مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک جان هال مترجمان: سجاد سیاح و علی صالح آبادی فصل1 :9 قراردادهـای اختيـار معاملـه غيرمعمـول و سايـر ابزارهـای مالـی غيراستانـدارد قراردادهاي اختیار معامله نامتعارف ،اختياراتي هستند كه با استفاده از يک سری قواعد، ب ازده ه ايي را بدس ت می دهن د ك ه محاس به اين ب ازده ه ا همچ ون ح ق اختی ار معامل ه استاندارد ساده و آسان نيست .اين ابزارها دامنه گسترده اي از گزينه هاي مختلف جهت دستيابي به اهداف مدير خزانه داري را در پيش روي وي مي گذارد .برخي اختيارات غير معم ول مجموع ه اي از اختي ار خري د و اختي ار ف روش اروپ ايي و آمريك ايي هس تند .بقي ه مقداري پيچيده تر هستند. بستـه يك بس ته عب ارت اس ت از ب دره ي ا س بد س رمايه گ ذاري ک ه ش امل قرارداده اي اختي ار خري د اروپ ايي اســتاندارد، قراردادهاي اختيار فروش اروپايي استاندارد ،پيمان هاي آتي ،وجه نقد و خود دارايي پايه مي باشــد. اغلب يك بسته ،توسط معامله گران ساختاردهي مي شود به همين جهت هزينه اوليه آن صفر مي باشــد. به عنوان نمونه می توان به يک پيمان آتی سامان يافته اشاره نمود.يك پيمان آتی ســاماني افته در موضع فروش شــامل اتخ اذ ي ك موض ع مع امالتي خري د در يــك ق رارداد اختي ار ف روش ب ا قيمت ت وافقي پاييــن ۱Kو ي ك موض ع معامالتي فروش در يــك قرارداد اختيار خريد با قيمت توافقي باال ۲Kمي باشــد .ايــن راهبرد تضمين مي كند كه دارايي در زمان سررســيد با قيمتي بين ۱Kو ۲Kفروخته خواهد شــد. يك پيمـان آتی سـامان يافتـة در موضـع خريـد شـامل اتخـاذ يـك موضـع فـروش در يـك اختيـار د بـا ك اخـتيـاـر خريـ ـ ر يـ ـ ـالتيـخـريـد د ـ ك موضـعـمعـام ـ ن ۱Kـو يـ ـ تـتوـافقـــي پـاييـ ـ ش بـاـقيم ـ فـرو ـ قيمت توافقي باال ۲Kمي باشد. اين راهـبرد تضـمين مي كنـد كـه دارايي پايـه را در زمـان سررسـيد قـرارداد بتـوان بـا قيمـتي د معـاـدل د اخـتيـاـرـخريـ ـ د قيـمـتـقـرـاردـا ـ راـردـا ـ درـ ابتـداي ـانـعقـاد قـ ـ ب ـينـ ۱Kو ۲Kـخريـداريــنـمـودـ .ـ مي راـهبردهـاـرا نـشــاـنــ ـ ن ـ ك اـزـاي ـ ر ـ( ۱-۱۹ـ) بـازدهـهرـيـ ـ قـيمـتـ اخـتيـار فـروش اســــتـ.ـنـمـودا ـ ي بـابت ريـاـفتي يـاـپرداخـت ـ ر چقـدر مقـادـيرـ ۱Kـو ۲Kـنزدـيكـتر بـه هم باـشـ ـنـد ـ ،قيمـــت د ـ دهـ ـدـ.ـهـ ـ دارايي پايه در زمان سررسيد را بهتر می توان تعيين کرد. هنگـامي ۲K = ۱Kكـه باشـد ،قـرارداد فـوق الـذكر تبـديل بـه يـك پیمـان آتی معمـول مي شود. اختيار معامله با تأخيـر اختيار معامالت با تأخير ،قراردادهاي اختيار معامله اي هستند كه در زماني در آينده شروع مي شــود .برخي اوقات از آنها در برنامه هاي تشويقي كاركنان استفاده مي كنند .براي مثال يك شــركت ممكن است تعهد نمايد كه به يك كارمن د تع داد معي ني اختي ار معامل ه ص ادره بـر س هام ش ركت را در زم ان مشخص ي در آين ده بده د .