دین مسیحیت و تاریخ آن

به نام خدا دین مسیحیت و تاریخ آن تهیه :حسین بخارائی مقدمه • مسیحیت یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین ادیان جهان اس ت ک ه بیش از دو ه زار س ال پیش در س رزمین فلس طین ش کل گ رفت .این دین ک ه ب ر پای ه تع الیم حضرت عیسی مسیح بنا شده است ،نه‌تنها بر زندگی معنوی میلیاردها انسان اثر گذاشته ،بلکه در شکل‌گیری تمدن ،فرهنگ ،هنر ،معماری ،فلسفه ،سیاست و حقوق بسیاری از جوامع نیز نقشی اساسی داشته است. • امروزه مسیحیت با حدود دو میلیارد و چهارصد میلیون پ یرو ،بزرگ‌ت رین دین جه ان از نظ ر تع داد پ یروان ب ه شمار می‌آید و در تمامی قاره‌ها حضور گسترده دارد. »معنای واژه «مسیحیت • واژه «مسیح» از واژه عبری «ماشیح» به معنای «تدهین‌شده» یا «برگزیده خدا» گرفته شده است .در زبان یونانی ،این واژه به صورت «کریستوس» ( )Christosدرآمد و پیروان حضرت عیسی به همین دلیل «مسیحی» نامیده شدند. • در نگاه مسیحیان ،حضرت عیسی همان نجات‌دهنده‌ای است که خداوند برای هدایت بشر فرستاده است .از این رو ،دینی که بر پایه تعالیم او شکل گرفت ،مسیحیت نام گرفت. فلسطین پیش از ظهور مسیحیت • در س ده نخس ت میالدی ،س رزمین فلس طین تحت س لطه امپراتوری روم قرار داشت .حکومت روم مالیات‌های سنگینی از م ردم دری افت می‌ک رد و نارض ایتی گس ترده‌ای در می ان یهودیان وجود داشت. • جامع ه یه ود در آن دوران ب ه چن د گ روه م ذهبی و سیاس ی تقس یم ش ده ب ود و بس یاری از م ردم در انتظ ار ظه ور منجی بودند که آنان را از سلطه بیگانگان نجات دهد .این شرایط، زمینه تاریخی و اجتماعی پیدایش مسیحیت را فراهم کرد. تولد حضرت عیسی مسیح (ع) • بر اساس اناجیل ،حضرت عیسی (ع) در شهر بیت‌لحم متولد ش د .م ادر او حض رت م ریم ب ود ک ه در اس الم ن یز از جایگ اه بسیار واالیی برخوردار است. • مس یحیان ب اور دارن د ک ه تول د حض رت عیس ی (ع) ب ه اراده خداوند و بدون پدر زمینی رخ داد .این رویداد یکی از مهم‌ترین باورهای مسیحیت محسوب می‌شود. • امروزه جشن کریسمس یادبود تولد حضرت عیسی (ع) است و هر سال در بسیاری از کشورهای جهان برگزار می‌شود. دوران کودکی و جوانی حضرت عیسی (ع) • بر اس اس من ابع مس یحی ،حض رت عیس ی (ع) بیش تر دوران ک ودکی خ ود را در ش هر ناص ره س پری ک رد و ب ه همین دلی ل گاهی «عیسی ناصری» نیز نامیده می‌شود. • اطالع ات ت اریخی درب اره دوران ک ودکی و نوج وانی ایش ان محدود است ،اما اناجیل بیان می‌کنند که او از همان دوران به دانش دی نی و حکمت ش هرت داش ت و در معب د اورش لیم ب ا علمای یهود به گفت‌وگو می‌پرداخت. آغاز رسالت حضرت عیسی (ع) • • حضرت عیسی در حدود سی سالگی دعوت خود را آغاز کرد .طبق اناجیل ،او ابتدا توسط حضرت یحیی علیه السالم (یوحنای تعمیددهنده) در رود اردن تعمید یافت و سپس به تبلیغ پیام الهی پرداخت. تعالیم او بر عشق ،بخشش ،عدالت ،مهربانی و پرهیز از ریاکاری تأکید داشت و به همین دلیل افراد زیادی به او ایمان آوردند. در اس الم ،داس تان غس ل تعمی د عیس ی (ع) در رود اردن ب ه دس ت یح یی (ع) جایی ندارد .قرآن ،عیسی (ع) را از گهواره پیامبر و پاک می‌داند .پیامبران در الهی ات اس المی نی ازی ب ه تطه یر از گن اه ندارن د ،بلک ه آن‌ه ا خ ود منب ع پ اکی و هدایت هستند .رابطه عیسی (ع) و یحیی (ع) ،رابطه دو پیامبر بزرگ است که یکی (یحیی علیه السالم) بشارت‌دهنده دیگری (عیسی علیه السالم) بود ،نه تعمیددهنده او. مهم‌ترین آموزه‌های حضرت عیسی (ع) • حضرت عیسی مردم را به زندگی اخالقی و معنوی دعوت می‌کرد .