موانع و مشکلات حکومت حضرت علی (ع)

صفحه 1:
موانع و مشکللات حکومت حضرت علی صلوات الّه عليه زیر نظر استاد : مجتبوی گرداورنده : فرزانه نجومی 

صفحه 2:
زمانی که امیرالمومنین صلوات الله عليه به خلافت رسيد انبوهى از دشواريها يديد آمده بود وآثار منفى و اجتماعى وحتى سياسى توسعه ی فتوحات و كشتن عثمان آينده را تاريك تصوير ميكرد برخى از مشکلات که بر اساس سخنان امام از پذیرش خلافت شمرده ميشود: * عدالت اقتصادی و اجتماعی * انحرافها و بدعتها * رفاه كرايى و تضعيف ارزشهاى دينى 

صفحه 3:
*سوره مائده آیه ۸ *سوره مائده آیه 1۰۶ *سوره نحل آیه ‎٩۰‏ ‏*سوره انعام آیه 1۵۲ * سوره حجرات آیه ‎٩‏ *سوره شور ی آیه ۱۵ *سوره نساء آیه ۵۸ *سوره نساء آیه ۱۲۹ *سوره نساء آیه ۱۳۵ *سوره نحل آیه ۷۶ 

صفحه 4:
عدالت در نهج البلاغه بنا به حکمت ۴۷۶ عدالت را بگستران و از ستم کاری پرهیز کن که ستم رعیت را به آوارگی کشاند و به بیدادگری و مبارزه و شمشیر می کشاند . بنا به حکمت ۴۲۷ عدالت هر چیز را در جای خود می نهد در حالی که بخشش آن را از جای خود حا ۱۳ . عدالت تدبیر عمومی مردم است در حالی که بخشش گروهی را شامل می شود پس عدالت شربف تر و برتر است . بنا به خطبه ی ۴۷۰ توحید آن است که خدا را در وهم نیاری . و عدل آن است که او را متهم نسازی . بنا به خطبه ی ۲۳۱ ‎Jac‏ همان انصاف است و همان احسان و بخشش است . بنا به خطبه ی ۱۱ اگر بر دشمنت دست بافتی . بخشیدن او را شکرانه ی پیروزی قرار ده . 

صفحه 5:
چند نکته در باب عدالت ۱ - اقسام عدالت عدالت فردی یعنی حق ذی حقی و صاحب استحقاقی به وی برسد وحقوق شخص پایمال نگردد . عدالت اجتماعی این است که قانون برای همه یکسان باشد و همه به آن پایبند باشند .هیچ تبعیضی اس غلدل حكومت كند.و ستم و ظلمى نباشد ؛ ۲ - عدالت و تفاوت ها ۶ ۳ ای لت که افراد هیچ تفاوتسینداشته باشند ودهیچ کس فسبت به دیگری رو درجه و امتیازی نداشته باشد . اگر مثلاً سربازی رشادت و شهامت فوق العاده در جنگ از خود بروز دهد مدال و افتخار را به جامعه بدهند نه به او ؟! این که فردی نسبت به دیگری امتار» با علط است ؛ معنای عدالت این است که امتیازی که نصیب افراد می شود بر مبتای صلاحیت و استحقاق و برنده شدن در مسابقه عمل و صلاح در زندگی باشد . به عبارت دیگر نیکوکار را به خاطر احسانش احسان کنند . و بدکار را به خاطر عمل بدش عقاب نمایند . 

صفحه 6:
۳ -بقای جامعه و حکومت الفت و بقای جامعه و اقتدار و تداوم حکومت ۰ در گرو اجرای عدالت است . امام علی علیه السلام فرمود : لعَدل مَألَوفَ وَ الْجَورٌ عشوف عدللت ماية محبت و الفت و ظلم ‎Le‏ نفرت و تفرقه است . همچنین فرمود: عدالت را بگستران . و از ستمکاری پرهیز کن که ستم رعیت را به آوارگی می کشاند و بیدادگری به مبارزه و شمشیر می انجامد ۴- امنیت اجتماعی ریشه بسیاری از نامنی ها را می توان در گناهان و بدیهای افراد بازیافت : مانند ظلم » کینه . عداوت ۰ سرقت » جنگ و .. که منشاء همه این ناهنجاری ها بی عدالتی است . وقتی عدللت حاکم گردد و حق به حقدار برسد » زمينة گناهکاری و زشتکاری و ناهنجاری فراهم نمی آید تا سبب ناامنی شود . از اين رو ۰ در زمان حضرت مهدى عجل الله تعالی فرجه الشریف چنان امنیت گسترده شود که کسی معترض جان و مال و ناموس دیگران نمی شود . 