معم وًال در اين توافق ذكر مي شـود كــه هنگام صدور اين اختيــار معامالت ،آنهــا در نقطه بي تفاوتي ( )ATMقـرار داشــتـه باشنـد. هنگامي كه دارايي پايه ،درآمدي ايجاد نمي كند ،يك قرارداد اختيار معامله با شروع در آينده كه در نقطه بي تفاوتي ق رار دارد( ،ب ا اســتفاده از مفروض ات م دل بلك-شــولز)داراي ارزشــی مع ادل ارزش اختي ار معامل ه متع ارف در نقطه بي تفاوتي با همان طول عمرمی باشــد. براي مثال يك اختيار معامله با مهلت انقضای پنج ســاله در نقطه بي تفاوتي كه بعد از ســه سال شــروع مي شود داراي ارزش همساني با اختيار معامله در نقطه بي تفاوتي دو ساله اي است كه از امروز شروع مي شود. اختيـار معـامالت مركب . قراردادهاي اختيار معامله صادره بر اختيار معامالت را اختيار معامالت مركب مي نامند. چهـــار نـوع عمـــده از اين قراردادهـاي اختيـار معاملـه عبارتنـــد از :يـك قـرارداد اختيـار خريـد صـــادره بـر اختيـار خريـد ،يـك قـرارداد اختيـار فـروش صـــادره بـر اختيـار خريـد ،يـك قـرارداد اختيـار خريـد صـادره بـر اختيار فروش و يك قرارداد اختيار فروش صادره بر اختيار فروش بــراي مثال يك قرارداد اختيار خريد صادره بــر اختيار خريد را در نظر بگيريد. در تــاريخ اعمــــال اولي يعنــــی ،۱Tدارنــده اختيــار تركيــبي ،قيمت تــوافقي ۱Kرا پرداختــه و يــك قرارداداختيـــار خريـد دريـافت مي كنـد .اين اختيـار خريـد بـــه دارنـده آن ،حـق مي دهـد تـا دارايي پايـه را بــا قيمت توافقي دوم ،۲Kدر زمان تاريخ اعمال دوم ،۲Tبخرد. اختيـار مـركب فقـط در صـورتي بـه اجـرا گذاشـــته مي شـود كـه ارزش قـرارداد اختيـار معاملـه دومي در آن زمان بيشتر از قيمت توافقي اولي باشد. يك اختيار مركب معموًال بيشتر از يك اختيار معامله استاندارد به نوسانپذيري حساس است اختيار معامالت مانع قراردادهـاي اختيـار معاملـه اي هســـتند كـه بـازده آنهـا بسـتگي بـه اين دارد كـه آيـا قيمت دارايي پايـــه ز انـوـاع مـختـلــــف اين ي مـي رـســـدـيـاـ نهـ .تـعـ ـدـادي ـا ـ ح معيـنـ ـ دوـرهـخـاـص زمـ ـانـي بـهـســــط ـ ر طـ ـوـلـيـكـ ـ دـ ـ نوع اختيــار معامالت به طور منظــم در بازارهاي خــارج از بورس معامله مي شــوند. اين نـوع اختيـار معـامالت بـراي بـرخي از مشـــاركت كننـدگان در بـازار جـذاب بـه نظـر مي رســـند .چـرا ي كننـد. لـهزـينـهـكمـترـيـرا بـر داـرنـدهـ آـن تحميـلـمـ ـ و ـ ه متـدا ـ عاـملـ ـ دهـاـيـاـختيـارـ مـ ـ كـه درـ مقـايسـه بـاـ قرـاردا ـ اين اختيـار معـامالت را مي تـوان بـه دو دسـته اختيـارات بي ارزش( )Knock-out optionو اختيـارات ارزشــمند( )Knock-in optionتقسيم كرد. در اختيـار معامـــالت نـوع اول هنگـامي كـه قيمت دارايي پايـه بـه ســـطح معيـني برســـد ،قـرارداد اختيارمعامله بي ارزش مي شــود. در اختيـار معـامالت نـــوع دوم ،هنگـامي كـه قيمت دارايي پايـه بـه سـطح معيـني برسـد قـرارداد اختيار معامله را از آن به بعد مي توان به اجرا گذارد. چهار نوع قــرارداد اختيار معامله Knock-outداريم: .1اختيـار خريـــد( Up and outاختيارخريـد اروپـايي رســـمي اســـت كـه بـه محض اينكـه قيمت دارايي به ســطح مشخص رسيد ،بي ارزش مي شود و نمي توان آن را اعمال كرد). سطح مشخص شده باالتر از قيمت دارايي در زمان انعقاد قرارداد است. .2يـك قـرارداد اختيـار خريـد( Down-and-outبـه همـان تـرتيب مشـــابه تعريـف مي شـــود ،منتهـا سـطح تـعيينـشــده،ـپايينـتر از قيمت دارايي در زمان اـنعقاد قـراردـاد اختيار مـعامله اســـت. 