اصول و مقدمات تفسیر

صفحه 1:
‎A —‏ ی معنای لغوی تفسیر: کلمه تسیر از فسر و یا سفر به معنای پرده برداری و کشف مراد و مقصود گوینده است تعریف تفسیر: علامه طباطبایی: تفسیر را بیان معانی آیات قرآن و کشف مقاصد و مدلول های آنان می داند. ردر تعریفی دیگر: تفسیر آشکار کردن مفاد استعمالی آیات قرآن و مراد خدایند از ‏)© آن بر مبنای ادبیات عربی و اصول عقلایی محاوره است. ‎“WS WY mai 7 

صفحه 2:
لست هدف اصلی علم تفسیر 4 دست یابی به مدلول ات قرآن و مراد خداوند متعال است. بدیهی است که برای رسیدن به این هدف از علومی چون صرف. نحو, ‎Sle‏ بیان, لغت. قرائات اسباب نزول» ناسخ و منسوخ و ... استفاده می‌شود 

صفحه 3:
وت معانی تاویل: معنای لغوی «تأويل» از ریشهی «أول» است. اكثر لغت شناسان اول را به رجوع و بازكشت معنا كردهاند دیدگاهها درباره تاویل ۱ تاویل به معنای تفسیر: در برخی کتب متقدمان مثل جامع البیان طبری ۲ تاویل به معنای توجیه متشابه و بازگرداندن متشابه قرآن به محکم آن ۳. تاویل به معنای برگرداندن لفظ آیه از معنای راجح به معنای مرجوح: ( الحا مدت 

صفحه 4:
‎ee‏ سب ‏لا ‏7ط و منظور از بطن را معناى عامى مى دائند که از ايد 27777 000 آید و قابل جرى و تطبيق به مصاديق جديد است. ‎pee ec ean eel‏ اطنی و بیان معانی از راه اشاره و رمز که معمولا از ظاه النا۳ا به دست نمی آید قواعد معمول در آنها جاری نمی شود. مثل آیه فاخلع نعلیک... که استفاده می کنند دنیا را کنار بگذار و دلبسته به آن مشو ‏۶ تأویل به معنای حقیقت عینی که از سنخ الفاظ نیست بلکه از سنخ حقایق خارجی است و مثل نقش روح را نسبت به جسم الفاظ دارد. که مستند بیانات قرآنی اعم از تشریع و موعظه و حکمت است. ‎ 

صفحه 5:
‎ae‏ كه ‏تفسير به راى ‎YU‏ 4 براي معنا است كه انسان آرا و نظرياتى را به عنوان بيش فرض هاى ترديد نايذير مورد قبول قرار دادهه ‎Ll bel es ale‏ مفهوم آيات الاهى ,بر نظريات خود مهر تأبيد يندا 5 به بيان ديكر؛ انسان قبل از مراجعه به قرآن به عنوان منبع و کلام الاهى فرضيه ها و برداشت هابى را در موضوعات مختلف تصور می کند و به نتایج مورد نظرش می رسد. آن گاه براى ابن كه نظريات خود را مستند به قرآن و کلام وحی کند به سراخ قرآن می رود و از ظاهر آیات برای دیدگاهای خود استفاده کرده و اين نظر را به وحی و قرآن نسبت می دهد. چنین چیزی در اصطلاح علوم قرانی تفسیر به رای نامیده می شود. ‏یکی از کلیدهای فهم صحیح قرآن و درک درست مقاصد آن, پرهیز از پیش‌داوری است که حاصلی جز تفسیر به رأی نخواهد داشت. در واقع پیش داوری در مورد فهم و معنای آیات قرآن, انسان را تا سر حد سقوط به دره ‎st Sean‏ وأى بعش مى برد. تنسیر به رأی یکی از خطرناک ترین برنامه ها در مور ۱ ۳۰۳۱۱ درزروایات از آن منم شده است. و اين خطرى بود كه از همان آغاز مسلمانان را تهديد مى نمود. معصومان (ع) بارها اهمیت این مسئله را یادآوری کرده‌اند. ‏1 ات لب) بيت 

صفحه 6:
| ZF. ‏بح‎ ‎2 2 مت پیامبر اکرم (ص) درباره آن فرمود: آن چه را پس از خود پیش از هر چیز نسبت به آن بر امتم پیمناکم, تفسیر به ۳ ‎coe‏ ‏رسول اکرم (ص) همچنین می‌فرمایند: "من فشر الترآن برایه لیوا مقعده من انار" [] کسی که قرآن را به رآأی و نظر خود تفسیر کند. جایگاهش آتش دوزخ است. بنابراین تفسیر به رأى, یعنی تفسیر قرآن بر خلاف موازین علم لفت, ادبيات عرب و فهم اهل زبان و تطبیق دادن آن بر پندارها و خیالات باطل و تمایلات شخصی و گروهی. ار سدس دار كدان جمله حوره كرتشي باتات ۱ ۳ بحثى؛ نظير شفاعت, توحيد, امامت و... تنها به سراغ آياتى برود كه در مسير ييش داورى هاى او است و آيات ديگري را که با افکار او هماهنگ نیست. و می تواند مفسر آیات اولیه باشد را نادیده بگیرد. و یا بی اعتنا از کنار آنها به‌شادگی بگذرد. انتیجه: همان گونه که جمود بر الفاظ قرآن مجید و عدم توجه به قراین عقلی و تقلی معتبر, نوعی انحراف است. تفسير يه رأى نيز الحراف ديكرى ‎em)‏ ورهن دوي پاعث دور افتادن از تعلیمات والای قرآن و ارزش های آن است. \\ لا 

صفحه 7:
لا تسیر روایی» مأثور يا تقلى گونه‌ای از تفسیر قرآن با استفاده از احادیث تفسیری است. شیعیان در تفاسیر روایی از احاديث يبامبر (ص) و امامان معصوم استفاده می کنند. به باور مفسران شیعه» روایات منسوب به پیامبر اسلام و مامان معصوم در تفسیر و تبیین قرآن کریم؛ از بهترین و استوارترین گونه‌های تفسیر است. با این حال؛ روایات جعلی هم در میان احادیث تفسیری گزارش شده است. تفسیر عباشی و تفسیر قمی دو نمونه از تفاسیر روایی شیعه. و نیز جامع البیان» نمونه‌ای از تفاسیر روایی كنم دهاش معرفته از فرآن‌پووهان مداصس ميسن نار ا 00 ‎gy‏ ل لي کل گرفته اسبت. ‎ww =‏ 

صفحه 8:
رمبانی تفسیر قرآن ‎Sf‏ ‏به آن دسته از پیش فرضهاء اصول موضوعه و باورهای اعتقادی یا علمی گفته می‌شود که مفشّر با پذیرشو مبنا قرار دادن آنها, به تفسیر قرآن می‌پردازد. 7 0 در هر مفسری ناگزبر است مبنای خود را در مورد عناصر اساسی دخیا در را ۷ ۳۱۳۱ روشن سازد. 

صفحه 9:
سس wy ° 3 ۶ +3 هی کلی تقسیم کردهاند. ‎)١‏ مبانی صدوری تفسیر قرآن ‏۲ _مبانی دلالی تفسیر قرآن. ‏مبانی صدوری: ‏به آن گروه از مبانی گفته می‌شود که صدور قرآن موجود را به تمام و کمال از ناحیهی ذات اقدس حق تعالی به اثبات می‌رساند. ‎0 ‏ل 

صفحه 10:
/ ‏شب‎ SS ‏سا‎ °* 3 ‏مبنای وحیانی بودن قرآن‎ مثلا: عموم مفسّران قرآن کریم معتقد به وحیانی و قدسی بودن آن هستند و با اين مبنای اساسی به تفسیر پرداختهاند. اين مبنا مستلزم پذیرش مبانی فرعی دیگری است که موارد زیر از جملهی آنها به شمار میآید: )( الفاظ قرآن کلام خداست؛ ۲ خطا در وحی به پیامبر راه نیافته است؛ ۳) پیامبر در گرفتن وحی و نیز ابلاغ آن به مردم از هرگونه خطا و اشتباهی مصون بوده است؛ ۴) از قرآنی که توسط پیامبر به مردم ابلاغ شده است. نه چیزی کم و نه چیزی اضافه شده است. ‎Z 5 534‏ ئ رد هر يك از اين مبانى و ييش فرضها مىتواند جهرهى تفسير قران را عوض كند. ‎537 ‏1 ات لب) بيت 