مهم‌ترین تعالیم او عبارت بودند از: .1محبت به خداوند .2محبت به همه انسان‌ها .3بخشش دشمنان .4کمک به فقرا و نیازمندان .5فروتنی .6پرهیز از خشونت و انتقام .7راستگویی و عدالت .8امید به زندگی جاودان • این آموزه‌ها بعدها اساس اخالق مسیحی را تشکیل دادند. معجزات حضرت عیسی (ع) • بر اس اس اناجی ل ،حض رت عیس ی معج زات بس یاری انج ام داد ک ه هدف آن‌ها نشان دادن قدرت الهی و تقویت ایمان مردم بود. • از مشهورترین این معجزات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: .1شفای بیماران .2بینا کردن نابینایان .3راه رفتن بر روی آب .4آرام کردن طوفان .5زنده کردن مردگان .6سیر کردن هزاران نفر با چند نان و ماهی • این روایات جایگاه مهمی در ایمان مسیحیان دارند. دوازده حواری • برای گس ترش پی ام خ ود ،حض رت عیس ی (ع) دوازده ش اگرد برگزی د ک ه در مس یحیت ب ه «حواری ون» مش هور هس تند .آن ان پس از حضرت عیسی نقش مهمی در گسترش مسیحیت ایفا کردند. • از مش هورترین حواری ون می‌ت وان ب ه پط رس ،یوحن ا ،یعق وب، اندریاس ،متی ،توما و یهودا اشاره کرد .پس از مصلوب شدن حض رت عیس ی ،بیش تر این ش اگردان ب ه نق اط مختل ف امپراتوری روم سفر کردند و تعالیم او را گسترش دادند. مخالفت با حضرت عیسی (ع) • با گس ترش تع الیم حض رت عیس ی ،ب رخی از ره بران م ذهبی یه ود و مقام ات رومی نس بت ب ه نف وذ روزاف زون او نگ ران ش دند .تع الیم او درب اره اص الح باوره ای دی نی ،انتق اد از ریاک اری و دع وت ب ه ع دالت اجتماعی ،مخالفت گروهی از کاهنان یهود را برانگیخت .از سوی دیگر، حکومت روم نیز از هر جنبش مردمی که احتمال ایجاد ناآرامی داشت، بیمناک بود. • بر اس اس اناجی ل ،یکی از حواری ون ب ه ن ام یه ودای اس خریوطی مح ل حضور حضرت عیسی را به مأموران معرفی کرد و زمینه دستگیری او فراهم شد. در اسالم ،برخالف مسیحیت ،داستان "خیانت یهودا" و "مصلوب شدن عیسی (ع)" به کّلی مردود است .قرآن می‌گوید کسی که به دار آویخته شد ،یکی از دشمنان بود که به شکل عیسی (ع) درآمد .عیسی مسیح (ع) زنده به آسمان عروج کرد و در آخرالزمان برای تکمیل رسالتش بازمی‌گردد .او نه کشته شد ،و نه قربانی گناه بشریت. محاکمه ،مصلوب شدن و رستاخیز • • • بر اساس اعتقاد مسیحیان ،حضرت عیسی (ع) پس از دستگیری محاکمه و ب ه دس تور فرمان دار رومی ،پون تیوس پیالطس ،ب ه مص لوب ش دن محک وم شد .مسیحیان باور دارند که او برای نجات بشر از گناه جان خود را فدا کرد. همچ نین ،آن ان معتقدن د ک ه حض رت عیس ی (ع) س ه روز پس از مص لوب شدن زنده شد (رستاخیز) و سپس مدتی با شاگردان خود دیدار کرد و در نهایت به آسمان عروج نمود .رستاخیز ،مهم‌ترین اصل اعتقادی مسیحیت است و جشن عید پاک ( )Easterیادبود این رویداد به شمار می‌رود. نکته :دیدگاه اسالم با این روایت متفاوت است و بر اساس قرآن ،حضرت عیسی مصلوب نشد ،بلکه خداوند او را به سوی خود باال برد. آغاز شکل‌گیری کلیسا • پس از عروج حضرت عیسی (ع) ،شاگردان او وظیفه گسترش تعالیمش را بر عهده گرفتند .آنان در شهر اورشلیم نخستین اجتماعات مسیحیان را تشکیل دادند که بعدها به «کلیسا» تبدیل شد. • در ابتدا ،مسیحیان بیشتر از میان یهودیان بودند ،اما به‌ت دریج افراد غیر یه ودی نیز به این دین گرویدن د و مسیحیت از یک جنبش کوچک مذهبی به دینی مستقل تبدیل شد. • نخستین کلیساها بیشتر در خانه‌های شخصی تشکیل می‌شدند ،زیرا مسیحیان هنوز آزادی مذهبی نداشتند. حواریون و نقش آنان در گسترش مسیحیت • پس از حضرت عیسی (ع) ،حواریون مهم‌ترین نقش را در انتشار تعالیم او ایفا کردند .آنان به شهرهای مختلف امپراتوری روم سفر کردند و با وجود سختی‌ها و خطرها ،پیام مسیحیت را تبلیغ کردند. • از میان آنان ،پطرس و یوحنا بیشترین نقش را در اداره جامع ه نوپ ای مس یحیان داش تند. بسیاری از حواریون در راه تبلیغ دین جان خود را از دست دادند و بعدها در سنت مسیحی به عنوان شهید شناخته شدند. از راست به چپ :پطرس و یوحنا پولس رسول و گسترش جهانی مسیحیت • پولس رسول در ابتدا از مخالفان سرسخت مسیحیان بود ،اما پس از تجربه‌ای که آن را الهی می‌دانست ،به مسیحیت گروید و به یکی از بزرگ‌ترین مبلغان این دین تبدیل شد. • او سفرهای تبلیغی متعددی به آسیای صغیر ،یونان و روم انجام داد و نامه‌ه ایی نوشت ک ه بع دها بخشی از عهد جدید شدند .