3و - 4قراردادهـاي اختيـار فـــروش شــوند. up-and-out و down-and-outنيـــز بـه همين طريـق تعريـف مي به همين ترتيب چهار نــوع قرارداد اختيار معاملـه Knock-inوجـود دارد. قراردادهـاي اختيـار معاملـه بـراي مبـادالت يـك دارايي با ديگري قراردادهـــاي اختيــــار معاملـه كـه بـراي داد و ســـتد يـك دارايي در مقابـــل دارايي ديگـر بكـار مي رونـــد و راـتـمعاوـضه اي ياـد مي شــودـ ،در مـوارد مختلـفي كاربرد دارـند. برـخــــیـاـوقاـتـاز آنها بـه عـنوـان اختيا ـ به عنـوان مثـال از ديـدگاه ســـرمايه گـذار آمريكـايي ،يـك اختيـار معاملـه بـــراي خريـد ارز ين در مقابـل دالر ي معاوضـهـيـكـدارايي ارـزيـخـارـجي در مقابـل يـكـدارايي اـرزي ـاســــتـراـلياـيـي يـك قـرـارداد اـختيــــاـر معامـلـهـبـرا ـ خارجي ديگري محســوب می شود. مناقصـه يـا مزايـده يـك ســـهم نـيز عبـارت اســـت از معاوضـه يـك نـوع ســـهام در مقابـل نـوعي ديگـري از سهام. اختيار معامالتي كه شامل چندين دارايي پايه هستند. اختي ار مع امالت ش امل دو ي ا چن د دارايي پاي ه ب ا ريس ك ب اال را اص طالحًا rainbow optionsمي گويند. يك نمون ه آن ق رارداد آتي اوراق قرض ه در ب ورس ش يكاگو اس ت ك ه در فص ل 5تشــريح شد. فروشــنده ميتوان د از بين ان واع مختلفي از اوراق قرض ه ه ای موج ود ب راي تحوي ل دس ت به انتخاب بزند. نمون ه ديگ ر اختي ار مع امله FXاقتض ايي-اليبور اس ت .اين اختي ار معامل ه ي ك اختي ار واح د پ ول(ارز) خ ارجي اس ت ك ه ص رفًا هنگ امي ب ازدهي بدس ت مي آي د ك ه ن رخ به ره از پيش تعيين شــده در زمان تاريخ سررســيد در بين دامنة مشــخص واقع باشد. شايد بت وان گفت ،عم ومي ت رين و مت داول ت رين ن وع اين اختي ار معامله ه ا ،اختي ار معامله ســبد باشد .اين اختيار معامله در واقع اختياري است كه بازدهي آن به ارزش مجموعه يا بدره اي از دارايي ها بســتگي دارد. سوآپ های غیراستانـدارد این ســـوآپ هـا قـراردادی هسـتند کـه شـــامل معاوضـه بهـره بـا نـرخ الیبـور بـه بهـره بــا نــرخ ثابــت ی کنیم. ر این قســمت ماـبه چـندـنمونـه از سـوآپ هاـی غیرـاستاندارـد اشاره م ـ می شــــود .د ـ سوآپ های متفاوت از سوآپ نرخ بهره کلی یا پایه اكـثر ســـوآپ هـاي نـرخ بهـره تفـاوت نسـبتًا انـدكي بـا سـاختار سـوآپ پايـه دارنـد .مبلـــغ اصـــل وام غـاصـلـي رـميـ ياـبد.ـســـوآـپـهـ ـايـي كـهـدـرــآنـهـ ـاـمـبـلـ ـ پ هـا بـ ـاـتوـجــهـ بـهـ زمـ ـانــتغيـيــ ـ وـآ ـ هـاـدـر بـرـخيـســ ـ ر يـفزـاينـدـه ،افـزايـشـميــيـابـدـبـهــســـوـآپ فـزـايـ ـنــــدهـمـعرـوفنـدـ .درــمقابــــلـاـگـ ـ بـ ـاـيـك تـاـبعـزـمـاـن ـ مبلـغ اصـلي بـا يـك تـابع زمـاني كاهنـده ،كـاهش يابـد ،بـه اين ســـوآپ هـا ،سـوآپ اقســـاطي يـا مـيرا گويند. سوآپ فزاينـده بـراي سـاختار آن دسـته از شـــركت هـايي مناســـب اســـت كـه جهت تـامين می ـ رـا بـاـنـرخـهـ ـايـ متغـير اسـتـقرـاـض مبـالـغ بـ ـيشـتـريـ ـ ريـجـ ـ ن بـهـتـد ـ زمـ ـا ـ لـ ـ رنـدــدرـطـو ـ مـاـليـ ـنيـازــدا ـ نمايند و مي خواهند اين بدهي هاي خود را با وجوه با نرخ بهره ثابت معاوضه كنند. ســـوآپ اقسـاطي بـراي شـركتهايي مناسـب استكـــه بـدهي هايـــی بـا نـرخ ثـابت و برنامـه ي هـايـ د ايـنـبـدهـي رـاـبـ ـا بـده ـ و مـي خواـهنـ ـ ق بـ ـرـاي بـاـزپرداـخـت بـدهـي هـا داـرنـد ـ زماـنبنـديـ دقيـ ـ با نرخ بهره متغير معاوضه نمايند. ســوآپ نرخ ارز را در فصل ششــم معرفی شده اند .