صفحه 11:
/ ‏مت‎ ee 3-0 1 ‏به عنواین نمونه:‎ اگر کسی ممنقد باشد که الفاظ قرآن از خدا نیست, یلکه از آن پيامبر است به ين معنا که پیامبر صلی اه لیر ‎al‏ دارای یک تجربهی درونی با عالم غیب بوده و پس از اين تجربه. ایات و سورههای قران را به زبان رانده است. در این صورت. قران موجود. خود تفسیری از تجربهی وحیانی پیامبر محسوب می‌شود. بنابراین تفاسیر قران. تفسیری برای کلام خدا محسوب نمی‌شود بلکه تفسیری بر کلام پیامبر خواهد بود. نادرستی تجربه درونی و نفسی پیامبر دی فرآن از دانشمندان بهود رد تاثیر پذیری قرآن از افکار جاهلی رد تاثیر پذیری قران از کتب آسمانی پیشین رد ريشه داشتن قرآن از نبوغ خاص پیامبر رد تحریف قرآن افسانه هایی همچون ورقه بن نوفل و افسانه غرانیق ‎a Og)‏ سيا © 

صفحه 12:
د ۳ م۲ = “2 مبنای: نص و قرائت واحد قران تفسیر بر اساس نص الهی قرآن و قرائت صحیح از مبانی مهم تفسیری است. منظور از قرائات قرآن: صورت های خواندن کلام خداوند متعال است. دو دیدگاه: برخی به تواتر قرائات سبع معتقدند که نتیجهی آن اثبات قرآئیت برای همهی آن قرائات است؛ برخی معتقدند قرآن بر حرف واحد نازل شده و همهی این اختلافات از ناحیهی راویان و قاریان ایجاد شده است. 9 ‎٩‏ اس در یک از این دیدگاه ها نتیجه متفاوتی دارد. ‏تنوع ازرداشتد‌ها از کلام واحد می انجامد که قابل قبول نیست. ‎ ‏[ مد دیدگاه ‎ey‏ 

صفحه 13:
oS ‏مبانی دلالی‎ به آن دسته از مبانی اطلاق می‌شود که فرآیند فهم مراد خداوند از متن را سامان می‌دهند. مفّران گذشته, نوعا اين مبانی را از دانشهایی نظیر منطق و اصول فقه مىكرفتهاند. امروزه با توسعه و تعمیق مسایل علم زبان شناسی و اصول و مبانی هرمنوتیک جدید در غرب و راه یافتن برخی از این مباحث به حوزهی تفسیر قرآن. ضرورت سامان بخشیدن به میانی زبان شناختی و دلالی قرآن را پیش از پیش مسجّل می‌سازد. “WS ‏لو‎ 0 

صفحه 14:
ee "برخی از مبانی دلالی قایل فهم بودن قرآن اختصاصی بودن یا عمومی بودن فهم قرآن (دیدگاه اختصاص تفسیر قرآن به صومان (ع) زبان مفاهمه در قرآن استقلال دلالی قرآن لابهها و سطوح معانی در قرآن (بطون قرآن و مساله چند معنایی) كتصرى بودن فهم قرآن 

صفحه 15:
ی كه 1 قابل فهم بودن قرآن و امکان تفسیر آن ~ ‎be‏ لخ 7 1 تفسیر امری ممکن و قران قابل فهم است و مراتب عمومی تفسیر آن اختصاص به معصومین (ع) ندارد. ‏ ”ث دلیل عقلی: اقتضای هدایت بشر و ضرورت فهم کتاب. دلیل قرآنی: ايات دعوت به تدبر و نكوهش غير متدبرين دلایل نقلی: مثل احادیث عرضه و احادیث چگونگی استفاده از قرآن و احاديث دال بر روایات جاودانگی آن امام صادق (ع): کل حدیت لا يوافق كتاب الله فهو زخرف امام صادق (ع) از قول بيامبر (ص) «براى هر امر حقّى حقيقتى است و براى هر امر درستى نوری است. پس ریاخذ کنید و آنجه را مخالف قرآن است, ترک کنید. ك6 لنت 

صفحه 16:
SZ ‏زبان قران‎ ‏مور از زین در اینجا رههاى مختلف انتقال معناست؛ نظير:‎ ‏زبان رمز‎ ‏زبان سمبلیک‎ ‏زبان علم‎ ‏زبان ادبی‎ ‏زبان عرف‎ J ‏ر‌به راستن زبا‎ J ) ن چه زبانی است؟ 3 

صفحه 17:
| ZF. ee ‏معا‎ Be erp ‏در قرآن از اسلوب خاص تفهیم و تفهیم و تفهّم استفاده نشده است, پلکه از‎ ye ‏در‎ ips ‏برد وازههاء ترکیها و صناعات ادبی و بلاغی استفاده شده است. اما این بدان معنا نیست که همهی‎ ۰ ‏کار رفته است همان معنایی را دارند که در زیان عرف کاربرد دارد. لذا قرآن کریم از ان -ه و‎ 5 ‏عرف مخصوص به خود است.‎ ‏از آنجا که در قرآن کریم از شیوههای مختلفی برای هدایت استفاده شده است که از جملهی آنهاء قصص. امثال,‎ )۲ ‏احکام است. در هر یک از آنها زبان خاصی به کار گرفته شده است.‎ 0 ‏با توجه به اين که قرآن کریم دارای ظاهر و باطن است. از این رو می‌توان كفت كه زبان قرآن در مجموع زبانی‎ ماك تا ‎es (ol‏ الت 

صفحه 18:
/ ‏عه‎ nN J 7 0 استقلال دلالی قرآن لا علامه طباطبایی معتقد است: قرآن در دلالت خود گنگ نیست و دلیلی نداریم که قرآن جز آنچه از ظاهر آن فهمیده می‌شود. چیز دیگری را اراده کرده باشد. سا علامه با طرح این نظریه بر اين ‎SS‏ روشن اصرار دارد که قرآن در بیان مراد خود كاملاً رسا و گویاست و فهم مراد خداوند با توجه به ظاهر الفاظ و عباراتش ميسر است و براى فهم قرآن در اين حد نيازمند منبع دیگری نیستیم. 0 الآ طبيعتاً اين نظريه در مقابل نظريهاى است كه معتقد است ظاهر آيات قرآن مراد نیست و ما برای فهم مفاد ظاهرى آيات قرآن نيز به منيع ديككري مانند روايات نيازمند هستيم. ‎١‏ ~~ 

صفحه 19:
ee برخی دلایل این نظریه ب ‎.١‏ سخن كفتن خداوند به شيوه متعارف: (وَمَا أر ۲ عموميت خطابات قرآن ‏۳ دعوت عموم به تدبر در قرآن ‎)... ‏نور‎ LS) OTS ‏اوصاف‎ . ۴ ‏۵. روایات عرض: امام باقر(ع) می‌فرماید: هنگامی که حدیثی برای شما گفتم» دربارة جایگاه آن در کتاب خدا از من بپرسید ‏تا من سول الا بلسّان قَؤْمه ‏لته مسئله جزئیات قصص و احکام و نیز بطون قرآن فراتر از بحث تفسیر است که از منابع دیگر به دست می آید. ‎© ‎Ly ‎Ly) a A 

صفحه 20:
‎Gnd UU 5 sl Ualb 5]‏ لا ‎lee‏ ولا تتقضی ره ولا نکسف الما لا به؛ به راستی ‎abs‏ قرآن زیبا و باطن آن ژرف است. شگفتی‌های آن فنا ناپذیر و اسرار آن تمام‌تشدنی است و تاریکی‌ها(ی‌گمراهی) بدون آن پرطرف نخواهد شد». نهج البلاغه. خطبه ۱۸ بطن چیست؟ بطن به آن دسته از معانی و مواردی می‌گویند که ظاهر الفاظ آیات, دلالتی بر آن ندارد و از دسترس عموم مردم به دور است و می‌توان آن را بر دو نوع دانست: ۱. مضداق‌هایی که در طول زمان برای آیات پدید می‌آید و در برخی روایات به آن تأويل ايه و همچنین «جری ‎«gl all J‏ گفته شده است / معانی متعد‌دی که به لحظ فا و ظهوا در طول هم قرار دارند و هیچ‌یک دیگری را نفی نمی‌کند 