بس یاری از پژوهشگران ،نقش پولس را در تبدیل مسیحیت از یک جنبش محلی به دینی جهانی بسیار مهم می‌دانند. از نگاه اسالم ،پولس نه یک رسول الهی ،بلکه شخصیتی است که ق رآن از او ی ادی نک رده اس ت .مس لمانان معتقدن د او پی ام توحی دی خالص عیسی مسیح را با مفاهیمی مانند الوهیت ،تثلیث و فدا شدن برای گناهان درآمیخت و "مسیحیت" را به جای اینکه ادامه‌دهنده راه انبی ا باش د ،وارد مس یر جدی دی ک رد .بن ابراین ،اس الم پ ولس را ب ه عنوان "رسول" به رسمیت نمی‌شناسد و او را عامل اصلی انحراف در مسیحیت اولیه می‌داند. نظر اسالم در مورد پولس • مورخ ان و متکلم ان مس لمان ،پ ولس را بنیان‌گ ذار اص لی مس یحیت ام روزی می‌دانن د ،ن ه حضرت عیسی (ع) .پولس با افزودن مفاهیمی که عیسی هرگز تعلیم نداده بود ،دینی جدید ساخت: الوهیت عیسی (پسر خدا بودن) :اسالم به شدت این را رد می‌کند. .1 فدی ه و قرب انی ش دن ب رای گناه ان بش ر :این آم وزه ب ا ع دالت خداون د در اس الم ناس ازگار .2 است. منسوخ شدن شریعت (تورات) :عیسی در قرآن می‌گوید« :آمده‌ام تا برخی چیزهایی که بر .3 شما حرام شده را حالل کنم» ،نه اینکه شریعت را لغو کند. • "توهم" در جاده دمشق: • بر اساس دیدگاه نقادانه اسالمی ،ادعای پولس مبنی بر دیدن نور و شنیدن صدای عیسی در ج اده دمش ق ،ی ک تجرب ه الهی نب ود .آنچ ه پ ولس ارائ ه داد ،س نتز و ترکی بی از یه ودیت و فلسفه یونانی-رومی بود که برای غیریهودیان (جنتیل‌ها) جذاب‌تر باشد .در اسالم ،شریعت پس از عیسی ،توسط پیامبر بعدی (محمد ص) کامل شد ،نه توسط یک فرد غیرمنصوب. • تقابل حواریون اصلی با پولس: • مسلمانان به اسناد تاریخی (از جمله بخش‌هایی از عهد جدید مانند رساله غالطیان) اشاره می‌کنند که نشان می‌دهد حواریون اصلی عیسی (مانند پطرس و یعقوب عادل) با تعالیم پولس درباره عدم لزوم ختنه و شریعت یهود مخالفت جدی داشتند .از نگاه مسلمانان، این اختالف ،جنگ میان "اسالم مسیحی" (تعالیم واقعی عیسی) و "مسیحیت پولسی" بود که پولس در آن پیروز شد و مسیر تاریخ را منحرف کرد. پولس آزار و شکنجه مسیحیان در امپراتوری روم • در سه قرن نخست میالدی ،مسیحیان بارها تحت فشار و آزار حکومت روم قرار گرفتند .دلیل اصلی این موضوع آن بود که آنان از پرستش امپراتور و خدایان رومی خودداری می‌کردند و تنها به خدای یگانه ایمان داشتند. • در دوره برخی امپراتوران ،ه زاران مسیحی زندانی یا اعدام شدند .با وجود این فشارها ،شمار پیروان مسیحیت همچنان افزایش یافت. مسیحیت در دوران امپراتور کنستانتین • تحولی بزرگ در تاریخ مسیحیت در زمان کنستانتین بزرگ رخ داد .او در س ال ۳۱۳میالدی ب ا ص دور فرم ان میالن ،آزادی مذهبی را برای مسیحیان به رسمیت شناخت. • پس از آن ،مس یحیان توانس تند آزادان ه عب ادت کنن د ،کلیس ا بس ازند و فع الیت م ذهبی داش ته باش ند .این روی داد نقط ه عطفی در تاریخ مسیحیت به شمار می‌رود. شورای نیقیه • در سال ۳۲۵میالدی ،نخستین شورای سراسری کلیسا در شهر نیقیه برگزار شد .هدف این شورا حل اختالفات اعتقادی میان مسیحیان و ایجاد وحدت در کلیسا بود. • مهم‌ترین دستاورد این شورا تدوین «اعتقادنامه نیقیه» بود که هن وز هم در بس یاری از کلیس اهای مس یحی خوان ده می‌ش ود. همچنین ،این شورا درباره جایگاه حضرت عیسی (ع) و برخی مسائل الهیاتی تصمیم‌گیری کرد. شکل‌گیری ساختار کلیسا • با گس ترش مس یحیت ،کلیس ا ن یز س ازمان‌یافته‌تر ش د .در شهرهای بزرگ ،اسقف‌ها مسئول هدایت مؤمنان بودند و به م رور زم ان ،مراک ز مهم م ذهبی مانن د روم ،قس طنطنیه، اسکندریه ،انطاکیه و اورشلیم اهمیت ویژه‌ای یافتند. • این س اختار ب ه اداره به تر کلیس ا ،آم وزش ره بران م ذهبی و گس ترش فعالیت‌ه ای دی نی کم ک ک رد و زمین ه را ب رای ش کل‌گیری نهاده ای ب زرگ کلیس ایی در ق رون بع د ف راهم ساخت. مسیحیت؛ از یک دین محلی تا یک دین جهانی • تا پای ان ق رن چه ارم میالدی ،مس یحیت از ی ک جنبش کوچ ک در فلس طین ب ه دی نی فراگ یر در سراس ر امپراتوری روم تبدیل شده بود .