌گانه الهی در هندوئیس4م تریمورتی ( )Trimurtiن4ام دارد ک4ه از س4ه خ4دا تش4کیل ش4ده مه ‌ است :برهما ،ویشنو ،شیوا • .۱برهما ()Brahma؛آفریننده • برهم4ا خ4دای آف4رینش جه4ان و موج4ودات اس4ت .او را معم4وًال ب4ا چهار سر نش4ان می‌دهن4د ک4ه نم4اد چهار جهت اصلی و چهار کتاب ودا است. • نمادها: .1 چهار سر .2 چهار دست .3 گل نیلوفر آبی .4 کتاب ودا .5 تسبیح • نکت4ه ج4الب این اس4ت ک4ه ب4ا وج4ود اهمیت برهم4ا ،معابد اندکی به او اختصاص یافته است. بازگشت • .۲ویشنو ()Vishnu؛ نگهدارنده جهان • ویش4نو وظیف4ه حف4ظ نظم جه4ان و حم4ایت از انس4ان‌ها را ب4ر عه4ده دارد .هرگ4اه ب ب4ر 4جه4ان 4غل4ب4ه ک4ن4د4 4،ویش4ن4و د4ر 4ق4الب 4یک4ی از تجلی‌ه4ای خ4ود بی‌4ع4دالتی 4ی4ا 4آ4ش4و 4 (آو4اتارها) 4ظاهر می‌شود. • مشهورترین آواتارهای ویشنو: .1 راما .2 کریشنا .3 ناراسیمها (انسان-شیر) .4 واراها (گراز) .5 وامانا .6 کورما (الک‌پشت) .7 ماتسیا (ماهی) • در ب4رخی س4نت‌های هن4دو ،بودا ن4یز یکی از آواتاره4ای ویش4نو ش4مرده می‌شود. • .۳شیوا ()Shiva؛ ویرانگر و نوساز • شیوا خ4دای ن4ابودی اس4ت؛ ام4ا ن4ابودی در هندوئیس4م ب4ه معن4ای پای4ان نیس4ت ،بلک4ه مق4دمه‌ای ب4رای آف4رینش دوباره است. • شیوا نماد: .1 مراقبه .2 زهد .3 قدرت .4 تحول .5 تولد دوباره • او معموًال با ویژگی‌های زیر تصویر می‌شود: .1 مار دور گردن .2 هالل ماه بر سر .3 رود گنگ بر موها .4 نیزه سه‌شاخه (تریشول) .5 طبل کوچک (دامارو) دیگر خدایان معروف • گانش • مش4هورترین خ4دای هندوها • ویژگی‌ها: .1سر فیل .2خدای خرد .3موفقیت .4آغاز کارها • هن44دوها معم44وًال پیش از ش44روع ه44ر ک44ار م4هم ،ا4ز گانش یاری می‌خواهند. • هانومان • خدای میمون‌ها • نماد: .1قدرت .2وفاداری .3شجاعت الهه‌های مهم هندوئیسم • در هندوئیس44م ،الهه‌ه44ا (ِدوی‌ه44ا) جا4یگ4اه 4بس4یار م4ه4می د4ا 4رن4د 4و بس4یا4ری 4ی 4از4 4پ4یروان4 ،44پرس4ت4ش آ4ن‌ه4ا را 4را4ه 4 ب ب44ه حق4یقت 44الهی ب44رای تق44ر 4 می‌دانند. • الکشمی (:)Lakshmi • الهه: .1ثروت .2فراوانی .3خوشبختی .4کامیابی • او معم4وًال ب4ر روی گ4ل نیل4وفر آبی ایس4تاده و س4که‌های طال از دس4تانش جاری است. • ساراسواتی (:)Saraswati • الهه: .1دانش .2هنر .3موسیقی .4سخنوری .5خرد • نمادهای او: .1ساز وینا .2کتاب .3قو از راست به چپ :الکشمی و ساراسواتی • پارواتی (:)Parvati • همسر شیوا و نماد: .1عشق .2خانواده .3مادرانگی .4مهربانی • دورگا (:)Durga • اله4ه ق4درت و پ4یروزی ب4ر نیروه4ای شر. • او را معم4وًال ب4ا هشت یا ده دست 4د 4الح4ی 4در ا4ختی4ا4ر دار 4 ر دس4ت س 4 ه ه4 4 ک4 4 ن ر اس4ت4 ،نش4ا 4 و 4س4و4ا4ر ب4ر ش4یر ی4ا 4ب4ب 4 می‌دهند. • کالی (:)Kali • یکی از مش44هورترین و در ع4ین ح444ال پراب4هت‌ت444رین الهه‌های هندو. • او نماد: .1نابودی شر .2گذر زمان .3عدالت .4قدرت الهی • اگرچ4ه ظ4اهر او خش4ن اس4ت، ام4ا 4در 4ب4او4ر ه4ن4دوها از 4نیک4ان محافظت می‌کند. از راست به چپ :پارواتی ،دورگا و کالی ویشنوگرایی ()Vaishnavism • ویش4نوگرایی بزرگ‌ت4رین ش4اخه ن هن4دوئیس4م اس4ت4 4و پ4یرو4ان آ 4 4 ویشنو 4را 4خدا4 4ون4د ب4ر4ت4ر می‌دا4نن4د.4 آ4ن4ان 4مع4تقد4ن4د 4ک4ه وی4ش4نو 4ب4ر4ای حف44ظ جه 4ا4ن 44با4ره 44ا 44د 4ر ق44الب آوات4اره4ای مختل4ف 4ب4ر ز4مین ظ4اهر شده است. • ویژگی‌های این شاخه .1تأکی44د ب44ر عش44ق و عب44ادت خالصانه (بهاکتی) .2اح4ترام وی4ژه ب4ه بهگ4ود گیتا .3پرس4تش کریش4نا و رام4ا در کن4ار ویشنو .4میلیون‌ه4ا پ4یرو در سراسر هند • مهم‌ترین آواتارهای ویشنو: .1کریشنا .2راما .3ناراسیمها .4وامانا .5کورما .6ماتسیا .7واراها .8پاراشوراما .9بودا (در ب4رخی سنت‌ها) .10کالکی (ک4ه هن4وز ظه4ور نک4رده است) بازگشت شیواگرایی ()Shaivism • در این شاخه ،شیوا خدای برتر است. • پیروان ش4یوا معتقدن4د او سرچش4مه آف4رینش ،ن4ابودی و ب4ازآفرینی جهان است. • نماد اصلی شیوا: • لینگام شیوا • ویژگی‌های شاخه شیواگرایی: .1توجه فراوان به مراقبه .2ریاضت .3عرفان .4یوگا .5زندگی زاهدانه شاکتی‌گرایی ()Shaktism • در این ش4اخه ،اله ه ب زرگ (ش اکتی) سرچش4مه هم4ه نیروه4ای جه4ان است. هه4ای مختل4ف پرس4تش می‌شود. • شاکتی ب4ه ش4کل اله ‌ • از جمله: .1دورگا .2کالی .3الکشمی .4ساراسواتی .5پارواتی • ویژگی‌ها: .1تأکید بر نیروی زنانه الهی .2محبوبیت فراوان در شرق هند .3جشن‌های متعدد برای الهه‌ها اسمارتا ()Smartism • این ش4اخه معتق4د اس4ت ک4ه هم4ه خ4دایان جلوه‌ه4ای حقیقت واحد (برهمن) هستند. • در این مکتب معم4وًال پنج خ4دا ب4ه ط4ور هم‌زم4ان م4ورد احترام قرار می‌گیرند: .1شیوا .2ویشنو .3شاکتی .4گانش .5سوریا مقایسه شاخه‌های اصلی شاخه جمعیت تقریبی درصد از هندوها ویژگی ویشنوگرایی ()Vaishnavism حدود ۵۰۰تا ۷۰۰ میلیون نفر ۴۰تا ٪۵۵ بزرگ‌ترین شاخه؛ پرستش ویشنو و آواتارهای او مانند کریشنا و راما شیواگرایی ()Shaivism حدود ۳۰۰تا ۴۰۰ میلیون نفر ۲۵تا ٪۳۰ پرستش شیوا؛ تأکید بر عرفان ،یوگا و مراقبه شاکتی‌گرایی ()Shaktism حدود ۱۰۰تا ۲۰۰ میلیون نفر ۱۰تا ٪۱۵ پرستش الهه‌های بزرگ مانند دورگا، کالی ،الکشمی و پارواتی اسمارتا ()Smartism حدود ۳۰تا ۵۰ میلیون نفر ۳تا ٪۵ همه خدایان را جلوه‌های حقیقت واحد (برهمن) می‌داند • چند نکته مهم: .1جمعیت ک4ل هن4دوها در جه4ان ح4دود ۱٫۲تا ۱٫۳میلیارد نفر ب4رآورد می‌شود. .2مرز می4ان این ش4اخه‌ها ک4امًال مش4خص نیس4ت؛ ب4رای مث4ال ،ی4ک هن4دو ممکن اس4ت در د و4در4دی4والی 4الکش4می 4را شن‌ه4ای4ش4یو4ا ش4ر4ک4ت 4کن4 4 شن4ا ن44یا44یش 4ک4ند4،4در4ج4 4 ه کر4ی 4 خا4ن4ه ب4 4 4 نیز گرامی بدارد. .3به همین دلی4ل ،درص4دهای ش4اخه‌ها در من4ابع مختل4ف ممکن اس4ت ان4دکی ب4ا هم ع4آن‌ها 4ه4میشه د4قیقًا4ب4ه 4۱۰۰درصد ن4می‌رسد. ه4ب4اشند44و مج4مو 4 ت4داشت 4 تف4ا 4و 4 • پراکندگی جغرافیایی شاخه‌ها: • ویش نوگرایی :در ش4مال هن4د ،گج4رات ،راجس4تان ،اوت4ار پ4رادش و بخش‌ه4ایی از ب هند بسی4ار ر4ایج است. جنو 4 شه4ایی از هیمالی4ا نف4وذ • شیواگرایی :در تامی4ل ن4ادو ،کارناتاک4ا ،کش4میر ،نپ4ال و بخ ‌ زیادی دارد. • شاکتی‌گرایی :در بنگ4ال غ4ربی ،آس4ام ،اودیش4ا و شمال‌ش4رق هن4د بیش4ترین پ4یروان را دارد. • اسمارتا :بیش4تر در می4ان برهمن4ان جن4وب هن4د ،به‌وی4ژه در ک4راال ،کارناتاک4ا و تامی4ل می‌شود. نادو 4،دیده 4 باورهای بنیادین هندوئیسم • هندوئیس4م ب4ر چن4د اص4ل اساس4ی اس4توار اس4ت ک4ه زن4دگی دی4نی و اخالقی پ4یروا4ن را ش4کل می‌دهد. • .۱دارما (:)Dharma • دارما به معنای: .1وظیفه .2مسئولیت .3قانون اخالقی .4شیوه درست زندگی • هر ف4رد بای4د متناس4ب ب4ا جایگ4اه اجتم4اعی ،س4ن و ش4رایط خ4ود ب4ه دارم4ای خویش عمل کند. • .۲کارما (:)Karma • کارما یعنی هر عملی نتیجه‌ای دارد. • اعم4ال نی4ک ،پیام4دهای مثبت و اعم4ال ب4د ،پیام4دهای منفی ب4ه دنب4ال خواهن4د ده4ا مم4کن اس4ت 4د4ر همی4ن زن4د4گی ی4ا در زن4د4گی‌های بع4دی داش4ت .4این پ4یام4 4 ظاهر شوند. بازگشت • .۳تناسخ (:)Samsara • هن4دوها معتقدن4د روح انس4ان پس از م4رگ از بین نمی‌رود ،بلک4ه دوب4اره در ق4الب موج4ود دیگ4ری متولد می‌شود.4 • نوع تول4د بع4دی ب4ه م4یزان کارم4ای ف4رد بس4تگی دارد. • .۴موکشا (:)Moksha • باالترین ه4دف زن4دگی در هندوئیس4م رس4یدن ب4ه موکشا است. • موکشا یعنی: .1 رهایی از چرخه تولد و مرگ .2 اتحاد روح با حقیقت مطلق (برهمن) .3 رسیدن به آرامش ابدی • .