تاثیر اقلیم بر معماری

صفحه 1:
7 Avr) °. 4 

صفحه 2:
اقلیم بر معماری: پژوهش های جامعی را در این زمینه ایجاب می یژه در کشور ما که تتوع شرایط اقلیمی در آن کاملا مشهود است.انجام تحقیقات گسترده در اين زمینه امری اجتتاب ناپذیر است. 4 ن پژوهش ها به دو صورت نظری وعملی انجام مى كبرد دروجه اول.مباحث نظری به اقليم و ساختمان.مورد بررسى قرارمى كيرد و در وجه دوم.با بهره جستن از آمار آب و هوابى مناطق مختلف و انجام تقسيم بندى هاى اقليمى. همجنين با استفاده از نمونه هاي ساختمانى مناطق مختلف اقليمى. ها و محاسبات دق صورت مى كيرد .از آنجا كه ايش ها عملى در جار جوب وظايف موسسات تحقياقات ساختمانى انجام مى كيرد واين امر تنهابا تخصيص بودجه وزمان كافى از سوى سازماتهاى مربوطه ماکان پذیر ست. همچنی به نبود امكانات عملى جهت انجام اين برنامه ها ودر دست نبودن امار واطلاعات آب وهوایی مناطق مختلف. پژوهش حاضر بیشتردر وجه اول استوار است. : ‏معماری واقلیم. پیوندشان رابطه نوزاد وآغوش می ماند. یا نسبت هر رستنی با خاک‎ ٩ oo ‏بای ای تکام آفرین؛ آلهام بخش والبته . نه محیط زا‎ pues cae ‏معنا. آغوش. خاک واقلیم . رابط حیات وسرزندگی ونبودشان نمود میرایی استٍ‎ ‏معماری بومی در پهنه جهان وآروین های آن در معماری ایران زمین تیز . خود گواه دی بر‎ ‏اندیشه ی فرم زایی ملاحظات اقلیمی در معماری است تا عاملی بر محدودیت آن یا اسارت‎ ‏معمار.‎ ار 

صفحه 3:
میزان متفاوت وترکیب گوناگون عوامل اقلیمی که خود ناشی از تفاوت موقعیت جغرافیای مناطق مختلف است. حوزه های اقلیمی متفاوتی در جان پدید آورده که هریک ویژگی های خاصی دارد. محیط زیست ۰ شهرها وحتی بناهلی مربوط به این حوزه های اقلیمی. ویژگیهای خاصی متناسب با شرایط اقلیمی خود به دست آوردند. هدف این گزارش ۰ تعیین حوزه های مختلف اقلیمی ایران در ارتباط با معماری وارائه اطلاعاتی است که برای دست یابی به طرحهای منطقی معملری وهماهنگ با اقلیم مورد نظر است . در این گزارش تاثیر هریک از عناصر اقلیمی(تابش آفتاب. رطوبت وباد) برساختمان مورد بررسی قرار می كيرد. در بين اين عناصر, تابش آفتاب- که نور وحرارت طبیعی را به وجودمی آورد- مهمترین عنصر محسوب می شود. 

صفحه 4:
حوزه های اقلیمی ایران ‎٩‏ تقسیمات اقلیمی در جهان ‏© در مورد تقسيم بندی اقلیمی نقاط مختلف جهان. روشهای گوناگونی پيشنهاد شده که از میان روش کوپن - دانشمند اتریشی - مورد قبول قرارگرفته است. کوپن براساس رشد ونمو انواع نباتات. ينج نوع اقليم در مقیاس جهانی معرفی کرده است که عبارتند از: ‏| اقلیم بارانی استوایی : در اين اقلیم فصل سرد وجود ندارد و معدل دمای هوا در 5سردترین ماه سال بیش از18 درجه سانتی گراد است . 