در ادامه ،این دین به اروپا ،آفریقا و آسیا گسترش یافت و بعدها با عصر اکتشافات جغرافیایی به قاره‌های آمریکا و اقیانوسیه نیز رسید. • گسترش مسیحیت تنها به حوزه دین محدود نبود؛ بلکه بر هنر ،معماری ،ادبیات ،موسیقی ،آموزش ،قوانین و فرهنگ بسیاری از ملت‌ها تأثیر عمیقی گذاشت و یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده تمدن غرب محسوب می‌شود. امپراتوری بیزانس و نقش آن در تاریخ مسیحیت • پس از تقس یم ام پراتوری روم در س ال ۳۹۵میالدی ،بخش شرقی آن با مرکزیت شهر قسطنطنیه (استانبول امروزی) به حیات خود ادامه داد و به نام امپراتوری بیزانس شناخته ش د .این ام پراتوری بیش از ه زار س ال دوام آورد و یکی از مهم‌ت رین مراک ز سیاس ی ،ف رهنگی و م ذهبی جه ان مس یحیت بود. • امپراتوران بیزانس خود را حامی دین مسیحیت می‌دانستند و در بسیاری از تصمیمات کلیسا نقش مستقیم داشتند .در این دوره ،الهیات مسیحی ،هنر مذهبی ،معماری کلیساها و قوانین کلیسایی پیشرفت چشمگیری یافت. • یکی از مش هورترین بناه ای این دوران ،کلیس ای ای ا ص وفیه بود که تا قرن‌ها بزرگ‌ترین کلیسای جهان به شمار می‌رفت. شکل‌گیری مقام پاپ • در بخش غ ربی جه ان مس یحیت ،اس قف ش هر روم به‌ت دریج جایگ اه ویژه‌ای پیدا کرد .مسیحیان کاتولیک معتقدند که این مقام ادامه‌دهنده رسالت حضرت عیسی از طریق حواری برجسته ،پطرس ،است. • با گذش ت زم ان ،اس قف روم ب ا عن وان «پ اپ» ش ناخته ش د و ب ه عالی‌ترین مقام مذهبی کلیسای کاتولیک تبدیل گردید .پاپ عالوه بر ره بری دی نی ،در بس یاری از دوره‌ه ای ت اریخی نف وذ سیاس ی گسترده‌ای نیز داشت و در روابط میان پادشاهان اروپا نقش مهمی ایفا می‌کرد. • در قرون وسطی ،پاپ یکی از قدرتمندترین شخصیت‌های اروپا به شمار می‌رفت و حتی گاهی در انتخاب یا برکناری پادشاهان نیز تأثیر داشت. انشعاب بزرگ کلیسا ( ۱۰۵۴میالدی) • یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ مسیحیت ،جدایی کلیسای شرق و غرب در سال ۱۰۵۴میالدی بود که به «انشعاب بزرگ» شهرت دارد. • این ج دایی نتیج ه اختالف‌ه ای طوالنی‌م دت در زمینه‌ه ای گون اگون ب ود؛ از جمله: .1اختالف درباره اختیارات پاپ .2تفاوت‌های اعتقادی .3تفاوت زبان‌های مذهبی (التین و یونانی) .4اختالفات سیاسی میان روم و قسطنطنیه • پس از این رویداد ،جهان مسیحیت به دو شاخه بزرگ تقسیم شد: .1کلیسای کاتولیک روم .2کلیسای ارتدوکس شرقی • این جدایی تا امروز ادامه دارد. کلیسای کاتولیک • کلیسای کاتولیک بزرگ‌ترین شاخه مسیحیت است و مرکز آن در شهر واتیکان قرار دارد. • ویژگی‌های مهم این شاخه عبارت‌اند از: .1رهبری پاپ .2تأکید بر سنت کلیسا در کنار کتاب مقدس .3وجود هفت آیین مقدس .4نظام منظم روحانیت شامل اسقف‌ها ،کشیشان و کاردینال‌ها .5فعالیت گسترده آموزشی ،فرهنگی و خیریه .6امروزه بیش از نیمی از مسیحیان جهان کاتولیک هستند. کلیسای ارتدوکس • کلیس ای ارت دوکس دومین ش اخه ب زرگ مس یحیت اس ت ک ه بیشتر در کشورهای اروپای شرقی ،روسیه ،یونان ،صربستان، رومانی ،بلغارستان و بخش‌هایی از خاورمیانه پیرو دارد. • برخالف کلیسای کاتولیک ،ارتدوکس‌ها رهبر واحدی مانند پاپ ندارند و هر کلیسای ملی تا حد زیادی مستقل است. • ویژگی‌های کلیسای ارتدوکس: .1اهمیت فراوان سنت‌های کهن .2استفاده گسترده از شمایل‌های مقدس (آیکون‌ها) .3معماری باشکوه کلیساها .4آیین‌های مذهبی طوالنی و تشریفاتی قرون وسطی و گسترش نفوذ کلیسا • در قرون وسطی ،کلیسا یکی از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی اروپا بود. تقریبًا تمام جنبه‌های زندگی مردم ،از آموزش و ازدواج گرفته تا قوانین و فرهنگ ،تحت تأثیر کلیسا قرار داشت. • صومعه‌ها ب ه مراک ز مهم علمی و ف رهنگی تب دیل ش دند و بس یاری از کتاب‌های باستانی در آن‌ها حفظ و نسخه‌برداری شد. • در همین دوران ،دانش گاه‌های اولی ه اروپ ا ن یز ب ا حم ایت کلیس ا ش کل گرفتند. • فعالیت‌های کلیسا در قرون