صفحه 7:
انحرافها و بدعت ها در دین انحرافات و بدعتها مهمترین مشکل حکومت حضرت علی علیه السلام بود که عمده ی این مشکلات به خاطر ممنوعیت نقل حدیث توسط خلفا بوجود آمده بود اقدامات امام علی صلوات له علیه برای از بین برد" * برخود قاطع با دشمنان داخلی * تخریب اماکن فتنه و فساد * مبارزه با خرافات *اخراج قصه سرایان از مسجد خورد با پیشگویان نهادهای یهودیان 

صفحه 8:
* مبارزه با صوفیگری * شکوه از رواج بدعتها * مبارزه با انحرافات اخلاقی * جلوگیری از نشستن مردان در معابر عمومی * مجازات منحرفان و متجاوزان به حریم اخلاق جامعه 

صفحه 9:
رفاه گرایی و تضعیف ارزش های دینی پیدایش شکاف های اجتماعی از دوران خلیفه ی دوم آغاز شد . هم او بود که تبعیض در توزیع بیت المال را بدعت نهاد و گرایش های قومی که پیامبر صلی اه علیه و آله شدیدا مخالف بود و با آن مبارزه میکرد را احیا کرد مبارزات امام على صلوات الله عليه با انحرافات اقتصادى: * جعل ماليات * تعيين مقدار جزيه و خراج * تحليل خمس و انفال * برداخت بدهى بدهكاران و نياز فقيران * رونق اقتصادى نظارت بر فعاليتهاى اقتصادى 

صفحه 10:
* مبارزه با محتكران * ايجاد محدوديت * قيمت كذارى اجناس * ضمانت بعضی از * ضرب اولین سکه ۱ * پذیرش پرداخت 

صفحه 11:
ناخوشنودی از حکومت عدالت محور حضرت علی صلوات الله عليه در آغاز حکومت حضرت علی علیه السلام. طلحذ؛ لین کسانی بودند که با او بيعت كردند و يس از بيعت ازاو حكومت بصره و كوفه را خواستند. ‎al‏ حضرت على صلوات الله عليه . آن دو دش را به دل كرفتند و به بهانة زيارت كعبه به مكه رفتند و عايشه همسر بيامبر صلی الله عليه و آله و دختر ابوبكر. را كه در مكه بود. با خود همراه کردند. آندو. كه بدهنكام محاصرة خانة عثمان. از محاصره کنندگانِ خانهٌ عثمان پشتیبانی می‌کردند. با همدستي مروان بن‌خکم و باری معاویه, در جُمادی‌الآخر سال ۳۶هق (دسامبر ۶۵۶م) جنگ خونین «جَمّل> را به بهانة خونخواهی عثمان. به راه انداختند. با این که حضرت علی سلام الّه علیه. نه‌تنها با کشندگان عثمان همراهی نکرد. بلکه. برای جلوگیری از این قتل غوغابرانگیز, بسیار هم کوشیده بود. حضرت علی علیه السلام پیش از وقوع جنگ جمل بسیار كوشيد جلو آن را بكيردءامّاء نتوانست. کسی را با قرآن پیش طلحه و زبیر فرستاد و آنها را به آشتی فراخواند. ا آنها فرستاده‌اش را کشتند. وقتی ناچار شد دست به جنگ آغاز نکرده‌اند. دست به جنگ نزنید. گریخته و به جنگ پشت کرده را تعقیب نکنید. ‎eee‏ ‏تمام گش نکنید و به هیچ رو وارد خانه‌های مردم نشوید». د جنک ما کدد بکی بصره روی داد. ۸هزار 7 از سباهیان طلحه و زبیر و خود آن‌دو کشته شدند. 

صفحه 12:
طلحه در جنگ کشته شد. امّاء زبیر پیش از پایان جنگ. سرخورده و ناامید. میدان را رها کرد و از معزکه (-رزمگاه» بیرون خزید. او هنگامی با در بیابان راه می‌سپرد. به شمشیر یکی از سپاهیان حضرت على علیه آلسلام - که به تعقیبش پرداخته بود- کشته شد. حضرت علی علیه السلام از کشته شدن زبیر به‌هنگام ترک میدان جنگ. بسیار, متاثر و غمگین شد و بر قالش -که فرمان او را در مورد تعقیب نکردن گریختگان جنگ زیر پا نهاده بو خشم گرفت و او را نکوهش کرد. وقتى جنك بدبايان رسيد. حضرت على سلام الله عليه. باردیگره خطاب به سپاهیانش اعلام كرد:«فراريان رأ تعقيب تكنيد.مجروحان را تمامكش نكنيد. مال كسى را نكيريد. كشتكان را ‎mel gece‏ ور متا را یط و مصادره نکنید و به خانه کسی وارد نشوید». حضرت على صلوات الله عليه يس از يايان جنك جَمَلء با عايشه ديدار كرد و او را به برآذرش محمد إن أروبكر ل كه يسرخوأنده حضرت على صلوات الله علية بود سيرد كه به 0 مروت ليم پس از جنگ كل مركر حكومتش رأ أز مدينه به كوقه منتقل كدر زمان عمر. م أز ساكتانش ايرانى بودئد. 