۵آتمان (:)Atman • روح جاودانه هر انسان که فناپذیر نیست. • .۶برهمن (:)Brahman • حقیقت مطلق و سرچشمه همه موجودات. نظام کاست ()Caste System • • • • • • یکی از شناخته‌ش4ده‌ترین جنبه‌ه4ای ج4ا4مع4ه 4س4نتی ه4ن4د4 ،نظام کاست4 اس4ت4 .ای4ن 4نظ44ام 4ریش4ه‌ه4ا4یی د 4ر م4ت4و4ن کهن 4ود4ایی44 4دار4د ،4ام4ا 4در4 ل 4ت4اری4خ ب4ه 4ش4ک4ل پ4یچ4ی4د4ه‌تر4ی4 ط4و 4 در4آم4د و 4س4ا4خ4تار44 4اج4ت4م4ا4عی ه4ن4د ر4ا4 داد. 4 ی 4قر4ن‌ه4ا تحت 4ت4أث4یر4 4ق4ر4ار4 ب4را 4 ن ودا4یی ،جا4مع4ه 4ب4ه چ4ه4ار در م4ت4و 4 طبق4ه اص4لی ی4ا وارنا تقس4یم ش4ده است: .۱برهمنان (:)Brahmins کاهنان آموزگاران مفسران متون مقدس باالترین جایگاه مذهبی • • • • • • • • • • .۲کشاتریا (:)Kshatriyas پادشاهان فرمانروایان جنگجویان حافظان امنیت جامعه .۳وایشیا (:)Vaishyas بازرگانان کشاورزان دامداران صنعتگران • .۴شودرا (:)Shudras • کارگران • خدمتکاران • انجام‌دهندگان کارهای یدی • دالیت‌ها (:)Dalits • گروهی از م4ردم خ4ارج از این نظ4ام ق4رار داش4تند ک4ه در گذش4ته ب4ا عن4وان «نجس‌ه4ا» ی4ا «دس4ت‌نخورده‌ها» شناخته می‌شدند .امروزه اصطالح دالیت برای اشاره به آنان به کار می‌رود. • در هن4د معاص4ر ،تبعیض ب4ر پای4ه کاس4ت از نظ4ر ق4انونی ممن4وع اس4ت ،ام4ا آث4ار اجتم4اعی و اقتص4ادی آن در ب4رخی مناطق همچنان مشاهده می‌شود. • نقد نظام کاست • در ط4ول ت4اریخ ،اندیش4مندان و ره4بران بس4یاری ب4ا تبعیض ناش4ی از نظ4ام کاس4ت مخ4الفت کرده‌ان4د .از جمله: .1 بودا .2 مهاتما گاندی .3 بی .آر .آمبدکار • این اف4راد خواس4تار براب4ری انس4ان‌ها و ک4اهش ی4ا حذف تبعیض‌های اجتماعی بودند. کتاب‌های مقدس هندوئیسم • هندوئیس4م ب4رخالف بس4یاری از ادی4ان ،تنه4ا دارای 4 ی4ک4 4کت4اب 4مق4د4س 4ن4دار4د4 .ای4ن دین عه‌ای 4گس4تر4ده 4از مت4ون 4دی4نی، م4ج4م4و 4 فل4س4فی ،4اخالق4ی و آ44یی4ن4ی 4اس4ت 4ک4ه طی4 ها4ن4د4 .4این4 دی4د آمد‌ 4 ب4یش 4از4 4س4ه ه4ز4ار س4ا4ل پ4 4 مت44ون ب 4ه44 4دو 44دس 4ت4ه 44اص44لی ت4قس44یم می‌شوند: • .۱شروتی (:)Śruti • به معن4ای «آنچه شنیده شده است» 4اس4ت .ه4ن4دوها4 4ا4ین مت4ون را 4وحی ا4لهی ی4ا ال4ه4ام مس4تقیم 4ب4ه ری4ش4ی‌ه4ا (حکیم4ان باستان) می‌دانند. • مهم‌ت4رین کتاب‌ه4ای شروتی: .1چهار ودا .2برهمنه‌ها .3آرانیاکاها .4اوپانیشادها • این آث44ار پای44ه اعتق44ادات و آیین‌ه44ای هندوئی4سم را تشکی4ل می‌دهند. • • • • • • • .