شش سیگما و نقش آن در افزایش بهره وری

شش سیگما و نقش آن در افزایش بهره وری سیگما (: )σ سيگما ( )σحرف هيجدهم از حروف الفباي يوناني و از شاخص هاي مهم پراكن دگي ب ه ن ام انح راف معي ار و در واق ع مقياس ي ب راي س نجش انح راف است. سيگما بيانگر آن است كه يك فرآيند چه اندازه از ح الت مطل وب خ ود منح رف ش ده اس ت ،ل ذا در واقع اس تعاره اي است ب راي دقت فوق‌العاده در ك اهش هزينه‌ه اي كيفيت .اس تعاره‌اي ك ه اهميت محاسبات دقيق در فرآيند توليد و ارايه خدمات را مورد تاكيد قرار مي‌دهد. پیشینه شش سيگما : نخستین بار شش سیگما در سال 1980مطرح گردید و ش رکت ه ای ب زرگ آمریک ا ( همچ ون موت وروال ) آن را سرلوحه عملک%رد خود قرار دادند و دستاوردهای علمی ارزن ده ای ن یز داش تند .این روش بع دها م ورد توج ه اروپایی ها و ژاپنی ها قرار گرفت.. نام شش سیگما را به بیل اسمیت در دهه هفتاد نسبت می دهن د .وی هم اکن ون پدر ش ش س یگما خوان ده می ود. ش شش سیگما رویکردی برای پیشرفت و بهره !وری شش سیگما چیست ؟ : شش سیگما : يک روش ج امع بهب ود اثربخش ی س ازمانی است ک ه در درون خ ود از ساختار ،برنامه و ابزاره ای توانمن د م ديريت کيفيت برخ وردار است. به معنی تالش برای نزديکی هرچه بيشتر به درجه تکامل و برتری در توليد و ارائه خدمات است. بهب ود رض ايت مش تری اس ت ک ه دس تيابی ب ه اين ه دف از راه ک اهش و از بين ب ردن شش سیگما : يك فلسفه است چون به كمك آن خطاي كمتري در كار ايجاد ميگردد ؛ يك اندازه گيري آماري است چون به دقت اندازه گيري محصول ,خدمت و فرآيند كمك ميكند ؛ يك اب زار ان دازه گ يري اس ت چ ون سيس تم ان دازه گيري ايجاد ميكند ؛ يك استراتژي تجاري است ،چون كيفيت باال ،هزينه را كاهش ميدهد . ش ش س يگما يع ني رس يدن ب ه س طحي از كيفيت تولي دات و اراي ه خ دمات ك ه خط اي فرآين دهاي ك اري ب ه م يزان 3/4در ي ك ميليون موقعيت كاهش يابد .  شش سيگما در واقع معرف روش شناسي سيگماها است .اين ب ه آن معن ا اس ت ك ه ش ش س يگما ه دفي مش خص اس ت ك ه بايستي از مراحل و سطوح قبلي سيگماها بگذرد ( 1سيگما به 6سيگما ). ‏ براي سازماني كه این رويكرد را دنبال مي كند ابتدا ورود به حوزه سيگماها و تعيين وضعيت موجود و سپس طي مراحل بهبود تا رسيدن نهايي به سطح شش سيگما 3/4خطا در ميليون فرصت برنامه ريزي مي گردد . اهداف اساسی (: )Six Sigma اهداف شش سيگما در سازمان كه بسيار صريح و مورد تاكيد است عبارتند از : • افزايش سهم بازار • كاهش استراتژيك هزينه ها • رشد سود نهايي ابزارها و روشهای (: )σ 6 گرچ ه روش ه ا و ابزاره ای ش ش س يگما بس ياری از ابزاره ای آم اری را ک ه در س اير اقدامات بهبود کيفيت به کار گرفته است در برمی گيرد ،اما بطور کلی همه اين ابزارها در ق الب دو روش سيس تماتيک پ روژه يی م ورد استفاده قرار مي گيرند: روش DMAIC روش DMADV روش : DMAIC DMAICروش سيستماتيك و منظمي است براي حل مسائل و پيشبرد پروژه ها ی شش سیگما .