فرهنگ و تمدن اسلامی

صفحه 1:
206 ' 244 : ۱ 33833: ‏حسینی‎ Pe) bobooe BA 2 2 42 دانشجوى دوره 1 دندانيزرشكى 

صفحه 2:
فقه شيعه نظام فقهی شیعه از آغاز تاکنون دوره های گوناگونی را پشت سرگذاشته است: 1.دوره حضور ائمه (ع):مرجع اصلی احکام شرعی و فقه و اجتهاد یکی از دستاوردهای مهم ایشان,ایجاد زمینه تفکرو استدلال در آمورشرعی است بیان اصول و قواعدکلی و واگذاری احکام فرعی و جزئی وجود گرایش های مختلف در مسائل علمی 2 آغاز تدوین فقه: سه گرایش عمده فقهی:1.گرایش اهل حدیث (کلینی و ابن بابویه)2. كرايش اجتهاد در فقه (ابن ابى عقيل عمانى و ابن جنيد اسکافی) 3.فقه متكلمان (شيخ مفيد) 

صفحه 3:


صفحه 4:
3 دوره تلفیق: شیخ ابوجعفر محمدین حسن طوسى - تلفیقی از گرایش اهل حدیث و متکلمان.کوشید با حفظ چهره تعقلی فقه اعتبار احادیث را ثابت کند. آثار: 1.النهایه فی مجردالفقه و الفتاوی 2. المبسوط 3.الاستبصار 4.تهذیب الاحکام ابتگاز فقه تقریعن واققه‌عطبیقی از دیساوردهای آوست: 3 قرن شع ”طوريين.قظب الدين زاويدى :اثن سه ‎weal‏ 4.دوره نقد مكقب تلفيق: يى سده يس از شيخ طوسى دسته اى از فقها تلاش كردند تا مكتب فقهى متكلمان را احيا كنند ابن ادريس حلى 5.دوره تهذیب و تکامل مکتب تلفیق: فقه شيخ طوسى با وجود ابتکارات فراوان نیازمند انسجام,ترتیب و تهذیب بود. اگر تلاش ‎gine sl‏ حلی و شاگرد او علامه حلی نبود مکتب تلفیق در همان دوه نقويه: قرأ موري سيرده ميشح 

صفحه 5:


صفحه 6:
6.دوره شهید اول: شهید اول,یافتن قواعد واصول بنیادین برای فقه شیعه,بدون نیاز به مکاتب فقهی اهل سنت هویتی مستقل داشته باشد. امتیاز آثار او از تصنیفات پیشینیان یک قرن ونیم شهید ثانی 7.فقه دوره صفوی: از سده دهم تا دوازدهم 3 گرایش: 1.فقه محقق انی: نقش محقق ثانی در دو نکته خلاصه میشود: استوار ساختن و استحکام استدلال های قوی فقهی و توجه به مسائل حکومتی در فقه 2.فقه مقدس اردبیلی: دارای روشی مستقل و ویژه بی توجه به آرا و نظریات گذشتگان تنها بر اجتهاد تحليلى و انديشه خويش اتكا داشت 3.فقه اخبارى ها:در اوايل سده ينجم هجرى بر اثر تلاشهاى علمى متكلهان تقريبا ذرهم كوتيدة شذة بود در سذة يازدهم به ويل محمدامين استرآبادى تجديد حيات يافت.شمار فقهاى مشهور اين كرايش جندان زياد نيست. 