صفحه 13:
بامداد روز پنجشنبه دوازدهم ربیع الاول. خدمت عمروعاص به امویان در جنگ صفین؛ مایه حیات آنان شد. او در حساس‌ترین لحظه های جنگ. زمانی که نشانه‌های شکست در سپاه معاویه آشکار گشته بود دست به نیرنگی بزرگ زد. و دستور داد با بستن قر آن بر سر نیزه ها و حمل کردن قرآن بزرگ د با کمک ده نفر روی نیزه هاء همه سپاهیان فریاد بزنند: ای اهل عراق! کتاب خدا بین ما و شما حاکم است (دو طرف دست از جنگ برداریم و به حکم قرآن تسلیم شویم. اميرالمؤمنين على عليه السلام خطاب به سياهيانش فرمود: به جنگ ادامه دهید و استقامت کنید که لحظه پیروزی فرا رسيده است و به دعوت اینان اعتنایی نکنید که فریبی بیش نیست. (زیرا قبل از شروع جنگ امام طی نامه‌های متعدد و سفیران فراوان. معاویه و اهل شام را دعوت به پذیرش حکم قرآن کرده بود و آنان نپذیرفته بودند و اینک که در آستانه شکست قرار گرفته بودند قر آن را دستاویز خود کرده بودند.) ولی نیرنگ عمروعاص کار خود را کرد و گروه زیادی از سپاه عراق که تعداد آنها بالغ بر ده هزار نفر بود دست از جنگ برداشتند و خواستار قبول درخواست شامیان و آتش‌بس شدند. 

صفحه 14:
امام علی سلام الله عليه فرمود:فريب مخوريد. قرآن ناطق منم. اما آنها در حالى كه همكى مسلح بودند. در برابر امام ايستادند و بر خواسته خود پافشاری کردند و در نهایت يا على. دعوت اين كروه را ببذير و كرنه همان كونه كه عثمان را كشتيم تو را نيز مى كشيم. سختان آمام در دل‌های مرده آنان هیچ أثرى نداشت و امام مجبور به بذررش حكميت و داورى شد قرار شد ‎GH Sal‏ شود و هر یک از دو طرف جنكد شخصى را به عنوان داور و حكم انتخاب كنند تا با مشورت يكديكر در تاريخى معين در مکانی به نام دومه الجندل در سر حد شام و عراق. در مجلسى عام و در مقابل سران دو سياه نظر خود را اعلام كنند. معاویه برای داوری عمروعاص را بركزيد. ولى كروه شورشى از سياه عراق و مخالفان امام على عليه السلام كه آتش بس و حکمیت را بر او تحمیل کرده بودند و خواهان صلح با معویه بودند ابو موسی اشعری وا نامزد کردند. هر جه امام صلوات الله عليه فرمود او شايستكى ندارد.نهذیرفتند و اجازه ندادند كه امام ابن عباس يا مالك اشتر را براى داوری برگزیند. حتی امام احتف بن قیس را به عنوان داور دوم یا سوم پیشنهاد داد ول يذ گروه سرکش و فریب خورده در جبهه علی علیه السلام كه بعدها خوارج نام گرفتند سه چیز را بر امام تحمیل کردند: .يرش آتش بس و حكميت قرآن و سنت بيامبر صلى الله عليه و آله يذيرفتن ابو موسى اشعرى به عنوان داور براى حكميت حذف عنوان و لقب امیرالتوهنین ازقتی پیمان داوری و عکعیت پس از امضای حکمیت در طول مدت و مهلت بررسی توسط دو داور. عمرو عاص با زیرکی خاص خود به ابو موسی قبولاند كه على علیه السلام چون کشندگان عثمان را پناه داده و جنگ به راه انداخته سزاوار حکومت نیست. ابو موسی نیز بر معاویه خرده گرقت و او را لایق حکومت ندانست. آن گاه هر دو تصمیم گرفتند که هر کدام امیر خود را از خلافت عزل کنند و امر خلافت را به عهده خود مسلمین بگذارند تا هر کسی را که می خواهند به خلافت انتخاب کنند. قرار شد هر دو نفر این نظر را اعلام کنند. 

