پرورش شترمرغ

به نام خدا پرورش شترمرغ تهیه :حسین بخارائی فهرست مطالب .1کلیات .2نژادهای شترمرغ .3اصول پرورش .4درمان بیماری ها ،پیشگیری و .5شترمرغ محصوالت .6اقتصادی برآورد .7چالش ها و مقایسه پرورش شترمرغ مقدمه • شترمرغ ب6ه دلی6ل ارزش اقتص6ادی ب6االی محص6والت آن، ه 6ص6ورت 6ص6نعتی6 6ام6ر6و6ز6ه د 6ر بس6یا6ر6ی از کش6و6ر6های 6ج6ه6ان ب6 6 پ6ر6ور6ش 6د6اد6ه 6می‌ش6ود6 .6گو6ش6ت ،پوس6ت6 6،پ6ر 6،ت6خم 6و ح6تی روغ6ن 6اس6تخ6راج‌ش6ده از چ6ر6بی 6ش6ترمر6غ 6دارا6ی ارزش اقتص6ادی هس6تند 6و می‌تو6انن6د درآم6د قاب6ل ت6وجه6ی ب6را6ی پرورش‌دهندگان ایجاد کنند. • در س6ال‌های اخ6یر ،ب6ا اف6زایش تقاض6ا ب6رای گوش6ت‌های 6ص6والت 6چ6رم6ی ب6اک6یفی6ت6، س6ال6م 6و 6کم‌چ6ر6ب 6و همچ6ن6ین مح 6 6ت. غ رش6د 6ق6اب6ل ت6و6ج6ه6ی6 6دا6ش6ت6ه 6اس 6 ص6نع6ت پ6ر6و6ر6ش 6ش6تر6م6ر 6 6ای6ر6ان 6ن66یز 6ب6ه 6د6لی6ل6 6داش6ت6ن م6ن6ا6طق 6خش6ک 6و 6ن6یمه‌6خش6ک ،از6 ش6رایط اقل6یمی منا6س6بی ب6رای توس6عه ا6ین ص6نعت برخ6وردار است. بازگشت معرفی شترمرغ گت6رین پرن6ده زن6ده دنی6ا • شترمرغ ب6ا ن6ام علمی Struthio camelusبزر ‌ ف 66بس6یا6ری6 6از 6پر6ن6دگ6ا6ن ،6ت6وان6ایی پ6رواز 6ن6دارد66؛ ام6ا پاه6ای بس6ی6ار رخ6ال 6 اس6ت .6ب6 6 مک6ان6 6د6وی6دن 6ب6ا 6س6ر6عتی 6در 6ح6د6و6د ۷۰ 6کیلومتر بر ساعت ر6ا ق6و6ی 6آ6ن ا6 6 ک آفریق66ا طق6 6نیمه‌خش6 6 ها 6و من6ا 6 ه بیش6ت6ر د6ر 6دش6ت‌ 6 ن 6پر6ن6د6 6 م می‌6کن6د 6.6ای 6 ف6ر6اه6 6 ب‌وه6وایی ،در زن6د6گ6ی م6ی‌کن6د 6و ب6ه 6د6لی6ل 6س6ازگ6اری 6ب6اال ب6ا 6ش6را6یط مخت6ل6ف 6آ 6 ب6سیاری 6از 6کشورها6پرورش 6دا6ده می‌شود.6 • مشخصات ظاهری: .1 قد ۲ :تا ۲٫۷متر .2 وزن ۹۰ :تا ۱۵۰کیلوگرم .3 طول عمر ۴۰ :تا ۵۰سال .4 سن بلوغ ۲ :تا ۳سال .5 تع6داد انگش6تان پ6ا ۲ :ع6دد (وی6ژگی منحص6ربه‌فرد در می6ان پرندگان) تاریخچه پرورش شترمرغ • شترمرغ از ه6زاران س6ال پیش ب6رای تولی6د گوش6ت و پ6ر م6ورد ر باس6تا6ن 6،ا6 6ز پره6ا6ی 6آن 6ب6ه و 6ده 6اس6ت6 .6در 6م6ص6 6 ت6وج6ه ان6س6ان 6ب6 6 یش6د .ب6ع6د6ها د6ر 6آفر6یق6ای عن6وان 6نم6ا6د ع6دال6ت 6و 6ق6درت ا6س6تفا6د6ه م ‌6 6 جن6وبی ،پ6رورش ص6نعتی ش6ترمرغ ب6رای تولی6د پره6ای زین6تی گسترش یافت. • در ق6رن بیس6تم ،ب6ا ک6اهش تقاض6ا ب6رای پ6ر ،ص6نعت ش6ترمرغ ب6ه 6رهای 6 وش6ت 6و 6پو6س6ت ح6ر6کت ک6رد 6.6ام6ر6وز6ه کش6و ت 6تو6لی6د6 6گ 6 س6م 6 آف6ر6یق6ا6ی ج6ن6و6بی ،اس66تر6ال6یا 6،ای66االت متح66ده ،66چین 6و ب66رخی کش6ورهای اروپ6ایی از تولیدکنن6دگان مهم محص6والت ش6ترمرغ هستند. • در ای6ران ن6یز پ6رورش ش6ترمرغ از ده6ه ۱۳۷۰آغ6از ش6د و اکن6ون مخ6تل6ف ا 6ز 6جمل6ه ی6زد 6،ا6ص6فها6ن ،6ف6ارس ،6خ6را6س6ان6، د 6ر 6اس6ت6ان‌های6 6 6 کرمان ،سمنان و قزوین مزارع متعددی فعالیت می‌کنند. اهمیت اقتصادی پرورش شترمرغ • یکی از