صفحه 7:
8.احیای اجتهاد اصولی: وحید بهبهانی - از نوایغ فقه در سده دوازدهم هجری,مقایله با مبانی اخباری ها و زنده کردن شیوه اجتهاد عقلانی,در آوردن فقه شیعه به صورت یک مکتب حقوقی و فقهی پیشرفته,تربیت فقهایی چون:بحرالعلوم, شیخ جعفر کاشف الغطاء,ملا احمد نراقی,حسن بن جعفر کاشف الغطاء 9بدوره:شیق انمنازی؟ ی انضازی-. تفه برزگ سده سیزدهم, مبتکر روش های دقیقی در فقه و اصول فقه و دگرگون شدن چهره فقه مهم ترین فقهای این دوره:میرزای شیرازی, محمدکاظم بزدی,محمدحسین نائینی,عبدالکريم حاثری یزدی,سید ابوالحسن اصفهانی,سید حسین طباطبائی بروجردی,سید محسن حکیم,سید ابوالقاسم موسوی خویی و امام خمینی 

صفحه 8:
en ‏بخ ان‎ 

صفحه 9:
فقیهانی که با استفاده از دانش و روش سنتی اجتهاد سعی بر معرفی و نهادینه کردن برخی از مفاهیم حقوق اساسی داشته و به فقه دولت همت گماشته اند عبارتند از: مزجوم بهزرا حبسین تاثیی گه‌با اسعادبه:وجوب معدنه واجب :کم به وجوب استقرار مشروطیت داد ودر رایی دیگر مالیات گيرنده یا حکومت را در قبال مالیات دهنده یا مردم ملزم به پاسخ گوبی دانست. امام خمینی توسعه نظریه ولایت فقیه و اجرای آن سید محمد باقر صدر,شهید مطهری و محمد مهدی شمس الدین 

صفحه 10:
تحولات فقه اهل سنت شش مرحله: 1.دوره پیامبر 2.دوره صحابه: مستقیم یک واسطه با پیامبر در تماس بوده و از ایشان نقل ‎sls 65533‏ قول میکردند. ‏4نجوره: امه چهازگانه با دوه‌ناسیسن مذاهت فقهی: فقه اهل سنت در اين دوره به كمال مى رسد. ‏5.دوره تقليد از ائمه جهاركانه ‏6.دوره نهضت جديد فقهى و حقوقى و افتتاح باب اجتهاد ‏نخستين مكتب فقهى اهل سنت را ابوحنيفه تاسيس كرد له شهرت به حنفى,كسترش سريع به علت اعزام قضات حنفى به بلاد اسلامى 

صفحه 11:
شاگردان و تربیت یافتان مکتب ابوجنیفه مثل قاضی ابو یوسف و محمدین حسن شیبانی فقه حنفی را گسترش دادند. دومین مذهب فقهی اهل سنت.مالک بن انس.فقه مالکی در کتاب خود به اسم موطاً ابتدا حدیث را نقل کرده سپس فتوای فقهای مدینه را ذکر و آتگاه نظر فقهی خود را بیان می کند.وی معتقد بود با داشتن مستند روایی برای احکام شرعی نمی توان به رای و قیاس روی آورد.اين مذهب به تدریج در بخش هایی از شمال آفریقاءمصر و اندلس رواج يافت. سومین مکتب فقهی ‎Jal‏ سنتابوعبدالله محمدبن ادریس شافعی پیوند ميان فقه حنفی و مالکی,در عین حال او با استحسان حنفی و استصلاح مالکی مخالفت میکرد.اين فقه در مصر توسط صلاح الدین ایوبی ترویج شد و در عراق و مکه نیز طرفدارانی یافت. چهارمین مکنب فقهی,احمدین حنبل,حنبلی,از رهبران بزرگ فکری اصحاب حدیث,نزد شافعی درس خواند و توانست با تدوین مسندی حدیئی مشتمل بر سی هزار حدیث توجه دیگران را به خود جلب کند. 