صفحه 21:
انواع بطن: 9 ‎eT‏ بطن تأويلى قرآن, جهانی و جاودانه است و افزون بر شمول آیات آن بر مردم عصر نزول, از مرز زمان‌ها می‌گذرد و قابل انطباق بر 2 انسان‌های دیگر در طول زمان است. در اين صورت هر روز مصداق‌های نویی می‌یابد و همواره تازگی و طراوت دارد؛ همان گونه که در برخی روایات نیز به آن اشاره شده است. از امام رضا (ع) سوال شد: ما بال القرآن لا يزداد على النشر و الدرس الا غضاضة فقال: لان الله لم يجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون ناس؛ 6 ل 

صفحه 22:
* امام باقر (ع): ظهره تنزیله وه با ويله منه ما قد مضى و منه ما لم يكن؛ ‎ot‏ ‏ظاهر قرآن. موردى است كه براى آن نازل شده و باطن قرآن, تأويل آن است؛ بخشى از آن (تأويل) واقع شده و بخشى دیگر هنوز به وجود ‎eee‏ * ظهره الذین نزل فیهم القرآن و بطنه الذین عملوا باعمالهم *؟ ظاهر قرآن, در باره کسانی است که قرآن در مورد آنان فرود آمده و باطن آن. در باب کسانی است که همان‌گونه عمل کنند». برخی از بزرگان به آن «جری القرآن» هم گفته‌اند چنانکه در روایت است: یجری کما یجری الشمس و القمر؛ 

صفحه 23:
نمونه بطن تاویلی ین استضُْوا فى الأض ‎glans‏ أئمّةُ وَنَجِعلَهُمْ الوارئین؛ ‎a‏ اه بر نا > 5 در آن سرزمی ضعیف شمرده هدند منت نهیم و آنان را پیسوابان و ورن لل( ‎ ‏این آیه که بیانگر اراده خداوند در نابودی فرعونیان و پیروزی حضرت موسی و یاران ایشان است. بر اساس روایات متعدد به پیامبر(ص) و اهل بیت (ع) به ويزه امام عصر (ع) تأو يبامبر در روايتى به سلمان فرمودند «نحن تأويل هذه الآيه ...ما تأويل اين آيه هستيم ‏شده است. ‎ ‎6 ‏لت 

صفحه 24:
بطن معنايي آیات فرآن افزون برتعميم نسبت په آیندگان, دارای معانی نهانی متعد‌ی است که در طول هم قرار دارند نه در عرض ‎OSS‏ ‏این معانی از ظاهر الفاظ آیه به دست نمی‌آید؛ ولی بی ارتباط با آن نیست. همچنین به دلیل طولی بودن. معانی بطنی, مدلول مطابقی آیه‌اند. نه لوازم متعدد ملزوم واحد (مدلول آیات)؛ یعنی چند معنای مطابقی است که نسبت به یکدیگر در طول هم قرار دارند(۲) و به همین دلیل استعمال لفظ در بيش از يك معنا لازم نمی‌آید 

صفحه 25:
نمونه‌اي از بطن معنايي در تفسیر آیه «ربالوالدین (خسائا؛ (نساء, ۳۶)؛ و به يدر و مادر نيكى كنيد». له روات وارد شدهكه مقصود از والدنين در ايتجاء ييامير(ضلن الى عليه ولله) و امیرالممنین(علیه السلام) هستند؛ يعنى علاوه بر دلالت آليه بر وجوب نيكى .به يدر و مادرء نيكى به والدين معنوى نيز لازم است؛ زیرا پدر یا والد, ‎ine‏ انسانى براى به وجود آمدن انسان و برورش دهنده اوست. بنا بر لين معلم و مربى انسان.به سوى كمال نيزه پدر او خواهد بود و کسانی چون پیامبر و امام. سزاوارتر از آنند كه يدر مؤمن راديافته به شمار آیند تا يدر جسمانی..پس پیامبر و امام, دو پدر هستند و آیات قرلن که به انسان سفارش کرده‌به والدین نیکی کند..به حسب باطن ایشان را در بر می گیرد.اگرچه بر حسب ظاهر (الفاظ) غیر از پدر و مادر جسمانی را در بر نمی‌گیرد 38 لب تا 

صفحه 26:
كت راز باطن داشتن قرآن سر آنکه قرآن همه مطالب خود را به صورت ظاهر بیان نکرده و بسیاری از حقایق را به زبان بطن مطرح کرده. آن است که همه حقایق برای همگان قایل هضم و درک نیست و چه بسا آوردن آن, سبب گمراهی توده مردم می‌شده است. در روایتی از امام صادق( علیه السلام( که پیش‌تر در مبحث امکان فهم قرآن آوردیم. به تحمل‌ناپذیری مردم نسبت به معانی باطنی تصریح شده است: ان للقرآن ظاهرا و باطنا و من یحتمل ما یحتمل ذریح؟؛ همانا برای قرآن ظاهری و باطنی است و چه کسی آنچه ‎ti oe eect‏ تحمل خواهد كرد كت 2 ‏1 ات لب) بيت ‎ 

صفحه 27:
سس میانی (سرفصل) ۱ وحیانی بودن متن» ترتیب, ساختار, و الفاظ آیات و سور قرآن کریم به عنوان کلام ‎al‏ ‏۲ اختصاص علم به اصل مراد از کلام له به خداوند متعال 1 صحت و اعتبار بیان مراد خداوند متعال از کلام الّه در احادیت معصومین (ع) ۴ حجیت ظواهر قرآن کریم ‎Does 6‏ انواع دلالت های قرآنی مشروط به شروط آن ‏۶ تغایر ماهوی قرآن و قرائات ‎I OK ‏ال‎ 

صفحه 28:
اصول: ° ‎wy‏ ‏مقسر براى دستيابى به مدلول واقعى و يا نزديك به واقع از الفاظ و تركيب هاى قرآنى به 2 0 1 .از جنس بایدها است. و مبانی اژ جنس هست های ۲ از جمله این اصول: ۱ در نظر گرفتن قرائت صحیح توجه به مفاهیم کلمات در هنگام نزول در نظر گرفتن قواعد زبان عربی در نظر كرفتن قرائن حالى و مقالى در نظر كرفتن انواع دلالت ها ذا ‎+t‏ مث ها (شاكر, مبانى و روش هاى تفسيرى) 

صفحه 29:
be J ‏(سرفصل)‎ 35 ‏عموميت و فراكيرى خطاب قرآن و كستردكى خطابات آن (هدى للناس, بلاغ للناس)‎ .١ ‏ان (با اختلاف درجات و مراتب آن)‎ Bredesen les a peeeis 5 Jue v ۳ هماهنگی بیان قرآن با انواع عوامل محیطی نزول آن در عين فرازمانی و فرامکانی بودن ۴ هماهنگی زبان قرآن (لسان عربی) بازبان عربی عصر نزول و شعر و ادب جاهلى در عين خاص بودن و متمايز بودن _ ۵ تعیین کنندگی معانی مفردات قران به مثابه اساسس تفسير ۶ نوحه به ساق قريب و بعید و آیات متناظر در تفسیر قرآن ریب روایات تفسیری و استفاده از آنها در محدوده شرایط و را ‎A‏ توجه به جایگاه علم قرائات و دستاوردهای آن در تفس فران ‎A)‏ توجه به دستاوردهای علوم قرآنی و استفاده از آن در تفسیر قرآن ‏) إن 2 مدت 

صفحه 30:
قواعد تفس ۲ مرا از قواعد تفسیر, راه کارهای کلی است که در وضعیتهای خاص مورد عمل قرار می‌گیرد+ به بيان روشنترء در مواردی که مفسّر در مراجعه به اصول تفسیر, بر سر دو راهی یا چند راهی ۲ مىماند وبه صحت هيج كدام یقین ندارد. در این گونه موارد. قواعدی وجود دارد که گزینش یکی از آن راهها را برای او معیّن یا مرجح می‌سازد. به عنوان نمونه, در جایی که لفظ دارای دو معنای حقیقی و مجازی است و امکان تفسیر متن به هر یک از آن دو وجود دارد در صورتی که قرینهای در اثبات معنای مجازی وجود نداشته باشد, قاعدهى اصالة الحقيقة اجرا مىشود. البته ياد كرد اين نکته ضروری است که شاید نتوان فرق دقيقى بين «اصول» و «قواعد» قايل شد ؛اما به نظر ما اصول از قطعيت بيشترى برخوردارند و مفسّر ناجار است در طريق استنباط از قرآن آنها را مد نظر قرار دهد بلکه بدون توجه به آنها نمىتواند تفسيرى از قرآن ارايه دهد ) إن 2 مدت 