۲اسمریتی (:)Smṛti «اس4مریتی» ب4ه معن4ای «آنچه به ی اد سپرده ش ده است» ا4س444ت .44ا4ین 444مت444و4ن 444توس444ط4 اس4اس 4 ر ف 4ب4 4 ن 4م4خ4تل4 4 ن4ویس4ن4د4گ4ا 4 س4نت‌های دی4نی و ت4اریخی نوش4ته شده‌اند. به4ای اسمریتی: مت4رین کتا ‌ مه ‌ مهابهاراتا: بزرگ‌ت44رین حماس44ه جه44ان ک44ه ش4امل 4بهگود گیتا ن4یز هست. رامایانا: داس4تان زن4دگی رام4ا و ن4برد او ب4ا راوانا. بازگشت • • • پوراناها (:)Puranas مجم4وعه‌ای از داس4تان‌های مرب4وط ب4ه خ4دا4ی4ان 4،آف4ری4نش 4جه4ا4ن 4،4پادش4اها4ن و اس4طوره‌های 4هندو. ۱۸پوران4ای اص4لی وج4ود دارد ک4ه از معروف‌ترین آن‌ها م4ی‌توان به: .1 .2شیوا پورانا .3بهگوت پورانا • اشاره کرد. • آگاماها: • کتاب‌ه44ایی درب44اره س44اخت معاب44د، ن‌ه44ای عب44اد4ت ،مج4سمه‌س44ازی و آیی 4 مراسم مذهبی. ویشنو پورانا • اهمیت متون مقدس: • این کتاب‌ه4ا درب4اره موض4وعات زی4ر سخن 4می‌گوی4ند4: .1آفرینش جهان .2اخالق .3عبادت .4فلسفه .5زندگی پس از مرگ .6وظایف انسان .7حکومت .8خانواده .9هنر و معماری عبادت و آیین‌های مذهبی در هندوئیسم • عب4ادت در هندوئیس4م تنه4ا ب4ه حض4ور در معب4د مح4دود نمی‌ش4ود .بس4یاری از هن4دوها ه4ر روز در را4سم ع4با4دی برگزا 4ر می‌4کن4ند. خا4نه نیز م 4 • پوجا (:)Puja • رایج‌ترین مراسم عبادت هندوها است. در مراس4م پوج4ا معم4وًال این اعم4ال انج4ام می‌شود: • .1 روشن کردن چراغ روغنی .2 سوزاندن عود .3 تقدیم گل .4 تقدیم میوه و شیرینی .5 خواندن دعا .6 نواختن زنگ معبد .7 نیایش در برابر مجسمه یا نماد خدا • هدف از پوج4ا ،اب4راز اح4ترام ،سپاس4گزاری و ایج4اد ارتب4اط معن4وی ب4ا خ4دا ی4ا اله4ه م4ورد پرس4تش است.4 • یوگا: • یوگ4ا در اص4ل بخش4ی از س4نت معن4وی هندوئیس4م اس4ت و تنه4ا ورزش نیس4ت. هدف یوگا: .1آرامش ذهن .2تمرکز .3کنترل نفس .4آمادگی برای مراقبه .5رسیدن به خودشناسی • مراقبه (:)Meditation • بس4یاری از هن4دوها ه4ر روز زم4انی را ب4ه س4کوت و مراقب4ه اختص4اص می‌دهن4د تا ذهن خود را از آشفتگی‌ها پاک کنند و به حقیقت نزدیک شوند. • زیارت: • زی4ارت روده4ا ،معاب4د و ش4هرهای مق4دس اهمیت زی4ادی دارد .