وسطی: .1آموزش .2درمان بیماران .3کمک به فقرا .4نگهداری از کتاب‌ها .5توسعه هنر و معماری جنگ‌های صلیبی • ین س ال‌های ۱۰۹۶ت ا ۱۲۹۱میالدی ،مجم وعه‌ای از جنگ‌ه ا می ان دولت‌های مسیحی اروپا و حکومت‌های مسلمان خاورمیانه رخ داد که به جنگ‌های صلیبی مشهور شدند. • هدف اولیه این جنگ‌ها ،بازپس‌گیری شهر اورشلیم و دیگر اماکن مقدس مسیحیان بود ،اما به‌تدریج اهداف سیاسی و اقتصادی نیز در آن‌ها نقش مهمی پیدا کرد. • پیامدهای جنگ‌های صلیبی: .1 افزایش ارتباط اروپا و شرق .2 گسترش تجارت .3 انتقال دانش و فناوری .4 افزایش تنش‌های مذهبی .5 تغییر موازنه قدرت در منطقه هنر و معماری مسیحی در قرون وسطی • مسیحیت تأثیر عمیقی بر هنر اروپا گذاشت .کلیساها نه تنها محل عبادت، بلکه مرکز هنر ،موسیقی و معماری بودند. • سبک‌های مهم معماری: .1بیزانسی .2رومی‌وار (رومانسک) .3گوتیک • ویژگی‌های کلیساهای گوتیک: .1برج‌های بسیار بلند .2پنجره‌های شیشه‌رنگی .3طاق‌های نوک‌تیز .4نورپردازی طبیعی .5مجسمه‌ها و نقاشی‌های مذهبی • این بناها از شاهکارهای معماری جهان محسوب می‌شوند. مسیحیت و آموزش • کلیس ا نقش بس یار مهمی در گس ترش آم وزش در اروپا داش ت. بس یاری از نخس تین م دارس و دانش گاه‌های اروپ ا ب ه وس یله روحانیان تأسیس شدند. • در این مراک ز ،عالوه ب ر الهی ات ،عل وم دیگ ری مانن د فلس فه، پزشکی ،حقوق ،ریاضیات و نجوم نیز تدریس می‌شد. • دانشگاه‌هایی مانند: .1دانشگاه بولونیا .2دانشگاه آکسفورد .3دانشگاه پاریس • در همین دوران پایه‌گذاری شدند و تأثیر بزرگی بر ت اریخ علم و آموزش گذاشتند. چالش‌های کلیسای قرون وسطی • با وجود نفوذ فراوان ،کلیسا در اواخر قرون وسطی با مشکالت متعددی روبه‌رو شد. • برخی از مهم‌ترین چالش‌ها عبارت بودند از: .1افزایش ثروت برخی نهادهای کلیسایی .2دخالت روحانیان در سیاست .3اختالف میان پاپ‌ها و پادشاهان .4انتقاد از برخی رفتارهای روحانیان .5درخواست برای اصالحات دینی • این مشکالت در نهایت زمینه‌ساز اصالحات بزرگ مذهبی در قرن ش انزدهم ش د؛ اص الحاتی ک ه س اختار مس یحیت را ب رای همیش ه دگرگون کرد. رنسانس و زمینه‌های اصالح دینی • در س ده‌های پ انزدهم و ش انزدهم میالدی ،اروپ ا وارد دوره‌ای ش د ک ه ب ه «رنسانس» یا نوزایی مشهور است .در این دوره ،توجه به علم ،فلسفه، ادبیات و هنر افزایش یافت و اندیشمندان به مطالعه دوباره آثار یونان و روم باستان پرداختند. • اختراع صنعت چاپ نیز باعث شد کتاب‌ها ،از جمله کتاب مقدس ،با سرعت بیش تری منتش ر ش وند و اف راد بیش تری بتوانند آن‌ه ا را مطالع ه کنن د .این تحوالت موجب شد بسیاری از مردم و اندیشمندان ،عملکرد کلیسا را با آموزه‌های کتاب مقدس مقایسه کرده و خواهان اصالح آن شوند. • عوامل زمینه‌ساز اصالح دینی: .1گسترش آموزش و سواد .2اختراع چاپ .3رشد اندیشه‌های انتقادی .4افزایش آگاهی مردم .5انتقاد از برخی عملکردهای کلیسا اصالحات دینی و مارتین لوتر • در س ال ۱۵۱۷میالدی ،م ارتین ل وتر ب ا انتش ار « ۹۵ت ز» خ ود ،آغ ازگر جنبشی شد که به «اصالحات پروتستانی» شهرت یافت. • او معتقد بود که برخی رفتارها و آموزه‌های کلیسای کاتولیک با تعالیم اصلی کتاب مقدس سازگار نیستند .از جمله ،فروش آمرزش‌نامه‌ها را به شدت مورد انتقاد قرار داد. • لوتر بر چند اصل اساسی تأکید داشت: .1 نجات از راه ایمان .2 برتری کتاب مقدس به عنوان منبع اصلی دین .3 کاهش نقش واسطه‌گری روحانیان .4 • انتش ار س ریع دی دگاه‌های او ،ب ه لط ف ص نعت چ اپ ،ب اعث گس ترش اصالحات در سراسر اروپا شد. ترجمه کتاب مقدس به زبان مردم پیدایش پروتستانیسم • جنبش اصالحات به شکل‌گیری شاخه‌ای جدید از مسیحیت به ن ام «پروتس تان» انجامی د .