صفحه 31:
A Ss 3-0 ‏قواعد تفسیر‎ 4 ‏دستور العمل های کلی برای تفسیر قرآن مبتنی بر مبانی متقن عقلی, نقلی و عقلایی است که با‎ ‏وجود آنها تفسیر ضابطه مند می شود. و با رعایت آنها خطا در فهم معنا و مراد آیات کاهش می‎ ‏یابد.‎ قواعد بسیار به اصول نزدیک است و همه معرفت ها و باورهای موثر در تفسیر و قواعد آن و 37 0 شاه در گزاره های تغسیری :را شامل می شود؛ 69 ف 

صفحه 32:
سح ‎ZY,‏ ‏۱قاعده سیاق: حاکم گرداندن شواهد و قرائن موجود در سیاق سخن برای انتخاب ‎ZZ.‏ ‏ترجیح دادن تفسیر صحیح مائور بر تفسیر به رای ممدوح ‎o‏ ‏۳. قاعده جری و تطبیق: محصور نکردن تفسیر آیات و عبارات قرآن به بعضی وجوه و تفاسیر آن ۴. محصور نکردن تفسیر آیات به تفسیر مشهور و اقوال دیگران ۵ التزام به سیر از ظاهر به باطن در تفاسیر باطنی ۶ حاکم گرداندن متن متواتر قرآن در تفسیر آیات در موارد اختلاف با قرآئات ۷ التزام به قواعد عربيت و علوم بلاغت در تفسير آيات جز در موارد تمایز زيار دان ۸ حاکم گرداندن معانی مناسب و دقیق مفردات قرآن در تفسیر آیات ‎٩‏ التزام به دست آوردهای علوم قرآنی در تفسیر آیات مگر در موارد تعارض مبانی و اصول ۰ جتناب از داخل کردن اسرائیلیات و مانند ان در تفسیر قران التزام به دستاوردهای مقبول و قطعی علوم بشری در تفسیر قرآن 7 .لزوم تفسير ايات مطابق, با قرزائت خدا (ص) ‎y)‏ لزوم 3 ‎Cy‏ قرائت, رسیول ‎uw‏ 

صفحه 33:
قرائن تفسيرى 35 قرينه در لغت به معنى علامت و اثر مى باشد در اصطلاح اموری هستند که به نحوی با کلام ارتباط داشته و در فهم مفاد کلام و مراد كوينده مؤثر است؛ خواه پیوسته به کلام (قرائن متصل) و خواه گسسته از کلام (قرائن منفصل) و خواه از مقوله الفاظ یا از رل خر الفاط باشد. وجود الفاظ مشترک, مجاز, کنایه. ایجاز, در قرآن مفسر را ناگزیر از توجه به قرائن می کند اکرم العلماء ‎Yak‏ ‏العلماء الا الفساق مد أ اك ار تحت بت 

صفحه 34:
ی 4 اقسام قرائن متصل لفظی: سیاق غير لفظى: -- iil dag ‏السام‎ ۲. ویژگی های گوینده سخن ۳ ویژگی ‎cb‏ مخاطب ‎Su‏ های موضوع سخن ۵ مقام سخن ۶ لحن سخن .0 ۷ معرفت های بدیهی 1 سبب نزول و شان نزول ۳ فرهنگ زمان نزول آیات _زمان و مکان نزول آیات 

صفحه 35:
سياق ِ تعویف سیاق: نوعی ویژگی برای کلمه یا جمله است که بر اثر همراه بودن آن با کلمه ها و جمله های دیگر پدید می ‎wal‏ إل البحر اذهب الى البحر و استفد من علمه باهتمام 

صفحه 36:
اقسام سیاق 08 مس كت 1 3 ‎Glu’‏ کلمات: عبارت از آن است که مجموع کلمات در یک جمله به صورتی کنار یکدیگر قران بگیرند که در معنا و مفهوم یکدیگر ‎ily Joe‏ شوند: "مال: واژة «دین» دارای معانی مختلفی مانند: ‎tel‏ ملت, شریعت و ..۰ می باشد. پا توجه به سیاق. در آية شريفة (هُوَّ الى أرسلّ رَسُولَهُ بالْهُدى وَ دين الحقّ ليظْهرَهُ عَلَى الدّينِ ل كن [توبد/۳۳),به معتای ملت و شریعت می باشد. *اضافه مالك به يوم و يوم به دين بى مى بريم که «دین»به معنای جزا در آية شريفة (مالک رسیم الدین) (فاتحه/۴) به کار رفته است. ) إن 2 مدت 

صفحه 37:
سیاق جملات: 5 ‎wr,‏ 4 در یک متن دو يا چند جمله به صورتی کنار یکدیگر قرار می گیرند که در معنا و مفهوم ت یکدیگر تأثیر گذاشته به صورتی که اگر جمله به تنهایی فرض شود آن معنا و مفهوم را نمی رساند. ON Gb Np ES 2h (Le) aly Ste کلمة «مولی» دارای معانی مختلفی می باشد اگر فقط همین جمله به تتهایی فرض شود دلالتی ربر ولایت و سرپرستی امیر المومنین(ع) نمی کند ولی وقتی در کنار جمله های دیگر خطبه پر دی مادهنا سول لَه بي ات اب تال دنا ۱ تل باون من انفسهم | قالوا نمیا سول اوْی‌گذاشصنلوده دلالت بر ولایت و سرپرستی می کند 

صفحه 38:
‎ee‏ سب ‏9 * لب ‎ ‎67 ‏ناما و جعَلنا من الماء کل‎ wy Ws CoG OL LEN TS Gall GI ‏انبياء)‎ +) Susie ‏حَيّ فلا‎ .. ‏و بود و زمین از کیاه به دلیل محعلنا من الماء‎ ee ‏للم مالک ملک ُوّتی الک من تشاء و تترخ الک من تضاء و تم من تشاء و تذل‎ ‏لخن انک علی کل شیء قدیز (۲۶آل عمران)‎ 202 0007 3 ‏و | ملك نه بهشت بلكه ملك دنياست به قریده تعز من تشاء و .که از‎ 7 ‏دنیاست.‎ J ‏تق ناه‎ 5 )) 

صفحه 39:
قرائن متصل غير لفظى لف : سیب نزول ‎oll‏ و شان نزول سب: فرهنگ زمان نزول 1 لزوم توجه به فضای نزول آیات ‎al‏ زمان و مکان نزول 2 ويزكى هاى كوينده سخن 8 3. ويزكى هاى مخاطب 4. ويزكى هاى موضوع سخن 5. لزوم توجه به مقام سخن 6. ويزكى هاى لحن سخن 7. معرفت هاى بديهى TF <7 wy mai 74 

صفحه 40:
تأثير اسباب النزول در فهم آآيه رفيا 4 نما ‎A‏ أن ُوقع بيك العدوة و البفضاء فى الخثر و الْمئِسر و يَصُدَكُم عن كر لله وت عَن اضصّلاة فَهَل أَننَمْ مُنْتهُونَ ‎.4١(‏ مائده) و آطی له و یو لول و ‎de LSI es ls of Lb‏ رَسُولنا البلا الْمبينْ ‎)٩۲(‏ وم اا ل ا ا ا الى ۳ و أَخسئوا وا ‎Lond‏ سین ‎(ay)‏ 9 تاثر سیاق آنات ‎٩۱-۹۰‏ در فهم کلی آیه ‎٩۲‏ تأثیر فهم سيب نزول در فهم فراز جناح فیما طعموا ‎J)‏ ات لب 

صفحه 41:
قرينه بودن شأن نزول ~ ‎be‏ ‎١‏ ‎bal g‏ لم الذين اعتدوًا منْكُمْ فى الست فَقلنا لِهُمْ كُونُوا رده خاستین (۶۵ بقره) 0 كا لا بسن بديها و ما ‎(os FF) Sisal the ys 5 tale‏ ‎۳ ۰ ‏انس ماجراى كرمهى از بتى اسرائيل است که صید ماهی‎ eee ‏انها حرام شده بود و....‎ 

صفحه 42:
9 0 قوس ار ان بای آن تتیعوا مه قالوا أ تزا وا فا ۱ و 1 موسى ‎Oy‏ مركم ان تديحوا يعر هرو عود ١ه‏ ‎S551 gl‏ & الجاهلین (۷عبقره) و هفت آیه بعد از آن ‏> لازمه فهم اه دانستن ماجرای اختلاف افتادن میان بنی اسرائیل در اثر کشته شدن یکی از افراد آنان... 