صفحه 5:


صفحه 6:
2 اقلیم گرم وخشک: در این مناطق. به دلیل آنکه میزان بارندگی سالانه بخار آب مورد نیاز جهت رطوبت هوا را تامين نمی کند. هوا به طور کلی خشک است 

صفحه 7:
‎٩‏ _ اقلیم گرم-معتدل: معدل دمای هوای سردترین ماه سال در اين مناطق بین 18 و3- درجه سانتی گراد ومعدل دمای هوا در گرمترین ماه سال بیش از 10 در جه سانتی گراد است. در اين مناطق زمستان کوتاه است ولی ممکن است حدود یک ماه یا يخ بسته يا يوشيده از برف باشد ‎ ‎ ‏بیشتر زمین ‎ 

صفحه 8:
° اقلیم سرد و برفی: در اين افلیم معدل دمای هوا در گرمترین ماه سال بیش از 10 درجه ودر سردترین ماه سال کمتر از3- درجه سانتی گراد است بارندگی در این معمولا" به صورت برف است ودر طول چند ماه ازسال زمین پوشیده از برف ویخ است 

صفحه 9:
‎٩‏ _ اقلیم قطبی: در اين اقلیم معدل دمای هوا در گرمترین ماه سال کمتر از 10 درجه سانتی گراد است. در این جا برخلاف اقلیم بارانی واستوایی فصل گرم وجود ندارد ‎ 

صفحه 10:
° ° اقلیمی در ایران اصولا در بسیاری در مناطق جهان.اقلیم بوسیله عرض جغرافيابى و اتفاع از سطح دريا مشخص می شود.ایران با قرار گرفتن بين 25 و 40 درجه عرض جغرافیایی شمالی:در منطقه گرم قرار دارد و از نظر ارتفاع نیز, فلات مرتفعی است که مجموع سطوحی از آن که ارتفاعشان از سطح دریا کمتر از 475متر است. درصد بسیار کمی از سطح کل کشور را تشکیل می دهند» با وجود اینک ایران دارای دو حوزه بزرگ آب(دریای خزر و خلیج فارس) است. بدلیل وجود رشته کوه های البرز و زاگرس و نحوه قرارگیری آنه. اثرات این دو حوزه محدود به نواحی بسیار نزدیک به آنها است و این حوزه هاء به ندرت اثری در تعدیل درجه حرارت قسمت هلی داخلی دارند. بى ترديد در كشورى كوهستانى مانند ايران .هيج كاه دو نقطه از نظر اقليمى مانند يكديكر نيستند.با اين حال. بهترین روش برای دستیابی به پایه ای به منظور تعیین مناطق اقلیمی کشور. همان اصول کوپن است که ناگزیرباید از آن پیروی کرد. 

صفحه 11:
© بنابراين» تقسيمات جهار كانه ايران را كه توسط دكتر حسن کنجی پيشنهاد شده نمی توان مورد استفاده قرار داد. وى تقسيم بندى كوين را با كمى تغيير و با توجه به عوارض جغرافیایی کشور به شرح زیر پذیرفته است. | اقلیم معتدل و مرطوب(سواحل جنوبی دریای خزد) ‏ 

صفحه 12:
قلیم سرد (کوهستان های غربی) 

صفحه 13:
اقلیم گرم خشک(فلات مرکزی) 

صفحه 14:
اقلیم گرم و مرطوب(سواحل جنوب) 

صفحه 15:
اقلیم معتدل و مرطوب (سواحل جنوبی سواحل دریای خزر با آب و هوای معتدل و بارندگی فراوان. از جمله مناطق معتدل محسوب می شود. این منطقه که به صورت نواری بین رشته کوه های البرز و دریای خزر محصور شده. از جلگه های پستی تشکیل شده است که هر چه به طرف شرق پیشروی می کند. رطوبت و اعتدال هوا کاهش می یابد. در حقیقت ۰ رشته کوه های البرز که حد فاصل دو آب و هوای متضاد هستند. جلگه های پست خزر را از فلات مرکزی جدا می کنند. از جمله ویژگی های اين اقلیم. طوبت زیاد هوا و اعتدال درجه حرارت آن است. دمای هوا در روزهای تابستان معمولا بین 5 درجه سانتی گراد و شبها بین 23۷20 درجه سانتی گراد و در زمستان معمولا بالای صفر است. در اين منطقه. بارندگی بسیار زیاد و در تابستان به صورت رگبار است. شهرهای رشت. بندر انزلی. بابلسر و گرگان در اين منطقه قرار دارند. 2 بارندگی درتابستان کم ودر زمستان زیاد است وبیشتر به صورت برف می بارد. به طور کلی در اين منطقه .فصل بهار کوتاه است وتابستان وزمستان را از هم جدا می کند 