ویژگی‌ه6ای مهم این پرن6ده آن اس6ت ک6ه تقریبً6ا تم6ام ت؛ 6ب6ه 6ه6مین6 ها6ی ب6د6ن آن6 6ق6اب6ل 6ا6س6تف6ا6ده 6و 6ف6روش 6اس6 6 مت‌ 6 قس6 6 دلیل از آن با عنوان «پرنده بدون ضایعات» یاد می‌شود. • مهم‌ترین محصوالت اقتصادی: .1گوشت قرمز کم‌چرب .2پوست مرغوب برای تولید چرم لوکس .3پر جهت مصارف تزئینی و صنعتی .4تخم خوراکی و تزئینی .5روغن استخراج‌شده از چربی .6اس6تخوان ،ن6اخن و پوس6ته تخم ب6رای ص6نایع دستی یش6ود درآم6د پرورش‌دهن6ده تنه6ا ب6ه • این تن6وع محص6والت ب6اعث م ‌ ت مح6دو 6د نب6اش6د 6و 6بتوا6ن6د ا6ز 6بخش‌ه6ای 6مخ6تل6ف ف6رو6ش گو6ش6 6 شترمرغ نیز سود کسب کند. ویژگی‌های زیستی شترمرغ • شترمرغ دارای سیس6تم ب6دنی وی6ژه‌ای اس6ت ک6ه آن را ب6رای زن6دگی در مناطق گ6رم و خ6شک مناسب6می‌کن6د. • ویژگی‌ها: .1قدرت بینایی بسیار باال .2تحمل گرمای زیاد .3توانایی دویدن با سرعت باال .4دستگاه گوارش قوی برای هضم گیاهان .5پاهای عضالنی و بسیار قدرتمند .6سیس6تم ایم6نی نس6بتًا مق6اوم در ص6ورت مدیریت صحیح .7این پرن6ده بیش6تر روز را ب6ه چ6را ،تغذی6ه و اس6تراحت س6پری می‌کن6د و ه‌صورت6زندگی 6د6ر گر6وه‌های کوچک ا6ست. رف6تار 6اجت6ماع6ی آن ب6 6 نژادهای شترمرغ • در جه6ان س6ه ن6ژاد اص6لی ش6ترمرغ وج6ود دارد ک6ه ا6ز نظ6ر 6ج6ث6ه6 ،ر6ن6گ پ6و6س6ت6 ،خلق‌6و6خ6و و 6ق6ابل6یت کد6یگ6ر تف6اوت 6دا6رند6. ش6ب6ا6ی 6 پر6ور 6 • -۱شترمرغ گردن سیاه (:)Black Neck .1 رایج‌ت6رین ن6ژاد در م6زارع پرورشی .2 دارای پره6ای س6یاه ب6راق در نرها .3 گردن و پاه6ای ص6ورتی ی6ا خاکستری .4 رفت6ار آرام‌ت6ر نس6بت ب6ه س6ایر نژادها .5 باروری و تولی6د تخم ب6اال .6 کیفیت مطل6وب گوش6ت و پوست • -۲شترمرغ گردن آبی (:)Blue Neck .1 گت6ر از گ6ردن سیاه جث6ه بزر ‌ .2 رشد سریع .3 گردن متمای6ل ب6ه آبی ی6ا خاکستری .4 مق6اومت مناس6ب در براب6ر ش6رایط سخت .5 کمی تهاجمی‌تر • -۳شترمرغ گردن قرمز (:)Red Neck .1بزرگ‌ترین نژاد .2گردن و پاه6ا ب6ه رن6گ قرمز .3خلق‌وخوی تهاجمی .4مناس66ب ب66رای پ66رورش ر در ص6نع6تی نیس6ت 6و بیش6ت 6 حی6ات وحش دی6ده می‌ش6ود. • نتیج ه :در اک6ثر م6زارع دنی6ا ا6ز 66ن66ژا6د گ66رد6ن س66یا6ه ی66ا دورگه‌ه666ای آن اس666تفاده می‌شود. بازگشت شرایط محیطی مناسب برای پرورش • شترمرغ در من6اطق گ6رم و خش6ک عملک6رد بس6یار خ6وبی دارد ،ام6ا ب6ا م6دیریت مناس6ب می‌توان6د در مناطق سردتر نیز پرورش یابد. • دمای مناسب: .1 جوجه‌ها ۲۸ :تا ۳۲درجه سانتی‌گراد .2 نیمچه‌ها ۲۰ :تا ۲۸درجه .3 هخ6وبی تحم6ل می‌کنند. پرن6دگان ب6الغ ۵ :ت6ا ۴۰درج6ه را ب ‌ • شرایط مناسب مزرعه: .1 زمین خشک و بدون آب‌گرفتگی .2 نور کافی خورشید .3 تهویه مناسب .4 دسترسی به آب سالم .5 دور بودن از مراکز آلوده و صنعتی • حصارکشی: • حص6ار بای6د ح6داقل ۲م6تر ارتف6اع داش6ته باش6د ت6ا از ف6رار پرن6دگان