چرخه DMAICیک متدولوژی نتیجه گرا می باشد. DMAICمخفف كلمات : – Define تعریف اهداف پروژه و قابليت ارائه به مشتری - Measure اندازه گيری عملکرد فعلی فرآيند Analyze - تجزي ه و تحلي ل عل ل ريش ه ای ب روز عيوب Improve - بهب ود فرآين د م ورد بررس ی از نظ ر حذف عيوب – Control کنترل عملکرد آتی فرآيند فاز یک :تعریف ()Define در ف از تعري ف ،اه داف و مرزه اي پ روژه ب ر اس اس آش نایی مجري ان پ روژه از اه داف تج اري س ازمان ، نيازهاي مشتري و فرايندي كه براي رسيدن به سطح سيگما الزم است بهبود داده شود ،تعيين مي گردد .  ابزارهاييكه اغلب در فاز تعريف استفاده مي شوند عبارتند از : .1 تحليل ذي نفعان :براي كاهش مقاومت در برابر تغييرات هنگام پياده سازي بهبود ها ،الزم است كه خيلي سريع ،ذي نفعان پروژه مشخص شده و برنامه اي براي ارتباط با هر كدام از انها تدوين شود . : SIPOC.2نقش ه كلي فراين د اس ت ك ه ش امل ت امين كنن دگان ،) )Supplierوروديه ا ،) )Inputفراين د ،) )Processخروجيه ا ) )Outputsو مش تريان ) )Customersمي باش د .براس اس خ روجي فراين د در م ورد كيفيت قض اوت مي ش ود .كيفيت خ روجي فرايند با تحليل وروديها و متغيرهاي فرايند بهبود داده مي شود .3صداي مشتري – : voice of customer) ) VOCبراي توضيح نيازهاي مشتري و دركي كه مشتري از محصول يا خدمت ارائه شده توسط سازمان دارد به كار مي رود .  .4نمودار وابستگي :نمودار وابستگي ابزاري است كه اظهارات افراد را در گروههاي مرتبط سازماندهي مي كند . .5مدل كانو :تحليل و درك نوع نيازمنديهاي مشتري . .6بازده كلي :روشي جهت تعيين بازده فرايند جاري . .7درخت : ) ) CTO– CTQ : Critical To Qualityمشخصه هاي بحراني كيفيت ابزاري است كه صداي مشتري را به نيازمن دي ه اي كيفي محص ول ی ا خ دمت تب ديل مي كن د. فاز دو :اندازه گیری ‏ در این ف از ،ه دف اين اس ت ك ه ب ا ايج اد درك واقعي از مش كالت و ش رايط فراين د موج ود ، مكان يا منابع مشكالت به دقت مشخص گردد. ‏ ابزار هاي مورد استفاده در فاز اندازه گيري : .1 برنامه جمع آوري داده ها فرم هاي جمع آوري داده ها ،نمودارهاي كنترل نمودارهاي فراواني .2 .3  .4نمودارهاي سري هاي زماني .5ماتريس اولويت بندي .6نمونه گيري .7طبقه بندي .8نمودارهای پارتو فاز سه :تجزیه و تحلیل در این فاز تئوري هايي در مورد علل ريشه اي ايج اد ش ده و ب ا اس تفاده از داده ه ا سنجيده مي شوند و در نهايت علل ريشه اي مشكالت شناسايي مي شوند .