صفحه 16:
تقسیمات اقلیمی و تیپولوژی معماری © با توجه به شکل گیری و تررکیب معماری بومی مناطق مختلف ایران در می یاییم كه ويزكى هاى متفاوت هر يك از اين اقليم هالتائير فراوانى در شكل كيرى شهر ها و تركيب معمارى اين مناطق داشته اند.بنابراين»تعيين دقيق حوزه هاى اقليمى در سطح كشور و د ابى به مشخصات اقليمى مناطق مختلف.در ارائه طرح هاى مناسب و هماهنگ با اقلیم هر منطقه اهمیت فراوانی دارد. 7 ویژگی های معماری بومی مناطق معتدل و مرطوب ‎٩‏ معماری بومی این مناطق که بیشتر کرانه های دریا ی خزر و دامنه های شمالی کوه های البرزرا شامل می شود.به طور کلی دارای ویژگی های زیر است: ‎ ‎ ‎ 

صفحه 17:
در نواحی بسیار مرطوب کرا نه های نزدیک دریا برای حفاظت ساختمان از رطوبت بیش از حد زمین, خانه ها بر روی ‎ab‏ های چوبی ساخته شده اند. ولی در دامنه کوه ها که رطوبت کمتر است.معمولا خانه ها بر روی پایه هایی از سنگ و گل و در پاره ای موارد بر روی گربه رو ها با شده اند برای حفاظت اتاق ها از باران.ایوانک های عریض و سرپوشیده ای در اطراف اتاق ها ساخته اند.اين فضاهاءدر بسيارى از ماه های سال برای کار و استراحت و در پاره ای موارد برای نگهداری محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد بيشتر ساختمان ها با مصالحی با حداقل ظرفیت حرارتی با شده اند و در صورت استفاده از مصالح ساختمانی سنگین ضخامت آنها در حداقل میزان ممکن حفظ شده است(در اين مناطق بهتر است از مصالح ساختمانی سبک استفاده شود.چون در زمانی که نوسان دمای روزانه هوا كم است.ذخیره حرارت هیچ اهمیتی ندارد و علاوه براین .مصالح ساختمانی سنگین تا حدود زیادی تأثير تهويه و كوران را كه يكى از ضروريات در اين منطقه است كاهش مى دهد 

صفحه 18:
در تمام ساختمان های این مناطق.بدون استثاء از کوران و تهویه طبیعی استفاده می شود.بطور کلی.پلان ها گسترده و باز و فرم کالبدی آنها بیشتر شکل های هندسی.طویل و باریک است. به منظور حداکثر استفاده از وزش باد در ایجاد تهویه طبیعی در داخل اتاق ها .جهت قرارگیری ساختمان ها با توجه به جهت وزش نسیم های دریا تعیین شده است.در نقاطی که بادهای شدید و طولانی می وزد.قسمت های رو به باد ساختمان ها کاملا بسته است. به منظور استفاده هر چه بیشتر از جریان هواء همچنین بدلیل فراواتی آب و امکان دسترسی به آن در هر نقطه ساختمان ها به صورت غیر متمرکز و پرااکنده در مجموعه سازمان دهی شده است آنها تند است. © بدلیل بارندگی زیاد در این مناطق.بام ها 

صفحه 19:
اقلیم و ساختمان 0 نکتهقابل توجه اینکه.اگر چه عناصر اقلیمی تمام ساختمان ها را تحت تأر قرار می دهد و اصول مطرح شده در اين قسمت در مورد تمام آنها صدق مى كند. وا در بكار كيرى اين اصول بايد توجه داشت كه در برخى ساختمان هاى خاص ممكن است تأثير عناصر ‎pail‏ ‏انسبت به ‎hy a‏ داخلى آن ساختمان ها ماد حارت ناشیا وجود فاد جراعم ها روشنایی و دستگاه های حرارت زا )بسیار اندک بوده بنابراين: نتايج به دست آمده 0 داخلى عمده اى در آنها دخالت ندارد 