صفحه 43:
شناخت فرهنگ زمان نزول در فمم قرآن ای اي کنر بضل به الذین کنموا پحلونه عاماً و يُسَرَمُونُ عااً إرالد ‎RO‏ حَرم اه فیحلوا ما حَرم لله زيّنَ لَهُمْ سوء آغمالهم و الّه لا یهدی القوم الکافرین (۳۷. توبه) > لازمه فهم دقیق معنای آیه وه به فرهنگ زمان نزول در به تا خی ات برخی از ماههای حرام (ذی القعده, ذی الحجه. محرم) و جایجا کردن آن با یک ماه دیگر است... ك6 ف ۱ لب 

صفحه 44:
زمان و مكان نزول 1 ‎J‏ ‎Sy SI sll ah Ag Tb‏ وَ إن لم تفعل ‎aly BL cal a‏ يتحصمك من ات اس إِنَّ ‎GI‏ لا هُدی القوم الْکافریَ (۶۷. مانده) 9 ار ال الیک» چیست؟ دشنام به بتها, دستور جهاه با مشرکان ‏ ۰ ۱ ‎ol‏ مشرکان؟ < آيه كريمه در سال دهم هجرت در غدیر خم نازل شده و منظور ولایت علی (ع) است و بعد راز فتح مكه و شكسته شدن بتها ديكر جايى براى دشنام به بت ها و جنگ با آنان وجود ‎Ly‏ ندارد. ‏) إن 2 مدت 

صفحه 45:
بح كه له ماکان لب وَ الَدينَ آمنُوا أن يستغفروا للْمُشْرِكينَ وَلَوْ كانوا أولى ری من بغد ما تن ما ات الجحیم (۱۱۲ توبه) = 00 جاب ابوطالباست؟ سوره توبه و این آیه مدنی است در حالی که رحلت ابوطالب در مکه و سه سال بیش از هجرت يعنى يازده سال بيش از نزول ‎al‏ روی داده است. 

صفحه 46:
2. ويزكى هاى كوينده سخن ۳ ‎wy‏ ما فرد نابينا: من شما را فردى شاداب مى بينم: مفهوم ديدن حافظ: مى و بت و میخانه امام: که من از مسجد و از مدرسه بی زار شدم مثال: ‎fle SUG SUT a‏ نهیم و من له کان آما ون ‎Le‏ النّاس ‎call Gm‏ من استطاع له مبیلاً و من کثر فان اه نی عن العالمینَ ‎.٩۷(‏ آل عمران) فران مربوط حکایت از آن دارد که هر کس داخل مقام ابراهیم شود ایمن است؟ دیده شدن موارد خلاف آن در خارج. پس ظهور عرفی آن ملاک نیست. ‎J‏ 7 يق ياه 

صفحه 47:
تفس خبر در مقام انشاء: هر کس داخل شود طبق قوانین دینی باید در امان باشد يا انكه منظور در امان بودن شخص با قیود و شرایط خاصی است. 

صفحه 48:
3 ویژکی های مخاطب 5 ‎J‏ 3 4 ‎ol‏ دسته از ویژگی های مخاطب کلام که گوینده سخن از آن اطلاع کافی دارد؛ زیرا ت‌ گوینده آگاه به ویژگی های مخاطب. از سخن خود معانی ناسازگار با آن ویژگی ها اراده نمی کند. پس اگر سخن وی با قطع نظر از ویژگی های مخاطب در معنابی ظهور داشته باشند که با آن ویژگی ها سازگار نیست با توجه به آن ویژگی هاء بى مى بریم که ظاهر سخن گوینده مراد نیست. به در مى كويد تا دیوار بشنود ‎Ss‏ امام صادق (ع): «نزل القرآن بایاک اعنی و اسمعی یا جاره» ‏) 7 وق ياه 

صفحه 49:
ee مثال: ~ آیاتی که در آنها 1 مایا لین اس ‎ee 7g‏ 8 “3 و أو لا أن تتشاى لف كدت تَرِكن لهم شينا قليلا 1/61 | سر = إِنْ كلت فى شَكٌ مما ألزلنا ليك فسئل الّدِينَيَْرؤْنَ الكتاب من قبْلَكٌ لَقَد جاءكّ الحقُ من ریک فلا تون من الممترین (۴٩یونس)‏ 

صفحه 50:
— تأ © مامون به امام رضا (ع) كفت: اى ابوالحسن؛ از معنای سخن خداوند عقّا اه عنک لم آذنت لهم حتَّى بَتبيّنَ لك الْدينَ َدَفوا و تقل ‎Guill‏ 2101 1 مرا مطلع ساز. فرمود: اين از جمله آياتى است كه به روش «اياك اعنى و اسمعى يا جاره» نازل شده است.خداوند پیامبرش را بدان خطاب نموده مقصودش امت پیامبر (ص) بوده است. > همچنین است سخن خداوند: وق وین اک ز ی ین من قبلک تن آشرکت لیخبطنٌ ملک و نکن من ‎Sp pel‏ )40( 1 ات لب) بيت 

صفحه 51:
سح ‎ZY,‏ ‏6 4. ویژگی های موضوع سخن 7 0 موضوع هر سخنى (اشخاص يا اشيابى كه سخن درباره آنهاست) ويزكيهايى دارد. اين ويزكيها رك می‌توان به دو دسته «ویژگیهای غیر قابل شناخت و يا ناشناخته» براى كوينده و شنونده و «ویژگیهای قابل شناخت و شناخته شده» برای آن دو تقسیم کرد. ویژگیهای آشنا پرای گوینده و شنونده که شنونده و گوینده به آن توجه پیدا می‌کنند. یکی دیگر از قرائن پیوسته سخن است. ك6 ف 

صفحه 52:
سح ‎ZY,‏ ‏مال 2 آگر گوینده و شنونده هر دو بدانند که شخص «لف» تتها متخصص علوم قرلن است و در زمینه فلسفه و کلام آگاهیهای بسیار اندکی دارد. و گوینده در مقام معرفی و ضرورت استفاده از تخصص شخص «لف» بگوید: «او صاحبنظر و دارای تخصص است و باید از نظریات و تخصص او استفاده شود». در چنین شرایطی, هرچند جمله یاد شده بدین قید و مطلق است. ولی شنونده حق ندارد به استناد لین گفتار. در زمینه فلسفه و کلام به شخص «الف» رجوع 22 ده تخصص در همه زمینهها بوده است ) إن 2 مدت 

صفحه 53:
Ss sii, S als obi ‏بر إهمّين اساس, در فهم آيات قرلن نيز لمن دسته از ويؤكيهاى موضوع‎ ‏قرآن روشن است. باید قرینه قرار گیرد و مقصود خدای متعال با توجه به آن به دست آید. ت‎ ‏برای مثال‎ ‏اگر موضوع آیات کریمه از امور تاریضی (سرگذشت پیامبران و اقوام و اشخاص گذشته. ادیان‎ ‏پیشین, و دیگر حوادث گذشته) باشد. باید ویژگیهای تاریخی موضوع که برای مخاطبان قابل شناخت‎ ‏بوده, در فهم آیات مورد توجه قرار گیرد؛ همچنین شناخت ویژگیهای طبیعی موضوعهای طبیعی‎ ‏تفسیر پرداخت و در‎ el ‏دارد و باید با توجه به‎ ae ‏مطررح در ایات: در فهم لين اباك‎ اهآ ‏سر سه همين ترتيب. بايد از راههاى متايب وان ویزگهای‎ ills (SS ee ee ‏ل انها کمک كر فت‎ eds et, ‏ملحت‎ 

صفحه 54:
‎ee‏ مثال و | سامت فرآر در پاسخگویی ید همه نیازها مطرح می شود: 8 ...و را علیک الکتاب تنيانا لكل یز هد وَ رَحمة و بشری للملمین (۸۹نحل) ... و لا رطْب و لا یابس الا فى كتاب مُبين (انعام٩۵)‏ از آنجا که قرآن در ظاهر پاسخ گوی همه نیازها نیست و با توجه به اينكه موضوع و ویژگی قرلن هدلیت بخشی آدمیان است لين آيات را بلید حمل بر جامعیت قرن در پاسخگویی به ها هت انسان داست. از آنجا که همه نیازهای هدایتی انسان هم مانند تعداد ‎OLS,‏ نماز. جزئیات خمس و زکات و ... در قرلن نیست. باید گفت که قرلن جامع نیازهای هدایتی است خواه مستقیم یا غير ‎ny alls 5 ee,‏ 9 ‎oe‏ بابي را عرضه سن كند و ‎olen Sly onal‏ تببين توسط سنت است را ذكر مى كنده 