اين نوع ســوآپ اين امكان را ايجاد مي كن د ك ه چنانچ ه ف ردي ك ه در مع رض ریســک ن رخ به ره ي ك ارز خاص ي اس ت ،بتوان د با نــرخ به ره ارز ديگــري آن را معاوض ه نماي د .معم وًال مب الغ اص ل (وام) ب ا ه ر يك از دو ارز تعريف و مشــخص مي شــوند. اين مبالغ در شروع و پايان عمر سوآپ معاوضه مي شوند. فرض كني د ســوآپ ارزي بين واح د پ ولي آمريك ا يعنــي دالر و انگليس يع ني پون د منعقد شــده باشــد .در يك سوآپ ارزي معاوضه نرخ ثابت با نرخ ثابت ،يك نرخ بهره ثابتي درهر يك از ارزها تعريف می شود. پرداخت هاي يك طرف معامالتي با استفاده از نرخ بهــره ثابت با واحد پول آمريكا روي اص ل مبلــغ دالري ص ورت مي گ يرد و پ رداخت ه اي ط رف ديگ ر ب ا اس تفاده از ن رخ به ره ثابت با واحد پول انگليس كه روی اصل مبلغ پوند بكار مي رود ،تعيين مي شود. نوع ديگري از سوآپ هاي نرخ ارز كه كاربرد زيادي دارد ،سوآپ نرخ بهره متغير با نرخ بهره متغیر است .در اين مورد پرداخت هاي يك طرف معامله با استفاده از اليبور دالر آمريكايــي(احتم اال ي ك ماب ه التف اوتي ن يز اض افه مي شــود) ب راي اص ل مبل غ دالر تعيين مي شــود. به همين ترتيب پرداخت هاي طرف ديگر معامله با كاربرد اليبور پوند انگليس(احتمــاًال در اينجــا نيز يك مابه التفاوتي اضافه ميشــود) براي اصل مبلــغ پوند ،تعيين مي شــود. سوميـن ن وع سـوآپ ،س وآپ نـرخ به ره غيرهمس ان اس ت ک ه ت وافقي اس ت ب راي معاوضـه نرخ بهره متغير در يك ارز با نرخ بهره ثابـت در ارز ديگر سوآپ با نرخ اليبور معوق سوآپ پايه اي كه مؤسسات مالي ،ساختار ،ترتيب و چگونگي اجرا و اعمال آن را تعيين مي كنند ،طوري طراحي شده است كه در آن نرخ بهره متغير در تاريخ يكي از پرداخت ها ،در تاريخ پرداخت بعدي مورد محاسبه قرار مي گيرد و پرداخت مي شود .اما در برخي سوآپ ها در هر تاريخ پرداختي ،نرخ بهره متغير مربوط به همان تاريخ و نه قبل از آن در محاس به به ره ،مالك ق رار مي گ يرد ك ه ب ه اين دس ته از س وآپ ه ا اصطالحًا(سوآپ با نرخ اليبور معوقه) گويند. سوآپ هاي CMSو CMT يك سوآپ با سررسيد ثابت CMSنوعي سوآپ نرخ بهره است كه نرخ متغير معادل نرخ س وآپ ب راي س وآپي ب ا م دت عم ر معين اس ت .ب راي مث ال پ رداخت ه اي متغ ير در سوآپ CMSممكن است در هر شش ماه با نرخ معادل نرخ سوآپ پنج ساله صورت پذيرد. سوآپ هاي تفاضلی سوآپ تفاضلي نوعي سوآپ نرخ بهره است كه طي آن نرخ بهره متغير در يك ارز با يك نرخ بهره متغير در يك ارز خارجي معاوضه مي شود .