واژه «پروتس تان» از اع تراض گروهی از شاهزادگان و رهبران آلمانی به برخی تصمیم‌های امپراتوری مقدس روم گرفته شده است. • پروتستان‌ها بر مطالعه مستقیم کتاب مقدس ،رابطه شخصی انسان با خدا و ساده‌تر شدن آیین‌های مذهبی تأکید داشتند. • به م رور زم ان ،ش اخه‌های گون اگونی در می ان پروتس تان‌ها ب ه وجود آمد که هر یک ویژگی‌های خاص خود را دارند. • اصول مهم پروتستان‌ها: .1کتاب مقدس مهم‌ترین مرجع دینی .2نجات از راه ایمان .3ساده‌سازی مراسم مذهبی .4تأکید بر مسئولیت فردی دیگر اصالح‌گران مسیحی • اص الحات دی نی تنه ا ب ه م ارتین ل وتر مح دود نب ود. اندیش مندان دیگ ری ن یز در گس ترش این جنبش نقش مهمی ایفا کردند. • از جمله: .1ژان ک الون ک ه در ش هر ژن و نظ امی منظم ب رای اداره جامعه بر پایه باورهای دینی ایجاد کرد. .2اولریش تسوینگلی که اصالحات گسترده‌ای را در زوریخ آغاز کرد. • هر ی ک از این ره بران ،برداش ت‌های متف اوتی از کت اب مقدس داشتند و همین امر موجب شکل‌گیری شاخه‌های مختلف پروتستانی شد. پیدایش کلیسای انگلیکن • در ق رن ش انزدهم ،در انگلس تان ن یز تح ول مهمی در ت اریخ مسیحیت رخ داد .هنری هشتم پس از اختالف با پاپ ،کلیسای انگلستان را از کلیسای کاتولیک جدا کرد. • بدین ترتیب ،کلیسای انگلیکن شکل گرفت .این کلیسا از نظر ت اریخی ب ه اص الحات پروتس تانی نزدی ک اس ت ،ام ا در ب رخی آیین‌ها و ساختارها شباهت‌هایی نیز با کلیسای کاتولیک دارد. • امروزه کلیسای انگلیکن در بسیاری از کشورهای جهان پیروان فراوانی دارد. واکنش کلیسای کاتولیک؛ اصالحات درون‌کلیسایی • در پاسخ به اصالحات پروتستانی ،کلیسای کاتولیک نیز برنامه‌ای برای اصالح ساختار خود آغاز کرد که به «اصالحات کاتولیکی» یا «ضد اصالحات» مشهور است. • از مهم‌ترین اقدامات این دوره: .1برگزاری شورای ترنت .2اصالح آموزش روحانیان .3مبارزه با فساد .4تأکید دوباره بر آموزه‌های کاتولیکی .5گسترش فعالیت‌های تبلیغی و آموزشی • این اصالحات موجب تقویت دوباره کلیس ای کاتولیک و افزایش انسجام آن شد. جنگ‌های مذهبی اروپا • در س ده‌های ش انزدهم و هف دهم ،اختالف می ان کاتولیک‌ه ا و پروتستان‌ها در برخی مناطق اروپا به جنگ‌های طوالنی انجامید. • از مهم‌ترین این درگیری‌ها می‌توان به جنگ سی‌ساله اشاره کرد که بخش بزرگی از اروپای مرکزی را درگیر کرد و خسارت‌های فراوانی بر جای گذاشت. • در نهایت ،دولت‌های اروپایی به این نتیجه رسیدند که برای حفظ صلح ،باید آزادی بیشتری برای پیروان مذاهب مختلف قائل شوند. • پیامدهای جنگ‌ها: .1کاهش نفوذ سیاسی کلیسا در برخی کشورها .2تقویت دولت‌های ملی .3افزایش اهمیت مدارا و همزیستی مذهبی گسترش مسیحیت در قاره‌های دیگر • هم‌زمان با عصر اکتشافات جغرافیایی ،مبلغان مسیحی همراه با دریانوردان و بازرگانان اروپایی به نقاط مختلف جهان سفر کردند. • در نتیج ه ،مس یحیت ب ه قاره‌ه ای آمریک ا ،آفریق ا ،آس یا و اقیانوس یه راه ی افت .در بس یاری از من اطق ،م دارس، بیمارس تان‌ها و مراک ز خیری ه توس ط مبلغ ان مس یحی تأس یس شد. • با این حال ،در برخی مناطق نیز گسترش مسیحیت با فرایند استعمار همراه بود و این موضوع در پژوهش‌های تاریخی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. شاخه‌های اصلی مسیحیت امروز • امروزه مسیحیت به سه شاخه اصلی تقسیم می‌شود: • .۱کاتولیک • بزرگ‌ترین شاخه مسیحیت • مرکز آن شهر واتیکان است. • رهبری آن بر عهده پاپ است. • .۲ارتدوکس • بیشتر در اروپای شرقی و خاورمیانه گسترش دارد. • از چندین کلیسای مستقل تشکیل شده است. • .۳پروتستان • شامل صدها کلیسا و فرقه مختلف است. • در آمریکای شمالی ،شمال اروپا ،آفریقا و بخش‌هایی از آسیا رشد فراوانی داشته است. • اگرچ ه این ش اخه‌ها اختالف اتی در ب رخی آموزه‌ه ا و آیین‌ه ا دارن د ،ام ا همگی حض رت عیسی(ع) را محور ایمان خود می‌دانند. مسیحیت در دوران معاصر • در قرن‌های بیستم و بیس ت‌ویکم ،مسیحیت همچنان یکی از مهم‌ت رین ادی ان جه ان ب اقی مان ده اس ت .کلیس اهای مس یحی عالوه ب ر فعالیت‌ه ای م ذهبی ،در زمینه‌ه ای آم وزش ،بهداش ت ،امدادرس انی ،گفت‌وگ وی بین‌ادی انی و حمایت از نیازمندان نیز نقش فعالی ایفا می‌کنند. • در عین حال ،مسیحیت با چالش‌هایی نیز روبه‌رو است؛ از جمله کاهش حضور مذهبی در برخی کشورهای اروپایی، اف زایش تن وع ف رهنگی ،رش د جوام ع س کوالر و گفت‌وگ و درب اره مس ائل اجتم اعی و اخالقی جدی د .