صفحه 55:
لزوم توجه به مقام سخن ۳ منظور از مقام سخن: هدفی است که گوینده برای تحقق آن سخن می گوید مثال, هرگاه گوینده در صدد مدح و ستایش فردی سخنی بر زبان آورد. مقام آن سخن, مدح می‌باشد اگر برای تحقیر و مذمت کسی سخنی گوید. مقام آن تحقیر و مذمت است اگر برای اثبات مطلبی و اقامه دلیل بر آن, سخن گوید. مقام آن استدلال است اگر برای اقناع مخاطب و اثبات مطلبی برای او به مطالب مورد قبول وی استدلال کند. مقام سخن. جدل است. ك6 ف 

صفحه 56:
ما رن ۰ ‎na)‏ خذونی و نی ۲ ll lB CT ee ol ee va wo ‏فد علمته تلم ما فش را اه سک اک نت عم‎ 1 ES 3) So J ios (۱۱۶مائده) علامه طباطبائی می نویسد: این کلام اگر چه به خودی خود ثنا نیز هست ولی در این جا آن معنای ثنا مقصود نیست زیرا مقام مقام ثثا نیست بلکه مقام تبری (تبرئه) خود از آن چیزی است که به او (حضرت عیسی ع) نسبت 90 داده اند. در اين بيان» مقام. قرينه صارفه(منصرف كننده) از ظهور لفظ آيه از ثنا به تبرئه است. ) إن 2 مدت 

صفحه 57:
لزوم توجه به لحن كلام 5 _— منظور از لحن کلام. کیفیت تلفظ و خصوصیت گفتاری در کلامهای ملفوظ (لحن گفتاری). و چگونگی ‎oe‏ ‏گزینش و به کارگیری کلمات و کیفیت ترکیب آنها در کلامهای مکتوب (لحن نوشتاری) است که جایگزین لحن گفتاری و به منزله آن می‌باشد. لحن کلام به معنای يادشده, در محاورات عرفی از قرائن کلام بوده و در تحقق ظهور کلام و تعيين مقصود كوينده آن مؤثر است. مثال: «زید فقیه است» که هم می تواند خبری و یا پرسشی باشد با لحن کلام مشخص می شود. 6 Ly Ly) a A 

صفحه 58:
«عَمَ یاءلون*» عن ابا العظیم** ای هم فیه مُختلفُونَ* كلا سَيَعلمُونَ** ثم كلا سَيلمُونَ» = علامه طباطبایی می گوید: «لحن تهدید. قرینه است بر اینکه: پرسشکنندگان. مشرکان منکر معاد بودهاند. نه ممنان, و نه عموم مش ركان و مؤمنان.» روشن است که مقصود علامه از لحن. کیفیت تلفظ و لحن گفتاری این آیات نیست؛ زیرا کیفیت تلفظ آنها توسط جبرئیل یا پیامبر گرامی اسلام (ص) برای ما معلوم نیست. بلکه مراد خصوصیت کلمات و کیفیت ترکیب انهاست؛ یعنی استفاده از حرف ‎IS‏ و «س» در سیعلمون و تکرار سیعلمون که نشان دهنده لحن تهدید است. 6 Ly Ly) a A 

صفحه 59:
به طور کلی, در تفسیر آيات كريمه بايد به لحن آنهاء اعم از نوشتاری و گفتاری, توجه کرد. لحن نوشتاری آیات از دقت در ویژگیهای کلمهها و ترکیب و سیاق آنها, به دست می‌آید لحن گفتاری آنها را باید از راه اخبار موثق تاریخی و روایات معتبر معصومین 2 و شواهد قطعی دیگر جستجو نمود. 

صفحه 60:
معرفتهای بدیهی و برهان قطعی آشکار 0 ا /تفلومات و معارفی که با نیروی عقل برای انسان حاصل می‌شوده بر دو قسم است: 2 الف- معارفی که در حص ول آنها به اکتساب و استدلال نیازی نیست و بدون تلاش فکری برای انسان حاصل می‌شود (علوم بدیهی يا نزدیک به بدیهی)؛ مانند: «اجتماع نقيضين محال است» و یا «هر پدیدهای يديد آورندهای دارد». وي معرفت هاى بديهى ب- معارقى كه براى دستيابى به آنهاء به فكر و استدلال نياز است و با تأليف و تنظيم جند مقدمه يقينى (بديهى يا منتهى به بديهى) حاصل مىشود (علم نظرى يا كسبى)؛ ‎yee ome‏ يان كداز تأليف «جهان متغير است» و دفر موري ا ۱ 8 حاصل م شود. وي برغان هاى قطعى آشكار 2 لب مت ذ ۷ 

صفحه 61:
روش انسانها در مفاهمه» اتکا به معرفت های بدیهی و برهان های قطعی © روش انسانها در تفهیم و تفهم اینگونه است که اگر درباره مطلبی كه گوینده در صدد بيان كن است. معرفتهایی بدیهی یا برهلنی قطعی و آشکار وجود داشته باشد. انسان خردمند برای فهماندن مقصود خود. افزون بر عبارتهلیی که به کار می‌برد. معرفتهای بدیهی و برهانهای قطعی را قرینه سخن خویش قرار می‌دهد و به میزلنی که آنها مقصود را می‌فهمانند. از الفاظ خود می‌کاهد و خود را از ذکر قرینه بی‌نیاز می‌داند و مخاطبان نیز مقصود گوینده را با توجه.به ن معرفتهای بدیهی و برهانهای قطعی, می‌فهمند و ن معرفتها را قرینه کلام او قرار می‌دهند مت ‎i ys‏ لب 

صفحه 62:
مثال قرآنى ° ‎wy‏ براى معرفت هاى بديهى: ‎Sip an Salo‏ ان رم يُضلُوا عبادك و لا یلوا" فاجراً اه (نوح۲۷)[حضرت نوح (ع) خطاب به خداوند عرض کرد:] راستی که اگر کف [قوم مرا باقی گذاری بندگانت را گمراه سازند و جزبلیدکار کار نزیند.» ‏مراد از «فاجر» و «ار» نوزادانی هستند که از قوم حضرت نوح (ع) با فطرت ایمان و توحید به دنیا می‌آیند و ‏تحت تربیت آنهاء فاجر و کافر می‌شوند و این «مجاز» است و قرینه آن هم این معرفت بدیهی عقلی می‌باشد که ‎a‏ حضرت نوح (ع) این نیست که آنها اگر باقی بمانند. افراد فاجر و کافری را می‌زایند. بلکه منظور آن است ‏که اگر بمانند. بچههایی که از آنها به دنیا می‌آیند. تحت تربیت آنها فاجر و کافر خواهند شد. ‎<7 ‏1 ات لب) بيت 

صفحه 63:
| ‏بح‎ a > مثال قرآنى براى برهان هاى قطعی آشکار 3 از جمله مواردی که بدیهیات عقلی و برهانهای قطعی در فهم عبارتها موثر واقع می‌شود. مجازهای عقلر است. در قرآن كريم مجازهای عقلی فراوانی وجود دارد که در اکثر قریب به اتفاق آنها. معرفتهای بدیهی قرينه قرار كرفته است؛ براى مثال در آیه شریفه «ر ‎«lbs io SLI KS cle‏ (فجر؟؟) و خداوندگار تو و فرشتگان صف در صف آیند.» رل ‎KS alee‏ اسناد داده شده است ولی برهان قطعی آشکار پر محال بودن رفت راب وان تا مکانی برای خدای متعال, قرینه است بر اینکه اين اسناد. مجازی است نه حقیقی, و به اصطلاح «مجاز عقلی» است. ‎eo)‏ لب تا 