از مهم‌ت4رین مکان‌های زیارتی: • شهر واراناسی -رود گنگ -رامشورام -کدارنات -بدرینات جشن‌های مهم هندوئیسم • در هندوئیس4م جش4ن‌های ف4راوانی وج4ود دارد ک4ه بس4یاری از آن‌ه4ا ریشه‌ای چند هزار ساله دارند. • دیوالی (:)Diwali • مهم‌ترین جشن هندوها که به جشن نور معروف است. • در این جشن: .1خانه‌ها چراغانی می‌شوند. .2شمع و چراغ روغنی روشن می‌کنند. .3آتش‌بازی انجام می‌شود. .4شیرینی میان مردم تقسیم می‌شود. .5خانواده‌ها دور هم جمع می‌شوند. • این جشن نماد پیروزی نور بر تاریکی و نیکی بر بدی است. • هولی ()Holi • جشن رنگ‌ها • در این جشن مردم: .1به یکدیگر پودرهای رنگی می‌پاشند. .2می‌رقصند. .3موسیقی اجرا می‌کنند. .4شادی می‌کنند. • هولی نم4اد ف4را رس4یدن به4ار ،دوس4تی و آغ4از دوب4اره زن4دگی است. • ناوراتری (:)Navratri • جش4نی نه‌روزه ب4رای بزرگداش4ت اله4ه دورگ4ا ک4ه ب4ا نی4ایش ،روزه ،موس4یقی و رقص همراه است. • گانش چاتورتی (:)Ganesh Chaturthi • جشن تولد گانش ،خدای دانایی و موفقیت. • در پای4ان جش4ن ،مجس4مه‌های گ4انش را ب4ا مراس4می باش4کوه در رودخان4ه ی4ا دریا غوطه‌ور می‌کنند. از راست به چپ :جشن های ناوارتی و گانش چاتورتی معابد مشهور هندوئیسم • معاب4د در هندوئیس4م مح4ل عب4ادت ،آم4وزش و برگ4زاری جش4ن‌های م4ذهبی هس4تند. وًال ب4ا4 4برج‌ه4ای 4بلن4د ،4مجس4م4ه‌های 4ف4راوان 4و تزئین4ات س4نگی 4ش4ناخته نه4ا معم4 4 م 4عم4اری آ‌ 4 4 می‌شود. • .۱معبد میناکشی: • 📍 مادورای ،ایالت تامیل نادو • یکی از زیب4اترین معاب4د هن4د ک4ه ب4ه اله4ه میناکشی و ش4یوا اختصاص دارد. • ویژگی‌ها: .1برج‌های رنگارنگ .2هزاران مجسمه .3معماری دراویدی • .۲معبد کدارنات • 📍 رشته‌کوه هیمالیا • یکی از مق4دس‌ترین معاب4د ش4یوا ک4ه در ارتف4اع بیش از ۳۵۰۰م4تری ق4رار دارد و ه4ر سال هزاران زا4ئر ا 4ز آن دیدن می‌کنن4د. از راست به چپ :معبدهای میناکشی و کدارنات • .۳معبد جاگانات • 📍 پوری ،ایالت اودیشا • این معب4د ب4ه کریش4نا (جاگان4ات) اختص4اص دارد و ه4ر س4ال میزب4ان جش4ن مش4هور َر ت ت ک4ه 4طی 4آن4 4ار4ا4به‌ه4ای 4عظی4م ح4ام4ل پیکره‌ه4ا4ی مق4دس در 4ش4هر ح4رکت یاترا اس4 4 داده می‌شوند. • .۴معبد بریهادیشوارا • 📍 تانجاوور ،تامیل نادو • این معب4د ک4ه در ق4رن ی4ازدهم میالدی س4اخته ش4ده ،ش4اهکاری از معم4اری چ4وال و از و است. ث جهانی ی4ون4سک 4 ت‌شده در فهر4ست می4را 4 آ4ثا4ر ث4ب 4 • اهمیت معابد: .1محل عبادت .2برگزاری جشن‌ها .3آموزش متون دینی .4مرکز فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی از راست به چپ :معبدهای جاگانات و بریهادیشوارا گسترش هندوئیسم در جهان • هندوئیس4م از ح4دود س4ه ه4زار س4ال پیش در ش4به‌قاره هن4د ش4کل