صفحه 12:


صفحه 13:
به علت مخالفت احمد با گردآوری آرا و نظریات به صورت مکتوب آرای متفاوت و گاه متضادی از وی در موضوعات گوناگون نقل شده است. پس از این:چهاز امام اهن ستت:فقه سفن پوناین»خود: نا از دست:ذاج و اجتهاد در فقه اهل سنت به تقلید از اين چهار نفر تبدیل شد. به تدریج فقهای اهل سنت دریافتند هیچ دلیل عقلی بر تقلید وجود ندارد و آنان نیز می توانند بسان فقهای چهارگانه در مسائل اجتهاد کنند. توجه به آرای فقهای شیعه و اعلام جواز ‎cuss‏ از آرای فقهای شیعه از سوی شیخ محمود شلتوت گام مهمی در اين زمینه بود. در كنار مذاهبى كه از آنها ياد شد مذاهب ديكرى يا به عرصه نهادند مانند زيديه:واسماعيليه كه دن:شمان مذاهب شيعوديه: شهار میروند.مذهب اباضی مستقل بوده و از خوارج باقی مانده است. مذهب اوزاعی و مذهب سفیان ثوری و مذهب داوودین علی ظاهری از مذاهب سنی به شمار میروند که عمل بدانهاءبه سبب پیروان اندى به درازا نينجاميد. 

صفحه 14:
اما در یک مقایسه نسبی مذهب زیدی از جهت پیروان ب و محدثان و فقهای صاحب نام و مولفان بی شمار و جایگاه ویژه ای برخوردار است. برخی ازآثار ایشان عبارت است از: المجموع از زیدین علی بن الحسین, جامع الاحکام فی الحلال و الحرام از یحبی بن الحسین يس از مذهب زیدی از مذهب ظاهری منسوب به داوودین علی الظاهری می توان تام برد و کتاب اصلی فقه آن المحلی تالیف ابن حزم ظاهرى است. 

صفحه 15:
دانشی شامل قواعد قطعی و کلی که در راه استتباط احکام شرعی به کار آید.دارای 9 مرحله: 1.دوره تاسیس: بنابر نظر محققان شیعه,علم اصول را امام باقر(ع) و امام صادق(ع) تاسیس کردند.اگرچه عده ای از محققان معاصر معتقدند به کار بردن قواعد اصولی,ولو به صورتی ساده,از همان صدر اسلام معمول بوده است. 2.دوره آغاز تصنیف: در اين دوره علم اصول که تا آن زمان در خلال مسائل فقهی مطرح می شد؛مستقل شد.به نظر می رسد اولین تصنیف در علم اصول از آن هشام بن حکم.شیخ متکلمان امامیه,باشد که کتاب الفاظ و مباحث ها را تصنیف کرد. 3.دوره اختلاط علم اصول با علم کلام: متکلمان اهل سنت به ویژه معتزله در علم اصول وارد شدند و آن را از مسیر اصلی خود خارج ساختند. 4.دوره کمال و استقلال مجدد: مختص شیعه,رهایی از آمیختگی با مسائل علم کلام آثار: ابن ابى عقیل,شیخ مفید و شیخ طوسی 

صفحه 16:
5.دوره رکود استنباط و توقف علم اصول: استنباط های فقهی اين دوره سحت:تحت اثير آراي:شيخ طوینش بود:زوح تقلید از آثار او دز توشته: های نویسندگان این دوزه از جمله دز: سديدالدين حمضقئ راژی مولف المصادر و حمزة بن عبدالعزیز معروف به "سلار" مولف التقریب دیده می شود: دوه نهضب مجدد؛ آجیایتزوم ایهات,شرج ویعلیق باطجیض کتب گذشتگان,ورود برخی مسائل فن منطق در علم اصول امحفتین آدریش علی‌تعحعی اجلی‌علانه حلِن,فاصل فعداد وسیم نهازی 7.دوره ضعف علم اصول: رشد گرایش اخباری در جامعه علمی شیعه موجب از دست رفتن رونق گذشته علم اصول شد. درگیری شدید میان اخباریان و اصولیان 8.دوره جدید علم اصول: وحید بهبهانی و شاگردانش تمام شبهات اخباری ها رو پاسخ گفته و در راه اثبات ایتکه استتباط مسائل فرعی به قواعد اضولی نیازنمند. اسنت,کوببتش فراوانی گژدند, بحرالعلوم,کاشف الغطا و سیدعلی طباطبایی 9.دوره معاصو: اوج کمال علم اصول با ظهور شیخ مرتضی انصاری آغاز شد. 