صفحه 15:
روز موعود فرا رسید. همه در دومةالجندل اجتماع کردند تا حکمین نظر خود را اظهار کنند. ابوموسی به عمرو عاص گفت بر منبر بالا رود و نظر توافق‌شده را اعلام کند. اما عمرو عاص زیرکانه ابو موسی را پیش انداخت و گفت:«تو صحابی پیامبر خدایی. من هرگز بر تو مقدم نخواهم شد!» ابن عباس كه در مجلس حاضر بود به ابو موسی بگذار ابتدا عمرو عاص نظر خود را اعلام کند. او تو را فریب مى دهد. اما ابوموسى قبول نكرد و بر منبر بالا رفت و در جمع مردم چنین گفت: ما يس از مشورت و بررسى به اين نتيجه رسيديم كه على و معاويه را از خلافت خلع كنيم و انتخاب خلافت را به عهده مسلمین بگذاریم. بنابراين من على را از خلافت خلع مى کنم. چنان که این انگشتر را از انگشت بیرون می آورم عمروعاص بلا فاصله پس از ابوموسی به منبر رفت و گفت: او علی را از خلافت خلع کرد. من نیز او را خلع می کنم و معاویه را به خلافت می گمارم. چنان که این انگشتر را در دست خود می‌نهم! ابوموسی که فریب خورده بود. فریاد زد:«لعنت خدا بر توء تو مانند سگی هستی.» عمرو عاص در حالی که پیروزمندانه از منبر پائین می آمد به او گفت:«تو هم مانند الاغی هستی که بر او کتاب بار کرده باشند.» تمام آنچه واقع شد نتیجه روشن سرپیچی از فرمان حجت خدا و عدم تسلیم در برابر امام علی صلوات الله علیه بود که پیامدهای منفی آن هنوز در زمینه های مختلف مشهود است. 

صفحه 16:
جنگ نهروان اصول عقاید خوارج تشکیل می‌شد از: * تکفیر علی صلوات الله علیه و عثمان و معاویه و اسحاب جمل و اصحاب تحکیم (کسانی که به حکمیّت در جنگ صفین رأی دادند) غیر از آنهایی که توبه کرده بودند. * تکفیر کسانی که معتقد به کفر علی صلوات اه علیه و عثمان و افرادی که در بالا ذکر شد. نبا * ایمان تنها عقیده قلبی نیست. بلکه عمل و ترک گناه نیز جزو ایمان است. انا ام مرکبی است از اعتفاد و عمل. * وجوب شورش بر والی و امام ستمگر. خوارج می‌گفتند امر به معروف و نهی از منکر هیچ شرط و شروطی ندارد و این دستور الهی باید بدون استثنا در همه جا انجام گیرد. * با این اعتقادات. خوارج همه‌ی مردم دنیا را کافر و خون‌شان را حلال می‌دانستن 

صفحه 17:
ظبهور خوار ج به صورت یک کروه رسمی و مخالف مربوط به جنک صفين و يذيرش حكميّت از سوی حضرت می شود که تحت اکراه و فشار خود خوارج انجام گرفت. خوارج پس از پذیرش حکمیّت و صلح بامعاویه. به اشتباه و گناه خویش پی بردند و براین اعتقاد شدند که حکمیّت یک گناه و موجب کفر است و حکمی و حاکمی جز خدا نیست: «ان الحكم الا لله.» آنان خود از كناه خویش توبه کردند و از امام(علیه السلام)خواستند که وی نیز از گناه خويش (يذيرش حكميّت) توبه كند و در صورت عدم توبه. گناه کار و کافر خواهد ماند. پس از پذیرش حکسمیّت. دو لشکر امام(علیه السلام) و معاویه عرصه جهاد را ترک کردند. اما گروهی از مخالفان حکمیت قریب دوازده هزار نفر از جبهه حضرت منشعب شده. در ناحیه ای به نام «حروراء» و «نخیله» مستقر شدند. آنان به عنوان اعتراض. به نماز جماعت امام(علیه السلام)حاضر نمی شدند و با دادن شعارهای تند علیه حضرت و چه بسا تکفیر وی, مخالفت خود را اظهار می کردند.(امام(علیه السلام) همه این اعتراضات را نادیده می انگاشت و با کرامت علوی خود. حقوق آنان را از بیت المال به همان شکل سابق خود می پرداخت و می کوشید با ملاقات خصوصی خود با سران خسوارج و اعزام نمایندگسان خویش به سوی آنان. به راهنمایی و هدایت آنان دست یازد. حضرت در اين راه به موفقیت هایی دست یافت اما جنگ و جهاد مرحله آخرین بود. 