براي مثال ممكن است پرداخت ه ايي ك ه براس اس ن رخ اليب ور دالر آمريك ايي ص ورت مي گ يرد ب ا پ رداخت ه ايي ك ه براساس نرخ اليبور پوند انگليس صورت مي پذيرد معاوضه شوند. سوآپ ارزش ویژه قراردادي است كه در آن يكي از طرفين تعهد مي كند تا نرخ بازده شاخص سهام را بر اصل مبلغ اسمي بپردازد و طرف ديگر مي پذيرد كه يك بازده ثابت يا متغير بر روي مبلغ اسمي سهام بپردازد. اين سوآپ ها ،مديران وجوه را قادر مي سازد تا ميزان ريسکي که به علت تغييرات شاخص متحمل مي شوند را بدون اقدام به خريد يا فروش سهام ،افزايش يا كاهش دهند. سوآپ سهام ابزار مناسبي در اختيار مديران قرار مي دهد تا مجبور نباشند سبدي از يك سري قراردادهاي سلف صادره بر روي شاخص را براي رفع نيازهاي خود تدارك ببينند. سوآپ تجمعی سوآپ تجمعي يا انباشته ،سوآپي است كه بهره هاي يك طرف قرارداد فقط هنگامي انباشته مي شود كه نرخ متغير مرجع در دامنه خاصي باشد .گاهي اوقات اين دامنه در طول عمر قرارداد سوآپ ثابت باقي مي ماند .بعضي اوقات در هر دوره مجددًا تعيين مي شود. سوآپ قابل فسخ نوعي سوآپ نرخ بهره استاندارد است كه يک طرف قرارداد مي تواند در يك يا چند تاريخ پرداخت ،به قرارداد سوآپ پايان بخشد. خاتمه يافتن سوآپ به معني ورود در سوآپ معكوس و خنثي كننده است. ب ه عن وان مث ال ق رارداد س وآپ بين مايكروس افت و س يتي بان ك را در نظ ر بگيري د .اگ ر مايكروسافت اين اختيار را داشته باشد كه سوآپ را لغو نمايد ،شركت مزبور مي تواند قرارداد سوآپ را به صورت يك سوآپ رسمي بعالوه يك موضع معامالتي خريد در اختيار ورود به سوآپ خنثي كننده ،در نظر گيرد .چنانچه شركت سيتي بانك حق فسخ داشته باشد مثل اين است كه مايكروسافت يك سوآپ رسمي بعالوه يك موضع معامالتي در يك اختيار سوآپ مستهلک کننده شاخص در اين نوع سوآپ ،اصل مبلغ با توجه به سطح نرخ هاي بهره مستهلك مي شود(كاهش مي يافت) .هرچقدر نرخ بهره پايينتر می آید ،به همان ميزان بيشتر از اصل مبلغ كاهش می یابد .طرف ثابت ق رارداد س وآپ مستهلك كنندة ش اخص ،در ابتدا به اين منظور طراحي شد -تا حداقل به طور تقريبي -منعكس کننده بازده سرمايه گذار در اوراق بهادار متكي به رهن باشد. بنابراين براي يك سرمايه گذار ،قرارداد سوآپ همچون معاوضه بازده حاصل از اوراق بهادار با پشتوانه رهن با نرخ بازده متغير می باشد. سوآپ کاالهای اساسی در حال حاضر سوآپ هاي کاالهای اساسي مورد استقبال زيادي واقع شده اند .به عنوان مثال شركتي كه ۱۰۰،۰۰۰بشكه نفت در هر سال مصرف مي كند ،مي تواند موافقت كند كه تا ده سال آتي هر سال دو ميليون دالر بپردازد و در عوض S 100000دريافت نمايدS . قيمت بازار هر بشكه نفت در حال حاضر است .در نتيجه با اين موافقت نامه ،هزينه هر بشكه مصرفي شركت در ۲۰دالر تثبيت خواهد شد .يك توليد كنندة نفت ممكن است عكس اين مبادله را توافق نمايد .بدين وسيله قيمت هر بشكه نفت براي وي ۲۰دالر تثبيت مي شود. سوآپ پذیری نوســـان از توجه شما سپاسگزارم
اقتصاد و مالی • سرمایهگذاری و بورس • مدیریت و رهبری
پاورپوینت قراردادهـای اختيـار معاملـه غيرمعمـول و سايـر ابزارهـای مالـی غيراستانـدارد
پاورپوینت قراردادهـای اختيـار معاملـه غيرمعمـول و سايـر ابزارهـای مالـی غيراستانـدارد فصل 19 کتاب مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک جان هال ترجمه سجاد سیاح و علی صالح آبادی در این پاورپوینت که در 25 اسلاید تهیه شده است به شکل کامل به تمامی مطالب فصل 19 کتاب پرداخته شده است.
lomer1989
75,000 تومان