و ورود حیوان6ات وحش6ی جلوگ6یری شود. بازگشت طراحی و احداث مزرعه • طراحی ص66حیح مزرع66ه یکی از عو6ام6ل 6اص6لی 6م6وفق6ی6ت در پ6رورش شترمرغ است. • بخش‌های اصلی مزرعه: .1جایگاه مولدها .2جایگاه جوجه‌ها .3جایگاه نیمچه‌ها .4انبار خوراک .5اتاق جوجه‌کشی .6انبار دارو .7قرنطینه .8ساختمان اداری • فضای مورد نیاز: .1هر جوج6ه :ح6دود ۵مترمربع .2نیمچ6ه ۳۰ :ت6ا ۵۰مترمربع .3مول66د :ح66دود ۱۰۰۰ت66ا ۲۵۰۰ م6ترمرب6ع ب6رای ه6ر خ6ان6واده (ی6ک ن6ر و دو ماده) • کف جایگاه: • بهترین کف: .1 .2 .3 .4 خاکی شنی زهکشی مناسب فه6ای بت6نی ب6رای نگه6داری دائمی ک ‌ من6اس6ب نیس6ت6ند6 ،زی6را 6ب6اع6ث آس6یب به پاها می‌شوند. تجهیزات مورد نیاز مزرعه • برای م6دیریت ص6حیح مزرع6ه ب6ه تجهی6زات 6استا6ندارد نیاز است. • تجهیزات اصلی: .1آبخوری اتوماتیک .2دانخوری .3دستگاه جوجه‌کشی .4سیستم تهویه .5سیستم گرمایشی .6سیستم سرمایشی .7باسکول .8دستگاه ضدعفونی .9دوربین نظارتی .10تجهیزات دامپزشکی • تجهیزات حمل‌ونقل: .1تریلر مخصوص .2قفس انتقال .3تجهیزات مهار پرنده .4اس66تفاده از تجه66یزات مناس6ب ب6اعث ک6اهش تلف666ات و اف666زایش راندمان تولید می‌شود. تغذیه شترمرغ • تغذی66ه مهم‌ت66رین عام66ل در رش66د و س6و6دآ6وری6 6مزرع6ه اس6ت 6و بیش ا6ز ۶۰ در6ص66د هزین6ه‌ه6ای پ6رو6رش ر6ا تش6کیل می‌دهد. • مواد غذایی مورد استفاده: .1ذرت .2گندم .3جو .4سویا .5یونجه .6شبدر .7کنجاله سویا .8مکمل‌های معدنی .9مکمل‌های ویتامینی .10صدف خردش6ده (منب6ع کلسیم) نیاز غذایی در سنین مختلف • جوجه‌ها: .1 پروت6ئین ب6اال ( ۲۰ت6ا ۲۲درصد) .2 انرژی زیاد • نیمچه‌ها: .1 کاهش ت6دریجی پروت6ئین .2 افزایش فیبر • مولدها: .1 افزایش کلسیم .2 افزایش فسفر .3 ویتامین D .4 ویتامین E • آب • آب بای6د همیش6ه ت6ازه ،س6الم و ب6دون آل6ودگی باش6د. • کمب6ود آب ب6اعث ک6اهش تولی6د تخم و افت رش6د می‌ش6ود. تولیدمثل • شترمرغ‌ها معم6وًال در س6ن ۲ت6ا ۳س6الگی ب6ه بل6وغ جنس6ی می‌رسند. • فصل تولیدمثل: • در ای6ران معم6وًال از اواخ6ر زمس6تان آغ6از ش6ده و ت6ا پای6ان تابس6تان ادامه دارد. • ترکیب گله مولد: .1بهترین نسبت: .2یک نر .3دو ماده • تعداد تخم: • هر ماده سالم ساالنه حدود: • ۴۰تا ۸۰تخم • و در ش6رایط بس6یار مطل6وب ح6تی ت6ا ۱۰۰تخم ن6یز می‌توان6د تولی6د کند. • وزن هر تخم حدود: • ۱۲۰۰تا ۱۸۰۰گرم تخم شترمرغ و جوجه‌کشی • تخم ش666ترمرغ یکی از بزرگ‌ت66رین رن6دگان 6اس6ت 6و ارزش غ6ذای6ی و مه6ا6ی پ 6 تخ ‌6 اقت6صادی با6الیی دارد. • ویژگی‌های تخم: .1 .2ضخامت پوس6ته :ح6دود ۲ت6ا ۳میلی‌م6تر .3مع6ادل تقری6بی ۲۰ت6ا ۲۴تخم مرغ • جوجه‌کشی مصنوعی: • مراحل: وزن ۱٫۲ :ت6ا ۱٫۸کیلوگرم .1 .2 .3 .4 .5 جمع‌آوری تخم ضدعفونی نگهداری اولیه قرار دادن در دس6تگاه جوجه‌کشی انتقال به هچر • شرایط دستگاه: .1دم666ا :ح666دود ۳۶درج666ه سانتی‌گراد .2رط6وبت ۲۰ :ت6ا ۳۰درص6د در بیش6تر دوره 6،ب6ا اف6زایش در روزهای پایانی .3مدت جوجه‌کش6ی :ح6دود ۴۲ روز • رع6ایت دقی6ق دم6ا ،رط6وبت و چ6ر6خش تخم‌ه6ا ب6ر6ای 6دس6تیاب6ی جه‌در6آوری ب6ه6 6در6ص6د 6ب6االی 6ج6و 6 ضروری است. پرورش جوجه شترمرغ • دوره ج666وجگی حس666اس‌ترین مر6حل6ه 6پ6ر6ورش ا6س6ت 6و ب6یش6تر6ین 6 ت6لف6ات مع6م6وًال د6ر س6ه م6اه اول رخ می‌دهد. • شرایط نگهداری: .1سالن گرم و خشک .2بستر تمیز .3تهویه مناسب .4جلوگیری از ازدحام • تغذیه: .1خوراک آغ6ازین ب6ا پروتئین باال .2آب تازه .3مکمل‌ه6ای ویت6امینی و معدنی • مدیریت: .1واکسیناس66یون طب66ق برنام66ه دامپزشک .2ضدعفونی منظم س6الن هه6ای بیمار .3جداس6ازی جوج ‌ هص6ورت .4کن6ترل وزن و رش6د ب ‌ هفتگی .5در پای6ان س6ه ت6ا چه6ار م6اهگی، ه‌ه6ا وا6رد 6مرحل6ه ن6یمچ6ه ج6وج 6 ش6ده 6و مق6او6مت 6ب6یش6تری د6ر بر6اب66ر بیما6ری‌ه66ا و تغی66یرات یک6نند. محیطی پی6دا م ‌ بیماری‌های شایع شترمرغ • سالمت گل6ه یکی از مهم‌ت6رین عوام6ل م6وفقیت در پ6رورش ذی6ه ن و تغ 6 ش6ت6رمر6غ 6اس6ت6 .رع6ا6یت اص6و6ل بهد6اش6تی ،و6ا6کسیناس6یو 6 مناس6ب نقش 6مهمی در کاهش بی6ماری‌ها و تل6فات دار6د. مهم‌ترین بیماری‌ها • -۱بیماری نیوکاسل: • بیماری ویروسی • کاهش اشتها • مشکالت تنفسی • تلف6ات ب6اال در ص6ورت شیوع • -۲آنفلوانزای فوق حاد پرندگان: • بیم6اری ویروس6ی بس6یار خطرناک • انتق6ال س6ریع بین پرندگان • نی6از ب6ه قرنطین6ه و معدوم‌سازی در موارد شدید • -۳بیماری‌های انگلی: • انگل‌های روده‌ای • انگل‌های خارجی • کاهش رشد • الغری • کم‌خونی • • • • • • • • • • بیماری‌ه -۴ باکتریایی: سالمونلوز کلی‌باسیلوز عفونت ناف در جوجه‌ها -۵مشکالت تغذیه‌ای: کمبود کلسیم کمبود فسفر کمبود ویتامین D بدشکلی استخوان‌ها کاهش کیفیت پوس6ته تخم بازگشت ای پیشگیری و درمان • برنام6ه واکسیناس6یون و کن6ترل انگ6ل در ش6ترمرغ ثابت و یکسان در هم ه کش ورها و ح تی هم ه من اطق ای ران نیس ت6 .6ش6یوع مز6رع6ه و6 6ت6وص6یه د6ا6مپزش6ک6 ی‌ه6ا ،ق6و6انین 6دا6مپز6ش6کی ،6وض6عیت 6 6 6بی6م6ار 6 می‌ 6کن6د .ب6ن6ا6بر6این ج6د6ول ز6ی6ر ی6ک الگوی رایج6 طق6ه ،6برن6ام6ه6 6را ت6ع6یین 6 م6ن 6 ه یک ن6سخه قطع6ی. ع تجار6ی است ،ن 6 ب6رای مز6ار 6 • واکس ن‌هایی ک ه بس ته ب ه ش رایط منطق ه ممکن اس ت استفاده شوند: .1نیوکاسل .2آبله طیور .3آنفل6وانزای پرن6دگان (در ص6ورت وج6ود برنام6ه رس6می س6ازمان دامپزشکی) .4برونشیت عفونی (در برخی مزارع) .5بیماری مارک (به‌ندرت و در شرایط خاص) برنامه واکسیناسیون پیشنهادی سن پرنده واکسن هدف ۱۰تا ۱۴روزگی نیوکاسل (السوتا یا )B1 پیشگیری از بیماری نیوکاسل ۴هفتگی نیوکاسل (دوز یادآور) تقویت ایمنی ۶تا ۸هفتگی واکسن آبله طیور (در مناطق آلوده) پیشگیری از آبله ۸تا ۱۰هفتگی نیوکاسل (کشته