علل شناسايي شده ،پايه اي را براي ارائه راه حل ها در فاز بع دي ( ف از بهب ود ) ش كل مي دهن د . ابزارهاي مورد استفاده در فاز تحليل : نمودار وابستگي طوفان فكري نمودارهاي علت و معلول نمودارهاي كنترل فرم هاي جمع آوري داده برنامه جمع آوري داده نمودار هاي فراواني آزمون هاي فرض  نمودار پارتو تحليل رگرسيون متدولوژي سطح پاسخ نمونه گيري نمودارهاي پراكنش نمودارهاي فراواني طبقه بندي شده . فاز چهار :بهبود در ف از بهب ود ب راي عللي ك ه در ف از قب ل بررسي بررسي شد ،راه حل هايي ارائه مي گردد ،اين راه حل ها پياده سازي شده و در نهايت نتايج آنها ارزيابي مي گردند . ابزارهاي مورد استفاده در فاز بهبود : طوفان فكري اجماع ( توافق عمومي) تكنيك هاي خالقيت جمع آوري داده ها طرح آزمايشات نمودارهاي جريان آزمون هاي فرض ابزارهاي برنامه ريزي تحليل ذي نفعان . فاز پنج :کنترل در طول فاز بهبود راه حل به طور آزمايشي اج را ش ده اس ت و برنام ه ري زي ه اي الزم براي اجراي راه حل به طور كامل انجام شده اس ت .ارائ ه راه ح ل ب راي ي ك مش كل تنه ا بطور موقتي مشكل را برطرف مي سازد . كاري كه در فاز 5يعني فاز كنترل انجام مي ش ود ،حص ول اطمين ان از ح ل مش كل و در نهايت اينكه روش هاي جديد به مرور زمان بهبود داده مي شوند . چرخه : DMADV DMADVمخفف واژه های : – Define تعری ف اه داف پ روژه و ق ابليت ارائه به مشتری - Measure ان دازه گ يری عملک رد فعلی فرآيند Analyze - تجزي ه و تحلي ل عل ل ريش ه ای بروز عيوب - Design ط راحی اج زای فرآين د ب رای ت امين نيازهای مشتری ساختار شش سيگما : ي در برنامه‌هاي‌ 6سيگما حضور ‌چه‌ كسان ‌ خواهند داشت؟ ي با ‌اگرچه‌ بسياري‌ از افراد سازمان‌ به‌ نوع ‌ اين‌ موضوع‌ مواجه‌ خواهندگرديد اما ي استفاده‌ پروژه‌هاي‌ 6سيگما از افراد انتخاب ‌ مي‌كند. ج استقرار شش سيگما در سازمانها نتاي ‌ شش‌ گروه‌ از افراد را براي‌ درك ،آموزش، استقرار و نتيجه‌گيري‌ پيشنهاد مي‌كند.  .1مدیران ارشد : executives مدير يا مديران‌ ارشدي‌ كه‌ نيروي‌ رويكرد به‌ 6سيگما را در سازمان‌ جاري‌ مي‌كنند و نسبت‌ به‌ اجراي‌ آن‌ متعهد و پاسخگو هستند.  .2قهرمانان : CHAMPIONS يو افرادي‌ كه‌ وظيفه‌ تهييج‌ و معرفي‌ فلسف ‌ فرهنگي‌ 6سيگما را به‌عهده‌ دارند و راهبران‌ فكري‌ و روحي‌ ايجاد و بسط‌ اين‌ ي هستند. روش‌شناس ‌  .3کمر بند مشکی های ارشد MASTER ‏BLACK BELTS مسئوليت تمام برنامه هاي شش سيگما كه در بخش معيني از سازمان اجرا مي شود به عهده يك كمربند مشكي ارشد مي باش د .ازجمل ه وظ ايف اص لي ي ك كمربن د مش كي ارش د ،انتخ اب ، آم وزش ،سرپرس تي و ه دايت كمربن د مش كي ه ا و تعري ف پ روژه ه اي بهب ود كيفيت ،تص ويب پ روژه ه ا و نهايت ا بررس ي و ب از نگ ري نت ايج پ روژه ه ايي است كه خاتمه يافته اند. .  .4کمر بند مشکی ها BLACK ‏BELTS افرادي‌ كه‌ مديريت‌ اجراي‌ پروژه‌هاي‌ شش سيگما را به‌ عهده‌ داشته‌ و برنامه‌هاي‌ ي آن‌ را آموزشي‌ معرفي‌ رويكرد و ابزارها ‌ تدوين‌ و اجرا مي‌كنند.  .5کمر بند سبزها GREEN BELTS كمربند سبزها كساني هستند كه به صورت پاره وقت در برنامه هاي شش سيگما شركت كرده و در حقيقت به صورت عملي تحت نظارت يك كمربند مشكي آموزش مي بينند و تجربه كسب مي كنند.  .6تیم اجرایی TEAM MEMBRS افرادي‌ كه‌ برنامه‌هاي‌ مشخص‌ و تعريف‌ ت عملياتي‌ اجرا يا شده‌ بهبود را به‌ صور ‌ نظارت‌ بر اجرا مي‌كنند. پرواز بر فراز آسمان سیگما ها ه یک ت است و ن ‌ ك ضرور ‌ شش سيگما ي ‌ انتخاب‌! ك و بزرگ‌ - ه سازمانها (كوچ ‌ ‌رويكرد به‌ 6سيگما براي‌ كلي ‌ ي و خدماتي‌ -دولتي‌ و خصوصي‌ و )...و مخصوص‌ًا توليد ‌ ك انتخاب. ت و نه‌ ي ‌ ت تام‌ اس ‌ صنايع‌ بزرگ‌ يك‌ ضرور ‌ ه طي‌ ك و بزرگ‌ دنيا ك ‌ ن موضوع‌ را سازمانهاي‌ متعدد كوچ ‌ ‌اي ‌ ن رويكرد روي‌ آورده‌اند عنوان‌ ت اي ‌ ه سم ‌ ه ب‌ ه گذشت ‌ دو ده ‌ مي‌كنند. ب نهاد و سازمانهاي‌ بسيار معتبر و ه ترتي ‌ ‏ASQو EOQكه‌ ب ‌ جهاني‌ كيفيت‌ آمريكا و اروپا هستند 6سيگما را محور فعاليتهاي‌ خود و اعضا (عمده‌ كشورهاي‌ آمريكايي‌ و اروپايي) ه بسط‌ مفهوم‌ 6سيگما در مقياس‌ ملي‌ قرار داده‌اند .آنها ب ‌ ت ن راستا كشور ايرلند را به‌عنوان‌ پايلو ‌ مي‌انديشند و درهمي ‌ ع برگزيده‌اند. ملي‌ اين‌ موضو ‌ و ...شش سیگما در صنایع داخلی ایران در کشور ما ایران نیز شش سیگما با حدود دو دهه تاخیر مورد توجه قرار گرفت. ایران خودرو و صنایع الکترونیک ایران از نخستین شرکتهایی بودند که به آن توجه نشان دادند .صنایع الکترونیک ایران (واقع در شیراز) با وجود بهره گیری از استانداردهای نظامی تنها توانست به سطح دو سیگما برسد و آن را رها نمود. در کشور ما بیمارستان ها و مراکر حساس تنها توانسته اند به سطح دو سیگما برسند و ي 6سيگما از يك‌ سو و بسامد ه درون ‌ ‌مفاهيم‌ و فلسف ‌ باالي‌ رويكرد سازمانها در دنيا مخصوص‌ًا طي‌ 5سال‌ ع ازسوي‌ ديگر داليل‌ محكمي‌ ه اين‌ موضو ‌ ه ب‌ گذشت ‌ ع ي مخصوص‌ًا صناي ‌ ي هوشمند داخل ‌ ه سازمانها ‌ هستند ك ‌ ه بازبيني‌ برنامه‌هاي‌ بهبود خود و بزرگ‌ كشور را ب ‌ هماهنگ‌سازي‌ آنها با اين‌ روش‌شناسي‌ فرا خواهد خواند ه زمان‌ عاملي‌ حياتي‌ براي‌ ماندگاري‌ سازمان‌ و صد البت ‌ خواهدبود. ي را پشت‌ سر ع كشور دوران‌ گذار خاص ‌ ‌صناي ‌ ه سريعتر آماده‌ ورود به‌ مي‌گذارند .آنها مي‌بايست‌ هرچ ‌ صحنه‌ بازار رقابت‌ جهاني‌ بشوند .از چالشهاي‌ اساسي‌ آنها افزايش‌ كيفيت‌ و كاهش‌ هزينه‌هاست. منابع : ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ” شش سیگما استراتژی تحول سازمانی “ حسین طیبا ،سازمان مدیریت صنعتی ایران ت كيفيت‌ ” هومن ن مديري ‌ ه نوي ‌ ” شش سيگما گزار ‌ حبیبی ،مقاله ارائه شده در دومین کنفرانس لجستیک و زنجیره تامین ” نقش تيمهادر اجراي فرآيند شش سيگما ” رسول نورالسنا ” تفكر ناب دروازه ورود به سرزمين سيگماها ” سهراب بر فروشان ” به کارگيري شش سيگما و متدولوژي ناب به صورت يکپارچه“ دکتر کامران رضایی و حامد