در مقاب ل ،در بخش‌ه ایی از آفریق ا ،آس یا و آمریک ای التین ،جمعیت مسیحیان همچنان رو به افزایش است. کتاب مقدس مسیحیان • کتاب مقدس مهم‌ترین متن دینی مسیحیان است و مجموعه‌ای از نوشته‌های مقدس را در بر می‌گیرد که طی چندین قرن نگاشته شده‌اند .این کتاب در میان مسیحیان با عنوان Bibleشناخته می‌شود و به ده‌ها زبان دنیا ترجمه شده است. کتاب مقدس از دو بخش اصلی تشکیل شده است: • عهد قدیم • عهد قدیم شامل کتاب‌هایی است که پیش از تولد حضرت عیسی نوشته شده‌اند و تاریخ قوم بنی‌اسرائیل ،زندگی پیامبران ،احکام دینی ،اشعار و حکمت‌های دینی را در بر می‌گیرد .این بخش با کتاب مقدس یهودیان شباهت زیادی دارد ،هرچند ترتیب و تعداد کتاب‌ها در برخی شاخه‌های مسیحیت متفاوت است. • عهد جدید • عهد جدید شامل نوشته‌هایی درباره زندگی ،تعالیم ،مصلوب شدن و رستاخیز حضرت عیسی و نیز فعالیت‌های نخستین مسیحیان است .این بخش از ۲۷کتاب تشکیل شده و مهم‌ترین بخش آن چهار انجیل است. • چهار انجیل عبارت‌اند از: .1 انجیل متی .2 انجیل مرقس .3 انجیل لوقا .4 انجیل یوحنا • این چهار انجیل ،اصلی‌ترین منابع شناخت زندگی و تعالیم حضرت عیسی در سنت مسیحی هستند. آیین‌ها و مراسم مذهبی • در بیشتر شاخه‌های مسیحیت ،عبادت به صورت فردی و جمعی انجام می‌شود و کلیسا مهم‌ترین محل برگزاری مراسم مذهبی است. • از مهم‌ترین آیین‌های مسیحیان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: • تعمید • نخستین آیین ورود به جامعه مسیحیان است .در این مراسم ،آب به عنوان نماد پاکی و آغاز زندگی جدید به کار می‌رود. • عشای ربانی • در این مراس م ،ن ان و ش راب ب ه ی اد آخ رین ش ام حض رت عیس ی ب ا ش اگردانش استفاده می‌شود .مسیحیان برداشت‌های متفاوتی از معنای این آیین دارند ،اما همه آن را یکی از مهم‌ترین عبادت‌های مسیحی می‌دانند. • دعا و نیایش • دعا بخش مهمی از زندگی مسیحیان است و می‌تواند به صورت فردی یا گروهی انج ام ش ود .یکی از مش هورترین دعاه ا« ،دع ای رب انی» اس ت ک ه طب ق اناجی ل، حضرت عیسی آن را به شاگردان خود آموخت. اعیاد و مناسبت‌های مهم مسیحیان • مسیحیان در طول سال ،مناسبت‌های مذهبی متعددی را گرامی می‌دارند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: • کریسمس • جشن تولد حضرت عیسی که معموًال در روز ۲۵دسامبر برگزار می‌شود؛ هرچند برخی کلیساهای ارتدوکس آن را در تاریخی دیگر جشن می‌گیرند. • عید پاک (ایستر) • مهم‌ترین جشن مذهبی مسیحیان که یادبود رستاخیز حضرت عیسی است. • عید پنجاهه (پنتیکاست) • یادبود نزول روح‌القدس بر حواریون و آغاز رسمی فعالیت کلیسا. • هفته مقدس • هفته‌ای که به یاد آخرین روزهای زندگی حضرت عیسی برگزار می‌شود و شامل یکشنبه نخل ،پنجشنبه مقدس ،جمعه نیک و عید پاک است. نمادهای مهم مسیحیت • در طول تاریخ ،مسیحیان از نمادهای مختلفی برای بیان باورهای خود استفاده کرده‌اند. • مهم‌ترین نمادها عبارت‌اند از: .1صلیب :شناخته‌ش ده‌ترین نم اد مس یحیت ک ه ب رای بیش تر مس یحیان یادآور فداکاری حضرت عیسی است. .2ماهی (ایک تیس) :یکی از ق دیمی‌ترین نماده ای مس یحیان ک ه در دوران آزار و شکنجه به عنوان نشانه شناسایی استفاده می‌شد. .3کبوتر :نماد روح‌القدس ،صلح و پاکی. .4بره :نماد معصومیت و فداکاری. .5زیتون :نماد صلح و آشتی. • این نمادها در معماری ،نقاشی ،مجسمه‌سازی و آثار هنری مسیحی به وفور دیده می‌شوند. تأثیر مسیحیت بر هنر ،موسیقی و معماری • مسیحیت تأثیر عمیقی بر تمدن جهانی گذاشته است. بسیاری از شاهکارهای معماری ،نقاشی ،موسیقی و ادبیات جهان با الهام از این دین پدید آمده‌اند. • در معماری ،کلیساهای باشکوه با سبک‌های بیزانسی، رومانس ک و گوتی ک س اخته ش دند .