صفحه 18:
متابع و ماخذ : * حکومت حکمت - مصطفی دلشاد تهرانی * علی اسوه ی عدالت و تقوی- احمد احمدی بیرجندی رسد 0 مج وا نسم 0ك 

موانع و مشکالت حکومت حضرت علی زیر نظر استاد :مجتبوی گرداورنده :فرزانه نجومی صلوات اهلل علیه زمانی که امیرالمومنین صلوات اهلل علیه به خالفت رسید انبوهی از دشواریها پدید آمده بود وآثار منفی و اجتماعی وحتی سیاسی توسعه ی فتوحات و کشتن عثمان آینده را تاریک تصویر میکرد برخی از مشکالت که بر اساس سخنان امام از پذیرش خالفت شمرده میشود : • عدالت اقتصادی و اجتماعی • انحرافها و بدعتها • رفاه گرایی و تضعیف ارزشهای دینی • سوره مائده آيه 8 • سوره مائده آيه 106 • سوره نحل آيه 90 • سوره انعام آيه 152 • سوره حجرات آيه 9 • سوره شوري آيه 15 • سوره نساء آيه 58 • سوره نساء آيه 129 • سوره نساء آيه 135 • سوره نحل آيه 76 عدالت در نهج البالغه بنا به حكمت 476عدالت را بگستران و از ستم كاري پرهيز كن كه ستم رعيت را به آوارگي كشاند و به بيدادگري و مبارزه و شمشير مي كشاند . بنا به حكمت 437عدالت هر چيز را در جاي خود مي نهد در حالي كه بخشش آن را از جاي خود خارج مي سازد .عدالت تدبير عمومي مردم است در حالي كه بخشش گروهي را شامل مي شود پس عدالت شريف تر و برتر است . بنا به خطبه ي 470توحيد آن است كه خدا را در وهم نياري ،و عدل آن است كه او را متهم نسازي . بنا به خطبه ي 231عدل همان انصاف است و همان احسان و بخشش است . بنا به خطبه ي 11اگر بر دشمنت دست يافتي ،بخشيدن او را شكرانه ي پيروزي قرار ده . چند نکته در باب عدالت - 1اقسام عدالت عدالت فردي يعني حق ذي حقي و صاحب استحقاقي به وی برسد وحقوق شخص پايمال نگردد . عدالت اجتماعي اين است که قانون براي همه يکسان باشد و همه به آن پايبند باشند .هيچ تبعيضي نباشد ،پيشوايي عادل حکومت کند و ستم و ظلمي نباشد . - 2عدالت و تفاوت ها معناي عدالت اين نيست که افراد هيچ تفاوتــــي نداشته باشند و هيچ کس نسبت به ديگري رتبه و درجه و امتيازي نداشته باشد .اگر مث ً ال سربازي رشادت و شهامت فوق العاده در جنگ از خود بروز دهد مدال و افتخـــــار را به جامعه بدهند نه به او ؟! اين که هيـــچ فردي نسبت به ديگري امتيازي نداشته باشد ،غلط است ،معناي عدالت اين است که امتيازي که نصيب افراد مي شود بر مبناي صالحيت و استحـــقاق و برنده شدن در مسابقــه عمل و صالح در زندگـــي باشد .به عبارت ديگر نيکوکار را به خاطر احسانش احسان کنند ،و بدکار را به خاطر عمل بدش عقاب نمايند .  3ـ بقاي جامعه و حکومت الفت و بقاي جامعه و اقتدار و تداوم حکومت ،در گرو اجراي عدالت است .امام علي علیه السالم فرمود :اَل َعدلُ ُوف َو ال ْ َجو ُر َع ُس ُ َمأل ُ وف عداـلت ماية محبت و الفت و ظلم ماية نفرت و تفرقه است .همچنين فرمود :عدالت را بگستران ،و از ستمکاري پرهيز کن که ستم رعيت را به آوارگي مي کشاند و بيدادگري به مبارزه و شمـشير مي انجامد -4امنيت اجتماعي ريشه بسياري از ناامني ها را مي توان در گناهان و بديهاي افراد بازيافت ؛ مانند ظلم ،کينه ،عداوت ،سرقت ،جنگ و ...که منشاء همه اين ناهنجاري ها بي عدالتي است .وقتي عداـلت حاکم گردد و حق به حقدار برسد ،زمينة گناهکاري و زشتکاري و ناهنجاري فراهم نمي آيد تا سبب ناامني شود .