صفحه 17:


فرهنگ و تمدن اسالمی زهرا حسینی دانشجوی دوره 1دندانپزشکی فقه فقه شیعه نظام فقهی شیعه از آغاز تاکنون دوره های گوناگونی را پشت سرگذاشته است: .1دوره حضور ائمه (ع):مرجع اصلی احکام شرعی و فقه و اجتهاد یکی از دستاوردهای مهم ایشان،ایجاد زمینه تفکرو استدالل در امورشرعی است بیان اصول و قواعدکلی و واگذاری احکام فرعی و جزئی وجود گرایش های مختلف در مسائل علمی .2آغاز تدوین فقه: سه گرایش عمده فقهی.1:گرایش اهل حدیث (کلینی و ابن بابویه).2 گرایش اجتهاد در فقه (ابن ابی عقیل عمانی و ابن جنید اسکافی) .3فقه متکلمان (شیخ مفید) شیخ مفید  .3دوره تلفیق :شیخ ابوجعفر محمدبن حسن طوسی تلفیقی از گرایش اهل حدیث و متکلمان.کوشید با حفظ چهره تعقلی فقه اعتبار احادیث را ثابت کند. آثار.1 :النهایه فی مجردالفقه و الفتاوی .2المبسوط .3االستبصار .4تهذیب االحکام ابتکار فقه تفریعی و فقه تطبیقی از دستاوردهای اوست. 3قرن شیخ طوسی.قطب الدین راوندی.ابن شهر آشوب .4دوره نقد مکتب تلفیق :یک سده پس از شیخ طوسی دسته ای از فقها تالش کردند تا مکتب فقهی متکلمان را احیا کنند ابن ادریس حلی .5دوره تهذیب و تکامل مکتب تلفیق :فقه شیخ طوسی با وجود ابتکارات فراوان نیازمند انسجام،ترتیب و تهذیب بود. اگر تالش های محقق حلی و شاگرد او عالمه حلی نبود مکتب تلفیق در همان دوره نقد به فراموشی سپرده میشد. عالمه حلی شیخ طوسی .6دوره شهید اول :شهید اول،یافتن قواعد واصول بنیادین برای فقه شیعه،بدون نیاز به مکاتب فقهی اهل سنت هویتی مستقل داشته باشد. امتیاز آثار او از تصنیفات پیشینیان یک قرن ونیم شهید ثانی .7فقه دوره صفوی :از سده دهم تا دوازدهم 3گرایش: .1فقه محقق ثانی :نقش محقق ثانی در دو نکته خالصه میشود: استوار ساختن و استحکام استدالل های قوی فقهی و توجه به مسائل حکومتی در فقه .2فقه مقدس اردبیلی :دارای روشی مستقل و ویژه بی توجه به آرا و نظریات گذشتگان تنها بر اجتهاد تحلیلی و اندیشه خویش اتکا داشت .3فقه اخباری ها:در اوایل سده پنجم هجری بر اثر تالشهای علمی متکلمان تقریبا درهم کوبیده شده بود در سده یازدهم به وسیله محمدامین استرآبادی تجدید حیات یافت.شمار فقهای مشهور این گرایش چندان زیاد نیست. از نوابغ فقه در سده .8احیای اجتهاد اصولی :وحید بهبهانی دوازدهم هجری،مقابله با مبانی اخباری ها و زنده کردن شیوه اجتهاد عقالنی،در آوردن فقه شیعه به صورت یک مکتب حقوقی و فقهی پیشرفته،تربیت فقهایی چون:بحرالعلوم،شیخ جعفر کاشف الغطاء،مال احمد نراقی،حسن بن جعفر کاشف الغطاء .9دوره شیخ انصاری :شیخ انصاری سیزدهم، نابغه بزرگ سده مبتکر روش های دقیقی در فقه و اصول فقه و دگرگون شدن چهره فقه مهم ترین فقهای این دوره:میرزای شیرازی،محمدکاظم یزدی،محمدحسین