گ4رفت و اگرچ4ه ب4رخالف ادی4انی مانن4د اس4الم و مس4یحیت دی4نی تبلیغی نیس4ت ،ام4ا از طری4ق مه4اجرت ،تج4ارت و تب4ادل ف4رهنگی ب4ه نق4اط مختل4ف جه4ان گس4ترش یافت4ه است. • ام44روزه بیش از ۱٫۲میلی ارد نف ر پ44یرو هندوئیس4م هس4تند و این دین پس از مس4یحیت و اس4الم ،س4ومین دین ب4زرگ جه4ان از نظ4ر تع4داد بازگشت پیروان به شمار می‌آید. کشورهایی با بیشترین جمعیت هندو کشور وضعیت هند بیشترین جمعیت هندو در جهان نپال تنها کشوری که تا سال ۲۰۰۸پادشاهی هندو بود بنگالدش دارای اقلیت بزرگ هندو اندونزی (جزیره بالی) اکثریت جمعیت بالی هندو هستند سریالنکا اقلیت هندو ،عمدتًا تامیل‌ها موریس بیش از نیمی از جمعیت پیرو هندوئیسم هستند فیجی جمعیت قابل توجه هندو گویان اقلیت بزرگ هندو سورینام اقلیت بزرگ هندو ترینیداد و توباگو جامعه قدیمی هندو همچنین میلیون‌ها هندو در کشورهای زیر زندگی می‌کنند: .1آمریکا .2کانادا .3بریتانیا .4استرالیا .5آفریقای جنوبی .6کشورهای حوزه خلیج فارس تأثیر هندوئیسم بر فرهنگ و تمدن • • • • • • • هندوئیس4م تنه4ا ی4ک دین نیس4ت ،بلک4ه دن 4هن4د 4را 4ش4ک4ل دا 4ده4 بخش 4م4همی 4ا4ز تم4 4 اس4ت 4و آث4ار 4آن 4د4ر زمی4نه‌ه4ای مختل4ف دیده می‌شود. معماری هزاران معب44د باش44کوه ب44ا س44بک‌های د س4ا4خت4ه ش4ده‌اند گ4ون4ا4گون4 4در 4سر4اس4ر 4هن4 4 ه ا4 4ز ش44ا4هکا4ره4ای معم44اری جه44ان ک4 44 م4حسوب می‌شوند.4 هنر موض4وع بس4یاری از نقاش4ی‌ها ،مجس4مه‌ها 4و 4آ4ث4ار4 4ه4نری 4ه4ن4د4 ،د4اس4تان‌4های 4رامای4ان4ا، م 4ها4بها4راتا و 4خدایا4ن هندو است. موسیقی بخش مهمی از موس4یقی کالس4یک هن4د ه در س4رودها4ی م4ذهب4ی س4ام‌ودا ریش4 4 دارد. • رقص • رقص‌ه4ای س4نتی هن4د مانند: .1بهاراتاناتیام .2کاتاک .3اودیسی • در اص4ل بخش4ی از مراس4م م4ذهبی معاب4د بوده‌اند. • یوگا • ام4روزه میلیون‌ه4ا نف4ر در سراس4ر جه4ان یو4گ44ا 4را 4تم4ری4ن 4م4ی‌کن4ن4د4 .4اگ4ر4چ4ه بس4یاری آن 4ر4ا 4ور4زش4ی 4م4ی‌دا44نن4د4 ،ام4ا 4ریش4ه آن د 4ر سن4ت‌های 4معنو4ی هند4وئیسم است. • آیورودا • یکی از ق4دیمی‌ترین نظام‌ه4ای پزش4کی جه4ان 4ک4ه4 4ب4ر 4ت4ع4ا4د4ل جس4م ،ذهن و س4ن4ت4ی 4 روح تأکید دارد. هندوئیسم در جهان امروز • هندوئیس4م همچن4ان یکی از مهم‌ت4رین ادی4ان جه4ان ته4ا4ی که4ن4 ،ب4ا چ4ال4ش‌4ه4ا و4 اس4ت و د4ر ک4ن4ا4ر ح4ف4ظ س4ن ‌4 تغییرات جدید نیز روبه‌رو شده است. • ویژگی‌های هندوئیسم معاصر .1اس4تفاده از فن4اوری