از اين رو ،در زمان حضرت مهدي عجل اهلل تعالی فرجه الشریف چنان امنيت گسترده شود که کسي معترض جان و مال و ناموس ديگران نمي شود . انحرافها و بدعت ها در دین انحرافات و بدعتها مهمترین مشکل حکومت حضرت علی علیه السالم بود که عمده ی این مشکالت به خاطر ممنوعیت نقل حدیث توسط خلفا بوجود آمده بود اقدامات امام علی صلوات اهلل علیه برای از بین بردن این انحرافات • برخود قاطع با دشمنان داخلى • تخريب اماكن فتنه و فساد • مبارزه با خرافات • اخراج قصه سرايان از مسجد • برخورد با پيشگويان • شكستن نهادهاى يهوديان • مبارزه با صوفيگرى • شكوه از رواج بدعتها • مبارزه با انحرافات اخالقى • جلوگيرى از نشستن مردان در معابر عمومى • مجازات منحرفان و متجاوزان به حريمـ اخالق جامعه رفاه گرایی و تضعیف ارزش های دینی پیدایش شکاف های اجتماعی از دوران خلیفه ی دوم آغاز شد .هم او بود که تبعیض در توزیع بیت المال را بدعت نهاد و گرایش های قومی که پیامبر صلی اهلل علیه و آله شدیدا مخالف بود و با آن مبارزه میکرد را احیا کرد مبارزات امام علی صلوات اهلل علیه با انحرافات اقتصادی: • جعل ماليات • تعيين مقدار جزيه و خراج • تحليل خمس و انفال • پرداخت بدهى بدهكاران و نياز فقيران • رونق اقتصادى • نظارت بر فعاليتهاى اقتصادى • مبارزه با محتكران • ايجاد محدوديت شغلى • قيمت گذارى اجناس • ضمانت بعضى از مشاغل • ضرب اولين سكه اسالمى • پذيرش پرداخت زكات به اختيار مردم ناخوشنودی از حکومت عدالت محور حضرت علی صلوات اهلل علیه جنگ جمل در آغاز حكومت حضرت علي علیه السالم ،طَ لحة‌بن ُعبيداُز و هّللبير‌بن َع ّوام ،ا ّولين كساني بودند كه با او بيعت كردند و پس از بيعت ،از او حكومت بصره و كوفه را خواستند .ا ّما ،حضرت علي صلوات اهلل علیه بهانه زيارت كعبه به مكّ ه رفتند و عايشه همسر پيامبر نپذيرفت .آن دو دشمنيش را به دل گرفتند و به ٌ صلی اهلل علیه و آله و دختر ابوبكر ،را كه در مكّ ه بود ،با خود همراه كردند. همدستي خانه عثمان پشتيباني مي‌كردند ،با خانه عثمان ،از محاصره‌كنندگانِ آن‌دو‌ ،كه به‌هنگام محاصر ٌه ِ ٌ ٌ «ج َمل»ـ را به ‌حكَ م و ياري معاويه ،در ُجمادي‌اآلخَ ر سال 36هـ‌ق (دسامبر 656م) جنگ خونين َ مروان بن َ بهانه خونخواهي عثمان ،به راه انداختند .با اين كه حضرت علي سالم اهلل علیه ،نه‌تنها با كشندگان عثمان ٌ همراهي نكرد ،بلكه ،براي جلوگيري از اين قتل غوغابرانگيز ،بسيار هم كوشيده بود. حضرت علي علیه السالم پيش از وقوع جنگ َج َمل بسيار كوشيد جل ِو آن را بگيرد‌،ا ّما ،نتوانست‌.كسي را با قرآن پيشـ طلحه و زبير فرستاد و آنها را به آشتي فراخواند. ام ّـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ا ،آنها فرستاده‌اش را كشتند .وقتي ناچار شد دست به جنگ بزند ،به سپاهيانشـ اعالم كرد« :تا جنگ را آغاز نكرده‌اند ‌،دست به جنگ نزنيد .گريخته و به جنگ پشت‌كرده را تعقيب نكنيد .مجروح را نكشيد و تمام‌كُش نكنيد و به هيچ رو ،وارد خانه‌هاي مردم نشويد»‌. در جنگ جمل ،كه در نزديكي بصره روي داد8 ،هزار تن از سپاهيان طلحه و زبير و خو ِد آن‌دو كشته شدند. • طلحه در جنگ كشته شد. امَم زا و درك اهر ار ناديم ،ديماان و هدروخرس ،گنج ناياپ زا شيپ ريبز ،اّعركه (=رزمگاه) َ بيرون خزيد .او هنگامي كه تنها در بيابان راه مي‌سپرد ،به شمشير يكي از سپاهيان حضرت علي علیه السالم‌ـ كه به تعقيبش پرداخته بود‌ـ كشته شد .حضرت علي علیه السالم از كشته شدن زبير ،به‌هنگام ترك ميدان جنگ ،بسيار، مت ٌاثِندركن بيقعت دروم رد ار وا نامرف هك‌ـ شلتاق رب و دش نيگمغ و رّ گريختگانِ جنگ زير پا نهاده بود‌ـ خشم گرفت و او را نكوهش كرد‌. • وقتي جنگ به‌پايان رسيد ،حضرت علي سالم اهلل علیه ،بارديگر ،خطاب به سپاهيانش اعالم كرد«‌:فراريان را تعقيب نكنيد‌.مجروحان را تمام‌كش نكنيد .مال كسي را نگيريد .