یا زنده، طبق برنامه دامپزشک) ایمنی بلندمدت هر ۶ماه یک بار نیوکاسل (مولدها) حفظ ایمنی گله قبل از فصل تخم‌گذاری واکسن‌های مورد نیاز منطقه انتقال ایمنی به جوجه‌ها برنامه ضد انگل • کن6ترل انگل‌ه6ا نقش مهمی در رش6د ،ب6اروری و ک6اهش تلف6ات دارد. • انگل‌های داخلی • رایج‌ترین انگل‌ها: .1کرم آسکاریس .2کرم‌های موئینه .3کرم نواری .4کرم‌های سکومی • برنامه معمول • اولین درمان :حدود ۲تا ۳ماهگی • سپس ه6ر ۳ت6ا ۶م6اه ی6ک ب6ار ،ی6ا ب6ر اس6اس نتیج6ه آزمایش مدفوع داروهای ضد انگل متداول • • • • • • دوز مص6رف بای6د توس6ط دامپزش6ک و ب6ر اس6اس وزن پرن6ده تعیین شود. ‏Fenbendazole ‏Albendazole ‏Levamisole ( Ivermectinب6رای ب6رخی انگل‌ه6ای داخلی و خ6ارجی ،ب6ا احتیاط) ( Moxidectinدر برخی برنامه‌ها) انگل‌های خارجی • شامل: .1کنه .2شپش .3مایت • روش کنترل: .1سمپاشی جایگاه .2ضدعفونی محیط .3اس66تفاده از داروه66ای ض66دانگل خ66ارجی ب66ا نظ66ر دامپزشک .4جلوگیری از ورود پرندگان وحشی داروهای رایج در مزارع شترمرغ • آنتی‌بیوتیک‌ها: • • (فق6ط ب6ا تج6ویز دامپزشک) .1 کلسیم .2 فسفر .3 روی .4 سلنیوم منگنز مکمل‌های معدنی: .1 ‏Enrofloxacin .2 ‏Oxytetracycline .3 ‏Amoxicillin .4 ‏Florfenicol .5 ‏Tylosin .5 • ویتامین‌ها: • پرکاربردترین مکمل‌ها: .6 مس .7 آهن .8 منیزیم .1 ویتامین A .2 ویتامین D3 .3 ویتامین E .4 ویتامین K .5 ویتامین C .6 ویتامین‌های گروه B • داروهای ضدکوکسیدیوز: • کوکس6یدیوز در ش6ترمرغ نس6بت ب6ه م6رغ کم6تر ع ا6س6ت ،6ام66ا 6در 6جو6جه‌ه6ا 6ممک6ن اس6ت دی6ده ش6ا6ی 6 ش6ود. • پروبیوتیک‌ها: • داروهای رایج: • برای س6المت دس6تگاه گ6وارش و ک6اهش مش6کالت روده‌ای از ی پر6ی‌بیو6تیک‌ها د6ر جیره 6ا6ستفا6ده می‌شود. پ6روبیوتیک‌6ها 6و گاه 6 .1 ‏Toltrazuril .2 ‏Amprolium ضدعفونی‌کننده‌های رایج مزرعه • برای جلوگ6یری از انتق6ال بیم6اری ،ض6دعفونی منظم سالن‌ها ،تجهیزات و وسایل ضروری است. • مواد متداول: .1ترکیبات چهارتایی آمونیوم .2ترکیبات یددار .3ترکیبات پراکسید هیدروژن ‏Glutaraldehyde .4 ( Formalin .5با رعایت کامل نکات ایمنی) برنامه نمونه یک مزرعه تجاری زمان اقدام هر روز بررسی سالمت گله ،آب و خوراک هر هفته ضدعفونی آبخوری و دانخوری هر ماه بازدید دامپزشک و ثبت وضعیت گله هر ۳ماه آزمایش مدفوع و در صورت نیاز درمان ضدانگل هر ۶ماه واکسن یادآور نیوکاسل (مولدها ،طبق برنامه منطقه) ساالنه بازبینی کامل برنامه بهداشتی و زیستی مزرعه نکات مهم • از مص6رف خودس6رانه آنتی‌بیوتی6ک ی6ا ض6دانگل خ6ودداری یت6و6ان66د م66وجب م6ق66او6مت دار6ویی و 6کن6ی66د ،زی66را 6م‌ 6 باقی‌ماندن دارو در محصوالت شود. • رع6ایت ام نیت زیس تی ( ،)Biosecurityقرنطین6ه پرن6د6گا6ن جدی6د ،6به6داش6ت 6محی6ط و 6تغ6ذی6ه م6ناس6ب ،6در6 6بس6یا6ری از6 6م6ز6ارع