صفحه 20:
تابش آفتاب و تأثیرآن بر ساختمان و محیط اطراف © نور خورشيد.هميشه برای ایجاد روشنایی طبیعی در ساختمان لازم است. ولی از آنجا که اين نور در نهايت به حرارت تبدیل می شودفمیزان تابش مورد نیاز برای هر ساختمان باید با توجه به نوع آن و شرایط اقلیمی محل آن تعیین شود. ‎٩‏ بنابراین.شدت تابش آفتاب و حرارت حاصل از آن در یک نقطه از سطح زمین.به فاصله ای که پرتوی خورشید باید طی کند. ضخامت ابرو وضعیت آلودگی هوا بستگی دارد.به همین دلیل.شدت تابش آفتاب در یک محل با ارتفاع آن محل از سطح دریا متناسب است و در مناطق مرتفع. چون پرتوی خورشيد فاصله ی کمتری از اتمسفر را طی می کند. حرارت بیشتری تولید می نماید.همچنین در ظهر محلی هر منطقه که خورشید در قائم ترین حالت خود نسبت به زمين آن محل قرار دارد و فاصله آن کمتر است.شدت تابش آفتاب بیشتر از صبح و عصر است که خورشید در مایل ترین حالت نسبت به زمین محل مورد نظر قرار دارد. ‎ ‎ 

صفحه 21:
حرکت وضعی و فورانی مین ذر ساقث ها رووقا وفصل های مختلف متفاوت است.برای بررسی شدت تابش آفتاب بر سطوح مختلف و حرارت حاصل از آز موقعیت خورشید نسبت به محل مورد نظر در زمان های مختلف مشخص باشد. بدین منظور.در این قسمت موقعیت خورشید مورد بررسی قرارمی گیرد. 

صفحه 22:
موفعیت خورسید 7 در هر نقطه از سطح زمین.مسیر حرکت خورشید در آسمان در روزهای مختلف سال متفاوت است.برای مثال .حرکت خورشید نسبت به ساختمانی که در نیم کره شمالی و رو به جنوب قرارگرفتهبیدین طریق است که در تابستان خورشید از شمال شرقی محوطه ی این ساختمان طلوع و در شمال غربی آن غروب می کند.در زمستان. طلوع خورشيد از جنوب شرقی و غروب آن در جنوب غربی محوطه ساختمان مزبور صورت می گیرد و فقط در اول فروردین و اول مهر ماه خورشيد کاملاً از شرق طلوع کرده.در غرب غروب می کند. 

صفحه 23:
‎٩‏ _موقعیت خورشيد را در هر منطقه ودر هر زمان می توان به و سیله ی دو زاویه یکی ((زاویه تابش )) و دیگری ((جهت تابش )) مشخص کرد.زاویه تابش زاویه ای است که بین امتداد پرتوی خورشید و سطح افق تشكيل می شود و جهت تابش زاويه اى است كه بين تصوير امتداد پرتو خورشيد بر صفحه افق و شمال واقعی پدید می آید.(3-3)تغییرات روزانه و سالانه ی اين دو زاويه به عرض جغرافيايى محل بستگی دارد. در بسیاری از کشورها.مقاذیر اين دو یه برای نقاط گوناگون و در زمان های مختلف محاسبه شده و به صورت جدول ها و منحنی هایی ارائه شده است. ولی چنانچه موقعیت خورشید براتی نقاط خاصی موری نظر باشد. آنها را می توان از طریق محاسبات ریاضی به دست آورد. ‎ ‏اولین عامل موثر در محاسبه ی موقعیت خورشید . زاویه ی چرخش خورشید است. ی است که بين دو صفحه ای که از خط استوا می گذرد و خطی که مرکز زمین و خورشيد را به هم متصل می كند. ايجاد مى شود و در طول سال از 23.5 درجه به طرف بالای صفحه ی استوا تا 5 درجه به طرف يايين صفحه ى استوا يعنى 47 درجه تغيير مى يابد. ديكر عوامل موثر در تعيين ‎ ‎ 

صفحه 24:
° فضاهاي اقليمي در معماري ايراني مبحث فضا از مباحث فراموش شده معماری امروز کشورمون هستش. در حالیکه از جمله تفاوت های هنر معماری با دیگر هنر ها خلق فضا ها هست و اونچه باعث ماندگاری یک اثر معماری می شه صرفاًفرم اون اثر نیست و فضای انسانی از جمله مهمترین عوامل شکل دهنده یه معماریه خوبه. جالبه بدونيم که معماری ایران دارای فضاهای منحصر به فرد و بی نظیری بوده که امروزه اسم بعضی هاش حتی واسه ما آرشیتکت ها هم نا مفهومه چه برسه به توده مردم که دلیلش چیزی جز بی توجهی ما معمارا نیست. در اینجا یه تعدادى از اين فضاها معرفی شده به همراه مختصر توضیحی. امیدوارم که یه مقدمه باشه واسه اینکه پیشتر به اين مقوله اهمیت بدیم و بیشتر بشناسیم و فضاهای جایگزینی واسه اونا پدا 