كشتگان را برهنه نكنيد و لباسها و لوازمشان را َضبط و مصادِره نكنيد و به خانه كسي وارد نشويد». • حضرت علي صلوات اهلل علیه پس از پايان جنگ َج َمل ،با عايشه ديدار كرد و او را به برادرش محمٌهدناوخرسپ هك ـ ركبوبا نبدّ حضرت علي صلوات اهلل علیه بود ـ سپرد كه به مدينه ببرد. • حضرت علي سالم اهلل علیه پس از جنگ جمل مركز حكومتش را از مدينه به‌كوفه منتقل كرد كه در زمان عمر ،خليفه دوم ،ساخته شده بود و بخشي از ساكنانش ايراني بودند. جنگ صفین بامداد روز پنجشنبه دوازدهم ربيع االول ،خدمت عمروعاص به امويان در جنگ صفين، مايه حيات آنان شد. او در حساس‌ترين لحظه هاي جنگ ،زماني که نشانه‌هاي شکست در سپاه معاويه آشکار گشته بود دست به نيرنگي بزرگ زد ،و دستور داد با بستن قرآن بر سر نيزه ها و حمل کردن قرآن بزرگ دمشق با کمک ده نفر روي نيزه ها ،همه سپاهيان فرياد بزنند: اي اهل عراق! کتاب خدا بين ما و شما حاکم است (دو طرف دست از جنگ برداريم و به حکم قرآن تسليم شويم. اميرالمؤمنين علي عليه السالم خطاب به سپاهيانش فرمود: به جنگ ادامه دهيد و استقامت کنيد که لحظه پيروزي فرا رسيده است و به دعوت اينان اعتنايي نکنيد که فريبي بيش نيست( .زيرا قبل از شروع جنگ ،امام طي نامه‌هاي متعدد و سفيران فراوان ،معاويه و اهل شام را دعوت به پذيرش حکم قرآن کرده بود و آنان نپذيرفته بودند و اينک که در آستانه شکست قرار گرفته بودند قرآن را دستاويز خود کرده بودند). ولي نيرنگ عمروعاص کار خود را کرد و گروه زيادي از سپاه عراق که تعداد آنها بالغ بر ده هزار نفر بود دست از جنگ برداشتند و خواستار قبول درخواست شاميان و آتش‌بس شدند. امام علي سالم اهلل علیه فرمود:فريب مخوريد ،قرآن ناطق منم. اما آنها در حالي که همگي مسلح بودند ،در برابر امام ايستادند و بر خواسته خود پافشاري کردند و در نهايت گفتنـد: يا علي ،دعوت اين گروه را بپذير و گرنه همان گونه که عثمان را کشتيم تو را نيز مي کشيم. سخنان امام در دل‌هاي مرده آنان هيچ اثري نداشت و امام مجبور به پذيرش حکميت و داوري شد .قرار شد آتش بس شود و هر يک از دو طرف جنگـ ،شخصي را به عنوان داور و حکم انتخاب کننـد تا با مشورت يکديگر در تاريخي معين در مکاني به نام دومه الجندل در سر حد شام و عراق ،در مجـلسي عام و در مقابل سران دو سپاه نظر خود را اعالم کننـد. معاويه براي داوري عمروعاص را برگزيد ،ولي گروه شورشي از سپاه عراق و مخالفان امام علي علیه السالم که آتش بس و حکميت را بر او تحميل کرده بودند و خواهان صلح با معاويه بودند ابو موسي اشعري را نامزد کردند. هر چه امام صلوات اهلل علیـه فرمود او شايستگي ندارد ،نپذيرفتند و اجازه ندادند که امام ابنـ عباس يا مالک اشتـر را براي داوري برگزيند .حتي امام احنف بن قيس را به عنوان داور دوم يا سوم پيشنـهاد داد ولي نپذيرفتنـد. گروه سرکش و فريب خورده در جبهه علي عليه السالم که بعدها خوارج نام گرفتند سه چيز را بر امام تحميل کردند: پذيرش آتش بس و حکميت قرآن و سنت پيامبر صلی اهلل علیه و آله پذيرفتن ابو موسي اشعري به عنوان داور براي حکميت حذف عنوان و لقب اميرالمؤمنين از متن پيمان داوري و حکميت پس از امضاي حکميت در طول مدت و مهلت بررسي توسط دو داور ،عمرو عاص با زيرکي خاص خود به ابو موسي قبوالند که علي عليه السالم چون کشنـدگان عثمان را پناه داده و جنگـ به راه انداخته سزاوار حکومت نيست .ابو موسي نيز بر معاويه خرده گرفت و او را اليق حکومت ندانست. آن گاه هر دو تصميم گرفتند که هر کدام امير خود را از خالفت عزل کنند و امر خالفت را به عهده خود مسلمين بگذارند تا هر کسي را که مي خواهند به خالفت انتخاب کنند .قرار شد هر دو نفر اين نظر را اعالم کنند. روز موعود فرا رسيد .همه در دومةالجندل اجتماع کردند تا حکمين نظر خود را اظهار کنند .