ت6أ6ثیر 6ب6یش6تر6ی از م6ص6ر6ف 6مک6رر دارو در 6پیشگ6یری از بیماری‌ها دارد. • قب6ل از کش6تار ی6ا ف6روش محص6والت خ6وراکی ،بای6د دوره من ع مص رف ( )Withdrawal Periodه6ر دارو رعایت شود. بهداشت و مدیریت مزرعه • برای ک6اهش تلف6ات و اف6زایش تولی6د بای6د اص6ول بهداش6تی به‌ط6ور کام6ل رعایت شوند. • اقدامات مهم: .1ضدعفونی مرتب سالن‌ها .2کنترل ورود افراد و وسایل نقلیه .3قرنطینه پرندگان جدید .4حذف سریع پرندگان بیمار .5دفع صحیح الشه‌ها .6کنترل جوندگان .7مبارزه با حشرات .8استفاده از لباس و کفش مخصوص کارکنان • واکسیناسیون: • برنام6ه واکسیناس6یون بای6د تحت نظ6ر دامپزش6ک و ب6ر اس6اس ش6رایط منطق6ه ی تشخ6یص6ی و6 6الو6ه ب6ر6 6و6اکس6ن 6،مع6ا6ین6ات 6د6وره‌ا6ی6 6،آز6مای6ش‌ه6ا 6 ت6نظ6یم ش6ود6 6.ع6 ث6بت سوا6بق سالمت 6گ6له از اص6ول مدیریت66حرفه‌ای مزرع6ه است. گوشت شترمرغ • گوش6ت ش6ترمرغ از نظ6ر تغ6ذیه‌ای 6یک6ی از س66الم‌ت6رین گوش66ت‌های ق6رم6ز 6م6حس6وب 6می‌6ش6و6د و ب6ه 6دل6ی6ل 6ک6یف6یت ب6ا6ال6 6،در 6بس6ی6اری6 6از 6کش6ورها م6و6ر6د تو6ج6ه مص6رف‌کنند6گان ق6رار6 گرفته است. • ارزش غذایی: .1چربی کم .2کلسترول پایین .3پروتئین باال .4آهن فراوان .5سرش6ار از ویتامین‌ه6ای گ6روه B .6کالری کم6تر نس6بت ب6ه گوش6ت گاو • مزایا: .1مناس6ب ب6رای بیم6اران قل6بی .2مناس6ب ب6رای اف6راد دارای کلسترول باال .3مناس6ب ب6رای ورزشکاران .4هض6م آس6ان‌تر نس6بت ب6ه بس66یاری از گوش66ت‌های قرمز .5از ه6ر ش6ترمرغ ب6الغ معم6وًال ۳۰ت ا ۴۵کیل وگرم گوشت بدون استخوان6 به دست می‌آید. بازگشت پوست شترمرغ • پوس66ت ش66ترمرغ یکی از گ6ران‌ت66رین و ب66اک6یفیت‌ترین6 ع 6چ6رم 6ط6بیعی 6در ج6ه6ا6ن ا6ن6وا 6 ت و 66ب66ه 66دل6ی66ل ن 6ر6می6، ا6س 6 6 ا6نعطاف‌پ666ذیری و ط666رح برجس66ته فولیکول‌ه66ای پ66ر، ارزش باالیی دارد. • ویژگی‌ها: .1دوام زیاد .2انعطاف‌پذیری باال .3مق6666اومت در براب6666ر ترک‌خوردگی .4ظاهر ل6وکس و منحص6ربه‌فرد • کاربردها: .1کیف .2کفش .3کمربند .4کیف پول .5روکش مبلمان .6محص6والت ل6وکس چرمی • در ب66رخی م66وارد ،ارزش ت ی6ک 6ش6ت6رمرغ بخ6ش پ6وس6 6 ی ا6ز درآم6د حاص6ل قاب6ل ت6و6جه 6 از ف66روش آن را تش66کیل می‌دهد. پر ،روغن و سایر محصوالت • یکی از مزای66ای پ66رورش ش6ت6رمرغ ،اس6تف6اده اقتص6ا6دی از تم6ام بخش‌ه6ای ب6دن آن است. • پر شترمرغ: • کاربردها: .1گردگیرهای صنعتی .2صنایع تزئینی .3طراحی لباس .4دکوراسیون .5ساخت لوازم هنری • روغن شترمرغ: • از چ66ربی زی66ر پوس66ت اس66تخراج یش6ود و در 6ص6نایع مختل6ف اس6تفاده م ‌6 دارد. • کاربردها: .1کرم‌های پوستی .2پمادهای ماساژ .3محصوالت آرایشی .4فرآورده‌ه6ای م6راقبت از پوس6ت • سایر محصوالت: .1پوس6ته تخم ب6رای ص6نایع دستی .2ناخن ب6رای س6اخت زیورآالت .3اس66تخوان ب6رای تزئین66ات و آث6ار هنری