صفحه 25:
فضاهاي اقليمى در معماري ايرانى © معماري ابراني كه ابتدا در محدوده ي فلات ايران و سبس در حوزه نفوذ فرهنگ ایرا گرفت. همچون همه ي معماري هايي که ريشه در فرهنگ بومي دارند. به اقليم توجه داشته و تا پایان دوره ي قاجار آثار با ارزشی از خود به جا گذاشته است ‏ 7 بررسي نمونه هاي به جا مانده ‎OLE‏ مي دهد . 2 رنگهاي به کار رفته در تزيينات ساختمانها متأثر از ويزكي هاي اقليم كرم و خشك بوده اند مصالح ساختمانها. علاوه بر توانابي هاي سازه اي و توجه به مسائل اقتصادي و تأمين مصالح از نقاط نزديك. بهترين شكل بهره برداري از انرذي محيط بري را نشان مي دهند سازه هاي طاقي در اين بناها نشان دهنده ي رابطه ي اقليم و معماري هستندحتي در نقوش تزييني رد بي خورشيد را به عنوان مهمترين عامل اقليمي در نقوشي با نام شمسه و جرخ خورشيد مي توآن دید اين مقاله به بررسي فضاهایی مي پردازد که به طور مشخص به دلیل ويژگي هاي اقليمي شکل گرفته اند و اقلیم در آنها موضوع آصلي بوده است. نام اغلب | فضاها از همین ويژگي اقليمي آنها گرفته شده است. مانند اتاق کرسي. زمستان نشین: سردابه و ‎moe‏ حياط هاي مركزي در اين بررسي نيامده اند. كرجه اين حياط ها خود باسخى اقليمي به فضاي باز اه اند و ایجاد فضايي با درخت و حوض آب و در آمان از بادهاي گرم و تأبش شذید آفتاب. بهترین دلیل شکل گيري حیاط در مرکز خانه بوده و در همه ي اقلیم هاي مشابه هم دیده مي شود 

صفحه 26:
حیاط نارنجستان در كتاب فرهنگ مهرازي ایران. نارنجستا آنرا سر پوشیده کرد و در باغچه ي آن در ختان نارنج و غیره پرورش داد حیاط ارنجستان حياطي کوچك در مجموعه ي اندروني بوده که علاوه بر تأمین نور فضاهاي اطراف. امکان نگهداري گياهاني را که نسبت به يخبندان شبهاي زمستان مناطق كويري حساس هستند فراهم مي کرده است. ابعاد کوچك آن و مجاورت با طاق ها و توده هاي ساختماني که در طول روز با انرژي خورشید گرم مي شدند موجب مي شده كه با تخليه ي اين انرزي در طول شب. دماي فضاي محدود حیاط بالاي صفر حفظ شود : وححتى ‎Ge‏ ی لها قفي با لك وج بو کرد که جر زمستانهاي خيلي سرد امکان پوشاندن آن با پارچه و جود داشته اين حياط ها به ندرت در محور هاي اصلي بنا در گوشه ها و فضاهایی که مشکل نور كيري داشتند ساخته مي شدند . الكوي معمولي آنها مربع 9 قسمتي است كه در هر وجه آن يك فضاي سه دري قرار مي گرفته یا هشت ضلعي بوده اند. در برخي موارد با گوشه سازي. نوعي گنبد ناقص روي آنها ساخته مي شده . ت بن فضأ كه تحت تأثیر تزیینات اق ها و فضاهاي جانيي هم بوده.به شکل گلوبي آجركاري يا آجر لعاب دار بوده است تعریف شده است: میان سرايي که مي توان 

صفحه 27:


صفحه 28:
۲ é ‏گودال باغچه‎ ‏گودال باغچه یا باغچال در وسط حیاط مركزي ساخته مي شده و يك طبقه در داخل‎ ‏زمين فرو مي رفته است. نمونه هاي اين فضا در اقليم هاي بسيار خشك كويري از‎ ‏جمله در کاشان» نایین و یزد دیده مي شود. گودال باغچه علاوه بر تأمین خاك‎ ‏امکان دسترسي به آب قناط را هم فراهم‎ shy ‏مورد نیاز خشت هاي استفاده شده در‎ ‏مي کرده . این مساله در شهر هايي مثل نایین که يك شبکه ي پیچیده ي قنات‎ ‏داخل شهر داشته اند بسیار مهم بوده است. بنابر اين معمولا در گودال باغچه آب‎ ‏رواني مي بينيم که حوض مياني را پر مي کرده و سر ریز آ به خانه هاي دیگر مي‎ ‏رفته است. در حاشیه ي این حیاط اغلب رواق و گاه چند اق به شكلي یمه‎ ‏ساخته مي شده و کاشت درخت انار پسته و انجیر در این گودال ها مرسوم‎ ‏بوده است. با توجه به کوچکتر و پایین تر بودن این حیاط ها و استفاده از رطوبت و‎ ‏خنكي زمین؛ علاوه بر رطوبت گياهان و خنكي آب. در واقع فضايي به مراتب‎ ‏اقلیمی تر از حياط شکل مي گرفته است‎ ‏گودال باغچه ي خانه ي پیر نیا در نایین و مسجد مدرسه ي آقا بزرگ در کاشان‎ ‏نمونه هاي خوبي از این فضاها هستند‎ 

صفحه 29:


صفحه 30:
معماری خانه طباطبایی ها به شیوه گودال باغچه متقارن و درون گرا است. در کویر خانه ها را گود می ساختندتا بنا عایق حرارت و صدا بوده ودسترسی به آب قنات هم راحت تر و در مقابل زلزله مقاوت تر باشد 

صفحه 31:
بام © بام در معماري ايران به جرأت بخشي از فضا كي است و علاوه بر وجود حجم هاي بيجيده و زيباء به عنوان حياط هم مورد استفاده قرار مي گرفته است. در شهرهايي چون نایین در برخي از بناها با ديوا ار هاي صندوقه چيني شده. اطراف بام را تا حدود يك متر و نيم بالا آورده و نوعي حياط در بام بوجود مي آوردند که در شب هاي تابستان براي خواب استفاده مي شده است. همجنين اين ديوارها با سايه اندازي بر بخشي از بام در ساعات مختلف روز نقش اقليمي ثانويه اي نيز داشته اند. چنین فضاهایی در مساجد نیز مورد استفاده بوده است. در مسجد سپهسالار در بالاي بام وضو خانه اي که چهل شير نام دارد؛ اين فضا به همين شکل وجود دارد. نمونه ي دیگر خانه ي عباسیان کاشان با چنین حياطي در بام است که در آن معماران با قاب بندي هاي ظریف از مشبك آجري. امکان تهویه را نیز فراهم آورده اند 

صفحه 32:


صفحه 33:
باغ كوجكي بوده كه كنار خانه ساخته مي شده و تأثير اقليمي زيادي بر خلنه داشته است. نمونه ي بسيار خوب آن در كنار خانه ي بير نيا در نايين در قسمت جنوبي حياط وجود دارد. در واقع متمو لین با ساختن چنین فضايي نوعي یبلاق در کنار خانه ي خود بوجود می آورده اند 

صفحه 34:
پیش از آنکه نام فضاي معيني باشد. به همه ي فضاهايي که در وجه شمالي حياط ساخته مي شوند تا از آفتاب زمستان كه با زاويه اي مايل به درون اتاقها مي تابد استفاده کنند. كفته مي شود اما مجموعه ي معيني از فضاها با رابطه اي خاصء مجموعه ي فضاهاي زمستان نشين را تشكيل مي دهند که عبارتند از سه دري پنج دري و شکم دریده . که روي محور اصلي قرار مي گرفته اند و دو فضاي ارتباطي كه مي تواتد راهرو يا تختكاه باشند و كوشواره هابي که از سه دريء اتاق ارسي یا تهراني و اتاق دو دري تشکیل شده اند و گوشه هاي این بخش را تشکیل مي دهند فضاي اصلي زمستان نشين روي محور اصلي قرار كرفته و براي ورود بيشتر نور خورشید اغلب پنجره هاي آنرا از ارسي هاي بزرگ مي ساخته اند. داخل فضاهاي مركزي با توجه به بسته بودن فضاء تزيينات بيجيده اي جون قطارهاي مقرنس و آینه كاري هاي بسيار ه ديده مي شود 