ب4رای آم4وزش مت4ون مق4دس .2برگزاری مراسم مذهبی به صورت آنالین .3فعالیت معابد در کشورهای مختلف جهان .4حض4ور پررن4گ جوام4ع هن4دو در دانش4گاه‌ها و مراک4ز فرهنگی • اصالحات اجتماعی • در دو ق4رن اخ4یر ،بس4یاری از اندیش4مندان هن4دو تالش کرده‌اند: .1تبعیض‌های اجتماعی را کاهش دهند. .2جایگاه زنان را بهبود بخشند. .3نظام کاست را اصالح کنند. .4آموزه‌ه4ای هندوئیس4م را ب4ا زن4دگی م4درن سازگار کنند. • شخصیت‌های تأثیرگذار .1رام موهان روی؛ از پیش4گامان اص4الحات دینی و اجتماعی. .2سوامی ویوکاناندا؛ معرفی‌کنن4ده فلس4فه هن4دو و یوگ4ا ب4ه جه4ان غرب. .3مهاتم ا گان دی؛ بهره‌گ4یری از آموزه‌ه4ای اخالقی هندوئیس4م در مبارزات بدون خشونت. از راست به چپ :رام موهان روی ،سوامی ویوکاناندا و گاندی چالش‌ها و نقدهای هندوئیسم مهم‌ترین چالش‌ها • .۱نظام کاست • اگرچ4ه تبعیض ب4ر اس4اس کاس4ت در ق4انون هن4د ممن4وع اس4ت ،ام4ا آث4ار اجتم4اعی آن در برخ4ی منا4طق هم4چنان 4دیده م4ی‌شود. • .۲مدرنیته • تغی4یر س4بک زن4دگی ،شهرنش4ینی و فن4اوری ب4اعث تغی4یر در ش4یوه انج4ام ب4رخی آیین‌ه4ای سنت4ی شده ا4ست. • .۳تنوع مکاتب • وج4ود ش4اخه‌ها و تفس4یرهای مختل4ف از هندوئیس4م ،گ4اه ب4اعث اختالف در ب4رخی باوره4ا و شیوه‌ها4ی عب4ادت4می‌شود. • .۴مسائل زیست‌محیطی • مراس4م م4ذهبی در ب4رخی مناس4بت‌ها ،مانن4د ره4ا ک4ردن مجس4مه‌ها در رودخانه‌ه4ا، ر تالش‌ه4ایی ود4گی 4م4حیط‌4زی4س4ت 4ا4یج4اد ک4رد4ه 4اس4ت 4و 4در 4س4ال‌ه4ای 4اخ4ی 4 ن4گر4انی‌ه4ا4یی 4درب4اره 4آل4 4 جا4م شده ا4ست. طز4ی4ست 4ان 4 ب4را4ی اس4تف4ا4ده ا 4ز موا4د س4از4گار 4ب4ا4مح4ی ‌ جمع‌بندی • هندوئیس4م یکی از کهن‌ت4رین س4نت‌های دی4نی جه4ان اس4ت ک4ه طی ه4زاران س4ا4ل4 4،از 4مج4م4وعه‌ا4ی از 4با4وره4ا و آ4یین‌ه4ای م4حلی 4ب4ه 4دی4نی گس4ت4رده و 4پیچی4ده تبدیل شده است. • این دین: .1بنیان‌گذار مشخصی ندارد. .2دارای کتاب‌های مقدس متعددی است. .3بر مف4اهیمی مانن4د دارم4ا ،کارم4ا ،تناس4خ و موکشا تأکید دارد. .4نقش مهمی در ش4کل‌گیری فرهن4گ ،ه4نر ،فلس4فه و جامع4ه هن4د داش4ته است. .5همچن4ان ب4رای بیش از ی4ک میلی4ارد نف4ر در جه4ان ،بخش4ی از ه4ویت دی4نی و ه شمار4می‌رود.4 فر4هنگی ب 4 .6مطالع4ه هندوئیس4م نه‌تنه4ا ب4رای ش4ناخت یکی از بزرگ‌ت4رین ادی4ان جه4ان اهم4یت 4دا4ر4د ،ب4لک4ه 4د4رک به4تر4ی 4از ت4ار4ی4خ 4،تم4دن 4و فر4هن4گ 4ج4ن4وب 4آس4یا 4ن4یز 4ب4ه دست می‌دهد.