در نقاش ی، هنرمندانی چون لئوناردو داوینچی ،میکل‌آنژ و رافائل آثار ماندگاری با موضوعات مسیحی خلق کردند. • در موسیقی نیز سرودهای مذهبی ،آوازهای کلیسایی و آثار آهنگسازانی مانند یوهان سباستیان باخ و جورج فری دریش هن دل از برجس ته‌ترین نمونه‌ه ای موسیقی مذهبی جهان به شمار می‌آیند. پراکندگی جغرافیایی مسیحیان • امروزه مسیحیت در همه قاره‌های جهان پیروان فراوانی دارد. • بیش ترین جمعیت مس یحیان در من اطق زی ر زن دگی می‌کنند: .1اروپا .2آمریکای شمالی .3آمریکای التین .4آفریقای جنوب صحرا .5اقیانوسیه • در دهه‌های اخیر ،رشد جمعیت مسیحیان در آفریقا و بخش‌هایی از آس یا بس یار چش مگیر ب وده اس ت ،در ح الی ک ه در ب رخی کش ورهای اروپ ایی م یزان مش ارکت در مراس م م ذهبی ک اهش یافته است. گفت‌وگوی بین ادیان و فعالیت‌های اجتماعی • در دوران معاص ر ،بس یاری از کلیس اهای مس یحی ب ر گفت‌وگ و و همکاری با پیروان دیگر ادیان تأکید می‌کنند .این گفت‌وگوها با هدف اف زایش ش ناخت متقاب ل ،ک اهش س وءتفاهم‌ها و تق ویت ص لح و همزیستی انجام می‌شود. • همچ نین ،س ازمان‌ها و نهاده ای وابس ته ب ه کلیس ا در زمینه‌ه ای گوناگون فعالیت دارند ،از جمله: .1آموزش و تأسیس مدارس و دانشگاه‌ها .2خدمات درمانی و بیمارستان‌ها .3امدادرسانی در بالیای طبیعی .4حمایت از پناهجویان و نیازمندان .5فعالیت‌های خیریه و توسعه اجتماعی • این فعالیت‌ها در بسیاری از کشورهای جهان ادامه دارد و بخشی از نقش اجتماعی کلیساها را تشکیل می‌دهد. مسیحیت و سایر ادیان ابراهیمی • مسیحیت ،یهودیت و اسالم سه دین بزرگ ابراهیمی هس تند و در ب اور ب ه خ دای یگان ه ،بس یاری از شخصیت‌های تاریخی و شماری از ارزش‌های اخالقی با یکدیگر اشتراک دارند. • در عین ح ال ،تفاوت‌ه ایی ن یز می ان این ادی ان در زمینه‌هایی مانند جایگاه حضرت عیسی ،مفهوم وحی، ب رخی آموزه‌ه ای اعتق ادی و آیین‌ه ای م ذهبی وج ود دارد. • شناخت این ش باهت‌ها و تفاوت‌ه ا می‌توان د ب ه درک بهتر تاریخ ادیان و تقویت گفت‌وگوی بین‌فرهنگی کمک کند. تاریخ گسترش مسیحیت در قاره ها قاره اروپا آسیا آفریقا آمریکای شمالی و جنوبی زمان آغاز گسترش مسیحیت دوره گسترش گسترده نحوه گسترش ابتدا از طریق حواریون و مبلغان ،سپس با پذیرش مسیحیت توسط امپراتوری قرون چهارم تا دهم میالدی قرن اول میالدی روم و بعدها تبلیغ میان اقوام ژرمن ،اسالو و اسکاندیناوی نخست توسط حواریون (به‌ویژه در شام، قرون اول تا هفتم میالدی؛ ارمنستان ،بین‌النهرین و قرن اول میالدی سپس از قرن شانزدهم هند) و بعدها توسط مبلغان اروپایی در شرق و جنوب‌شرق آسیا ابتدا در مصر ،اتیوپی و شمال آفریقا ،و در دوره قرون سوم تا ششم استعمار اروپا در بخش‌های میالدی؛ سپس از قرن قرن اول میالدی وسیعی از آفریقای سیاه نوزدهم گسترش یافت پس از سفر کریستف کلمب ،همراه با استعمار قرون شانزدهم تا هجدهم اسپانیا ،پرتغال ،فرانسه و اواخر قرن پانزدهم میالدی میالدی انگلستان و فعالیت گسترده مبلغان مسیحی جمع‌بندی • مسیحیت در بیش از دو هزار سال تاریخ خود ،از یک جنبش کوچک در سرزمین فلسطین به یکی از گسترده‌ترین ادیان جه ان تب دیل ش ده اس ت .این دین ب ر پای ه تع الیم حض رت عیسی شکل گرفت و با تالش شاگردان او ،سپس حمایت حکومت روم و فعالیت مبلغان ،در سراسر جهان گسترش یافت. • در طول تاریخ ،مسیحیت دگرگونی‌های مهمی مانند انشعاب کاتولی ک و ارت دوکس ،اص الحات پروتس تانی و پی دایش ش اخه‌های مختل ف را تجرب ه ک رده اس ت .اف زون ب ر نقش مذهبی ،این دین تأثیر چشمگیری بر هنر ،معماری ،آموزش، موسیقی ،فلسفه ،حقوق و فرهنگ جهانی داشته و همچنان یکی از مهم‌ترین سنت‌های دینی جهان به شمار می‌رود. منابع • کتاب‌ها .1تاریخ مسیحیت ،دیارمید مک‌کالخ .2تاریخ کلیسای مسیحی ،بروس ِش لی .3مسیحیت؛ تاریخ ،عقاید و آیین‌ها (ترجمه فارسی) • منابع دینی • کتاب مقدس (عهد قدیم و عهد جدید) • دانشنامه‌ها .1دائرةالمعارف بریتانیکا .2دانشنامه ایرانیکا .3دائرةالمعارف کاتولیک