صفحه 35:


صفحه 36:
تاد تان ف بو 9 تابستان نشين نيز موقعيتى مانند زمستان نشين دارد با ! ن تفاوت كه در وجه جنوبى حباط قرار گرفته است تا در تبستان از تابش مستقیم آفتاب در امان بماند و روی محور اصلی آن معمولاً فضای نیمه باز با تالار قرار مى كيرد اين تالارها و ايوان ن ها جز در مواقع بسيار سرد سال مهمترین فضایی زندگی در خانه بوده اند. و اگرچه هميشه تزیینات داشته اند. اما با توجه به باز بودن و نفوذ گرد و خاک. از تزیینات بسیار پیچیده در آنها پرهیز و به نقوش ساده ی گچی در ترکیب با آجریا سیم كل قناعت می شده است حسینیه ی خانه ی بروجردی ها که فضای بسیار پیچیده با تزيبنات تركيبى كم نظیری در تابستان نشین آن دیده می شود. از نمونه های استثنایی اين مجموعه فضا است. در شهرهای سرد سیری چون تبریز, زنجان. اردییل. عملاً وجه تابستان نشین از بنا حذف شده و فضای نیمه باز ايوان را هم ندارند 

صفحه 37:


صفحه 38:
بهار خواب ‎٩‏ این فضا همان مهتابی است و در مناطقی از خراسان تخ بوم (تخت بوم) نیز نامیده می شود. اين فضای بدون یقف در مجاورت حیاط و در طبقات بالاتر از اول ساخته می شود و شب های تابستان در آن می خوابند و بسته به محل استقرار آن. در ساعاتی که دیوارهای اطراف بر آن سایه ی مناسب می اندازد از آن استفاده می شود. در بهار و پاییز در تمام ساعات روز و در تابستان شب ها قابل استفاده بوده است این فضا در دوره ی قاجار به مسجد مدرسه ها نیز راه یافت و نمونه های زیبایی از آن را در مسجد سید اصفهان. مسجد سلطانی سمنان و مسجد سپهسالار تهران می توان دید و در مناطق گرم و مرطوب چون دزفول و شوشتر جزء جدایی ناپذیر خانه های مسکونی است تزیینات رایج این فضا از جنس تزیینات نمای رو به حیاط است 

صفحه 39:
اتاق کرسی اتاق در مجموعه ی زمستان نشین و اغلب در گوشه های این بخش که در و پنجره ی کمتری به حیاط دارند. ساخته می شده تا در زمستان با بستن در و پنجره ها بتوان آنرا گرم کرد. در وسط اتاق. چال کرسی قرار داشته و ابعاداتاق تابع ابعاد کرسی بوده. چون دیواره های آن برای تکیه دادن مورد استفاده قرار می گرفته اند. اين فضا در همه خانه هاى اقليم سرد و کوهستانی وجود دارد. اين اتاق در مناطق پر شیب در پشت اتاق ها و داخل کوه کنده می شده و فاقد پنجره بوده است. اين بخش در خانه هایی که حیاط بیرونی داشتند. گاه روی محور اصلی که شکم دریده یا چلیپا بوده نیز قرار می گرفته است. در خانه ی حیدرزاده تبریز اتاق کرسی الگوی شکم دریده دارد. که با توجه به استفاده ی اين اتاق در شب و در بخش های خصوصی خانه تزیینات مفصلی ندارد. در خانه ی پیرنیا در نایین اين اتاق با استقرار در محور اصلی: تزییناتی بسیار ظریف با لایه کاری گچی دارد 

صفحه 40:


صفحه 41:
ياباب © محل دسترسى به آب قنات در حياط خانه ها و مساجد است و نمونه هاى عمومى آن نيز در شهرهايى همجون نايين به جشم مى خورد. الكوى معمول آن هشتى است كه با اتاق تركى يا كلمبه يوشائده و در مسير قنات در مركز آن يك حوض ساخته مى شود. نكته اقليمى: هواى بسيار خنك آن در تابستان است كه علاوه بر استفاده به عنوان یخچال برای نگهداری مواد غذایی. در مواردی برای خواب ن روزی نیز مورد استفاده قرار می گرفته است احتمالا می توان بین پایاب و پادیاو رابطه ای برقرار کرد. فضایی که به گفته ی استاد پیرنیا با مهاجرت به اروپا پاسیو را بوجود آورده است. نمونه های عالی پایاب در مسجد جامع نایین. مسجد جا نطنزء مسجد جامع یزد و خانه های تاریخی یزد از جمله خانه ای که امروز به هتل کهن کاشانه تبدیل شده دیده می شود 