ابوموسي به عمرو عاص گفت بر منبر باال رود و نظر توافق‌شده را اعالم کند. اما عمرو عاص زيرکانه ابو موسي را پيش انداخت و گفت«:تو صحابي پيامبر خدايي .من هرگز بر تو مقدم نخواهم شد!» ابن عباس که در مجلس حاضر بود به ابو موسي گفت: بگذار ابتدا عمرو عاص نظر خود را اعالم کند .او تو را فريب مي دهد .اما ابوموسي قبول نکرد و بر منبر باال رفت و در جمع مردم چنين گفت: ما پس از مشورت و بررسي به اين نتيجه رسيديم که علي و معاويه را از خالفت خلع کنيمـ و انتخاب خالفت را به عهده مسلمين بگذاريم ،بنابراين من علي را از خالفت خلع مي کنم ،چنان که اين انگشتر را از انگشت بيرون مي آورم! عمروعاص بال فاصله پس از ابوموسي به منبر رفت و گفت: او علي را از خالفت خلع کرد ،من نيز او را خلع مي کنم و معاويه را به خالفت مي گمارم ،چنان که اين انگشتر را در دست خود مي‌نهم! ابوموسي که فريب خورده بود ،فرياد زد«:لعنت خدا بر تو ،تو مانند سگي هستي». عمرو عاص در حالي که پيروزمندانه از منبر پائين مي آمد به او گفت«:تو هم مانند االغي هستي که بر او کتاب بار کرده باشند». تمام آنچه واقع شد نتيجه روشن سرپيچي از فرمان حجت خدا و عدم تسليم در برابر امام علي صلوات اهلل علیه بود که پيامدهاي منفي آن هنوز در زمينه هاي مختلف مشهود است. جنگ نهروان اصول عقايد خوارج تشکيل مي‌شد از: • تکفير علي صلوات اهلل علیه و عثمان و معاويه و اصحاب جمل و اصحاب تحکيم (کساني که به حکم ّيت در جنگ صفين رأي دادند) غير از آنهايي که توبه کرده بودند. • تکفير کساني که معتقد به کفر علي صلوات اهلل علیه و عثمان و افرادي که در باال ذکر شد ،نباشند. • ايمان تنها عقيده قلبي نيست ،بلکه عمل و ترک گناه نيز جزو ايمان است .ايمان امر مرکبي است از اعتقاد و عمل. • وجوب شورش بر والي و امام ستمگر .خوارج مي‌گفتند امر به معروف و نهي از منکر هيچ شرط و شروطي ندارد و اين دستور الهي بايد بدون استثنا در همه جا انجام گيرد. • با اين اعتقادات ،خوارج همه‌ي مردم دنيا را کافر و خون‌شان را حالل مي‌دانستن : ظهور خوارج به صورت يك گروه رسمى و مخالف مربوط به جنگ صفين و پذيرش حكم ّيت از سوى حضرت مى شود كه تحت اكراه و فشار خود خوارج انجام گرفت .خوارج پس از پذيرش حكم ّيت و صلح بامعاويه ،به اشتباه و گناه خويش پى بردند و براين اعتقاد شدند كه حكميُمكحلا نا« :تسين ادخ زج ىمكاح و ىمكح و تسا رفك بجوم و هانگ كي تّ اال هّلل ».آنان خود از گناه خويش توبه كردند و از امام(عليه السالم)خواستند كه وى نيز از گناه خويش (پذيرش حكم ّيت) توبه كند و در صورت عدم توبه ،گناه كار و كافر خواهد ماند .پس از پذيرش حكـــم ّيت ،دو لشكر امام(عليه السالم) و معاويه عرصه جهاد را ترك كردند ،اما گروهى از مخالفان حكميت قريب دوازده هزار نفر از جبهه حضرت منشعب شده ،در ناحيه اى به نام «حروراء» و «نخيله» مستقر شدند. آنان به عنوان اعتراض ،به نماز جماعت امام(عليه السالم)حاضر نمى شدند و با دادن شعارهاى تند عليه حضرت و چه بسا تكفير وى ،مخالفت خود را اظهار مى كردند(.امام(عليه السالم) همه اين اعتراضات را ناديده مى انگاشت و با كرامت علوى خود ،حقوق آنان را از بيت المال به همان شكل سابق خود مى پرداخت و مى كوشيد با مالقات خصوصى خود با سران خـــوارج و اعزام نمايندگـــــــان خويش به سوى آنان، به راهنمايى و هدايت آنان دست يازد .حضرت در اين راه به موفقيت هايى دست يافت اما جنگ و جهاد مرحله آخرين بـود. : منابع و ماخذ www.emamali.net www.emamali.ir www.nezam.org www.seraj.net www.emamali.blogfa.com www.tebyan.com www.edalat.blogfa.com www.ahlebeyt.blogfa.com • حکومت حکمت – مصطفی دلشاد تهرانی احمد احمدی بیرجندی-• علی اسوه ی عدالت و تقوی