صفحه 64:
ی آل مثالی از در سیره علمی معصومین (ع) یکی از اصحاب امام باقر (ع) می‌گوید: در نزد آن حضرت بودم که عمرو بن عبید نزد آن حضرت آمد و عرض کرد: فدایت شوم! خشمی که خداوند متعال که فرمود «و من یخلل علیّه عغضبی فد هوی؛ هرکس که خشم من بر او فرود آیده در [ورطه] هلاکت افتاده است» آمده چیست؟ حضرت فرمود: ای عمروا مقصود عقوبت الهی است. هرکی گمان کند که خداوند حالتی از او زابل و حالتی دیگر بر او عارض می‌شود. او را به اوصاف آفید کات توصیف کرده است.» ق است و اینکه خدا حالات آفریدگان را کر اين روایت به قرینه اينکه خ تا ندارد و هیچ چیز نمی‌تواند حالت او را تغیبر دهد. غضب به عقاب (کیفر) تفسیر شده است. ) إن 2 مدت 

صفحه 65:
توجه به قرائن ناپیوسته و منفصل آیات و ها *آیات مرتبط *روایات و اخبار تاریخی *معلومات عقل نظری *ضرورت های دینی, اجماع های معتبر ‎GQ a‏ لتب ب 

صفحه 66:
سح ‎ZY,‏ ‏قرائن منفصل لفظى 0 رركا 17 آبات دیگر قرآن ‌ مبناى روايى اين قرینه. امام علی (ع): ‎GUS»‏ لله تبْصِرُونَ به وَ تَسمعُونَ به وي م مثال اول: ‎LET Sed‏ لم لبشوا انبم آواتک مان وم دون 01901017 در روایتی از ابن مسعود نقل شده: هنگامی که این آیه نازل شد بر مردم گران آمد. گفتند: ای رسول خدا ‎٩‏ اقل به خود ستم تکرده باشند؟ پیامبر (ص) فرمود: "منظور آنسه شما فک ۰ ۰ ۱ "یا گفته بنده صالح خدا (لقمان) را نشنيدهاید که می‌گوید: " فرزندم برای خدا شریک قرار مده زیرا د طلم بزرگی است: وَإِذ ‎ob de hy ty SL Ju‏ لا مفْرِكُ بال إن الشّرك لَظلمٌ عَظيمٌ (لقماء سات 

صفحه 67:
- | مثال‌دوم از امام حسن مجتبی (ع) روایت ده که در تفسير أيه و لان و مشهود ‎esx)‏ ‏فرمود: شاهد. پیامبر خدا (ص) و مشهود. روز قیامت می باشد. آیا نشنیدی سخن خداوند را که: الا آرسلناک شاهدا و شرا و تذیراً (حزاب, ‎(Fo‏ و فللگود: إِنَّ فى ذلكٌ ‎SE RY‏ غنات الآخرّة ذلك وه مَجْمُوحٌ له اس و ذلک م موود 000 1 ات الحا بيت 

صفحه 68:
1د كه كك مثال سوم 7 لت آيات دسته اول: م فيه ولا خُلَّةٌ ولا شَفاعَةٌ وَ الكافرُونَ هُمُ الطَالمُونَ (86ابقره) | يما لا تَجزى نفْسٌ عَنْ نقس شینا و لا بل منها شفاعَةٌ و لا يُوْحِذُ منها عذلٌ ولا هُمْ ينصرُونَ (بقره. 4؟) آيات دسته دوم: tae GH cb من أَذن له امن و رضی ‎(V4 ab) YS I‏ VS ‏ال‎ 

صفحه 69:
ی به اين دو دسته آیات روش می شود که مراد خداوند در آیات دسته اول نفی و سود نداشتن آن بدون اذن اوست. 

صفحه 70:
| ‏مت‎ VS 2 روایات 0 یکی اقزائن ناپیوسته آیات قرآن, روایات معتبری است که در توضيح و تبيين آيات از بيامبر (ص) و معصومان (ع) رسیده اس ۱- ۲. دلایل قرینه بودن روایات الف) اصول عقلائی محاوره سخنان و مکتوبات را از یک منظر می‌توان, به دو دسته تقسیم کرد: یک دسته: سخنان و کتابهایی است که برای استفاده عموم القا شده و یا نگارش یافته وبه همین دلیل عبارتهای لن ساده و روان و مطالب آن آسان و قابل فهم برای همگان است و در نتیجه. برای فراگیری مطالب و معارف آنهء به معلم و مبيّن نيازى نيست دسته دیگر: سخنان و نوشتههابى است كه همه يا يخشى از آنها مطالب تخصصى و علمى عميق و بلندى است كه براى همكان قابل فهم نيست, و بسا كوينده و نويسنده براى اينكه سخنش طولانى نشود و یا نوشتهاش پرحجم نگردد. مطالب را به صورت كلى و سربسته بيان گند و شرح و تفصیل آن را رعهده معلم كنارد و كاد يه دلايلى به عمد مواردى از کتاب را مجمل و متشا یبا می‌نماید I OK ‏ال‎ 

صفحه 71:
oy ey, SS ‏كك‎ ‎9 ‏بدیهی است که:‎ وش عقلا در استفاده از این دو دسته سخن و نوشته, متفاوت است: در دسته اول: به آنچه از ظاهر کلام فهميده می‌شود. اکتفا می‌کنند و بدون هیچ تردیدی, همان را مقصود گوینده و نویسنده آن می‌دانند, در دسته دوم: برای فهم مطالب. علوم بيش نياز و يا رجوع به معلم را لازم می‌دانند و فهم تفسیری را که بدون آن فراهم آید حتی با دقت و تأمل زیا معتبر نمی‌دانند و جز در مواردی که فهم مطالب, آسان و آشکار بوده و احتمال خلاف در آن داده نمی‌شود. به آنچه از ظاهر کلام بدون معلم فهمیده می‌شود, اعتماد نمی‌کنند. 0 Ly © ‏سيا‎ a Og) 

صفحه 72:
بح ‎ZF.‏ | از سوى,ديكر در قرآن كريم آياتى وجود دارد كه فهم مرتبهاى از معناى آن آسان بوده و برای فراگیری مفاد آن و ع مكنا ل ‎a‏ ‏آن به معلم و مبیتی نیاز نیست. ولی هم آن آیات مراتب عمیقتر و پیچیدهتری از معنا را دربردارند که بدون کمک گرفتن از روایات از قابل دستیابی نیست و هم آیاتی در آن وجود دارد که فهم معنا و مراد واقعی خدای متعال از آنها بدون استمداد از روایات ممکن نمی‌باشد. مثال: آيات الاحكام؛ اعم از اعمال عبادى و غير عبادی الف: اعمال عبادى: مثل جزئيات نماز و روزه و خمس و زكات و... ب. غير عبادى مثل: قطع دست دزد در حذ سرقت: 0 و الشارق و ‎Wy as Lgl LAs SLE‏ با تال )۳۸ ‏عَزيرٌ حَكيمٌ ( مائده,‎ il 5 Si ‏قرآن, از اینکه دست دزد در چه شرایطی قطع می‌شود. چه قسمتی از آن را باید قطع کرد سخنی به ميان نيامده و جز از راه‎ oti ‏رولیت نم‌توان حکم آن را به دست آورد.‎ 5 1 ١ 

صفحه 73:
4 مت ۰ - لكا آيات غير احكام: در آیه شریفه «تلقّی دم من ریّه گلمات ...؛ (بقره. ۳۷) برای دست یافتن به مقصود از کلمات باید از روایات بهره گرفت. در روايتى از امام باقر (ع): اللهم لا اله الا انت سبحانک و بحمدک رب انی ظلمت نفسی فاغفر لی انک خیر الغافرین. اللهم لا اله الا انت سبحانک و بحمدک رب انی ظلمت نفسی فارحمنی انک خیر الراحمین. اللهم لا اله الا انت سبحانک و بحمدک رب انی ظلمت نفسی فتب علی انک انت التواب الرحیم. ‎pal‏ من ره کلمات» قال: سأله بحق محمد و علی و الحسن و الحسین و فاطمة (علهم السلام) ‎ ‏11 اية أخرى : و فى رواية اخرى : « ‏ل ‏ای سا 2 

صفحه 74:
7 لطیفه ای از کشف الاسرار درباره اين آیه: = ل «... و كفتند آدم بر ساق عرش نبشته ديد - لا اله الا الله محمد رسول النه» جون در زلت افتاد مصطفى را شفیع گرفت و ككفت خداوندا بحق محمد كه مرا بيامرزى! رب العالمين ككفت از جه شناختى او را و بمن شفیع آوردی؟ گفت بر ساق عرش نام وی قرین نام تو دیدم. دانستم که بنده ایست بر تو عزیز, الله - گفت رو کت آمرزیدم. 69 J wy = J 