صفحه 42:


صفحه 43:
آب سرا 0 به ساختمانهای بیلاقی گفته می شود که در میان استخر يا دریاچه و برای استفاده از رطوبت و چشم انداز آب ساخته می شوند. نمونه های ‎Sle‏ آن شاه گلی در تبریز و چشمه علی دامغان هستند 

صفحه 44:
شوادان ن فضا كه شبادان. شباییک. خشیان و باد کش نیز نامیده می شود به طور مشخص در شهرهای دزفول و شوشتر دیده می شود. و زیر زمینی با عمق بسیار زياد است. با توجه به ویژگی خاک این دو شهر در واقع در دل زمین حفر می شود و معمولاًفاقد مصالح بنایی است و حداکثر در موآردی بخش هایی از دواره ی آنرا با كج مى پوشانند. سقف آن گنبدی و فاقد سازه است. در بالاترین قسمت سقف. سوراخی وجود دارد كه معمولا به كف حياط می رسد بين فضا كه كاه 6 تا 7 متر در زير زمين ب ابين مى رود به زير حريم مالكيتى خانه ى مجاور نيز نوفذ مى شوادان ها علاوه بر مکش سوراخ بالا که موجب جریان هوا می شود. از يديده ى نفوذ تأخیری فصول در زمین استفاده می کنند. در چنان عمقی معمولاً با دمای يك يا حتی دو فصل قبل روبرو هستیم شوادان ها عملاًتزیناتی ندارند و اغلب الگوی فضای مشخصی در آنها دیده نمی شود. اما در نمونه های عالی الگوی شکم دریده یا چلیپا دارند 

صفحه 45:


صفحه 46:
شبستان © اين فضا در مساجد به عنوان نماز خانه در دو طرف گنبد خانه یا اطراف ایوان ها شكل مى كيرد و معمولا در زمستان بیشتر استفاده مي شود. به زیر زمین خانه های شوشتر و دزفول هم شبستان گفته مى شود که معمولا حدود 5/1 تا 2 متر در زمین فرو رفته و پنجره هایی به حیاط دارند و حد فاصل شوادان و طبقه ی اول اند. از این فضا در ساعاتی از روز در تابستان و در بهار و پاییز و در مواردی به عنوان انبار نیز استفاده می شود. سازه و تزیبنات آن آجری و پلان آن امتداد پلان طبقه ی اول است. در کاخ های قدیمی به حرمسرا نیز گفته می شود. در این صورت تزیینات پیچیده تری داشته اند 

صفحه 47:


صفحه 48:
‎٩‏ اين فضا که مختص مناطق جنوبی ایران بخصوص بوشهر است. نوعی بالکن به سمت بیرون خانه و روی معبر عمومی است. که با چوب ساخته شوده و پیرامون آن با نرده های مشبک پوشیده می شود.تا هوا به راحتی در آن جریان یابد. در برخی از موارد سقف ندارند نمونه هایی از این فضا در برخی از خانه های شیراز نیز دیده شده است. 

صفحه 49:


صفحه 50:
کنده شود. نمونه های عالی آن روستای کندوان در اسکو و میمند اند. ولی در يارى از خانه های کوهستان, قسمت های پشتی فضا را به شکل پستو در دل زمین می کنند که کیفیت اقلیمی بسیار مناسبی در زمستان وتابستان بوجود می آورد و گاهی به عنوان اناق کرسی ن فضایی است که دردل زمین استفاده می شود. 

صفحه 51:
+ هو }| اتاق بادگیر ‎٩‏ در تابستان نشین خانه های حاشیه کویر یا حاشیه دریای جنوب. علاوه بر تالار اصلی. در برخی موارد گوشواره ها یان هوای بادگیر استفاده می کرده اند. اتاق بادگیر به هر فضایی در طبقه اول تابستان نشین که از هوای بادگیر استفاده کند گفته می شود. تزیینات این فضا همچون تزیینات ایوان است یر 

صفحه 52:
با تشکر 8 www.architectfans.co 0 m