نائینی،عبدالکریم حائری یزدی،سید ابوالحسن اصفهانی،سید حسین طباطبائی بروجردی،سید محسن حکیم،سید ابوالقاسم موسوی خویی و امام خمینی مقدس اردبیلی وحید بهبهانی شیخ انصاری فقیهانی که با استفاده از دانش و روش سنتی اجتهاد سعی بر معرفی و نهادینه کردن برخی از مفاهیم حقوق اساسی داشته و به فقه دولت همت گماشته اند عبارتند از: مرحوم میرزا حسین نائینی که با استناد به وجوب مقدمه واجب،حکم به وجوب استقرار مشروطیت داد ودر رایی دیگر مالیات گیرنده یا حکومت را در قبال مالیات دهنده یا مردم ملزم به پاسخ گویی دانست. امام خمینی توسعه نظریه والیت فقیه و اجرای آن سید محمد باقر صدر،شهید مطهری و محمد مهدی شمس الدین تحوالت فقه اهل سنت شش مرحله: .1دوره پیامبر .2دوره صحابه :مستقیم . 3دوره تابعین:با یک واسطه با پیامبر در تماس بوده و از ایشان نقل قول میکردند. . 4دوره ائمه چهارگانه یا دوره تاسیس مذاهب فقهی :فقه اهل سنت در این دوره به کمال می رسد. .5دوره تقلید از ائمه چهارگانه .6دوره نهضت جدید فقهی و حقوقی و افتتاح باب اجتهاد نخستین مکتب فقهی اهل سنت را ابوحنیفه تاسیس کرد شهرت به حنفی،گسترش سریع به علت اعزام قضات حنفی به بالد اسالمی شاگردان و تربیت یافتان مکتب ابوحنیفه مثل قاضی ابو یوسف و محمدبن حسن شیبانی فقه حنفی را گسترش دادند. دومین مذهب فقهی اهل سنت،مالک بن انس،فقه مالکی در کتاب خود به اسم موطٔا ابتدا حدیث را نقل کرده سپس فتوای فقهای مدینه را ذکر و آنگاه نظر فقهی خود را بیان می کند.وی معتقد بود با داشتن مستند روایی برای احکام شرعی نمی توان به رای و قیاس روی آورد.این مذهب به تدریج در بخش هایی از شمال آفریقا،مصر و اندلس رواج یافت. سومین مکتب فقهی اهل سنت،ابوعبدالله محمدبن ادریس شافعی پیوند میان فقه حنفی و مالکی،در عین حال او با استحسان حنفی و استصالح مالکی مخالفت میکرد.این فقه در مصر توسط صالح الدین ایوبی ترویج شد و در عراق و مکه نیز طرفدارانی یافت. چهارمین مکتب فقهی،احمدبن حنبل،حنبلی،از رهبران بزرگ فکری اصحاب حدیث،نزد شافعی درس خواند و توانست با تدوین مسندی حدیثی مشتمل بر سی هزار حدیث توجه دیگران را به خود جلب کند. به علت مخالفت احمد با گردآوری آرا و نظریات به صورت مکتوب آرای متفاوت و گاه متضادی از وی در موضوعات گوناگون نقل شده است. پس از این چهار امام اهل سنت،فقه سنی پویایی خود را از دست داد و اجتهاد در فقه اهل سنت به تقلید از این چهار نفر تبدیل شد. به تدریج فقهای اهل سنت دریافتند هیچ دلیل عقلی بر تقلید وجود ندارد و آنان نیز می توانند بسان فقهای چهارگانه در مسائل اجتهاد کنند. توجه به آرای فقهای شیعه و اعالم جواز تبعیت از آرای فقهای شیعه از سوی شیخ محمود شلتوت گام مهمی در این زمینه بود. در کنار مذاهبی که از آنها یاد شد مذاهب دیگری پا به عرصه نهادند مانند زیدیه و اسماعیلیه که در شمار مذاهب شیعه به شمار میروند.