صفحه 75:
00000 قرائن منفصل غير لفظى 7 1 معلومات عقل نظری ‌ منظور از معلومات عقل نظری آن دسته از معلومات اند که برای دستیابی به آن به فکر و استدلال نیاز است و با تتظیم چند مقدمه چینی (بدیهی یا مبتنی بر بدیهیات) تحصیل می شوند. معرفت های عقل بدیهی برای اينکه به فکر و استدلال نیاز ندارند از قرائن متصل به شمار آمدند اما معلومات عقل نظری چون با اندیشه حاصل می شود و از آغاز برای مخاطبان روشن نیست از قرائن منفصل اند. وجوه يَؤْمئذ ناضرَةٌ (7؟) إلى رَيّها ناظرَةٌ (اقيامه) لا تذرکه الأنّصارٌ وَ هُوَ يُدْركُ الأنصار وَ هُوَ اللَطِيفٌ الخبيرٌ (١٠انعام)‏ 90 537 

صفحه 76:
ee نکته 7 ‎eT‏ ‏دو نكته : كت > الزوم يرهيز از اتكا به مظنونات و محتملات عقلى: لا يُْنى منَ الحقّ شَيْئا» ‎OF in)‏ ‎ye‏ 0 05 دهان قط علوم تجريى ‎lb 2‏ آیه ای با واقعیت های شناخته شده به کمک علوم تجربی مخالف باشد قطعا مراد خداوند نیست. ‎ ‏لا یکی از قرائن مورد استفاده عقلا در محاورات و فهم متون ویژگی های موضوح سخن است. با توجه به اینکه ویژگی های طبیعی موضوع دسته ای از آیات, با کمک گرفتن از یافته های قطعی علوم تجربی رشناخته می شود لزوم توجه به یافته های قطمی علوم تجربی در تفسیر این آیات مشخص می شود. يب اصل مبنایی این است که خداوند حکیم از کلامش معنای مخالف واقعیت خارجی اراده نمی کند. | © 1 ات لب) لب 

صفحه 77:
| ZF. nN ‏سنا‎ 1 ‏در اینجا به نمونههای چندی از آیات و موضوعات علمی ذکر شده اشاره می‌شود:‎ ‏رتق و فتق آسمان و زمین‎ ۱ ‏لسّماوات و الارض کائتا رتفا ناما و جَعَلْنا منَ الماء كل شَىْءِ حَيّ أ‎ ST LYS Gt ‏و لمیر‎ ‏قلا وْسُونَ (۳۰ انبیاء)‎ ‏دشواری تنفس با افزایش ارتفاع‎ .۲ ‏َك برد لله أن يهْديهُ تشرخ صذره للاسلام و من برد آن بضله تجعل صذر؛ صَيّقاً رجا کشا‎ (Alston goed ‏تدای تمل ال افيس غلی الذین لا‎ ۱ ° ‏بيت‎ Ly oe jj ١ 

صفحه 78:
SS ‏لا‎ ۳ کب خاص نباتات (آیه ‎۸٩‏ سورة خجر)؛ و رض مَدَذناها و ألقينا فيها رواسئ و أَنْبئّنا فيها من كل 26 رزو كنا ۴. تلقیح نباتات (آیه ۲۲, همين سوره)؛ ا ارات قاتا من الشمام ما ‎(tual‏ 55 69 ل ‎wy 9 7‏ له ارين 11 022 

صفحه 79:
۵ قانون زوجیت و تعمیم ‎el‏ به عالم نباتات (آیه ۳. سوره رعد)؛ و هو اذى مَدَ الارض و ‎See‏ فبها زواسی و أتهارا و من کل ارات ‎Jee‏ فیها ژوجین هار ام فی ذلک لیات ‎pa‏ 59758 (۳) 

صفحه 80:
A Ss 2 لزوم توجه به ضروریات دینی و مذهبی و اجماع های معتبر 3 ضروری دینی مطلبی دینی است که جزء دین بودن آن برای همگان حتی برای غیر معتقدان آن آشکار باشد و و دلیل نیازی نیست مانند اعتقاد به خاتمیت پیامیر (ص) و وجوب نماز. ضروری مذهب نیز همین گونه است فقط از منظر درون مذهبی مورد بحث قرار می گیرد. مانند عصمت دوازده امام و عصمت حضرت زهرا (س) و استحباب زیارت آنان . ك6 ف 

صفحه 81:
‎A 4‏ من 5 ‎A‏ ‏و ‎PBL JG SUL 5 Las (As J5 5d) bb al Bs tal‏ هؤّلاء تناتى هن أَطهرُ 5 كم فائقُوا اله وَ لا تُُرُون فى 5 صَيْفَى اليس منْكُمْ جل رَشيدٌ (هود ۷۸) قوم او (بقصد مزاحمت میهمانان) بسرعت به سراغ او آمدند- و قبلا کارهای بد انجام مىدادند- كفت: «اى قوم من! اینها دختران منند برای شما پاکیزهترند! (با آنها ازدواج کنید و از زشتکاری چشم بپوشید!) از خدا ‏بترسید و مرا در مورد میهمانانم رسوا نسازید! آيا در ميان شما يك مرد فهمیده و آگاه وجود ندارد؟!» ‏* به قرینه ضروری بودن حرمت زنا از ظهور آیه دست برداشته می شود و منظور بهره مندی ‏از طریق ازدواج است. 1 )نح لب مت تب 

صفحه 82:
ee ‎gall Gy,‏ آمْنُوا لا تفربوا الا و با قطع نظر از قرائن منفصل بر مباح بودن میگساری در غیر اوقات نماز دلالت مفهومی دارد. ‏سید رضی می گوید: روا نیست برای کسی که بگوید اين آیه بر نهی خداوند متعال از مست شدن پیش از وقت نماز و مباح بودن آن در غیر از اوقات نماز دلالت دارد زیرا حرام شدن میگساری ‏در هر حال از اموری است که با ضرورت از دین پیامبر (ص) دانسته شده است. 

صفحه 83:
J 5 ‏راجماع‎ در اهل سنت اتفاق اهل حل و عقد از امت ييامبر (ص) بر امرى از امور است و بدون هيج قيداو شرطى حجت است ولى از نظر شيعه اجماع بايد كاشف از بيان يا ديدكاه يكى از معصومان (ع) باشد, براى مثال در آیه يا بتى إشرائيل ادْكرُوا ندمتئ الى أَنْعمتٌ عَلَيكُم و ‎Sella le (SELLE Ji‏ (۴۷ بقره) از ابن عباس نقل است که گفته: از «لعالمین» عالمهای اهل زمان آنان را اراده کرده است زیرا مب امت ما به اجماع همه مسلمانان برترين امت هاست. ( 52 اناه 

صفحه 84:
1 De ‏روزى هارون الرشيد (خليفه مقتدر عباسى) به امام كاظم عليه السلام گفت: م‎ ‏جرا اجازه مى دهيد مردم به شما بكويند «فرزندان بيغمبر»». با اينكه فرزندان على (ع)هستيد, نه‎ ‏فرزندان پیغمبر؟ شخص را به پدرش نسبت می دهند و مادر به منزله ظرف است و فرزند به پدر‎ ‏منسوب است نه مادر.‎ ا درا رو ‎Ce ۲‏ و 1 ‎cya‏ (انعام. ۸۵-۸۴) ۱ نگونه که حضرت عیسی از طریق حضرت مریم(ع) به ذریه انبیا ملحق شده ما نیز از طریق ان فاطمه (ص) به ذریه پیامیر (ص) ملحق می شویم. ) إن 2 نب 

صفحه 85:
| —Z — w ° 2 افزون بر آن امام به آیه مباهله استدلال کرد: فَمَنْ حاجَّكٌ فيه من بعد ما جاءك م من ‎be Lal Gs Life Jab bal‏ 5 أَبناءكم و نساءنا و نساءكم و شتا و سکم نم بل فتجمل لفنت ‎JPY) uss le‏ عمران) و فرمود: در وقت مباهله به اجماع امت_کسی جز علی (ع) و فاطمه (س) و حسن(ع) حسین(ع) همراه پيامبر (ص) نبود پس تأویل «بناءنا» امام حسن (ع) و امام حسین(ع) است .