هزینه‌های احداث مزرعه • سرمایه اولیه به ظرفیت مزرعه ،قیمت زمین و تجهیزات بستگی دارد. • مهم‌ترین هزینه‌ها: .1خرید زمین .2ساخت جایگاه و حصار .3خرید مولد یا جوجه .4خرید دستگاه جوجه‌کشی .5خرید تجهیزات .6هزینه خوراک .7حقوق کارکنان .8خدمات دامپزشکی .9برق و آب بازگشت .10حمل‌ونقل .11بیمه .12خوراک معم6وًال بزرگ‌ت6رین بخش هزینه‌ه6ای ج6اری را تش6کیل می‌ده6د؛ بن6ابراین مدیریت صحیح تغذیه نقش مهمی در سودآوری دارد. درآمد و توجیه اقتصادی • پرورش ش6ترمرغ ب6ه دلی6ل تن6وع محص66والت ،6از ن6ظ66ر اقتص66ادی جذاب است. • منابع درآمد: .1فروش جوجه .2فروش تخم نطفه‌دار .3فروش تخم خوراکی .4فروش گوشت .5فروش پوست .6فروش پر .7فروش روغن .8فروش پرندگان مولد • عوامل مؤثر بر سودآوری: .1کیفیت مدیریت .2کاهش تلفات .3تغذیه مناسب .4بازار فروش .5اصالح نژاد .6بازاریابی و صادرات • در ص666ورت م666دیریت ص666حیح، س666رمایه‌گذاری 6در این ص666نع6ت نم6د6ت ب6ازد6ه من6اس6ب6ی د 6د6ر میا ‌6 می‌توا6ن6 6 ن س6و6د ب6ه د م6ی6زا 6 داش6ت6ه ب6اش6د ،6ه6رچن6 6 ش66رایط ب66ازار 6و 66هزینه‌ه66ای تولی66د وابسته است. بازار داخلی و صادرات • تقاض6ا ب6رای محص6والت ش6ترمرغ در بس6یاری از کش6ورها رو ب6ه اف6زایش است. • بازار داخلی: .1 رستوران‌ها .2 فروشگاه‌های زنجیره‌ای .3 قصابی‌های تخصصی .4 کارخانه‌های تولید محصوالت چرمی .5 شرکت‌های آرایشی و بهداشتی • بازار صادرات: • مت6رین بازاره6ا شامل: محص6والت ش6ترمرغ ب6ه کش6ورهای مختل6ف ص6ادر می‌ش6وند و مه ‌ .1 کشورهای حوزه خلیج فارس .2 کشورهای اروپایی .3 برخی کشورهای آسیایی • برای م6وفقیت در ص6ادرات ،رع6ایت اس6تانداردهای بهداش6تی ،بس6ته‌بندی مناس6ب و دری6افت مج6وزهای دامپزش6کی ض6رور6ی ا6ست. وضعیت پرورش شترمرغ در ایران • • .1 .2 .3 .4 .5 .6 .7 .8 .9 پرورش ش6ترمرغ در ای6ران از اوای6ل ده6ه ۱۳۷۰ د و 6به‌6ت6در66یج 6تو6س6ع6ه ی6ا6فت6 6.ش6رایط6 آ6غ6ا6 6ز ش6 6 ژه6 6آب‌6وه6و6ای6ی بس6یا6ری 66از6 6م6ن6ا6طق ک6ش6ور 6،ب6ه‌وی6 6 ن6وا6حی 6خ6ش6ک 6و ن6یم6ه‌خش6ک 6،ب6ر6ای این 6فع6ا6لی6ت م6ناس6ب ا6س6ت .ا6م6روزه م6زارع6 6پ6رور6ش ش6تر6مرغ6 ر ه ب6 6 د6 6ر اس6تان‌های مخ6ت6ل6ف 6ف6ع6ال هس6تند و ع6الو 6 ت66أمین بخش66ی از نی66از ب66ازار داخلی ،ب66رخی محصوالت نیز صادر می‌شوند. استان‌های فعال: یزد اصفهان فارس کرمان خراسان رضوی سمنان قزوین مرکزی تهران • دالی ل مناس ب ب ودن ای ران ب رای پ رورش شترمرغ: .1اقلیم گرم و خشک .2وجود زمین‌های وسیع .3دسترس6ی ب6ه نهاده‌ه6ای خوراکی .4نیروی کار متخصص صادرات .5امکان توسعه بازگشت مزایای پرورش شترمرغ • ته6ای دام6پروری دارای مزای6ای قاب6ل پرورش ش6ترمرغ نس6بت ب6ه بس6یاری از فعالی ‌ توجهی است. • مزایا: .1 تولید چندین محصول از یک حیوان .2 گوشت سالم و کم‌چرب .3 ارزش باالی پوست .4 امکان