مذهب اباضی مستقل بوده و از خوارج باقی مانده است. مذهب اوزاعی و مذهب سفیان ثوری و مذهب داوودبن علی ظاهری از مذاهب سنی به شمار میروند که عمل بدانها،به سبب پیروان اندک به درازا نینجامید. اما در یک مقایسه نسبی مذهب زیدی از جهت پیروان بیشتر و علما و محدثان و فقهای صاحب نام و مولفان بی شمار و متقن از جایگاه ویژه ای برخوردار است. برخی ازآثار ایشان عبارت است از :المجموع از زیدبن علی بن الحسین ،جامع االحکام فی الحالل و الحرام از یحیی بن الحسین پس از مذهب زیدی از مذهب ظاهری منسوب به داوودبن علی الظاهری می توان نام برد و کتاب اصلی فقه آن المحلی تالیف ابن حزم ظاهری است. اصول فقه دانشی شامل قواعد قطعی و کلی که در راه استنباط احکام شرعی به کار آید.دارای 9مرحله: .1دوره تاسیس :بنابر نظر محققان شیعه،علم اصول را امام باقر(ع) و امام صادق(ع) تاسیس کردند.اگرچه عده ای از محققان معاصر معتقدند به کار بردن قواعد اصولی،ولو به صورتی ساده،از همان صدر اسالم معمول بوده است. .2دوره آغاز تصنیف :در این دوره علم اصول که تا آن زمان در خالل مسائل فقهی مطرح می شد،مستقل شد.به نظر می رسد اولین تصنیف در علم اصول از آن هشام بن حکم،شیخ متکلمان امامیه،باشد که کتاب الفاظ و مباحث ها را تصنیف کرد. .3دوره اختالط علم اصول با علم کالم :متکلمان اهل سنت به ویژه معتزله در علم اصول وارد شدند و آن را از مسیر اصلی خود خارج ساختند. .4دوره کمال و استقالل مجدد :مختص شیعه،رهایی از آمیختگی با مسائل علم کالم آثار :ابن ابی عقیل،شیخ مفید و شیخ طوسی .5دوره رکود استنباط و توقف علم اصول :استنباط های فقهی این دوره سخت تحت تاثیر آرای شیخ طوسی بود.روح تقلید از آثار او در نوشته های نویسندگان این دوره از جمله در سدیدالدین حمصی رازی مولف المصادر و حمزة بن عبدالعزیز معروف به ”سالر“ مولف التقریب دیده می شود. .6دوره نهضت مجدد :احیای روح اجتهاد،شرح و تعلیق یا تلخیص کتب گذشتگان،ورود برخی مسائل فن منطق در علم اصول محمدبن ادریس حلی،محقق حلی،عالمه حلی،فاضل مقداد و شیخ بهایی .7دوره ضعف علم اصول :رشد گرایش اخباری در جامعه علمی شیعه موجب از دست رفتن رونق گذشته علم اصول شد. درگیری شدید میان اخباریان و اصولیان .8دوره جدید علم اصول :وحید بهبهانی و شاگردانش تمام شبهات اخباری ها رو پاسخ گفته و در راه اثبات اینکه استنباط مسائل فرعی به قواعد اصولی نیازمند است،کوشش فراوانی کردند. بحرالعلوم،کاشف الغطا و سیدعلی طباطبایی .9دوره معاصر :اوج کمال علم اصول با ظهور شیخ مرتضی انصاری آغاز شد. محمد باقر بحرالعلوم کاشف الغطاء