صادرات .5 سازگاری با مناطق خشک مقاومت نسبتًا باال در برابر گرما .7 طول عمر اقتصادی مناسب .8 قابلیت اصالح نژاد .9 مصرف آب کمتر نسبت به بسیاری از دام‌ها .6 چالش‌ها و مشکالت • با وج6ود مزای6ای ف6راوان ،این ص6نعت ب6ا چالش‌ه6ایی ن6یز روبه‌رو است. • مهم‌ترین مشکالت: .1هزینه باالی خوراک .2نوسانات قیمت نهاده‌ها .3کمبود کشتارگاه‌های تخصصی .4محدود بودن بازار مصرف گوشت .5نیاز به سرمایه اولیه نسبتًا زیاد .6کمبود آموزش‌های تخصصی .7بیماری‌های واگیردار .8مشکالت صادرات .9نوسانات نرخ ارز • حل این چالش‌ه6ا می‌توان6د زمین6ه رش6د بیش6تر ص6نعت پ6رورش ش6ترمرغ را فراهم کند. راهکارهای توسعه صنعت • برای اف زایش به ره‌وری و س ودآوری این ص نعت ،اق دامات زی ر پیشنهاد می‌شود: .1 آموزش علمی پرورش‌دهندگان .2 استفاده از خوراک استاندارد .3 اصالح ژنتیکی گله‌ها .4 توسعه مراکز جوجه‌کشی .5 حمایت دولت از تولیدکنندگان .6 اف6زایش تبلیغ6ات ب6رای مص6رف گوش6ت شترمرغ .7 ایجاد صنایع فرآوری پوست و روغن .8 توسعه صادرات .9 اس6تفاده از فناوری‌ه6ای ن6وین در م6دیریت مزرعه .10همک6اری می6ان دانش6گاه‌ها و بخش خصوص6ی برای انتقال دانش مقایسه شترمرغ با سایر دام‌ها ویژگی شترمرغ گاو گوسفند سرعت رشد زیاد متوسط متوسط سن بلوغ ۲تا ۳سال ۲تا ۳سال حدود ۱سال محصوالت گوشت ،پوست ،پر، تخم ،روغن گوشت ،شیر، پوست گوشت ،شیر ،پشم مقاومت به گرما بسیار باال متوسط باال ارزش پوست بسیار زیاد متوسط کم ارزش اقتصادی هر رأس باال باال متوسط نتیجه‌گیری • پرورش ش6ترمرغ یکی از ش6اخه‌های ن6وین دام6پروری اس6ت ک6ه ب6ا ح 6می‌6تو6ان6د 6س6ودآ6و 6ری 6قاب6ل ت6و6جه6ی دا6ش6ته ب6اش6د6. م6دی6ریت ص6حی 6 پ6ر، ه د6لی6ل6 6تو6لی6د 6گو6ش6ت 6س6ال6م ،6پو6س6ت ب6اکیفی6ت6 ، ن 6پر6ن6ده 6ب6 6 ا6ی 6 تخم و روغن ،از ارزش اقتصادی باالیی برخوردار است. • موفقیت در این ص6نعت مس6تلزم رع6ایت اص6ول علمی در زمین6ه تغذی6ه ،6به6داش6ت ،م6د6ی6ر6یت تولی6د6مثل6 ،6ج6وجه‌کش6ی و 6با6زار6ی6اب6ی ه از ش‌دهن6دگان ،اس6ت6فاد 6 اس6ت 6.همچ6نین آم6وزش 6مس6ت6مر پرو6ر 6 می‌توان6د یه6ا6ی ج6دی6د 6و توس6عه 6بازا6ره6ای داخ6لی 6و خ6ا6رجی 6 فنا6ور ‌ به رشد پایدار این صنعت کمک کند. • با توج6ه ب6ه ش6رایط اقلیمی ای6ران ،ظ6رفیت مناس6بی ب6رای ی هدفمن6د ه‌گذ6ار 6 6گس66تر6ش پ6ر6و6رش ش66تر6مرغ 6و6ج6ود د6ا6رد و س6ر6مای 6 ه 6اف6زای6ش تولی6د 6الوه6 6ب6ر ای6ج6ا6د 6اش6تغال ،ب6 6 ن 6ب6خش 6می‌تو6ان6د ع6 د6ر ای 6 و صادرات محصوالت دامی کشور کمک کند. منابع • کتاب‌ها: .1فالح ،مه6دی .اصول پرورش شترمرغ .انتش6ارات دانشگاهی. .2رض66ایی ،محم66د .پ رورش ص نعتی ش ترمرغ. انتشارات جهاد دانشگاهی. • منابع سازمانی: .1وزارت جهاد کشاورزی .2سازمان دامپزشکی کشور .3سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد ()FAO